Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TOPRA Ğ IN H İ KÂYES İ Kara Toprak Ben,sen,o,biz,siz, Anam,babam, Bacım,yavrum, Her varlık toprak... Mal,mülk, Seven,sevilen, Ölen,öldüren, Her canlı toprak...

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TOPRA Ğ IN H İ KÂYES İ Kara Toprak Ben,sen,o,biz,siz, Anam,babam, Bacım,yavrum, Her varlık toprak... Mal,mülk, Seven,sevilen, Ölen,öldüren, Her canlı toprak..."— Sunum transkripti:

1 TOPRA Ğ IN H İ KÂYES İ Kara Toprak Ben,sen,o,biz,siz, Anam,babam, Bacım,yavrum, Her varlık toprak... Mal,mülk, Seven,sevilen, Ölen,öldüren, Her canlı toprak... Şehitler toprak,al kanlar toprak, Gönüller toprak,sevdalar toprak... Kâinat yaslı, Evren mahzun, İlk durak topraktı, Son durak kara toprak... Aslımız topraktı,neslimiz toprak, Mazimiz topraktı, halimiz toprak...

2

3 2. 1 cm’lik bir toprak olu ş umu için sizce ne kadar zaman geçmesi gerekir? Belirtiniz.

4 Ana kayanın parçalanması, toprak ana materyalinin olu ş ması Ana materyalin giderek ayrı ş ması Ayrı ş mı ş olan ana materyale canlıların yerle ş mesi

5 Nemli-sıcak bölgelerde daha etkilidir. Soğuk ve kurak bölgelerde daha etkilidir.

6 Fiziksel Ayrı ş ma

7 Fiziksel Parçalanma Fiziksel Ayrı ş ma

8 Fiziksel Parçalanma

9

10 Sayfadaki resimleri inceleyiniz. Resimlerden hareketle a ş a ğ ıdaki soruları sınıfta tartı ş arak cevaplayınız. Aynı olaylar kayaçlar üzerinde farklı etkiye sahip olabilmektedir. Çünkü kayaçların yapıları, kimyasal dokuları ve a ş ınmaya kar ş ı dirençleri ve içerisindeki mineral yapıları farklıdır. Bazı kayalar kimyasal özelliklerinden dolayı sıcaklık ve suyla eriyebilmektedir. Bazıları ise eriyememektedir.

11

12 Ş ekerin ve tuzun suda çözünmesi hangi olaya örnek olarak verilebilir? Resim 16’da hangi tür parçalanma olmu ş tur? Bu parçalanmada, iklimin hangi özellikleri etkilidir? Resim 16 Fiziksel Parçalanma olmu ş tur. -Sıcaklık -Ya ğ ı ş Fiziksel Parçalanma olmu ş tur. -Sıcaklık -Ya ğ ı ş Ş ekerin ve tuzun suda çözünmesi fiziksel çözülmeye örnektir.

13 Toprak Olu ş umunu Etkileyen Faktörler 18 Sıcaklık ve yağış grafiği 19 Sıcaklık ve yağış grafiği Yukarıda farklı iklim bölgelerine ait sıcaklık ve ya ğ ı ş grafikleri verilmi ş tir. Grafikleri inceleyerek bunların hangi iklim bölgelerine ait oldu ğ unu söyleyiniz. 18 Karadeniz İklimi (Ilıman Okyanusal) 19 Karasal iklim (Orta Kuşak Step) Bu iklim bölgelerinde toprak olu ş umunda en çok etkili olan faktörleri sıralayınız. iklim, bitki örtüsü

14 İ klimin toprak olu ş umu üzerindeki etkileri hakkında neler söyleyebilirsiniz? Grafiklerde verilen iklim bölgesinde hangi ayrı ş ma ön plandadır? Hangi kriterleri kullanarak bu sonuca vardınız? Açıklayınız. Birinci bölge Karadeniz ikliminde kimyasal ayrı ş ma n plandadır. Çünkü burada yıllık sıcaklık farkları az, ayrıca yıl boyu bol ya ğ ı ş vardır. İ kici bölgede fiziksel ayrı ş ma fazladır. Çünkü yıllık sıcaklık farkları fazladır. Ya ğ ı ş azdır ve yıla e ş it da ğ ılmamı ş tır. Toprak olu ş umu etkileyen en önemli faktörler iklimdir. Ayrıntısı a ş a ğ ıda açıklanmı ş tır.

15 Toprak oluşumunu etkileyen faktörler Bitki örtüsü Yer şekilleri Zaman Ana kaya İklim İklim; toprak oluşumunu etkileyen en önemli faktördür.

16 İklimin Etkisi Toprak olu ş umunda en önemli faktör iklimdir. Çünkü fiziksel ve kimyasal ayrı ş ma olayları, bitki örtüsünün yerle ş ip geli ş mesi, topra ğ ın yıkanması ve topraktaki organizma faaliyetleri iklime ba ğ lıdır. Nemli, sıcak bölgelerde kimyasal ayrı ş ma ön plandadır ve ayrı ş ma daha hızlıdır. So ğ uk ve kurak bölgelerde ise fiziksel ayrı ş ma ön plandadır ve daha yava ş tır. Nemli bölgelerde toprakta yıkanma fazla iken kurak bölgelerde azdır.

17 A ş ırı yıkanma sonucunda topra ğ ın üst kısmındaki besin maddeleri, sızma yoluyla alt katmanlara ta ş ındı ğ ından toprak besin maddeleri yönünden fakir kalır. Buna kar ş ılık kurak bölgelerde yıkanma yeterli olmadı ğ ı için toprakta kireç ve tuz oranı yüksektir. Topraktaki humus miktarı da iklime ba ğ lıdır. Kurak iklim bölgelerinde bitki örtüsü cılız oldu ğ undan toprak humus bakımından fakir, bitki örtüsünün gür oldu ğ u yerlerde ise zengindir. Ancak bol ya ğ ı ş lı bölgelerde topraktaki humusun bir kısmı suyla ta ş ındı ğ ı için toprak humus bakımından fakirdir. Humus, topra ğ ın rengini koyula ş tırır. Humus, topra ğ ın rengini koyula ş tırır.

18 Ana Kayanın Etkisi Ayrı ş mada ana kayanın direnci önemlidir. Sert kayaçlar zor ayrı ş ırken yumu ş ak kayaçlar daha kolay ayrı ş maktadır. Ayrıca ana kayanın cinsi ve bile ş imi topra ğ ın yapısını do ğ rudan etkilemektedir. Kayacın cinsine ba ğ lı olarak toprak; kireçli, fosforlu, killi, kumlu veya milli olur. Ana Kaya

19 Zamanın Etkisi Ana kayanın çözülmesi, çözülen maddenin giderek ayrı ş ması ve bu ayrı ş an madde üzerine bitkilerin ve di ğ er canlıların yerle ş mesi, organik maddelerin parçalanarak humusa dönü ş mesi ve topra ğ ın horizonla ş ması için yüzlerce, hatta bazı iklim bölgelerinde binlerce yıllık bir sürenin geçmesi gerekir. 1 cm kalınlıktaki topra ğ ın olu ş abilmesi için en az yılın geçmesi gerekti ğ ini biliyor musunuz?

20 Yer Şekillerinin Etkisi Yer ş ekillerinin e ğ im, yükselti ve bakı özellikleri toprak olu ş umunu etkiler. Yükseltinin artmasıyla sıcaklık dü ş er ve ya ğ ı ş artar. Bu nedenle bir da ğ ın yamacı boyunca farklı karakterde topraklar olu ş ur. Genel olarak e ğ imli yüzeylerde ayrı ş an malzeme dı ş kuvvetlerin ve yer çekiminin etkisiyle sürekli olarak ta ş ınır. Böyle alanlarda toprak ancak bitki örtüsü altında olu ş abilir. Bitki örtüsünün olmadı ğ ı alanlar topraksızdır. Bakı, bir yamacın güne ş lenme ve nemlilik bakımından farklı olmasına neden olur. Bu farklılık ise de ğ i ş ik toprak türlerinin olu ş masına yol açar.

21 Yandaki şekilde yamaç üzerinde A’dan B’ye toprak tanelerinin inceldiği görülmektedir. Bunun nedenini açıklayınız. Yamacın A kısmında toprak olu ş umu ba ş langıç safhasında ve toprak kalınlı ğ ı azken yamacın B kısmında toprak kalınlı ğ ının fazla olmasının nedenleri nelerdir? A bölgesi e ğ imli ve ayrı ş an iri parçalar bitki ve canlılar tarafından yeterince ufalanamadan ta ş ınmaktadır. B bölgesinde ise arazi düz toprak sabit ta ş ınamamakta, canlı ve bitkiler daha fazla ayrı ş tırmakta ve ince malzemelerden olu ş maktadır. A bölgesinde fiziksel ayrı ş ma ön plandayken B bölgesinde kimyasal ayrı ş manın yaygın olmasının nedenlerini açıklayınız. A bölgesinde e ğ im fazla ayrı ş ma yeterince olamamakta, bitkilerin tutunması zor olmakta, B bölgesi ise düz bir yapıda ayrı ş an malzeme ta ş ınmamakta yerinde kalmakta ve daha kalın kalmaktadır. Bir yamaç boyunca toprak oluşumu

22 Yeryüzünde da ğ ların kuzey ve güney yamaçları nemlilik ve sıcaklık bakımından birbirinden farklı özellikler göstermektedir. Bu durum toprak olu ş umunu nasıl etkilemektedir? Topraktaki humus miktarı bu durumdan etkilenmektedir. Ülkemizde da ğ ların kuzeye bakan yamaçları güneye göre daha az ısınmaktadır. Bu durum mekenik ve kimyasal çözülmeyi etkilemektedir.

23 Canlıların ve Bitki Örtüsünün Etkisi Toprak olu ş umundaki en önemli olaylar, ayrı ş mı ş olan ana materyal üzerine bitkilerin yerle ş mesi, bitki köklerinden çıkan asitlerle ana materyalin giderek daha fazla ayrı ş ması ve bitki artıklarının humusa dönü ş üp topra ğ a karı ş masıdır. Bu olaylar meydana gelmedi ğ i taktirde gerçek anlamda toprak olu ş umundan söz etmek mümkün de ğ ildir. Toprak yüzeyine dü ş en dal, yaprak ve meyve gibi bitki kalıntıları, (iklim ş artlarına göre birkaç ay ile birkaç yıl içerisinde), mikroorganizmalar tarafından parçalanarak humusa dönü ş türülür. Bu humus, toprak canlıları sayesinde topra ğ a karı ş ır. Tav ş an, tarla faresi ve köstebek humusça zengin üst topra ğ ı derinlere ta ş ır. Bu canlılar, derinlerdeki topra ğ ı ise yüzeye çıkarmak gibi önemli bir karı ş tırma görevi de yaparlar.

24 Yandaki şekilde görüldüğü gibi oluşumunu tamamlamış bir toprak kesitinde yüzeyden derine doğru birbirinden farklı özellikler gösteren katlar vardır. Bu katlar horizon olarak isimlendirilir. A Horizonu: Topra ğ ın en üst katı olup organik madde bakımından zengindir. Bitkiler burada tutunur ve ya ş ar. B Horizonu: Topra ğ ın en üst katının yıkanması ile sızan minerallerin biriktirildi ğ i kattır. C Horizonu: Ana kayanın iri unsurlar ş eklinde parçalandı ğ ı kattır. D Horizonu: Ana kayanın bulundu ğ u kattır. Toprak Katmanları

25 Toprağın üst kısmı neden daha koyudur ? Toprağın üst kısmında organik madde (Humus) olmasından dolayı. İnşaat temellerinden çıkarılan toprağın bitkilerin yetiştirilmesinde kullanılmamasının nedeni ne olabilir? Çiçek yetiştirmek isterseniz hangi kattaki toprağı kullanırsınız? Neden? A katmanı, Çünkü burası besin maddesi yönünden zengin, bitkilere zararlı olabilecek tuz kireç vb. maddelerce yıkanmış, geçirgen kısımdır. Çünkü bu derinlerden çıkmakta ve toprağın alt katlarından oluşmaktadır. Bu topraklar organik ve besin maddesince fakir ve üstten yıkanan zararlı maddelerin biriktiği kısımlardır. ETK İ NL İ K SAYFA 42

26 Ba ş lıca Toprak Tipleri

27

28 Kırmızı Topraklar (Terra-rossa): Akdeniz iklim bölgesinde kalkerler üzerinde olu ş an topraklardır. Bünyesinde demir oksit oranı fazla oldu ğ undan renkleri kırmızıdır. Ba ş lıca Toprak Tipleri

29 Kahverengi Orman Toprakları: Nemli orta ku ş a ğ ın yayvan yapraklı orman sahasında olu ş an topraklardır. Humus bakımından zengindir Podzol Topraklar: So ğ uk nemli bölgelerin i ğ ne yapraklı orman sahasında olu ş an topraklardır. Yıkanma fazla oldu ğ undan mineral bakımından fakirdir. Ba ş lıca Toprak Tipleri

30 Tundra Toprakları: Tundra iklim bölgesinin topraklarıdır. Kı ş ın donmu ş olan toprak, yazın çözülerek bataklık hâlini alır. Tarıma elveri ş li de ğ ildir.

31 Ba ş lıca Toprak Tipleri Çöl Toprakları: Çöllerde olu ş an topraklardır. Ya ğ ı ş azlı ğ ı ve ş iddetli buharla ş ma nedeniyle kireç, toprak yüzeyinde birikerek sert bir tabaka meydana getirir.

32 Ba ş lıca Toprak Tipleri Kahverengi ve Kestane Renkli Bozkır Toprakları: Orta ku ş a ğ ın yarı kurak alanlarında bozkırların görüldü ğ ü yerlerde olu ş an topraklardır. Ya ğ ı ş azlı ğ ı nedeniyle kireç daha derine ta ş ınamayıp A horizonunun alt kısmında birikmi ş tir.

33 Ba ş lıca Toprak Tipleri Çernezyom Topraklar (Kara topraklar): Karasal iklimin yarı nemli sahalarında, çayır bitki örtüsü altında olu ş an topraklardır. Zonal topraklar içinde en verimli olanıdır.

34 B. İntrazonal Topraklar Bu toprakların olu ş umunda topo ğ rafya ve ana materyal etkilidir. Bu nedenle topraktaki bütün horizonlar geli ş memi ş olup toprak genellikle A, C horizonludur. Halomorfik Topraklar: Bu topraklar kurak ve yarı kurak bölgelerde, suyla eriyik hâldeki çe ş itli tuz ve karbonatların suyun buharla ş masıyla topra ğ ın yüzeyinde veya çe ş itli derinlikler de birikmesiyle olu ş maktadır. Bunlar “tuzlu topraklar” ve “tuzlu-sodik (alkali) topraklar” olarak iki gruba ayrılır.

35 İntrazonal Topraklar Hidromorfik Topraklar: Bataklık alanlarında veya taban suyu seviyesinin yüksek oldu ğ u sahalarda olu ş an topraklardır. Kalsimorfik Topraklar: Yumu ş ak kireç ta ş ı ve killi kireç ta ş ı (marn) depoları üzerinde olu ş an topraklardır. Kireç yönünden zengindir. Bu topraklar ikiye ayrılır. 1. VertisoL 2. Rendzina

36 Ba ş lıca Toprak Tipleri 1. Vertisoller: Eski göl tabanlarındaki killi ve kireçli depolar üzerinde olu ş an topraklardır. Toprak killi oldu ğ u için kurak mevsimde çatlar ve bu çatlaklara üst kısımdan sürekli toprak dökülür. Ya ğ ı ş lı mevsimde ise toprak su ile doygun hâle geldi ğ i için ş i ş erek çatlaklardan dökülen toprak tekrar yukarı itilir ve âdeta yerinde döner. Olayla ba ğ lantılı olarak bunlara dönen toprak anlamına gelen “vertisol “ismi verilmi ş tir. 2. Rendzinalar: Yumu ş ak kireç ta ş ları üzerinde olu ş an bu topraklar, genellikle koyu renkli olup alt kısmında kireç birikimi mevcuttur.

37 C. Azonal Topraklar Dı ş kuvvetler tarafından ta ş ınan malzemelerden olu ş an topraklardır. Bu toprakların horizonları yoktur. Alüvyal Topraklar: Akarsuların ta ş ıyıp biriktirdikleri malzemelerden olu ş an topraklardır. Verimli olan bu topraklar her türlü ürün için oldukça elveri ş lidir. Kolüvyal Topraklar: Da ğ lık sahalarda e ğ imli yamaçlar boyunca ufalanan malzemenin da ğ ların eteklerinde birikmesi ile olu ş an topraklardır. Özellikle bitki örtüsünden yoksun yamaçlarda çözülen malzeme, ya ğ mur ve sel suları tarafından ta ş ınarak etekte biriktirilir. Yamaçlarda a ş ınma devamlı olursa ince malzemeler sürekli ta ş ındı ğ ından geriye sadece iri malzeme kalır ve bu iri malzemenin hâkim oldu ğ u ta ş lı (litosol) topraklar meydana gelir.

38 Ba ş lıca Toprak Tipleri Regosoller: Volkanlardan çıkan kum boyutundaki malzeme ve akarsuların biriktirdi ğ i depolar veya yamaç eteklerindeki kumlu kolüvyal depolar üzerinde olu ş an topraklardır. Morenler: Buzulların ta ş ıyıp biriktirdi ğ i malzemelerden olu ş an topraklardır. Lösler: Rüzgârların ta ş ıyıp biriktirdi ğ i malzemelerden olu ş an topraklardır.

39 Terra Rossa Podzol Tundra toprakları Kahverengi ve kestane renkli Kahverengi orman Çöl toprakları Çernezyom

40 A ş a ğ ıdaki toprak tipleri ve olu ş um özelliklerinden yararlanarak tabloyu doldurunuz. Lös Halomorfik Kolüvyal Litosol Regosol Holomorfik

41 A ş a ğ ıdaki toprak tipleri ve olu ş um özelliklerinden yararlanarak tabloyu doldurunuz. Hidromorfik Kalsimorfik Laterit Terra-rossa Tundra Çernezyom Podzol

42 Test 1. Genel olarak çöl alanları, mekanik çözülmenin etkisi altındadır. Çöllerde mekanik çözülmenin fazla olmasının nedenleri arasında, a ş a ğ ıdakilerden hangisi gösterilemez? A) Deniz etkisinden uzak olmaları B) Nem bakımından fakir olmaları C) Ya ğ ı ş rejimlerinin düzensiz olması D) Dinamik yüksek basınç etkisinde kalmaları E) Günlük sıcaklık farkının fazla olması 2. Bir yerdeki toprakların olu ş umunda a ş a ğ ıdakilerden hangisi etkili de ğ ildir? A) Sıcaklık B) Nemlilik C) Bitki örtüsü D) Toprak kayması E)Kimyasal çözünme

43 Test 3. A ş a ğ ıdaki ş ekilde, bir yöredeki yer ş ekli ile toprak arasındaki ili ş ki gösterilmi ş tir. Ş ekil incelendi ğ inde, toprak olu ş umuyla ilgili a ş a ğ ıdakilerden hangisinin söylenmesi en do ğ ru olur? A) Topra ğ ın su tutma kapasitesi fazladır. B) Kahverengi orman topra ğ ı olu ş mu ş tur. C) E ğ im azaldıkça topra ğ ın kalınlı ğ ı artmaktadır. D) E ğ imli bölgelerde verimli topraklar olu ş maktadır. E) Yükselti arttıkça topraktaki kimyasal ayrı ş ma artmaktadır.

44 Test 4. Toprak ilk olu ş tu ğ unda fiziksel ve kimyasal özellikleri ile rengini, ayrı ş tı ğ ı ana kayadan alır. Buna göre, a ş a ğ ıdaki ana kaya ile toprak e ş le ş tirmelerinden hangisi yanlı ş tır? Ana KayaToprak adı A) Kil ta ş ıKilli toprak B) Kaya tuzuÇorak toprak C) Kireç ta ş larıKırmızı toprak D) Granit kayaçlarKumlu toprak E) Bazaltik kayaçlarKara toprak - Akdeniz iklim bölgelerinde görülür. - Rengi demiroksitten dolayı kırmızımsıdır. 5.Yukarıda özellikleri verilen toprak a ş a ğ ıdakilerden hangisidir? A) LösB) LateritC) Terra - rossa D) PodzolE) Tundra

45 Test I. Terra-rossa II. Alüvyon III.Laterit IV.Çernezyom V. Tundra 6. Yukarıdakilerden hangileri, Dünya'daki en ve rimli topraklardandır? A) I ve IIB) I ve IIIC) II ve IV D) III ve IV E) IV ve V A ş a ğ ıdaki topraklardan hangisi, olu ş um yönüyle di ğ erlerinden farklıdır? A)VertisolB) AlüvyalC) Regosol B)D) KolüvyalE) Los

46 Test Fiziksel (mekanik) çözülme, ta ş ların sıcaklık farkları, akarsular, rüzgârlar ve donma - çözülme gibi dı ş kuvvetlerin etkisiyle ufalanmasıdır. Haritada numaralandırılan yerlerin hangisinde, donma ve çözülmeden dolayı ta ş larda meydana gelen fiziksel çözülmeler daha fazladır? A) I B) II C) III D) IV E) V

47 Test Sıcak ve ya ğ ı ş lı iklim bölgelerinde kimyasal çözünme, kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde fiziksel çözülme daha belirgin olarak görülür. Buna göre, haritada numaralandırılan alanların hangilerinde fiziksel çözülme ve kimyasal çözünme daha belirgin olarak görülür? Fiziksel çözülmeKimyasal çözünme A) III B) IVI C) IIIII D) IIIIV E) VV

48 Test Kurak bölgelerde toprak olu ş umunu engelleyen faktör a ş a ğ ıdakilerden hangisidir? A) Arazinin düz olması B) Rüzgârların fazla etkili olması C) Nüfus yo ğ unlu ğ unun az olması D) Fiziksel parçalanmanın fazla olması E)Kimyasal çözünmenin yetersiz olması Ya ğ ı ş ın az oldu ğ u kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde olu ş an topraklarda, tuz ve kireç birikimi çok olur. Buna göre, a ş a ğ ıdaki topraklardan hangisinde tuz ve kireç birikimi fazladır? A) Çernezyom B) Çorak topraklar C) Kırmızı topraklar D) Alüvyal topraklar E)Orman toprakları

49 Test Alüvyon, lös ve moren topraklarının ortak özellikleri arasında; I. Verimli olma, II. Eski olu ş umlu olma, III.Ta ş ınmı ş olma, IV.Platolarda bulunma faktörlerinden hangileri bulunur? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV Topra ğ ı olu ş turan horizonlardan A horizonu için a ş a ğ ıdakilerden hangisi söylenemez? A) Ayrı ş manın ba ş ladı ğ ı kattır. B) Genellikle kil ve kireç içerir. C) Bitkilerin tutunup geli ş ti ğ i kattır. D) Erozyonun en çok zarar verdi ğ i kattır. E) Organik maddenin en çok bulundu ğ u kattır.

50 Test Humus, bitki kalıntılarının toprakta ayrı ş ması sonucu olu ş an koyu renkli organik maddedir. A ş a ğ ıdaki toprak türlerinin hangisi humus bakımından daha zengindir? A) Çernezyomlar B) Kireçli topraklar C) Çorak topraklar D) Killi topraklar (vertisol) E) Kırmızı topraklar (terra - rossa) Merke z En yüksek sıcaklık (°C) En düşük sıcaklık (°C) Yıllık yağış miktarı (mm) I II24380 III IV V Kimyasal çözünme sıcak ve nemli iklim bölgelerinde etkilidir. A ş a ğ ıdaki tabloda, be ş ayrı merkezin sıcaklık ve ya ğ ı ş de ğ erleri verilmi ş tir. Buna göre, merkezlerden hangisinde kimyasal çözünme en fazladır? A) I B) II C) III D) IVE) V

51 TOPRA Ğ IN H İ KÂYES İ B İ TT İ


"TOPRA Ğ IN H İ KÂYES İ Kara Toprak Ben,sen,o,biz,siz, Anam,babam, Bacım,yavrum, Her varlık toprak... Mal,mülk, Seven,sevilen, Ölen,öldüren, Her canlı toprak..." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları