SULAMA MEKANİZASYONU Prof.Dr.Mehmet Tunç ÖZCAN. SU MAKİNALARI.

Slides:



Advertisements
Benzer bir sunumlar
Hâsılat kavramları Firmaların kârı maksimize ettikleri varsayılır. Kâr toplam hâsılat ile toplam maliyet arasındaki farktır. Kârı analiz etmek için hâsılat.
Advertisements

ÇARPIŞMALAR VE VE İMPULSİF KUVVETLER
BÖLÜM 2: TEORİK MOTOR ÇEVRİMLERİ
Mastarlar.
Prof.Dr.Mehmet Tunç ÖZCAN
ÖLÇME TEKNİĞİ HAFTA 3. ÖLÇME TEKNİĞİ HACİM ÖLÇME Bir maddenin uzayda kapladığı yere onun hacmi denir. Hacim, ölçülebilen bir büyüklüktür. Cisimlerin hacimleri.
SULAMA MEKANİZASYONU Prof.Dr.Mehmet Tunç ÖZCAN. Pompa Tipleri.
Atalet, maddenin, hareketteki değişikliğe karşı direnç gösterme özelliğidir.
SACLARIN VE PROFİLLERİN ŞEKİLLENDİRİLMESİ
SULAMA MEKANİZASYONU Prof.Dr.Mehmet Tunç ÖZCAN. İşletme Noktasının Grafik Yolla Bulunması.
TÜRBİNLER Yrd. Doç. Dr. Nesrin ADIGÜZEL.  Türbinler; su, buhar veya gaz gibi akışkanların enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelerdir. Türbinler;
SPORLA İLGİLİ HAREKETLER DÖNEMİ (7-12 yaş)
AKIŞKANLAR MEKANİĞİ Prof. Dr. M. Tunç ÖZCAN Tarım Makinaları Bölümü 4.
- BASİT MAKİNELER -  .
UCK 474 UÇAK MOTOR TASARIMI Yrd.Doç.Dr. Onur Tunçer İstanbul Teknik Üniversitesi KISITLARIN İNCELENMESİ.
Biçimbilimsel Özniteliklerin Eş-Oluşumlarına Dayalı Doku Betimleme Okan Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü / İstanbul İzzet Özen Erchan Aptoula.
Türkiyedeki iklim çeşitleri Doğa Sever 10/F Coğrafya Performans.
Bölüm 4 KAPALI SİSTEMLERİN ENERJİ ANALİZİ
Zihinsel engellilerin sınıflandırılması
Arş.Gör.İrfan DOĞAN.  Bugün otizm tedavisinde en önemli yaklaşım, özel eğitim ve davranış tedavileridir.  Tedavi planı kişiden kişiye değişmektedir,
©McGraw-Hill Education, 2014
DEPREME DAYANIKLI BETONARME YAPI TASARIMI
FATİH MERCAN GÖKSU İ.Ö.O 5/B SINIFI ÖĞRENCİSİ SİLİFKE/MERSİN
JEOFİZİK ETÜTLERİ DAİRESİ
BÖLÜM 12 SÜSPANSİYON SİSTEMİ. BÖLÜM 12 SÜSPANSİYON SİSTEMİ.
OLASILIK TEOREMLERİ Permütasyon
UCK 421 TEPKİ İLE TAHRİK Yrd.Doç.Dr. Onur Tunçer İstanbul Teknik Üniversitesi İTKİ SİSTEMİ İLE HAVA TAŞITININ EŞLEŞTİRİLMESİ.
Prof. Dr. M. Tunç ÖZCAN Tarım Makinaları Bölümü
TEMELLER.
AKIŞKANLAR MEKANİĞİ 5. KÜTLE, BERNOULLİ ve ENERJİ DENKLEMLERİ
Ders notlarına nasıl ulaşabilirim
ENERJİ DÖNÜŞÜM SİSTEMLERİ
Bölüm 11: Çembersel Hareket. Bölüm 11: Çembersel Hareket.
KOHLBERG ve AHLAK GELİŞİMİ Yrd. Doç. Dr. Aysel TOPAN
Elektriksel potansiyel
Sıklık Dağılımları Yrd. Doç. Dr. Emine Cabı.
T- Testİ: ORTALAMALAR ARASI FARKLARIN TEST EDİLMESİ
BARALAR.
TAŞKINLARIN ÖTELENMESİ
MODEL YETERSİZLİKLERİNİ DÜZELTMEK İÇİN DÖNÜŞÜMLER VE AĞIRLIKLANDIRMA
Ziyafet ve İkram Hizmetleri
Değirmendere Hacı Halit Erkut Anadolu Lisesi
-MOMENT -KÜTLE VE AĞIRLIK MERKEZİ
k05a. Hidrolik Pnömatik Sistemler
Fluvyal Jeomorfoloji Yrd. Doç. Dr. Levent Uncu.
TUTUM VE ALGILAR.
Kırınım, Girişim ve Müzik
BÖLÜM 1 Kuvvet ve Hareket. BÖLÜM 1 Kuvvet ve Hareket.
BÖLÜM 7 SIVILAR VE GAZLAR. BÖLÜM 7 SIVILAR VE GAZLAR.
Agregalarda Granülometri (Tane Büyüklüğü Dağılımı)
KUVVET, MOMENT ve DENGE 2.1. Kuvvet
SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-3
İMÜ198 ÖLÇME BİLGİSİ İMÜ198 SURVEYING Bahar Dönemi
SİSMİK YORUMLAMA DERS-7 PROF.DR. HÜSEYİN TUR.
Bölüm28 Doğru Akım Devreleri
ELK-301 ELEKTRİK MAKİNALARI-1
B- Yaygınlık Ölçüleri Standart Sapma ve Varyans Değişim Katsayısı
NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ
UYARI Lütfen masalarınıza yazı yazmayınız.
NEWTON'UN HAREKET KANUNLARI.
SIVILAR Sıvıların genel özellikleri şu şekilde sıralanabilir.
ÇİFT SİLİNDİR İNFİLTROMETRE İLE İNFİLTRASYON TESTLERİ
BORULARDA YERSEL YÜK KAYIPLARI
NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ
NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ
KARIK SULAMA YÖNTEMİ Prof. Dr. A. Halim ORTA.
Bilimsel Araştırma Yöntemleri
Hidrograf Analizi.
EŞ YÜKSELTİ (TESVİYE) EĞRİLERİNİN
Enerji ve Hareket Belkıs Garip.
Sunum transkripti:

SULAMA MEKANİZASYONU Prof.Dr.Mehmet Tunç ÖZCAN

SU MAKİNALARI

İnsanlar yaşamlarını sürdürebilmek için her zaman su kaynaklarının yanında yerleşmeye özen göstermişlerdir. Ancak suyun yanına gitmek zorlaştıkça suyu yanlarına getirmeyi denemişler ve bu amaçla binlerce yıldan beri çeşitli çözümler geliştirmişlerdir.

1- Enerji üreten su makinaları; a-Alternatif hareketli makinalar: Servomotorlar, pistonlu su motoru B-Döner hareketli makinalar: Su çarkları, su türbinleri, döner pistonlu türbinler 1- Enerji üreten su makinaları; a-Alternatif hareketli makinalar: Servomotorlar, pistonlu su motoru B-Döner hareketli makinalar: Su çarkları, su türbinleri, döner pistonlu türbinler

2- Enerji tüketen su makinaları; a-Döner hareketli pompalar: Santrifüj pompalar, heliko santrifüj pompalar rejeneratif pompalar. B-Hacimsel pompalar: Dişli pompalar, diyaframlı pompalar, pistonlu pompalar.

Su çarkları Su çarkları sudan mekanik enerji elde etmek amacıyla kullanılan en basit su makinalarıdır. Su çarkları aynı zamanda suyun kaynaktan alınıp, çark çapı kadar yükseltilip, konum enerjisi kazandırılması amacıyla da kullanılmaktadır.

Bir çok eski sulama sisteminde ve günümüzde halen kullanılmaktadır. Bu kullanımın en yaygın bilinen şekli un değirmenleridir. Su çarklarının bilinen en eski kullanım yeri Çin ve Mısırdır.

Su çarklarının giriş ve çıkışları arasında hareket miktarı kuramı uygulanırsa; çarka etkiyen teğetsel kuvvet (P) çarktan elde edilecek hidrolik güç (N h ) hesaplanabilir.

P= .Q (C 1 - C 2 ) [C 2 =U] N h = P.U= .Q (C 1 - U) U U max =0.5C 1  h max =0.50  = suyun özgül kütlesi, Q= Çarktan geçen debi, C= su hızı, U= çark çevresel hızı.  h =Hidrolik verim, N h =Çark çıkışında suya verilen enerji, N o = Çark girişinde suyun enerjisidir

Su Türbinleri

A- Reaksiyon türbinleri: Bu tip türbinler esas olarak suyun basınç enerjisinden yararlanmaktadır. -Francis türbinleri, -Uskur türbinler, -Kaplan türbinleri.

B- Aksiyon türbinleri: Bu tip türbinler esas olarak suyun kinetik enerjisinden yararlanmaktadır. -Pelton çarkları, -Turgo türbinler, -Banki türbinleri.

Pompalar Suyun iki nokta arasında hareketi için gerekli enerjiyi sağlayan makinalardır. Bu enerji suyun boru hatları içinde hareketi sırasında oluşan sürtünme kayıplarının yenilmesinde, suya konum yükü ve hız yükü kazandırılmasında harcanır.

Pompa Tipleri Pompalar kullanım yerlerine bağlı olarak farklı tiplerde üretilirler. 1-Hacimsel (volümetrik, pozitif) pompalar 2-Rotodinamik (ivme) pompalar.

Hacimsel pompalarda hız ve basınç zamana göre bir değişim göstermesine karşın, rotodinamik pompalarda değişim olmadığı görülmektedir.

Hacimsel pompaları kendi içinde aşağıdaki gibi sınıflandırmak olasıdır: 1-Pistonlu pompalar, 2-Diyaframlı pompalar, 3-Dişli pompalar ve 4-Paletli pompalar.

Santrifüj pompaların sınıflandırması -Çarkın yapım biçimine göre; Açık Çarklı, Kapalı Çarklı: ve Yarı Açık Çarklı, -Suyun çarka giriş yönüne göre; Tek Girişli ve Çift Girişli Çarklı, Çark milinin konumuna göre; Yatay Milli ve Düşey Milli, -Kademe sayısına göre; Tek Kademeli, Çok Kademeli, -Basınç- debi ilişkilerine göre; Yüksek, Alçak, Orta Basınçlı pompalar mevcuttur.

Santrifüj Pompanın Teorik Esasları Bir santrifüj pompada enerji değişimi suya kazandırılan ivme ile sağlanmaktadır. Bu enerji değişimi, suyun çarka girişteki ve çıkıştaki hızları incelenerek anlaşılabilir.

Giriş ve çıkışta suyun kazandığı hızlar üç gurupta toplanır. Aynı noktaya etkiyen bu hız vektörleri bir üçgen oluştururlar (şekil 6.12). Bu hız üçgenlerinden yararlanarak hareket eşitlikleri elde edilir.

Çevresel hızı (U): Çarkın dönmesi sırasında incelenen noktanın çevresel hızıdır. Çevresel hız çarkın dönü sayısına ve incelenen noktanın merkeze uzaklığına bağlı olarak değişir. Buradan da anlaşılacağı gibi merkezden çevreye doğru yarı çapa bağlı olarak çevresel hız artmaktadır.

Bağıl hız (W): Suyun çarka göre hızıdır. Su çarkla beraber dönerken ayrıca çarkın içinde dışa doğru bir harekette yapmaktadır. Bu hareketin çarka göre aldığı değer bağıl bir hız değeridir.

Mutlak hız (C): Çark içinde hareket eden suyun sabit olan gövdeye göre hızıdır. Mutlak hız çevresel hız ile bağıl hızın vektörel toplamıdır.

Mutlak hızla çevresel hız arasındaki açı (  ) ile ve bağıl hızla çevresel hız arasındaki açı (  ) ile göstermiştir. Hız üçgeninde verilen (  ) açısı suyun çarka giriş açısı ve suyun çarkı terk ediş açısı olarak değerlendirilir. Gerçekleşen değeri 90  ‘den küçüktür.

hız üçgeninden hızların teğetsel ve düşey bileşenleri de elde edilebilmektedir. Mutlak hızın teğetsel bileşeni (Cu) ve bağıl hızın teğetsel bileşeni (Wu)‘dur. Düşey bileşenler ise (Cm)‘dir.

Teorik olarak sürtünmesi bulunmayan ve sonsuz sayıda kanadı bulanan ve kanat kalınlığı sonsuz küçük olan bir çarkın giriş yarı çapı (r1) ve çıkış yarı çapı (r2) olsun. Böyle bir çark içinde hareket eden suya pompanın verdiği enerji açısal momentum eşitliği ile ifade edilebilir. Bu eşitlik yardımıyla pompanın sağlayacağı (Hm) yüksekliği hesaplanabilir. Bu yükseklik değeri sonsuz kanatlı bir çarka aittir. Doğal olarak teorik bir yüksekliktir

. Bu yüksekliği sınırlayan etmenler; çarkta sonlu sayıda kanat olması, kanatların genişliği nedeniyle giriş ve çıkış açıklıklarının kesit daralması, iç sürtünmeler, bağıl olarak oluşan ters akımlar ve diğer sürtünme ve kaçak kayıplarıdır.

Çarkın akışkanın girdiği ve akışkanın terk ettiği noktaları iki dönel yüzey oluşturduğu var sayılarak bir akım iplikçiğinin bu iki yüzey arasında kalan kısmının hareket miktarı momentum eşitliğini yazalım. Momentum eşitliği (dq) debisine sahip bir akım iplikçiğinin (dt) zaman aralığında (1) noktasından (2) noktasına hareketi sırasında hareket miktarını gösteren eşitliktir.

(dm/dt) ifadesi çarkın tüm kanatları arasından birim zamanda akan su kütlesini verir. Bu değer (Q) debidir. Debiyi (  ) ve (g) ile ifade edersek

eşitliğinin tüm terimlerini (  ) açısal hız ile çarparsak güç eşitliğine ulaşırız.

Bu eşitlikteki bazı terimlerin eşitleri aşağıdaki gibi verilebilir

Bu son eşitlik teorik gücü belirtmektedir. Pompanın oluşturduğu teorik basınç enerjisi sonsuz kanat sayılı çark için (H teo.  ) olarak gösterilebilir Bazı düzzenlemeler yapılarak aşağıdaki eşitliğe ulaşılır

Santrifüj pompalarda suyun çarka girişinde (  1 =90  ) ve (C U1 =0) değerlerinde gerçekleşmektedir. Bu değerler göz önüne alındığında teorik basınç yüksekliği eşitliğimiz aşağıdaki gibi olacaktır. Bu eşitlik santrifüj pompalarda “Temel Eşitlik” olarak veya “Euler” eşitliği olarak adlandırılır.

Eşitlikten de anlaşılacağı gibi çarkın geliştirebileceği basınç çarkın dönü sayısına ve çevresel hız ile mutlak hızın ve onların bileşkesinin büyüklüğüne bağlıdır. Çap değeri çevresel hız ve mutlak hızın oluşumunda birincil etmen olması nedeniyle basıncın çarkın dönü sayısı ve çapına bağlı olduğunu söyleyebiliriz.

Bu eşitlikten görüldüğü gibi (H-Q) ilişkisi doğrusaldır. Doğrusal ilişkinin azalan mı çoğalan mı olduğunu belirleyen terim (tg  2)’dir. (  2 > 90  ) koşullarında bu ilişki artan doğrusal bir ilişkidir. (  2 90  ) koşullarında bu ilişki artan doğrusal bir ilişkidir. (  2 < 90  ) koşullarında ise azalan doğrusal bir ilişkiyi karakterize eder. Gerçek koşullarda (  2 < 90  )‘dir. Debi (Q) arttırıldıkça basınç (H) azalmaktadır. Debinin sıfır olduğu durumda teorik basınç yüksekliği en büyük değerini alacaktır. Basıncın en büyük değeri de (U 2 2 /g) değerine eşittir.

Ancak debinin artmasıyla birlikte pompa içinde ve emme ve basma borularında suyun hareketiyle oluşan sürtünmeler nedeniyle basınç değeri düşecektir. Sürtünme kayıpları bilindiği gibi (V2) ile değişmektedir. Bu nedenle gerçek koşullarda (H- Q) eğrisi daha önce söylendiği gibi doğrusal azalan bir ilişki yerine ikinci dereceden azalan bir ilişki göstermektedir. Gerçek pompalarda burada sayılanlardan başka kayıplarda meydana gelmektedir. Bu nedenle (H-Q) ilişkisi gerçek koşullarda kayıplara bağlı olarak değişmektedir.

Yukarıdaki eşitlikde (Q=0) değeri için düzenleme yapıldığında aşağıdaki eşitlik elde edilir.

Pompalarda güç eşitliği ise suyun özgül ağırlığı (  ), manometrik yükseklik (Hm) ve debi (Q) yardımıyla (6.20)eşitliğinden hesaplanabilir. Pompanın genel verimi de (  top. ) burada dikkate alınmalıdır. Burada; N: Pompanın motordan çektiği güç (BG), Hm: Manometrik yükseklik (mSS), Q: Debi (m3/s),  : Suyun özgül ağırlığı( 1000 kg/ m3),  top. : Pompanın toplam verimi.

Pompa karakteristik eğrileri. Pompa çarklarının farklı tiplerine karşın pompalarında çalışmaları sırasında Q-Hm-N ve  değerlerinde farklıklar ortaya çıkar. Çark tipleri farklı olan pompaların her birinin farklı işletme koşullarına daha uygun olduğunu görüyoruz. Bazı pompalar yüksek basınç düşük debi için uygun özelliklerde iken bazıları ise yüksek debi için uygun özellikte olabilir.

Pompa karakteristik eğrileri. Pompaları çark tiplerine göre kıyaslarken karşılaştırmak ve çalışma özellikleri, hakkında bilgi edinebilmrek amacıyla üç farklı grafik çizilir. -Hm-Q eğrisi (manometrik basınç-debi eğrisi) -N-Q eğrisi ( Güç-debi eğrisi) -  -Q eğrisi (Verim-debi eğrisi

Pompa karakteristik eğrileri. Tam radyal pompa çarkları yüksek basınç düşük debi koşullarına uygundur. Güç eğrisi ise kalkışta düşük güç vermekte debinin artmasıyla güç değeride artmaktadır. Bu ilişkiye bakarak radyal çarklı pompaları çalıştırırken çıkış vanasını kapatıp motora yol vermek gerektiğini göstermektedir. Verim eğrisi pompanın ancak bir çalışma aralığında kabul edilebilir verim değerlerine ulaştığını göstermektedir. Pompayı muhakkak bu verim aralığında bir yerlerde çalıştırmak gerekir.

Pompa karakteristik eğrileri. Karşık akışlı çarklar, radyale yakın özellikten başlayıp eksenel çarka yakın özelliklere kadar değişen çok farklı tiplarde karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle bir tek eğri ile tarif etmek mümkün değildir. Burada ortalama bir çark için eğriler sunulmuştur. Karışık akışlı çarklarda basınç debi ilişkisi başta radyal çarka benzemekle beraber sonradan farklı bir karaktere bürünmektedir. Görüldüğü gibi bir noktadan sonra basınç debi ilişkisi daha yataya yakın bir özellik sergiliyor.

Yüksek debi değerlerine çıkıldıkça basıncın azalmasının radyal çarka göre daha az olduğu gözleniyor. Bu tip çarklarda güç eğrisinin oldukça yatay birt seyir içinde olduğu görülmektedir. Güç tüketimi debinin artışından çok fazla etkilenmemektedir. Verim değerleride bir çalışma aralığında çalışma zorunluluğunu ortaya koymakdır.

Eksenel pompalarda basıncın artması debinin hızla düşmesine neden olmaktadır. Eksenel pompalar yüksek debi düşük basınç koşulları için uygundur. Bu tip pompanın güç eğriside çok ilginçtir. Bu tip pompalarda güç debi arttıkça azalmaktadır. Bu nedenle eksenel pomplar çalıştırlırken çıkış vanaları tamamen açılır.