Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

LİPİDLER Prof. Dr. Emel ZENGİN ULAKOĞLU İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "LİPİDLER Prof. Dr. Emel ZENGİN ULAKOĞLU İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı."— Sunum transkripti:

1 LİPİDLER Prof. Dr. Emel ZENGİN ULAKOĞLU İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı

2 Lipidler, besinlerle alınan yahut organizmada sentez edilebilen, heterojen yapıda maddeler- dir.

3 Sulu çözeltilerde çözünemediklerinden dolayı organizmada bulunan lipidler genellikle : - Membranlarda - Adipositlerde ve - Lipoproteinlere bağlı olarak plazmada bulunurlar. bulunurlar. partikülleri şeklinde (proteinlere (proteinlere

4 LİPİDLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ: 1) Lipidler amfipatik maddelerdir. 2) Lipidler ancak eter, benzen, kloroform, aseton gibi organik çözücülerde erirler. Suda erimediklerinden dolayı miseller oluştururlar. 3) Lipidlerin esterleşebilme özellikleri vardır. 4) Lipidler biyolojik kaynaklıdır ve canlı organizmalar tarafından kullanılırlar.

5 İNSAN ORGANİZMASINDA LİPİDLERİN FONKSİYONLARI 1)Enerji verici 1)Enerji verici 2)Yapı maddesi 2)Yapı maddesi 3)Elektriksel yalıtıcı 3)Elektriksel yalıtıcı 4)Isı yalıtıcısı 4)Isı yalıtıcısı 5) Yağda çözünen vitaminleri içerirler. 5) Yağda çözünen vitaminleri içerirler. 6) Eksojen yağ asidlerini içerirler. 6) Eksojen yağ asidlerini içerirler. 7) Eritici özelliklerinden dolayı taşıyıcıdırlar. 7) Eritici özelliklerinden dolayı taşıyıcıdırlar. 8) Bazı lipidler ise enzim kofaktörü, elektron taşıyıcısı, ışık emici pigmenti, hidrofobik bağlayıcı,emülsifiye edici, hormon etkili ve hücre içi habercisi gibi değişik fonksiyonlar görürler. 8) Bazı lipidler ise enzim kofaktörü, elektron taşıyıcısı, ışık emici pigmenti, hidrofobik bağlayıcı,emülsifiye edici, hormon etkili ve hücre içi habercisi gibi değişik fonksiyonlar görürler.

6 LİPİDLERİN SINIFLANDIRILMASI 1) Yağ asidleri ve türevleri 2) Gliserol esterleri a) Acil gliseroller b) Fosfogliseridler 3) Sfingolipidler a) Sfingomiyelinler b) Glikosfingolipidler 4) İzopren türevi lipidler a) Poliprenoidler b) Steroidler 5) Lipoproteinler

7 YAĞ ASİDLERİ Genel Formül : Yağ asidleri, 4 – 36 C arasında karbon içeren, zincirin ucunda ise karboksil grubu bulunduran uzun zincirli hidrokarbonlardır. R – (CH 2 ) n - COOH

8 YAĞ ASİDLERİ İçerdikleri karbon sayısına göre : 1) Kısa zincirli yağ asidleri (2-4 C arası) 2) Orta zincir uzunlukta yağ asidleri (6-10 C arası) 3) Uzun zincirli yağ asidleri (12-26 C arası) diye gruplandırılabilirler.

9 YAĞ ASİDLERİNİN SINIFLANDIRMASI 1) Doymuş yağ asidleri 2) Doymamış yağ asidleri 3) Ek gruplu yağ asidleri 4) Siklik yağ asidleri

10 Doymuş Yağ Asidleri R – (CH 2 ) n – COOH (Doymuş yağ asidlerinde çift bağ bulunmaz). Örnek C 4 Butirik asidCH 3 (CH 2 ) 2 COOH

11 Doymamış Yağ Asidleri C n H 2n-a COOH (a= çift bağ sayısı) Örnek: C 16 Palmitoleik asid 9:10 C 16 Palmitoleik asid 9:10

12 Doymamış yağ asidlerinin kendi aralarındaki sınıflandırma Doymamış yağ asidlerinin kendi aralarındaki sınıflandırma 1- Monoansature Yağ Asidleri 2- Poliansature Yağ Asidleri 3- Eikozaenoidler

13 1) Oksi yağ asidleri 2) Metil gruplu yağ asidleri Ek gruplu Yağ Asidleri

14 Bu bileşikler eikoza (20-C’lu) çok doymamış yağ asidlerinden türeyen maddelerdir. Siklik (Halkalı )Yağ Asidleri Eikozanoidler I. Prostanoidler (PN) II. Lökotrienler (LT)

15 I. Prostanoidler (Halkalı Yapıda ) A) Prostaglandinler (PG) B) Prostasiklinler (PGI) C) Tromboksanlar (TX)

16 A) Prostaglandinler(PG) - Organizmada 20C’lu, 4 çift bağ içeren yağ asidi araşidonik asid’den sentezlenirler. - Prostaglandinlerin diyetle alınan öncül maddeleri ise araşidonik asid dışında, essansiyel yağ asidi olan linoleik ve linolenik asidlerdir.

17 B) Prostasiklinler (PGI) Başlıca damarların, endotel tabakası tarafından üretilirler. C) Tromboksanlar (TX ) - Trombositlerde bulundukları için bu ismi almışlardır. - Tromboksan A 2 (TXA 2 ) ve Tromboksan B 2 (TXB 2 ) türleri önemlidir. B) Prostasiklinler (PGI) Başlıca damarların, endotel tabakası tarafından üretilirler. C) Tromboksanlar (TX ) - Trombositlerde bulundukları için bu ismi almışlardır. - Tromboksan A 2 (TXA 2 ) ve Tromboksan B 2 (TXB 2 ) türleri önemlidir.

18 II. Lökotrienler - Lökositlerde bulunmuş olduklarından bu isim verilmiştir. - Lökositlerde bulunmuş olduklarından bu isim verilmiştir. -Lökositler dışında trombositler, mast hücreleri,kalp, akciğerin damarsal bölgelerinde de üretilirler. -Lökositler dışında trombositler, mast hücreleri,kalp, akciğerin damarsal bölgelerinde de üretilirler. - LTA 4, B 4, C 4, D 4, ve E 4 tipleri önemlidir. - LTA 4, B 4, C 4, D 4, ve E 4 tipleri önemlidir.

19 YAĞ ASİDLERİNİN ÖZELLİKLERİ 1) Doğal yağ asidleri genelde çift karbon sayılıdır. 2) Genellikle monokarboksilik asidlerdir. Yapılarındaki -COOH grubu iyonlaşabilir özelliktedir. (-COO - ve H + ) 3) Doymuş, tek çift bağlı veya daha fazla sayıda çift bağlı olabilirler. 4) Doymuş yağ asidlerinin erime noktası (e.n.) zincir uzunluğuna bağlıdır.

20 5) Doymamış yağ asidlerinde ise doymamışlık arttıkça e.n düşer. 6) Yağ asidleri geometrik izomerizm gösterirler.

21 TRİACİL GLİSEROL = TRİGLİSERİD (NÖTRAL YAĞ) ALKOL + ASİD ESTER + SU ALKOL + ASİD ESTER + SU Gliserol +3 Yağ asidi Triacilgliserol + 3 Su Gliserol +3 Yağ asidi Triacilgliserol + 3 Su CH 2 O H CHOH + 3 R-COOH CH 2 OH CH 2 O C OR CH 2 O C OR CH O C OR + 3 H 2 O CH O C OR + 3 H 2 O CH 2 O C OR CH 2 O C OR Gliserol Yağ asidi Yağ asidi Triacilgliserol Triacilgliserol Su Su

22 TRİACİLGLİSEROL KARBONLARININ İSİMLENDİRİLMESİ R – C – O – CH CH 2 – O – C – R = = = OOO β  1 1 1 1 R – C – O – CH CH 2 OH CH 2 – OH = O monogliserid (2- monoacilgliserol) H O – CH CH 2 OH CH 2 – O – C – R monogliserid (1 monoacilgliserol) O= R – C – O – CH CH 2 OH CH 2 – O – C – R = O , 2 digliserid (1,2 diacilgliserol) =O

23 TRİACİLGLİSEROLLERİN ÖZELLİKLERİ 1) Hidrolize uğrarlar 2) Alkalilerle hidroliz sonucunda sabunlar meydana gelir. 3) Gliserolün yapısındaki her 3 hidroksil grubu da esterleşebilir.

24 4) Gliserolün polar hidroksil grubu ile yağ asidinin polar karboksil grubu ester bağı ile bağlandığından, triacil- gliseroller : 4) Gliserolün polar hidroksil grubu ile yağ asidinin polar karboksil grubu ester bağı ile bağlandığından, triacil- gliseroller : a) non-polardır b) hidrofobik özellik gösterirler 5) Yağlar renksiz, kokusuz maddelerdir. 5) Yağlar renksiz, kokusuz maddelerdir. 6) Doğal yağlardaki yağ asidlerinin tümü çift karbon sayılıdır. 6) Doğal yağlardaki yağ asidlerinin tümü çift karbon sayılıdır. 7) Yağın katı veya sıvı olması, molekülünde içerdiği doymuş veya doymamış yağ asidi miktarına bağlıdır. r. 7) Yağın katı veya sıvı olması, molekülünde içerdiği doymuş veya doymamış yağ asidi miktarına bağlıdır. r.

25 FOSFOLİPİDLER 1- Fosfogliseridler 2- Sfingolipidler Ester – Fosfat – Ester Fosfolipidler membranların esas lipid bileşenleridir.

26 1- Fosfogliseridler : Fosfatidik asid türevi fosfolipidlerdir. Fosfatidik Asid: Gliserol Yağ asidi esteri H 2 PO 3 Digliserid

27 Fosfogliserid - Fosfat - Amino alkol veya inozitol - Fosfat - Amino alkol veya inozitol Gliserol Yağ asidi esteri Digliserid 1. Ester bağı 2. Ester bağı

28 a) Lesitin = Fosfatidil kolin = Kolin fosfogliserid b) Kefalin (Sefalin) = Fosfatidil Etanolamin c) Fosfatidil inozitol d) Kardiolipin (difosfatidil gliserol) e) Plazmalojen f) Platelet aktive edici faktör (Platelet activating factor)

29 2- Sfingolipidler Sfingolipidlerde, ana iskelet gliserol yerine bir amino alkol olan sfingozindir. Yağ Asidi Fosfat Kolin veya Glukoz veya Galaktoz veya Daha fazla karbohidrat Glikosfingolipidler(Glikolipidler) Fosfolipid Sfingomiyelin Serebrozid Gangliozid Sfingozin

30 Sfingomiyelinler : Sfingozin – N – asetil yağ asidi – Fosfat – Kolin Seramid EsterBağı EsterBağı 1 2 Sfingomiyelin formülü Kolin = amino alkol

31 Glikosfingolipidler (Glikolipidler) Sfingozin – N – asetil yağ asidi – Glukoz veya Galaktoz Seramid Serebrozid

32 Serebrozidler, en çok beyin ve sinir kılıfında bulunurlar. Serebrozidler, en çok beyin ve sinir kılıfında bulunurlar. İçerdikleri yağ asidine göre türleri vardır. İçerdikleri yağ asidine göre türleri vardır.

33 Gangliozidler: Gangliozidler: - Beyinde bulunan en kompleks yapılardır. Seramid – Glukoz – Galaktoz – N – asetil galaktozamin Sialik asid

34 Sülfatidler Seramid – Galaktoz C-3 C-3 Sülfat Sülfat Sülfatidler, en cok beyinde bulunurlar.

35 İZOPREN TÜREVİ LİPİDLER Bu gruptaki lipidler: 1) Poliprenoidler 2) Steroidler CH 2 = C – CH = CH 2 CH – metil, 1, 3 – butadien = izopren

36 1) Poliprenoidler Değişik sayıda izopren birimlerinin birleşmesinden meydana gelmişlerdir. Karotinoidler bitkisel kaynaklıdır. Yapılarındaki konjüge çift Karotinoidler bitkisel kaynaklıdır. Yapılarındaki konjüge çift bağ renkli olmalarını sağlar (havucun sarı turuncu rengi gibi) bağ renkli olmalarını sağlar (havucun sarı turuncu rengi gibi)

37 2- Steroidler Yapısında steran halkası bulunduran lipidlere steroidler denir. Steran halkası siklopentanoperhidrofenantren yapısındadır. Siklopentanoperhidrofentren halkası (steran halkası)

38 - Steran halkasında 3 numaralı karbon atomu önemlidir. Bu tip maddelerde 3. C’ a –OH grubu gelir, yağ asidleri ile esterleşme bu karbon ile olur ve 13. karbonlara genellikle metil grupları gelir karbona gelen yan kollara göre steroidler 2’ye ayrılırlar: 1) Karbonlu yan kolu olan steroidler 2) Oksijenli yan kolu olan steroidler (=O veya –OH grupları kazanılmış)

39 Karbonlu yan kolu olan steroidler: A – Steroller : Kolesterol, Ergosterol, Sitosterol, Koprosterol, Kolestanol B – Safra asidleri : Kolik asid, Deoksikolik asid, Kenodeoksikolik asid, Litokolik asid C – Digitoksanlar D – Steroid hormonlar : Progesteron, Kortikosteron, Kortekson, Kortizon, Kortizol, Aldosteron

40 A – Steroller 3.karbon atomunda –OH grubu vardır. 17. karbon atomuna 8, 9 veya 10 C’lu yan kollar gelerek çeşitli steroller oluşabilir. Kolesterol Kolesterol : - Hayvansal kaynaklı - -OH grubu yağ asidleri ile esterleşebilir - Hem yapı hem fonksiyon maddesi - İnsan organizmasında 2 şekilde bulunur: 1) Serbest Kolesterol 2) Ester Kolesterol Plazma kolesterolünün büyük kısmı ester kolesteroldür.

41 B – Safra Asidleri 17. C atomuna 5 C ’lu yan kol gelmiştir. İnsan safrasında dört safra asidi bulunmaktadır. 1 – Kolik asid 2 – Kenodezoksi kolik asid 3 – Dezoksi kolik asid 4 – Lithokolik asid Primer safra asidleri (karaciğerde sentezlenirler) Sekonder safra asidleri (ince barsaklarda sentezlenirler)

42 Safra asidleri, insan safra salgısının içerisinde serbest bulunabildiği gibi, glisin ve taurin ile konjüge bir şekilde de bulunabilir.

43 C – DİGİTOKSANLAR Bu gruptaki maddeler büyük kalp ilaçlarıdır. Steran halkasında 17. C ’a 4 C’ lu bir yan kol gelmiştir. Kalp kası halkasında 17. C ’a 4 C’ lu bir yan kol gelmiştir. Kalp kası üzerine uyarıcı etkileri vardır. (Digitoksigenin)

44 D – STEROİD HORMONLAR Öncül maddeleri kolesterol’dür C ’da C ’lu yan kolu olan steroidler: Progesteron

45 Böbrek üstünden salgılanan korteks hormonları : Bu hormonların tümüne kortikosteroid’ler denir. 17. C’ da 2 C ’lu yan kol bulunur.

46 Kortikosteron Kortekson KortizonAldosteron ( mineralokortikoid)

47 Kortikosteron, kortekson ve kortizon glukokortikoid, Aldosteron ise mineralokortikoid sınıfı hormonlardır Aldosteron ise mineralokortikoid sınıfı hormonlardır 2 – 17. C’da oksijen grubu içeren steroidler : 1) Androjen steroidler 2) Östrojen steroidler

48 Androjen Hormonlar : Testosteron Androsteron

49 Östrojen Hormonlar : Östradiol (en etkili) ÖstronÖstriol

50 LİPOPROTEİNLER Lipid + Protein = Lipoprotein (Apoprotein) Her lipoprotein yapısındaki protein kısmı aynı değildir. (Apo A, Apo B, Apo C, H)

51 Apoproteinlerin fonksiyonları : 1) Lipidlere sulu ortamda çözünürlük kazandırmak. 2) Lipoprotein metabolizması ile ilgili enzim ve reseptörlerin tanınmasına yardım etmek.

52 Lipoprotein molekülünün şematik gösterilişi : Trigliserid+EsterKolesterol Serbest Kolesterol Fosfolipid Apolipoprotein

53 Lipoproteinlerin sınıflandırılması : 1 – Elektroforez yöntemine göre 2 – Ultrasantrifüj yöntemine göre

54 Lipoproteinlerin Elektroforezi : Başlangıç -> Şilomikronlar LDL β Lipoproteinler VLDL Pre-β Lipoproteinler HDL  Lipoproteinler

55 Plazma Lipoproteinleri : Yoğunlukları : Başlıca taşıdıkları lipidler : Şilomikron<0,94Trigliserid (intestinal kaynaklı VLDL 0,94 – 1,006 Trigliserid (karaciğer kaynaklı Fosfolipid LDL 1,006 – 1,063 Ester Kolesterol (endojen) HDL 1,063 – 1,21 KolesterolFosfolipid VHDL > 1,21 KolesterolFosfolipid

56 LİPİD PEROKSİDASYONU Radikal : Tek sayıda ortaklanmamış elektron içeren moleküldür. Lipid peroksidasyonu serbest radikaller tarafından başlatılan ve hücre membran yapısındaki çok doymamış yağ asidlerinin oksidasyonunu içeren zincirleme kimyasal bir olaydır.

57 Biyolojik sistemlerde önemli serbest radikaller Biyolojik sistemlerde önemli serbest radikaller Süperoksid anyon radikali O 2. - Hidroksil radikali OH. Süperokoksid anyon radikali oluşumu:  Fe 2+ + O 2 Fe 3+ + O 2. - Fe 3+ + O 2. - Fe 2+ + O 2 Superoksid radikali Fe 2+ + H 2 O 2 Fe 3+ + OH - + OH. H 2 O 2 + O 2. - OH - + O 2 + OH. Fenton reaksiyonu Haber – Weiss Reaksiyonu Haber – Weiss Reaksiyonu

58 Lipid peroksidasyonları sonucunda : 1) Membran lipid yapısı bozularak, fonksiyonu da bozulur. 2) Oluşan radikaller, enzimlerin ve diğer hücre bileşenlerinin üzerinde değişikliklere yol açar. 3) Son ürünlerin sitotoksik etkileri olur. Radikal oluşumu hızlanır ve artarsa, antioksidanlar yetersiz kalır Hücre hasarı Hücre ölümü

59 Serbest radikallerin zararlı etkilerine karşı koyan ANTİOKSİDAN moleküller bulunmaktadır. Başlıca etkileri : 1) Serbest oksijen radikallerinin doğrudan veya enzimatik reaksiyonlar aracılığı ile etkisiz hale getirilmesi 2) Radikal oluşumunun baskılanarak engellenmesi 3) Metal iyonlarının kelatlaştırılarak radikal oluşum reaksiyonlarının engellenmesi

60 Antioksidan Savunma Enzimatik Antioksidan enzimler: Süperoksid dismutaz, Katalaz, Glutatyon peroksidaz, Glutatyon redüktaz, Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz Nonenzimatik yapılı antioksidanlar: Glutatyon, Askorbat, Ürat, Bilirubin,  -Tokaferol (E Vit.),  karoten, likopen, lutein, ubikinol- 10, albumin, serüloplazmin, transferrin.

61 2 O O 2. - H 2 O 2 H 2 O 2 H 2 O H 2 O Glutatyon Glutatyon Peroksidaz Peroksidaz H 2 O + ½ O 2 H 2 O + ½ O 2 Katalaz Katalaz (SOD) (SOD) Süperoksid dismutaz Süperoksid dismutaz


"LİPİDLER Prof. Dr. Emel ZENGİN ULAKOĞLU İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları