Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

REKREASYON ALANLARINDA SULAMA Prof. Dr. A. Halim ORTA.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "REKREASYON ALANLARINDA SULAMA Prof. Dr. A. Halim ORTA."— Sunum transkripti:

1 REKREASYON ALANLARINDA SULAMA Prof. Dr. A. Halim ORTA

2 TOPRAK-BİTKİ-SU İLİŞKİLERİ

3 Toprak-Bitki-Su İlişkileri Sulama Yönünden Önemli Bazı Toprak Özellikleri Toprak, arz kabuğunun fiziksel, kimyasal ve biyolojik parçalanmasından oluşan poroz bir ortamdır. Bu geçirgen ortam, taneler ve onlar arasındaki boşluklardan oluşur. Toprağın katı fazı ile boşluk hacmi arasındaki oran, toprak özelliklerine göre değişiklik gösterir.

4 Toprak Bünyesi Toprağı oluşturan tanelerin büyüklük dağılımına toprak bünyesi denir. Tanelerin büyüklüğü; 0,002 mm > ise kil 0,002-0,05 mm arasındakiler silt 0,05-2 mm arasındakiler kum 2 mm< ise çakıl

5 Toprak Bünye Üçgeni

6 Toprak Yapısı Toprak tanelerinin dizilişi ve kümeleşme biçimi toprak yapısı olarak tanımlanır. Toprak taneleri birbirinden ayrı ise taneli ya da teksel yapı, kümeleşme söz konusu ise agregalı yapı adını almaktadır.

7 Gaz Sıvı Katı V g V w V s V e V W g W W w W s Ağırlık değerleriHacim değerleri Toprak Fazlarının Ağılık ve Hacim Simgeleri

8 Özgül Ağırlık Toprak taneleri hacim ağırlığının +4°C ’deki arı suyun hacim ağırlığına oranıdır. Toprağın özgül ağırlık değeri 2.40 ile 2.75 arasında değişmektedir. Ortalama 2.65 alınabilir.

9 Eşitlikte; Gs = Toprağın özgül ağırlığı, γs = Toprak zerrelerinin hacim ağırlığı, g/cm³, γw = +4 °C sıcaklıktaki arı suyun hacim ağırlığı, g/cm³, Ws = Toprak zerrelerinin ağırlığı, g, Vs = Toprak zerrelerinin hacmi, cm³ tür. Özgül Ağırlık

10 Hacim Ağırlığı Bir toprak örneğinde, toprak taneleri ağırlığının örnek hacmine oranıdır. γt = Ws V Eşitlikte; γt = Toprağın hacim ağırlığı, g/cm³, Ws = Toprak zerrelerinin ağırlığı, g, V = Toprak örneğinin hacmi, cm³’ tür.

11 Porozite Toprak örneğindeki boşluk hacminin örneğin toplam hacmine oranı olarak tanımlanır. n = 100 Ve V Yalnızca hacim ağırlığı biliniyorsa, Eşitliklerde; n = Porozite, %, Ve = Toprak örneğinin toplam gözenek hacmi, cm³, V = Toprak örneğinin hacmi, cm³, γt = Toprağın hacim ağırlığı, g/cm³, Gs = Toprağın özgül ağırlığı, γw = +4 °C sıcaklıktaki arı suyun hacim ağırlığı, g/cm³’tür.

12 Porozite değeri genel olarak, ağır bünyeli topraklarda %50-65, hafif bünyeli topraklarda %20-45 arasında değişir.

13 Gözenek (Boşluk) Oranı Toprak örneğindeki boşluk hacminin toprak taneleri hacmine oranının yüzde cinsinden ifadesidir. e = 100 Ve Vs Eşitlikte; e = Gözenek oranı, %, Ve = Toprak örneğinin toplam gözenek hacmi, cm³, Vs = Toprak zerreleri hacmi, cm³ tür.

14 Doyma Derecesi (Saturasyon) Toprakta bulunan su hacminin, toplam gözenek hacmine oranının yüzde cinsinden ifadesidir. S = 100 Vw Ve Eşitlikte; S = Doyma derecesi (saturasyon), %, Vw = Toprakta bulunan suyun hacmi, cm³, Ve = Toplam gözenek hacmi, cm³’ tür.

15 Örnek 1: Tarladan alınan 100 cm³ hacmindeki toprak örneği tartılmış ve yaş ağırlığı 169 gr. bulunmuştur. Toprak örneği kurutma fırınında 105°C’ta 24 saat bekletildikten sonra tekrar tartılmış ve kuru ağırlığı 137 g. bulunmuştur. Toprak taneleri hacmi 52 cm³ olarak ölçülmüştür. Bu verilere göre toprak örneğinin; a. Özgül ağırlığını, b. Hacim ağırlığını, c. Porozitesini, d. Boşluk oranını, e. Doyma derecesini bulunuz.

16 a) Özgül Ağırlığı;

17 b) Hacim Ağırlığı:

18 c) Porozite: n= 100 Gözenek Hacmi: n= 100

19 d)Gözenek Oranı:

20 e)Doyma Derecesi:

21 Sulama Suyu Uygulanacak Toprak Derinliği Sulama sistemlerinin planlanmasında ve işletilmesinde, etkili kök veya etkili toprak derinliği dikkate alınır ve uygulanacak sulama suyu miktarı ve sulama süresi bu değerlere göre hesaplanır.

22 Etkili kök derinliği; bitkilerin normal gelişmeleri için gerekli olan suyun %80’ini aldıkları derinlik olarak tanımlanır. Etkili toprak derinliği ise, geçirimsiz tabaka ya da taban suyuna kadar olan toprak derinliğidir.

23 % 10 % 20 % 30 % 40 Alınan nem yüzdesi % 25 Kök derin liği (%) Etkili kök derin liği Bitki Köklerinin Su Alım Değerleri

24 Sulama Suyu Uygulanacak Toprak Derinliği Bitkilerde kök gelişimi ekim ve dikim ile başlar ve genellikle olgunlaşma döneminde en yüksek değerine ulaşır. Rekreasyon bitkilerinde olgunlaşma söz konusu olmadığından kök derinliği, bitkinin genetik özellikleri ve çevresel koşulların etkisiyle belirlenir.

25 Toprak Nemi Sulama zamanının ve uygulanacak sulama suyu miktarının belirlenmesinde ise toprak neminin sağlıklı biçimde ölçülmesi ve kantitatif olarak ifadesi en önemli aşamadır. Sulama yönünden toprak nemi 4 biçimde ifade edilmektedir.

26 1. Kuru ağırlık yüzdesi cinsinden: Toprağın kuru ağırlığı, örneğin kurutma fırınında 105°C’de 24 saat bekletildikten sonra tartılması ile elde edilir. P = 100 W - Ws Ws Eşitlikte; Pw = Toprağın kuru ağırlık yüzdesi cinsinden nem miktarı, %, W = Toprak örneğinin yaş ağırlığı, g, Ws = Toprak örneğinin kuru ağırlığı, g’dır.

27 2. Hacim yüzdesi cinsinden: Toprak neminin hacim yüzdesi cinsinden ifadesinde aşağıdaki eşitlik kullanılır. Pv = Pw. γt = Pw. γt = 100 W – Ws γt γw Ws Eşitlikte; Pv = Toprak hacminin yüzdesi cinsinden nem miktarı, %, Pw = Toprağın kuru ağırlık yüzdesi cinsinden nem miktarı, %, γt = Toprağın hacim ağırlığı, g/cm³, γw = Suyun hacim ağırlığı, g/cm³, W =Toprak örneğinin yaş ağırlığı, g, Ws = Toprak örneğinin kuru ağırlığı, g’dır.

28 3. Derinlik cinsinden: d = Pv * D = Pw * γt * D = Pw * γt * D * γw 100 Eşitlikte; d = Toprakta derinlik cinsinden nem miktarı, mm, Pv = Toprak hacminin yüzdesi cinsinden nem miktarı, %, D = Toprak derinliği, mm, Pw = Toprağın kuru ağırlık yüzdesi cinsinden nem miktarı, %, γt = Toprağın hacim ağırlığı, g/cm³ ve γw = Suyun hacim ağırlığı, g/cm³’ tür.

29 4. Toprak nem gerilimi (tansiyon) cinsinden: Toprak zerreleri toprakta bulunan su moleküllerini kendilerine doğru çekerler. Bu çekim gücü, toprakta bulunan su miktarı ile ters orantılıdır.

30 Nem miktarı azaldıkça, suyun tutulma gücü artar ve bitkilerin su alımı güçleşir. Suyun toprakta tutulma gücü negatif olarak ifade edilmektedir. Uygulamada genellikle, negatif basınç yerine tansiyon deyimi kullanıldığından, toprak nem tansiyonu; toprak tanelerinin suyu kendi yüzeyleri etrafında tutma gücü olarak tanımlanabilir. 1 kg/cm² = 10 m = b = atm

31 Toprak nem tansiyonunun toprakta bulunan nem miktarının tespitinde kullanılabilmesi için, öncelikle mevcut toprak koşulları için toprak nemi karakteristik eğrilerinin hazırlanması gerekir.

32 kil mil kum Toprak nemi, P w (%) Toprak rutubet gerilimi (b) Farklı toprak bünyelerinde toprak nemi karakteristik eğrileri

33 Toprak nem tansiyonu pF cinsinden de ifade edilebilir. pF değeri cm cinsinden belirtilen toprak rutubet tansiyonunun logaritması alınarak hesaplanır.

34 Doyma noktası Tarla kapasitesi Solma noktası Fırın kuru Faydalı olmayan su Faydalı su (kullanılabilir su) Sızan su Sulama Yönünden Önemli Toprak Nemi Sabiteleri Toprak Nemi Sabiteleri

35 Doyma noktası: Toprak gözeneklerinin tamamen su ile dolu olduğu koşulda toprakta bulunan nem miktarıdır. Bu noktada toprak rutubet gerilimi 0 atm’dir. Arazi koşullarında toprak gözenek hacminin en çok % 85-90’ı su ile doldurulabilmektedir.

36 Tarla kapasitesi: Serbest drenaj koşullarında, toprak zerrelerinin yerçekimine karşı tuttuğu su miktarı olarak tanımlanır. Tarla kapasitesinde toprak rutubet tansiyonu 1/10-2/3 atm arasında değişir.

37 Solma noktası: Bitkilerin kökleri aracığı ile topraktan su alamadığı ve solmaya başladığı anda toprakta bulunan nem miktarıdır. Solma noktasında toprak nem tansiyonu 7-40 atm arasındadır. Ortalama olarak 15 atm alınabilir.

38 Fırın kuru: Toprak örneğinin fırında 105 °C sıcaklıkta 24 saat kurutulduktan sonra içerdiği nem miktarıdır. Bu noktada, toprak rutubet tansiyonu atm civarındadır.

39 ETÜV

40 Sulama Yönünden Önemli Toprak Nemi Sınıfları Şekil’ den izleneceği gibi, sulama açısından toprakta bulunan su; sızan su, faydalı (kullanılabilir) su ve faydalı olmayan (kullanılamayan) su olarak üç sınıfta incelenebilir. Doyma noktası Tarla kapasitesi Solma noktası Fırın kuru Faydalı olmayan su Faydalı su (kullanılabilir su) Sızan su

41 Sulama Yönünden Önemli Toprak Nemi Sınıfları Serbest drenaj koşullarında, tarla kapasitesi ile doyma noktası arasında kalan su yerçekiminin etkisiyle alt katmanlara doğru sızar. Sızan su olarak tanımlanan bu sudan bitkiler yararlanamazlar.

42 Sulama Yönünden Önemli Toprak Nemi Sınıfları Bitkiler tarla kapasitesi ile solma noktası arasında tutulan sudan yararlanabilirler. Anılan sabiteler arasında kalan suya kullanılabilir veya faydalı su denir. Bu arada tutulabilen nem miktarına ise kullanılabilir su tutma kapasitesi denir ki, sulamada çok önemli bir parametredir.

43 Sulama Yönünden Önemli Toprak Nemi Sınıfları Etkili kök bölgesindeki mevcut nem değeri azaldıkça bitkinin su alımı güçleşir ve stres başlar. Bu nedenle peyzaj alanlarının sulanmasında, genel olarak kullanılabilir su tutma kapasitesinin % 30-40’ı tüketildiğinde sulamaya başlanması önerilmektedir.

44 Değişik bünyeli toprakların kullanılabilir su tutma kapasiteleri Toprak bünyesiKullanılabilir su tutma kapasitesi (mm/m) SınırlarOrtalama Kum Tınlı kum Kumlu tın Tın Killi tın ve milli killi tın Kumlu kil, milli kil ve kil

45 Kullanılabilir su tutma kapasitesi derinlik cinsinden; dk = Pwk * γt * D = TK – SN * γt * D Eşitlikte; dk = Kullanılabilir su tutma kapasitesi, mm, Pwk=Kullanılabilir su tutma kapasitesi, %, TK = Tarla kapasitesi, %, SN = Solma noktası, %, γt = Toprağın hacim ağırlığı, g/cm³, D = Toprak derinliği, mm.

46 Örnek: Tarla kapasitesi %32, solma noktası %19, toprağın hacim ağırlığı 1.4 gr/ ve toprakta ölçülen mevcut nem miktarı %25 olduğuna göre; a)Tarla kapasitesi, solma noktası ve mevcut nemi birim toprak derinliği için derinlik (mm/m) cinsinden ifade ediniz, b)Toprakta mevcut kullanılabilir su miktarını % ve mm/m cinsinden ifade ediniz, c)Kullanılabilir su tutma kapasitesini % ve mm/m cinsinden ifade ediniz.

47 a)Tarla kapasitesi, solma noktası ve mevcut nemin mm/m cinsinden ifadesi;

48 b)Kullanılabilir su miktarı % ve mm/m cinsinden ifadesi;

49 c)Kullanılabilir su tutma kapasitesinin % ve mm/m cinsinden ifadesi

50 Toprak Örneklerinin Alınması Peyzaj tasarımı yapılan alanlarda sulama siteminin planlanması aşamasında bozulmuş ve bozulmamış toprak örnekleri alınarak laboratuarda bünye, tarla kapasitesi, solma noktası, hacim ağırlığı ve toprak tuzluluğu değerleri belirlenir.

51 Toprak Neminin Ölçülmesi Sulama programlaması, ne zaman sulayalım ve ne kadar sulayalım sorularının yanıtı olarak tanımlanabilir. Toprak neminin ölçülmesinde değişik yöntemler kullanılmaktadır.

52 0 cm (toprak yüzeyi) 30 cm 60 cm 90 cm Şekil 2.7:Basamaklı toprak profili

53 Elle kontrol yoluyla tahmin: Toprak burgusu ile alınan bozulmuş toprak örneği el ile kontrol edilerek, avuçta bıraktığı ıslaklık, top ve şerit oluşturma durumu ve renginden yararlanarak toprak nemi tahmin edilmeye çalışılır.

54 Nem açığı, mm/30 cm Toprak bünyesi Nem açığı, mm/30 cm Hafif (tınlı kum)Hafif (kumlu tın)Orta (tın)Ağır (killi tın) (Tarla kapasitesi) Sıkıldığında avuçta ıslaklık bırakır. Nemli görünür, zayıf top oluştur. Çok az nemli görünür, birbiriyle yapışması zayıftır. Çok kuru, gevşek, parmaklar arasından akar. (Solma noktası) (Tarla kapasitesi) Çok koyu görünür, sıkıldığında avuçta ıslaklık bırakır, kısa şerit oluşturur. Orta derecede koyu renkli, Çok iyi top oluşturur. Hemen hemen koyu renkli, iyi top oluşturur. Zayıf derecede koyu renkli, zayıf top oluşturur. Nem nedeniyle oluşan renk açık, top oluşturmaz. Nemin oluşturduğu renk değişikliği yok denecek kadar azdır. (solma noktası) (Tarla kapasitesi) Çok koyu görünür, sıkıldığında avuçta ıslaklık bırakır, uzunluğunda şerit oluşturur. Koyu renkli, plastik top biçiminde, ovulduğunda ince dilimler oluşturur. Oldukça koyu renkli, çok iyi top oluşturur. Orta derecede koyu renkli, iyi top oluşturur. Zayıf derecede koyu renkli, zayıf top oluşturur. Açık renkli, küçük keseklerin parçalanması orta derecede kolaydır. Nemin oluşturduğu renk açık, küçük kesekler serttir. (solma noktası) (Tarla kapasitesi) Çok koyu görünür, sıkıldığında avuçta ıslaklık bırakır, kadar şerit oluşturur. Koyu renkli, kolaylıkla ince dilim oluşturur. Oldukça koyu renkli, ince şerit oluşturur, ovulduğunda ince dilimler oluşturabilir. Orta derecede koyu renkli, iyi top oluşturur. Orta derecede top oluşturur, küçük kesekler parçalanmaktan çok yassılaşır. Açık koyu renkte kesekler parçalanır. Bazı koyuluklar olup, kesekler sert ve çatlamıştır. (solma noktası) Toprağın durumu ile toprak nemi arasındaki ilişkiler

55 Gravimetrik yöntem: Yöntemde, her 30 cm’lik katmanı temsil edecek biçimde yaklaşık ortasından, burgu ile alınan g civarındaki bozulmuş toprak örneği, mümkün ise hemen arazide, değil ise nem kaybı önlenecek biçimde laboratuara getirilerek tartılır ve yaş ağırlığı belirlenir. Daha sonra örnekler kurutma fırınına konarak, 105 °C’de 24 saat bekletilir ve tartılarak kuru ağırlıkları saptanır. Elde edilen yaş ve kuru ağırlıklardan yararlanılarak, farklı derinlikler için toprak nem miktarları hesaplanır.

56 Gravimetrik yöntem: Diğer yöntemlerin kalibrasyon eğrilerinin hazırlanmasında da kullanılır. Ancak, yoğun emek ve işgücü gereksinimi, sonuca ulaşmak için 24 saati aşkın zaman gerektirmesi gibi dezavantajları da mevcuttur.

57 Geçirgen bir bloğun elektriksel direncinden yararlanarak nem ölçümü (Jips blokları): Yöntem, toprağın nem miktarındaki değişmenin, toprak ya da toprağa yerleştirilen jips bloğun elektriksel özelliklerinde değişme meydana getirmesi esasına göre çalışır.

58 Jips blokları 1-15 atm toprak nemi tansiyonunda, sağlıklı sonuçlar vermektedir.

59 Yöntemin Avantajları; Yöntemin ucuz olması.

60 Yöntemin Dezavantajları; Tuzdan etkilenmesi, Kalibrasyon gerektirmesi, Hizmet ömürlerinin kısa olması, Diğer yöntemlere göre daha kaba sonuç vermesi.

61 Metal elektrod Sayaca bağlanır Fiberglas kumaş Su çıkış noktası (Damlatıcı) Elektrik kablosu Jibs Bloğu

62 Toprak nemi, P w (%) Blok direnci (ohm) Blok direnci-toprak nemi ilişkileri

63 Tansiyometreler: Tansiyometreler, toprak neminin ölçüleceği profil boyunca her 30 cm’lik katmanı temsil edecek biçimde yerleştirilir. Aynı yerde farklı derinliklere yerleştirilen tansiyometrelerin oluşturduğu gruba tansiyometre bataryası adı verilir.

64 Seramik uç Vakum göstergesi Saydam boru Lastik tıpa Tansiyometre gövdesi (içi su dolu) Tipik bir tansiyometre

65 Tansiyometre

66 Tansiyometreler: Tansiyometreler, atm toprak nemi tansiyonunda, başka bir deyişle sık sulamalar ile toprak neminin tarla kapasitesi civarında tutulduğu koşullarda başarıyla kullanılır.

67 Toprak nemi, P w (%) Tansiyometre okumaları (mb) Tansiyometre kalibrasyon eğrisi

68 Tansiyometreler: Düşük toprak nemi düzeylerinde, seramik uçtan gövdeye hava girmekte ve ölçmeler sağlıklı yapılamamaktadır.

69 Yöntemin Avantajları; Araçların ucuz olmaları, Kolay kullanımları, Sağlıklı sonuç vermeleri, Tuzdan etkilenmemeleri, Her tür toprak bünyesinde kullanılabilmeleri.

70 Nötron yöntemi: Yöntemin esası, hızlı nötron saçan bir radyoaktif kaynaktan çıkan nötronların, toprak suyunda bulunan hidrojen iyonları tarafından yavaşlatılması ve yavaşlatılmış nötron sayısının sayaçlarla ölçülmesidir. Toprak nem ölçmelerinin yapılacağı yerlere, ölçüm yapılacak derinliğe kadar, genelde alüminyum malzemeden yapılmış, altı kapalı ölçüm tüpleri (Access tüpleri) yerleştirilir.

71 Nötron kaynağı Göstergeler Access tüpü 0.56 Nötronmetre

72 Nötron yöntemi: Ölçmelerin çok hızlı ve kolay yapılabilmesi nedeniyle, her 15 veya 20 cm’lik katmanlar için değerler kolaylıkla alınabilir. Bu ölçüm aralığı, profildeki nem dağılımının daha hassas izlenmesini sağlar. Değerler, sayım oranı, hacim, yüzde ve derinlik cinsinden belirlenebilir. Ancak, bu koşulda gravimetrik yöntemle kalibrasyon eğrisi hazırlanmalıdır.

73 Nötron yönteminde kalibrasyon eğrisi

74 Yöntemin Avantajları; Oldukça sağlıklı sonuç verir, Tuzdan etkilenmez, Kullanımı hızlı ve kolaydır, Dilenen derinliğe kadar okuma yapabilir,

75 Yöntemin Dezavantajları; Nötron kaçışı nedeniyle üst cm’lik katmanda kullanılamaz, Pahalı bir yöntemdir, Radyoaktif madde içerdiğinden kullanımı uzmanlık ve dikkat gerektirmektedir.

76 Toprağın dielektrik sabitesini ölçen yöntemler: Uygulamada oldukça yeni olan bu yöntemin esası, toprak suyunun dielektrik sabitesinin ölçülmesi ve bu değer ile toprağın nem içeriği arasında ilişki kurulmasıdır. Uygulamada bu amaçla kullanılan, TDR (Time Domain Reflectrometry) ve FDR (Frequency Domain Reflectrometry) olarak adlandırılan iki ayrı teknoloji mevcuttur.

77 Toprağın dielektrik sabitesini ölçen yöntemler: TDR yönteminde, toprağa batırılan iki elektrot aracılığıyla yollanan yüksek frekanslı elektromanyetik dalgaların toprak suyuna çarparak geri dönenleri ve gidiş-dönüş arasında kalan zaman özel bir sayaçla kaydedilir.

78 0.25 Elektrotlar Sayaç TDR (Time Domain Reflektrometry)

79

80 Yöntemin Avantajları; Üst toprak katmanındaki nem okumasını da olası kılar, Radyoaktif madde içermediğinden tehlike arz etmez, Toprak tuzluluğundan etkilenmez, İlk yatırım masrafı oldukça düşüktür.

81 Yöntemin Dezavantajları; Her toprak tipi için kalibrasyon gerektirmektedir, Ölçüm derinliğinin kısıtlıdır.

82 Toprağın dielektrik sabitesini ölçen yöntemler: FDR yönteminde, toprağa dilenen derinlikte yerleştirilen ölçüm tüpüne salınan bir probe aracılığıyla radyo dalgaları (yaklaşık 150 Mhz) verilerek toprağın kapasitans değeri ölçülür. Yöntemin TDR’ dan farkı, ölçüm tüpü yardımıyla derin katmanlardan da ölçüm yapabilmesidir.

83 359 Ölçüm tüpü Sayaç Probe FDR (Frequency Domain Reflectrometry

84 Toprakta Suyun Hareketi Doymuş koşullarda su hareketi: Toprak gözeneklerinin su ile dolu olduğu koşulda oluşan su hareketidir. Yeraltı suyunun çalışan kuyulara doğru akışı, taban suyunun kapalı drenaj borularına akışı, sulama sırasında suyun üst katmanlardaki hareketi doymuş koşullardaki su hareketine örnek olarak verilebilir.

85 Doymamış koşullarda su hareketi: Bu koşulda gözeneklerin tamamı su ile dolu değildir. Sulama sırasında, sulamadan sonra ve bitkilerin su alım sırasında oluşan akış doymamış koşullardaki su hareketine örnek olarak verilebilir.

86 Sulama sırasında suyun toprakta hareketi: Sulama süresince su infiltrasyonla toprağa girer ve yerçekimi ile kapillar kuvvetlerin etkisiyle toprak içerinde alt katmanlara ve yanlara doğru hareket eder. Bu sırada, toprak profilinde yukarıdan aşağıya doğru, çok ıslak, ıslak ve tarla kapasitesi civarı olmak üzere üç farklı nem bölgesi oluşur.

87 Uygulanan sulama suyu Çok ıslak Islak Tarla kapasitesi civarı Tarla kapasitesinden düşük Doyma noktası Yerçekimi ile aşağıya doğru nem hareketi Kapillarite ile aşağıya doğru nem hareketi Nem hareketi yok Sulama sırasında suyun topraktaki

88 Sulama sırasında suyun toprakta hareketi: Etkili kök derinliğinin tamamı belirli bir sürede tarla kapasitesine ulaşır. Bu süre, hafif bünyeli topraklarda birkaç saat, ağır bünyeli topraklarda ise saat kadardır.

89 Sulamadan sonra suyun toprakta hareketi: Sulamadan sonra suyun topraktaki hareketi toprak katmanlarına göre farklılık göstermektedir. Şekilden izleneceği gibi, ilk cm’lik üst katmana buharlaşma bölgesi adı verilir.

90 Buharlaşma bölgesi Asıl kök bölgesi, nem hareketi köklere ve yukarı doğru İkinci derece kök bölgesi, nem hareketi köklere ve aşağıya doğru cm cm cm Sulamadan sonra suyun topraktaki hareketi

91 Sulamadan sonra suyun toprakta hareketi: Bitki köklerinin yoğun olarak bulunduğu asıl kök bölgesi, genellikle cm arasındaki toprak katmanıdır. Bu bölgedeki suyun önemli bir bölümü bitki kökleri ile alınır, ksilem dokusu ile üst organlara taşınır ve yapraklardan olan terleme ile atmosfere verilir.

92 Sulamadan sonra suyun toprakta hareketi: Asıl kök bölgesi altında yer alan ikinci derece kök bölgesi, genellikle cm derinliktedir. Hareket biçimleri, kontrollü bir sulama sonucunda oluşacak nem hareketleridir. Gereğinden fazla su uygulanması durumunda, kötü drenaj koşulunda taban suyu yükselmesi veya aşırı buharlaşma ile toprak yüzeyinde tuz birikimi gibi sorunların oluşması kaçınılmazdır.

93 Suyun bitki köklerine doğru hareketi: Bitkiler toprakta tutulan suyu kök uçları ile emerler. Hava nem dengesinin iyi tesis edildiği koşulda her gün çok sayıda kılcal kök oluşur. Kök hücreleri arasında oluşan yüksek ozmotik basınç söz konusu emilimi sağlar. Ozmotik basıncın toprak rutubet tansiyonundan yüksek olduğu koşulda köklerin su alımı gerçekleşir.

94 Toprağın Su Alma (İnfiltrasyon) Hızı Toprağın su alma (infiltrasyon) hızı, belirli zaman süresinde yüzeyden düşey olarak toprağa giren su derinliği olarak tanımlanır. Hız boyutuna sahiptir ve genellikle cm/h veya mm/h birimleri ile ifade edilir.

95 Toprağın su alma hızı; Sulama yöntemlerinin seçiminde, Yağmurlama sulama yönteminde başlık debisi ve tertip aralıklarının, Damla sulama yönteminde damlatıcı debisi ve damlatıcı aralığının, Tüm sulama yöntemlerinde ise sulama süresinin belirlenmesinde başvurulan çok önemli bir parametredir.

96 İnfiltrasyon hızına etki eden birçok faktör mevcuttur. Bunlardan önemli olanları, Toprak bünyesi,yapısı, organik madde ve nem içeriği, Toprağın işlenme durumu, Bitki örtüsü, Sıkışma düzeyi, Toprak yüzeyindeki su yüksekliği, Topraktaki tuzların nitelik ve niceliğidir.

97 Toprağın Su Alma (İnfiltrasyon) Hızı Su alma hızı değerleri hafif bünyeli topraklarda yüksek, ağır bünyeli topraklarda düşük, kireçli topraklarda yüksek, sodyumlu topraklarda düşüktür.

98 Toprak bünyesiSu alma hızı, mm/h Kumlu Kumlu tın Tınlı Killi-tınlı Siltli-killi Killi 25.0 – – – – – – 1.0 Değişik toprak bünyesi için su alma hızı değerleri

99 Çift Silindir İnfiltrometre Ölçmeleri Çift silindir infiltrometre iç içe geçmiş iki metal silindirden oluşmaktadır. İnfiltrasyon ölçmelerinin birbirine yakın olacak biçimde birden fazla yerde yapılması ve elde edilen değerlerin ortalamalarının kullanılması gerekmektedir. Ölçme işleminden önce, araziyi temsil eden, karınca ve köstebek yuvaları ile bitki köklerinin oluşturabileceği kanalcıkların, silindire zarar verebilecek çakıl ve kayaların bulunmadığı düz bir yer seçilir.

100 Çift silindirli infiltrometre kesiti ve ölçme aracı

101 Çift Silindir İnfiltrometre Ölçmeleri Elde edilen ölçme sonuçlarından yararlanılarak eklemeli zaman, su alma hızı, ortalama su alma hızı ve eklemeli su alma değerleri hesaplanır. Eklemeli zaman değerlerine karşılık gelen su alma hızı, ortalama su alma hızı ve eklemeli su alma değerleri bir milimetrik kağıda işaretlenirse eğri biçiminde ilişkiler elde edilir.

102 Su alma hızı ve eklemeli su alma eğrileri

103 Eklemeli zaman değerlerine karşılık gelen su alma hızı, ortalama su alma hızı ve eklemeli su alma değerleri tam logaritmik kağıda işaretlendiğinde ise doğrusal ilişkiler elde edilir.

104 I = aT -b Bu ilişkiler; ve D = aT b eşitlikleri ile ifade edilmektedir. Eşitliklerde; I : Su alma hızı, mm/h, D : Eklemeli su alma, mm, T : Eklemeli zaman, dak, a : Doğrunun ordinatı kestiği noktanın değeri, b : Doğrunun eğimi, (tan α)’ dır.

105 Çift Silindir İnfiltrometre Ölçmeleri Peyzaj alanlarında infiltrasyon hızı ölçümleri planlamadan önce boş arazide yapılır ve elde edilen gerçek infiltrasyon hızı değerleri, yağmurlama başlıklarının debi ve tertip aralıklarının belirlenmesinde kullanılır.

106


"REKREASYON ALANLARINDA SULAMA Prof. Dr. A. Halim ORTA." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları