Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ERHAN ÖZBEK HAKAN ÇİFTÇİ İBRAHİM HALİL CEYRAN TURAN CÖMERT.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ERHAN ÖZBEK HAKAN ÇİFTÇİ İBRAHİM HALİL CEYRAN TURAN CÖMERT."— Sunum transkripti:

1

2 ERHAN ÖZBEK HAKAN ÇİFTÇİ İBRAHİM HALİL CEYRAN TURAN CÖMERT

3 Vurgu, sözcük ve sözdizimsel yapılarda öbek ve tümce vurgusu olarak üç düzeyde incelenir. Türkçede vurgu, birincil ve zayıf vurgu olmak üzere iki vurgu düzeyinde gerçekleşir. Sözcük düzeyinde kök sözcüklerin vurgu düzeneği ile bileşik sözcük ve tamlama yapılarının vurgu düzeneği birbirinden farklıdır. Kök sözcüklerde iki ayrı vurgu derecesi bulunur. Bunlar seslemlerin diğerlerinden daha kuvvetli, net ve yüksek tonda olan birincil vurgu diğeri ise zayıf vurgudur. Örneğin, iki seslemi olan kadar sözcüğünde ka- zayıf vurgu –dar da birincil vurgudur.

4 Türkçede vurgu, sözcük düzeyinde ses birimseldir. Aynı ses ve birimlerden oluşan cins adları ile yer adları birbirinden vurgu ile ayrılır ve anlam farklılığına yol açar. Örneğin: Cins adlarıYer adları ağrıAğrı bebekBebek orduOrdu

5 Vurgunun, sözcükler arasında anlam farkına yol açtığı başka bir durumda kök sözcükler ile vurgusuz son ekler ile oluşturulmuş sözcükler arasında görülür. kök kök+sonek gelin kalın

6 Sözcük Vurgusu Türkçe son hecesi vurgulu olan bir dildir. Çok heceli sözcüklerde birincil vurgu genellikle sözcüğün son hecesindedir. Son Seslem Vurgusu A- Kök Sözcükler: Birincil vurgunun sözcüğün son sesleminde bulunduğu kök sözcüklerdir. 1. Tek seslemli sözcükler: ad: dil; göz; el niteleyici: tok; sarp eylem: al; git; bas adıl: o; bu; şu

7 2. Çift Seslemli Sözcükler: Ad: dolap; okul; akın; kolay Niteleyici: uzun; kalın; kolay Eylem: düşün; yürü; uyu; konuş 3.Çok seslemli sözcükler: Kaldırım; kalabalık; kerpeten; cumhuriyet; Bulgaristan

8 B- Son ekli sözcükler: son ekler vurgulu son ekler ve vurgusuz son ekler olarak ikiye ayrılır. 1.Vurgulu son ekler a.Birincil vurgusu son sesleminde olan sözcüklere vurgulu bir son ek eklendiğinde kökteki sözcüğün birincil vurgusu yitirilir ve sözcüğün vurgusu son eke taşınır. (-KI)(-Ar) / (-DI)(-(y)A) / (-DI) bas+-KI=baskıgeç+-Ar=geçerokul+ -(y)A=okula tut+-KI=tutkugel+-Dı=geldiokul+ -DA=okulda

9 b. Birincil vurgusu son seslemde olmayan sözcükler vurgulu ek aldığında birincil vurgu yer değiştirmez, kökteki seslemde kalır. Bu durumda son ekteki vurgu silinir. Örneğin: {-DA} {-(y)A} Akşehir ­­ – Akşehir ’ de Akşehir ­­– Akşehir ’ e Masa – masada masa – masaya

10 Vurgusuz sonekler {-In/-Inız} gelin/geliniz {-mA}bakma( olumsuzluk eki) {-ken}otururken Vurgusuz par ç acıklar(clitics) {-(y)lA}eliyle {mI}gittiniz mi? {dA}anlıyorum da … {-(y)mIş}Ayşe ’ ymiş {ki}duydum ki {ya}g ö rd ü m ya

11 Ayrıca kimi yapım ekleri de vurgusuz son eklerdir. {-(A/I)cIk}ufacık {-CA}kadınca {-CAsInA} u ç arcasına {-en}tamamen {-(y)In} kışın

12 Vurgu almayan soneklerin ç oğunun vurgu alan sesteşleri vardır. {-ma} olumsuzluk eki olarak kullanıldığında vurgu almaz. s ö yleme yazma {-ma} t ü retim eki olarak kullanıldığında ise vurguludur. Dokuma kaplamayazma

13 KURALDIŞI VURGULAMA Kuraldışı vurgulama, s ö zc ü k vurgusunun son seslemden başka bir seslemdebulunduğu durumlardır. 1.Soru Sözcükleri: çok seslemli soru sözcüklerinde birincil vurgu ilk seslemdedir. Nasıl?Nereye?Ni ç in?Hangi? 2. Zaman Belirteçleri: zaman belirteçlerinden olan ‘yarın’ ve ‘şimdi’ sözcüklerinin birincil vurgusu ilk seslemdedir. YarınŞimdi

14 3.Türetmeler: a.İkilemeler: parçalı ikilemeyle türetilmiş niteleyicilerde, birincil vurgu türetilmiş sözcüğün ilk seslemi olan önek üzerindedir. Ayrı – apayrıbeyaz – bembeyaz b. Türetilmiş belirteçler: Belirteç türetme eki {-en} vurgusuz bir sonektir. Son seslemden bir önceki seslemi ünlü ile biten, dolayısıyla açık seslem olan sözcüklerde {-en} son ekinin eklenmesinden sonra vurgu bu son seslem üzerinde kalır. tamam - tamamen

15 c. Küçültmeler: {-CIK} vurgusuz küçültme soneki ile türetilen niteleyicilerde birincil vurgu sözcük kökünün ilk sesleminde gerçekleşir. Minik – minicik Ufak – ufacık K üçü k – k üçü c ü k d. Yer adları: İki seslemden oluşan yer adlarında birincil vurgu ilk seslemdedir. Yer adları vurgu düzeni ile cins adlardan ayrılır. Yer adlarıCins adlar Mısır mısır Ordu ordu Ağrı ağrı Bebek bebek

16 4)Alıntı s ö zc ü kler: a)Vurgu ö r ü nt ü s ü n ü değiştirmeyen s ö zc ü kler yalos (Yunanca) – yalı erosion(Fransızca) – erozyon qurba:n(Arap ç a) – kurban Bu ö rneklerin alındığı kaynak dilde son seslemleri vurgulu olduğu i ç in bizim dilimize de o şekliyle girmişlerdir.

17 b) Vurgu ö r ü nt ü s ü n ü değiştiren s ö zc ü kler Kimi alıntı s ö zc ü klerin kaynak dilde birincil vurgusu son seslemden başka bir seslemde iken T ü rk ç ede son seslemde ger ç ekleşir. Ş ü kran (Arap ç a) – ş ü kran Muallim – muallim Kimi alıntı s ö zc ü klerin ise kaynak dilde birincil vurgusu son seslemde iken T ü rk ç ede son seslemden bir ö ncekine kayar. maillot (Fransızca) – mayo argot – argo buffet – b ü fe

18 TAMLAMALARDA VURGU 1.Ad Tamlamaları a. Bileşik sözcük vurgusu: bileşik adlarda birincil vurgu ilk öğededir. Denizaltı Beyoğluherkes b. Tamlama vurgusu: tamlamalarda birincil vurgu tamlamanın ilk öğesindedir. ç ocuk arabası ç ay bardağı g ü neşli hava c. Eksiz ad tamlaması: her iki öğenin de ek almadığı tamlamalarda da birincil vurgu tamlamanın ilk öğesindedir. Taş duvarlastik duvar

19 2. Eylem tamlamaları Et- yardımcı eylemi ile oluşturulan t ü retilmiş eylemler, bileşik eylemler ve eylem tamlamaları olarak iki sınıf oluşturur. Bileşik eylemler ve eylem tamlamaları birbirlerinden vurgu ö r ü nt ü leri bakımından farklı ö zellikler sergiler. a. Bileşik eylemler Bileşik eylemlerde birincil vurgu et- eyleminin üzerindedir: gözet- yönet- b. Eylem tamlamaları Eylem tamlamalarının da diğer tamlamalar gibi ilk ö ğeleri vurguludur. g ö z et- dikkat et- yardım et- telefon et-


"ERHAN ÖZBEK HAKAN ÇİFTÇİ İBRAHİM HALİL CEYRAN TURAN CÖMERT." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları