Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KONYA,TUZGÖLÜ VE BURDUR HAVZALARINDAKİ PLUVİAL GÖLLERİN ÇEKİLME SAFHALARININ JEOMORFOLOJİK DELİLLERİ Prof. Dr. OĞUZ EROL.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KONYA,TUZGÖLÜ VE BURDUR HAVZALARINDAKİ PLUVİAL GÖLLERİN ÇEKİLME SAFHALARININ JEOMORFOLOJİK DELİLLERİ Prof. Dr. OĞUZ EROL."— Sunum transkripti:

1 KONYA,TUZGÖLÜ VE BURDUR HAVZALARINDAKİ PLUVİAL GÖLLERİN ÇEKİLME SAFHALARININ JEOMORFOLOJİK DELİLLERİ Prof. Dr. OĞUZ EROL

2  Göl : Karalar üzerindeki çukur alanlarda birikmiş ve belirli bir akıntısı olmayan durgun tatlı veya tuzlu su kütlelerine denir.  Göller, yer altı ve yer üstü sularıyla beslenmektedir. Göl suları acı, tatlı, sodalı ve tuzlu olabilmektedirler. Bu farklılığın nedenleri; iklim koşulları, beslenme kaynakları, gölün bulunduğu arazinin yapısı, gölün büyüklüğü, derinliği ve gideğeninin (göl ayağı) olup olmamasıdır. Göl nedir ?

3 Göller oluşumlarına göre beş gruba ayrılır.  Tektonik göller : Yer hareketleri sırasındaki kırılmalar, kıvrılmalar ve epirojenik hareketler sonucu oluşur. (Hazar gölü)  Volkanik göller : Volkanik çanaklarda biriken suların oluşturduğu göllerdir. Bu göller sönmüş volkanların kraterlerinden oluşur  Karstik göller : Çözünebilir kayaçlardan oluşmuş çanaklarda biriken suların oluşturduğu göllerdir. Bu göller kireç taşı ve alçı taşının olduğu yerlerde görülür (Dalmaçya) Oluşumlarına göre göller ;

4  Buzul ve sirk gölleri : Örtü buzulları ile dağ buzullarının oluşturduğu çanaklarda yer alan göllerdir. (İsviçre’de var)  Karma yapılı göller : İç ya da dış gücün etkisiyle oluşan çanak, bir başka gücün etkisiyle büyütülüp derinleştirilmesine denir. (Van gölü)  Karma yapılı göller arasında altı gruba ayrılır;

5  Tektonik-volkan set gölleri ; Bir çanağın, volkanlardan çıkan lav ve katı maddelerin kaplanması ile oluşan göllerdir. (Van gölü)  2) Akarsu set gölleri ; Akarsuların, taşıdıkları alüvyon ve tortulların bir çanağın önünü tıkaması sonucu oluşur. (Çamiçi)  3) Kıyı set gölleri ; Dalga biriktirmesi ile oluşan kıyı okların veya kordonların kıyı önünü kapatmasıyla oluşur. (B.Çekmece gölü)

6  4) Heyelan set gölleri ; Yer göçmeleri ve kaymaların bir çanağın önünü kapatması ile oluşur. (Tortum, Abant vb.)  5) Buzul set gölleri ; Buzul taşların bir çanağın önünü kapatması ile oluşur.  6) Baraj gölleri ; insanların bir vadinin önüne set yaparak oluşturduğu gölleridir.

7  Gölün büyüklüğü : Dünya üzerindeki göllerin büyüklükleri değişkendir. Hazar Gölü Dünya’nın en büyük gölüdür. ( km2)  Gölün beslenmesi : yağış suları, akarsular ve kaynaklar tarafından beslenir. Göllerin su seviyeleri beslenmeye bağlı olarak değişir. Bazı göller fazla sularını bir akarsu ile deniz boşaltır. Bu akarsulara göl ayağı ya da gideğen denir. Göle su taşıyan akarsulara ise geleğen denir. Örneğin Manyas ve Ulubat (Apolyont) gölleri bir akarsu ile sularını Marmara Denizi’ne boşaltır.  Gölün derinliği : Tektonik ve krater göllerinin derinlikleri genellikle fazladır. Dünya’nın en derin gölü tektonik bir göl olan Baykal Gölü’dür. Göllerin başlıca özellikleri

8  Göl suyunun tuzluluğu : Göl sularının içinde çözünmüş halde madensel tuzlar bulunmaktadır. Buharlaşma nedeniyle göl suyunun tuz yoğunluğu artar. Özellikle kapalı havzalarda yüzeyden akış olmadığı için göl suları tuzludur. Örneğin ülkemizdeki Burdur Gölü ve Tuz Gölü’nün suları tuzludur. Açık havza göllerinde ise, sular yüzeyden boşaldığı için madensel tuz oranı düşük, buna bağlı olarak sular tatlıdır.

9  Göl suyunun sıcaklığı : Göl suyunun sıcaklığı, gölün bulunduğu enleme, iklim koşullarına ve mevsime göre değişir.  Ayrıca gölün derinliği, gölün bulunduğu yükselti ve gölü besleyen sular da göl suyunun sıcaklığı üzerinde etkilidir.

10  * Göl suyunun hareketliliği : Göl suyunun hareketliliği üç nedene bağlıdır ;  Gölün beslenmesine ve havzadaki iklim koşullarına bağlı oluşan seviye farkı nedeniyle su seviyesinde değişiklik olur.  Göl yüzeyinde rüzgarlar etkisiyle dalgacıklar oluşur.  Göl yüzeyinin bir bölümündeki basınç değişmeleri alçalma ve yükselme şeklindeki ritmik hareketlere neden olur.  Bunlara duran dalga ya da seş (seiches) dalgaları denir.

11  Eski Konya Gölü, İç Anadolu Bölgesi’nde37o-38o kuzey enlemleri ile  32o-34o doğu boylamları arasında, Konya, Çumra, Karaman, Ereğli ve Karapınar ovalarını içine alan Büyük Konya Kapalı Havzası içinde gelişmiştir. Eski Konya Gölünün Coğrafi Sınırları

12

13  Havza’yı batıda, Erenler Dağı; güneyde, Orta Toros Dağlarının kuzey kesimleri (Bolkar dağları, Hacıbabadağı); doğuda, Niğde-Bor Havzası; kuzeydoğuda, Karacadağ, kuzeyde Bozdağlar ile Obruk Platosu çevrelemektedir. Havzanın orta kesimlerinde Karadağ volkanik kütlesi yer almaktadır.

14  Konya havzası ve çevresinde temel formasyonlar olarak Paleozoik, Mesozoik ve Tersiyer formasyonları, bunların üzerinde ise Kuaterner dolguları (Eski Konya Göl Tabanı) yer alır. Konya havzasını oluşturan temel formasyonlar

15 Eski Konya Gölü ve çevresinin jeomorfoloji haritası

16  Pleistosen’deki iklim salınımları ile meydana gelen plüviyal şartlar bütün dünyada olduğu gibi, ülkemizi de etkili olmuştur.  Buna göre, plüviyal şartların nemli ve yağışlı dönemlerinde çok sayıda gölün seviyesinde yükselmeler meydana gelirken, birçok havza ve çanakta suların birikmesi ile de plüviyal göller oluşmuştur. Fakat tam buzul çağı ve buzul arası dönemdeki yağış ve sıcaklık şartlarına bağlı olarak göl seviyelerinde değişiklikler meydana gelmiştir. Nemli ve yağışlı dönemlerde göl seviyeleri yükselirken, sıcak ve kurak şartların olduğu buzullar arası dönemde göl seviyeleri çekilmiştir.

17

18

19  Kuaterner’in nemli devrelerinde, Konya Havzası’nda da geniş bir göl teşekkül etmiştir. Nitekim Dreissensia ve diğer kabuklu hayvanlar ile höyüklerde C14 metodu ile yapılan araştırmalarda, Konya Havzası’nı işgal eden Pleistosen Gölü’ne ait izler ve seviyelerin olduğu anlaşılmıştır.

20 Eski Konya Gölü’nün Yükselti Basamaklarına Göre Çekilme Safhaları

21  Göl seviyesinin yükseldiği alanlarda taraçalar meydana gelmiştir.  l020 veya 1017 m. izohipsleri arasında yer alan Üst Kıyı Taraçası (Konya-I),  1006 ile 1017 m. izohipsleri arasında yer alan Ana Kıyı Taraçası (Konya II) l006 metre izohipsi altında yer alan bir Alt Kıyı Taraçası (Konya III) yer alır

22  Bunlardan üst kıyı taraçası en yaşlı göl izlerini taşımaktadır.  Bu üst kıyı taraçasının yaşı yıldan daha fazla olup, bu kıyı taraçası l020 ile 1017 m.ler arasında kıyı izlerine bulunmaktadır.  Bu dönemde gölün derinliği 15 ile 20 m. arasındadır.

23  Ana kıyı taraçasında (Konya II) ise, Dreissensia fosil ve kum, çakıl ve beyaz kalkerli marn görülmektedir.  Bu kıyı taraçasında yüksekliği l004 ile l0l4 m. arasında değişen birkaç dalgalanma mevcuttur.

24  Alt Kıyı Taraçasında (Konya III) ise, göl sedimentleri l006 m. Civarından aşağıda depolanmıştır.  Bu dönemde göl birbirinden hafif yükseltideki eşiklerle ayrılan bir kaç parçaya bölünmüştür.  Holosen’de görülen seviye değişiklikleri minimum seviyede olup, gölsel sedimentlerin birikimi neredeyse fark edilememektedir.  Bu dönemde görülen bu küçük göller, iklimdeki kuraklaşmaya bağlı olarak çekilmiş, geride bir kaç bataklık bırakarak kurumuştur

25  Konya, Karaman,Ereğli ve Karapınar Havzaları’nda Plüviyal Konya Gölü’ne ait kıyı izleri, 1020,1012 ve 1006 m. yükseltilerinde görülmektedir. Bu izler, Havza’nın kuzeyinde yoğun olarak görülürken, güneybatı ve güneyinde nispeten ortadan kalkmıştır.  Çünkü bu kısımlar, alçak ve kısmen bir alüvyon düzlüğü halindedir. Ancak havzanın kuzey kesimleri kristalen kalkerlerden müteşekkil olduğu için kıyı izleri pasif falezler şeklinde muhafaza edilmektedir.

26  Bugün Eski Konya Gölü’nü çevreleyen morfolojik ünitelerin kenarında, pasif falezler, kıyı setleri, kum depoları ve kıyı kordonlarına ait izler yer almaktadır

27 Bozdağların eteğinde Eski Konya Gölüne ait Pasif Falezler

28

29  Günümüzde ;  Eski Konya Gölü’nün bakiyeleri olan bataklık sahalar gün geçtikçe azalmaktadır. Çünkü havzada dış kuvvetlerin tesiri ile aşındırma ve biriktirme faaliyetleri devam etmektedir. Bu nedenle dağların kenarında pasif falezler tahrip olduğu gibi bir kısmının üzeri birikinti konileri tarafından örtülmüştür.

30  Göl bir zamanlar ilk yerleşme kuruluşlarına su kaynağı sağlarken, günümüzde ise bunun tabanında biriken alüvyon malzemeler bu yerleşmelerin bulunduğu yerlerde verimli tarım alanları olarak dikkati çekmektedir.  Yani hem göl varken hem de göl kuruduktan sonra yine insanlara önemli yararlar sağlamaktadır.

31  İlk insanların yerleşmeleri yönünden plüviyal göller çeşitli önemler arz etmektedirler.  İlkçağ insanlarının büyük bir kısmı o dönemde kurumuş ve kurumakta olan göllerin kumsalları ve kıyılarında, alüvyal ovalarda ve su ihtiyacının kolay sağlandığı birikinti konilerinde yerleştikleri tespit edilmiştir.  Konya Havzası’nda Pleistosen Konya Gölü’nün çekilmesine bağlı olarak bazı yerleşim yerleri kurulmuştur. Eski Konya Gölü’nün İlk İnsan Yerleşmelerine Etkileri

32  Eski Konya Gölü kenarında, bir kısmı da gölün çekilmesine bağlı olarak ova tabanında kurulmuş höyük yerleşmeleri bulunmaktadır.  Bu dönemde göl kenarında veya daha sonralara doğru göl tabanında yapılmış olan höyüklerin başlıcaları şunlardır:  Çatalhöyük,  Pınarbaşı yerleşmesi,  Can hasan Höyüğü,  Karahöyük (Konya/Merkez),  İşgalaman Çingen Höyük (Konya/Karatay)

33  Alibey Hüyüğü (Çumra),  Yollarbaşı Höyüğü (Karaman),  Karaman Höyük (Karaman)  Sırçalı (Çumra)  Okçu I (Çumra)  Çarıklar Höyüğü,  Hatip Höyük (Konya/Hatip)

34 Çatalhöyük Kazı Alanı ve Çevresindeki Tarım Alanları

35  Çatalhöyük’te Son Kazı Alanından Bir Görünüş

36  Can Hasan Höyüğü’nün Güneyden Görünüşü

37  Yollarbaşı Höyüğü ve Höyük Üzerindeki Mezarlar

38  Konya Kentinin Etrafında Geliştiği Alâaddin Tepesi ile Karaman Kentinin Etrafında Geliştiği Karaman Höyük ve Karaman Kalesi

39  Orta Anadolu höyüklerinde neolitik, kalkolitik ve tunç çağı yerleşmelerinin üzerinde Hititler, Frigler, Kimmerler, Lidyalılar, Persler, Romalılar, Selçuklular, Beylikler dönemi ve Osmanlı yerleşimleri görülebilir.  Hatta günümüzdeki yerleşim birimlerinin bir kısmı da höyükler üzerinde ve çevresinde hala varlıklarını devam ettirmektedir. Eski Konya Gölü ve İlk Medeniyetler

40  Eski Konya Gölü'nün varlığı, medeniyetin oluşmasındaki en büyük merhale olan Neolitik Devri’nin Anadolu'da başlamasında çok önemli bir rol oynamıştır. Çünkü ilk insanların yerleşmeleri yönünden buzul göller çeşitli önemler arz etmektedirler. İlkçağ insanlarının büyük bir kısmı o dönemde kurumuş ve kurumakta olan göllerin kıyılarında, alüvyal ovalarda, su ihtiyacının kolay sağlandığı birikinti konileri üzerinde ve kenarında yerleştikleri bilinmektedir.

41  İlkçağ insanlarının büyük bir kısmı o dönemde kurumuş ve kurumakta olan göllerin kıyılarında, alüvyal ovalarda, su ihtiyacının kolay sağlandığı birikinti konileri üzerinde ve kenarında yerleştikleri bilinmektedir.  Konya Havzası'nda da Konya Gölü'nün kenarında gölün çekilmesine bağlı olarak bazı ilk insan yerleşmeleri kurulmuştur.

42  Bu höyüklerdeki yerleşim merkezlerin çevreleri o dönemdeki verimli topraklara sahip olduğundan ilkçağ insanlarının temel ihtiyaçlarını karşılamak için de çok uygun yerlerdir. Çünkü göl kıyısında ve bataklık alanlarda bulunan yabani hayvanları avlayarak da geçimlerini sağladıkları gibi verimli düzlüklerde küçük çaplı tarımla da uğraşmaktaydılar.

43  Eski Konya Gölü, Konya Kapalı Havzası içinde yer almaktadır. Konya Kapalı Havzası’nın tabanı, Pleistosen’in plüviyal dönemlerinde ortalama derinliği m.lik bir gölle kaplanmıştır. Holosen’de, plüviyal şartların yavaş yavaş ortadan kalkması ve iklimin kuraklaşması ile göl tedrici olarak çekilmiştir.  Bugün Eski Konya Gölü’nü çevreleyen morfolojik ünitelerin kenarında, pasif falezler, kıyı setleri, kum depoları ve kıyı kordonlarına ait izler yer almaktadır. SONUÇ OLARAK ;

44  İlk insanların yerleşmeleri yönünden plüviyal göller çeşitli önemler arzetmektedir. İlkçağ insanlarının büyük bir kısmının o dönemde kurumuş ve kurumakta olan göllerin kumsalları ve kıyılarında, alüvyal ovalarda ve su ihtiyacının kolay sağlandığı birikinti konilerinde yerleştikleri tespit edilmiştir.  Konya Havzası’nda; Pleistosen Konya Gölü’nün kenarında gölün çekilmesine bağlı olarak; Çatalhöyük, Can Hasan, Yollarbaşı höyüğü, Sırçalı höyüğü, Alibeyhüyüğü gibi pek çok höyük yerleşmeleri kurulmuştur.

45  Konya çevresinde bulunan neolitik, kalkolitik ve tunç çağı höyük yerleşmelerinin üzerinde; Hititler, Frigler, Lidyalılar, Persler ve Romalılar’a ait izler vardır. Ayrıca son dönemlere ait modern yerleşimlerin bir kısmı da höyükler üzerinde ve çevresinde kuruludur.

46 ESRA ÖĞLÜ BENİ DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİM…


"KONYA,TUZGÖLÜ VE BURDUR HAVZALARINDAKİ PLUVİAL GÖLLERİN ÇEKİLME SAFHALARININ JEOMORFOLOJİK DELİLLERİ Prof. Dr. OĞUZ EROL." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları