Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Yrd. Doç. Dr. Berna TUNÇ DEPREM BİLİMİNE GİRİŞ. DEPREM PARAMETRELERİ VE HESAPLAMA YÖNTEMLERİ.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Yrd. Doç. Dr. Berna TUNÇ DEPREM BİLİMİNE GİRİŞ. DEPREM PARAMETRELERİ VE HESAPLAMA YÖNTEMLERİ."— Sunum transkripti:

1 Yrd. Doç. Dr. Berna TUNÇ DEPREM BİLİMİNE GİRİŞ

2 DEPREM PARAMETRELERİ VE HESAPLAMA YÖNTEMLERİ

3 Bir deprem meydana geldiğinde, bu depremin anlaşılması için tanımlanan kavramlar olarak bilinirler. DEPREM PARAMETRELERİ

4 1)Depremin Kinematik Parametreleri a) Depremin oluş yeri (Hiposantr, Episantr) b) Depremin oluş zamanı c) Odak derinliği d) Şiddet e) Magnitüd (Büyüklük) 2) Depremin Dinamik Parametreleri a) Fayın atımı (Dislokasyon) b) Fay düzleminin konumu c) Kaynak-zaman fonksiyonu d) Odaktaki kuvvetlerin geometrisi e) Sismik Moment

5 1)Depremin Kinematik Parametreleri 1.a) Depremin oluş yeri (Hiposantr, Episantr) Hiposantır, depremin odak noktası veya iç merkez olarak da tanımlanır. Odak noktası yerin içinde depremin enerjisinin ortaya çıktığı noktadır. Gerçekte, enerjinin ortaya çıktığı bir nokta olmayıp bir alandır, fakat pratik uygulamalarda nokta olarak kabul edilmektedir.

6 Episantr, odak noktasına en yakın olan yer üzerindeki noktadır. Burası aynı zamanda depremin en çok hasar yaptığı veya en kuvvetli olarak hissedildiği noktadır. Aslında episantr, bir noktadan çok bir alandır. Depremin dış merkez alanı depremin şiddetine bağlı olarak çeşitli büyüklüklerde olabilir. Bazen büyük bir depremin odak noktasının boyutları yüzlerce kilometreyle de belirlenebilir. Bu nedenle "Episantr Bölgesi" ya da "Episantr Alanı" olarak tanımlama yapılması gerçeğe daha yakın olacaktır.

7 1.b) Depremin oluş zamanı Depremin hareketinin yer içinde başladığı zamandır. 1.c) Depremin Derinliği Depremde enerjinin açığa çıktığı noktanın yeryüzünden en kısa uzaklığı, depremin odak derinliği olarak adlandırılır. Depremler odak derinliklerine göre sınıflandırılabilir. Bu sınıflandırma tektonik depremler için geçerlidir km. sığ km. orta derinlikte 300 km. den fazla derin

8 Türkiye'de olan depremler genellikle sığ depremlerdir ve derinlikleri 0-60 km. arasındadır. Orta ve derin depremler daha çok bir levhanın bir diğer levhanın altına girdiği bölgelerde olur. Derin depremler çok geniş alanlarda hissedilir, buna karşılık yaptıkları hasar azdır. Sığ depremler ise dar bir alanda hissedilirken bu alan içinde çok büyük hasar yapabilirler.

9 1.d) Eşşiddet (İzoseit) Eğrileri: Aynı şiddetle sarsılan noktaları birbirine bağlayan noktalara denir. Bunun tamamlanmasıyla eşşiddet haritası ortaya çıkar. Genelde kabul edilmiş duruma göre, eğrilerin oluşturduğu yani iki eğri arasında kalan alan, depremlerden etkilenme yönüyle, şiddet bakımından sınırlandırılmış olur. Bu nedenle depremin şiddeti eşşiddet eğrileri üzerine değil, alan içerisine yazılır.

10

11 1.2) Şiddet Herhangi bir derinlikte olan depremin, yeryüzünde hissedildiği bir noktadaki etkisinin ölçüsü olarak tanımlanmaktadır. Depremin yer yüzeyindeki etkileri depremin şiddeti olarak tanımlanır. Şiddetin ölçüsü, insanların deprem sırasında uykudan uyanmaları, mobilyaların hareket etmesi, bacaların yıkılması ve toplam hasar gibi çeşitli parametreler göz önüne alınarak yapılır. MSK (MEDVEDEV-SPENHEAU-KARNİK) (12 dereceli) MM (Modified Mercalli) (12 dereceli) EMS (EUROPEAN MACROSEISMİC SCALE) (12 dereceli) JMA (JAPAN METEOROLOGICAL AGENCY) (7 dereceli)

12 1.Mercalli Şiddet Ölçeği: (Modified Mercalli -MM- Intensity Scale) Bu ölçek, Romen rakamları ile belirlenen 12 düzeyden oluşur. Hiçbir matematiksel temeli olmayıp, bütünü ile gözlemsel bilgilere dayanır. Önceden hazırlanmış olan bu cetveller, her şiddet derecesindeki depremlerin insanlar, yapılar ve arazi üzerinde meydana getireceği etkileri belirlemektedir. Şiddeti V ve daha küçük olan depremler genellikle yapılarda hasar meydana getirmezler. VI-XII arasındaki şiddetler ise, depremlerin yapılarda meydana getirdiği hasar ve arazide oluşturduğu kırılma, yarılma, heyelan gibi bulgulara dayanılarak değerlendirilmektedir.

13 Charles Richter tarafından geliştirilen bu ölçek günümüzde "Değiştirilmiş Mercalli Şiddet Ölçeği" (Modified Mercalli Intensity Scale (MMI) veya kısaca Modified Mercalli Scale (MM)) olarak adlandırılır.

14 2. JMA DEPREM ŞİDDET CETVELİ (Japan Meteorological Agency Earthquake Intensity Scale) Japonya’daki yapı türleri, deprem özellikleri ve hasar sonuçları esas alınarak Japon Meteoroloji Ajansı tarafından hazırlanmış olan 7 derecelik deprem şiddet cetvelidir. Yalnızca Japonya’da kullanılmakta olup, diğer uluslararası deprem şiddet cetvellerinden farkı, depremin oluşturduğu hasar ve etkileri, 7 derece ile sınırlamış olmasıdır.

15 1.e) Magnitüd (büyüklük) Deprem sırasında açığa çıkan enerjinin bir ölçüsü olarak tanımlanmaktadır. Enerjinin doğrudan doğruya ölçülmesi olanağı olmadığından, Richter tarafından 1930 yıllarında bulunan bir yöntemle depremlerin aletsel bir ölçüsü olan “Magnitüd” tanımlanmıştır. Episantrdan 100 km. uzaklıkta ve sert zemine yerleştirilmiş özel bir sismografla (2800 büyütmeli, özel periyodu 0.8 saniye ve %80 sönümü olan bir Wood- Anderson torsiyon Sismografı ile) kaydedilmiş zemin hareketinin mikron cinsinden (1 mikron 1/1000 mm) ölçülen maksimum genliğinin 10 tabanına göre logaritmasını bir depremin “magnitüdü” olarak tanımlamıştır.

16 Her depreme ait tek bir magnitüd değeri vardır. Bu değer Richter Ölçegi ile derecelendirilmiştir. Magnitüddeki 1 birimlik artış sismogramlardaki genliklerin 10 kat, depremin enerjisinin de 31 kat artmasi demektir.

17 Bugüne dek olan depremler istatistik olarak incelendiğinde kaydedilen en büyük magnitüd değerinin 8.9 olduğu görülmektedir (31 Ocak 1906 Colombiya-Ekvator ve 2Mart 1933 Sanriku-Japonya depremleri). Magnitüd, aletsel ve gözlemsel magnitüd değerleri olmak üzere iki gruba ayrılabilmektedir. Aletsel magnitüd, standart bir sismografla kaydedilen deprem hareketinin maksimum genlik ve periyot değeri ve alet kalibrasyon fonksiyonlarının kullanılması ile yapılan hesaplamalar sonucunda elde edilmektedir. Aletsel magnitüd değeri, gerek cisim dalgaları ve gerekse yüzey dalgalarından hesaplanmaktadır.

18 Genel olarak, cisim dalgalarından hesaplanan magnitüdler (m), ile yüzey dalgalarından hesaplanan mağnitüdler de (M) ile gösterilmektedir. Her iki magnitüd değerini birbirine dönüştürecek bazı bağıntılar mevcuttur. Gözlemsel magnitüd değeri ise, gözlemsel inceleme sonucu elde edilen episantr şiddetinden hesaplanmaktadır. Ancak, bu tür hesaplamalarda, magnitüd-şiddet bağıntısının incelenilen bölgeden bölgeye değiştiği de gözönünde tutulmalıdır.

19 Gözlemevleri tarafından bildirilen bu depremin magnitüdü depremin enerjisi hakkında fikir vermez. Çünkü deprem sığ veya derin odaklı olabilir. Magnitüdü aynı olan iki depremden sığ olanı daha çok hasar yaparken, derin olanı daha az hasar yapacağından arada bir fark olacaktır. Yine de Richter ölçeği (magnitüd) depremlerin özelliklerini saptamada çok önemli bir unsur olmaktadır.

20 Richter Büyüklüğü Tipik maksimum Değiştirilmiş Mercall Şiddeti I II - III IV - V VI - VII VII - IX 7.0+VIII veya daha yüksek Depremlerin şiddet ve magnitüdleri arasında birtakım deneye dayalı bağıntılar çıkarılmıştır. Bu bağıntılardan şiddet ve magnitüd değerleri arasındaki dönüşümleri aşağıdaki gibi verilebilir.

21 Dünya üzerinde bir çok noktada ve çeşitli sayılarda sismograf istasyonu bulunmaktadır. Charles Richter’in geliştirdiği magnitüd hesaplaması ise belirli aralıklardaki frekans ve uzaklıkta sonuç veriyordu. Dolayısıyla artan sismograf ağlarını da desteklemesi için Richter Magnitüdü kullanılarak farklı magnitüd hesaplamaları gelistirilmeye başlandı. Bunlar cisim dalgası magnitüdü (Mb) ve yüzey dalgası magnitüdü (Ms) dir. Bu magnitüd çesitleri de belirli frekans araliklarinda ve belirli sismik dalga türleriyle çalisirlar. neden farklı magnitüd türlerine ihtiyaç duyulur ?

22 Richter magnitüdü, cisim dalgasi magnitüdü ve yüzey dalgasi magnitüdü belirli araliklar içinde çalistigindan, daha genel bir tanimlamaya ihtiyaç duyulmakta idi. Bu tanimlama da Moment magnitüdü (Mw) üzerine gelistirildi. Özellikle büyük depremlerde çok iyi çalisan moment magnitüdü son zamanlarda tercih edilmektedir.


"Yrd. Doç. Dr. Berna TUNÇ DEPREM BİLİMİNE GİRİŞ. DEPREM PARAMETRELERİ VE HESAPLAMA YÖNTEMLERİ." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları