Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

SAĞLIK VE HASTALIĞA İLİŞKİN SOSYAL ETKENLER

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "SAĞLIK VE HASTALIĞA İLİŞKİN SOSYAL ETKENLER"— Sunum transkripti:

1

2 SAĞLIK VE HASTALIĞA İLİŞKİN SOSYAL ETKENLER
Biyolojik bir varlık olarak dünyaya gelen birey, toplumsallaşma süreci içerisinde psikolojik, çevresel, sosyal ve kültürel faktörlerin etkisi altında kalmakta, sağlık-hastalık olgusu da bu faktörlerden etkilenmektedir.

3 Cinsiyet Cinsiyet, hem kadın hem de erkeğe ilişkin sosyal olarak öğrenilmiş davranış ve beklentileri ifade etmektedir. Erkekler ve kadınlar arasında biyolojik farklar olduğu gibi sosyo-ekonomik durum, kültürel norm ve değerler açısından da farklılıklar vardır. Bu farklılıklar bireylerin karşılaştığı sağlık riskleri ve hastalıklarla başa çıkma yolları üzerinde etkili olur.

4 Medeni Durum Medeni durum sağlığı etkileyen sosyal faktörlerden biridir. Bireylerin evli, bekâr, dul, boşanmış olmaları sağlıkları üzerinde etkili olabilir. Medeni durum ve sağlık ilişkisi üzerine yapılan araştırmalar, evli olanların olmayanlara göre yaşam başarısı, psikolojik iyilik hâli, fiziksel sağlık, yaşam beklentisi ve mutluluğu kapsayan çeşitli boyutlarda sağlık avantajlarına sahip olduğunu göstermektedir

5 Eğitim Eğitimin sağlık üzerine etkisi olduğu gibi sağlık durumunun da eğitim süreci üzerine önemli etkileri vardır. Türkiye’de pek çok sağlık sorununun temelinde eğitim ya da eğitimle ilgili nedenlerin yer aldığı belirtilmektedir. Sağlığı sürdürebilmek ve daha iyiye götürebilmek için çevrenin olumsuz nitelikteki sosyal, ekonomik, biyolojik ve fiziksel etmenlerini ortadan kaldırmak; kişinin direncini artırmak; sağlık kontrolü ya da hastalığın tedavisi için sağlık kuruluşlarına başvurmak ve sağlık profesyonellerinin söylediklerini anlayıp uygulamak hususunda yararlanılacak en önemli araç eğitimdir

6 İş ve Ekonomik Durum Sosyal bir kurum olarak sağlık, büyük ölçüde sosyokültürel ve sosyoekonomik değişkenler tarafından belirlenmektedir. Bu değişkenlerden biri de ekonomik durumdur. Yapılan iş ve karşılığında elde edilen gelir insanların sağlıkları üzerinde oldukça önemli etkilere sahiptir.

7 Çevre Bireyin kırsal veya kentsel bölgede yaşaması ve çevre koşulları sağlığı üzerinde oldukça etkilidir. Sosyal sınıf Bireyler mensubu oldukları sosyal sınıfların benimsediği norm ve değerlere uygun davranış örüntüleri sergiledikleri için, sosyal sınıfların norm ve değerleri sağlık hastalıkla ilgili tutum ve davranışlarını etkilemektedir.

8 Yaşam tarzı Her toplumun kültürel yapısı doğrultusunda şekillenen bir yaşam tarzı vardır. Yaşam tarzı ile sağlık ilişkisi üzerine yapılan çalışmalarda genellikle beslenme, sigara, alkol gibi madde kullanımına yönelik tüketim alışkanlıkları, hareketsiz yaşam, fiziksel aktivite gibi konular üzerinde durulmaktadır

9 Din Sağlık ve hastalıkla ilgili inanç ve tutumlar, sosyal bir sistem olan toplumun dinî inançları, sosyal, siyasal kontrol sistemleri ile sosyal kurumları birbirlerini bir bütün olarak tamamlayacak şekilde gelişmektedir. Dinin sağlık ve hastalıktaki etkisine bir örnek vermek gerekirse ağrı konusunda dinsel açıklamalar her kültürde ortaya çıkmıştır. Bu Müslümanlar için “kısmet”, yani Tanrı’nın buyurduğu yazgıdır; Hindular için Karma, yani geçmişteki enkarnasyonlardan kalan bir yüktür; Hristiyanlar için ise günahın kutsal kara kamçısıdır.

10 Kültürel Norm ve Değerler
Son yıllarda, kişinin sağlıkla ilgili davranışlarını etkileyen etmenler arasında toplumun önemli bir rolü olduğu ve toplumsal değer yargılarının, kişinin hastalığa ve sağlığa ya da tedavi ve korunmaya verdiği önemi belirgin bir şekilde etkilediği iyice anlaşılmıştır.

11 SAĞLIK- HASTALIK- KÜLTÜR İLİŞKİSİ
1. Kültürel tutum, inanç ve davranışlar bireyin yaşam tarzını dolayısıyla sağlık koşullarını etkiler. 2. Bunlar aynı zamanda bireylerin sağlık hizmetlerine karşı tepkilerini belirler. Sağlık hizmetlerinin geleneksel inançlar göz önüne alınmadan sunulması bu hizmetlerin reddedilme olasılığını artırır. 3. Sağlığı olumsuz yönde etkilemediği düşünülen geleneksel inanç ve uygulamalara saygı gösterme bireylerin güvenini kazandıracak bir yoldur. Çünkü her birey kendi kültürüne sahip çıkar ve değer verilmesini ister

12 SAĞLIĞI ETKİLEYEN KÜLTÜREL FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ
1.Ekonomik Durum Refahın toplumdaki dağılımı; gelirin, konut, beslenme, giyinme için yeterli olup olmamasıdır. Genellikle gelirin toplumda nasıl dağıldığı, ev koşullarının uygunluğu, beslenme ve giyim için yeterli olup olmadığı, zenginlik, fakirlik, işsizlikle ilgili kültürel değerleri kapsar. Ekonomik durumun iyi ya da kötü olması, sağlık hizmeti alımını direkt olarak etkiler.

13 2. Aile Yapısı Ailelerin geniş ya da çekirdek olup olmadığını; aile bireyleri arasındaki ilişki, çatışma ve karşılıklı desteğin derecesi; bireysel başarının mı yoksa ailesel başarının mı daha önemli olduğu; çocuk, yaşlı ve hasta bakımı; yiyeceklerin sağlanması gibi sorumlulukların aile üyeleri arasında nasıl paylaşıldığını kapsar.

14 2. Aile Yapısı Geleneksel geniş aile yapısı içerisinde; bireyler sağlık hizmetlerini nereden ve nasıl alacaklarına kendileri karar veremezler. Ayrıca sağlık ekibinin önerilerine uyma konusunda da bağımsız değillerdir. Oysa çekirdek aile üzerinde akraba grubunun denetimi azalmıştır ve bireyler kendi kararlarını alma ve uygulama konusunda daha özgürdür

15 3.Cinsiyete Dayalı Roller
Cinsler arasındaki iş bölümü; çalışan- evde olan- yemek hazırlayan-çocuk bakımını gerçekleştirenin kim olduğu; iki cinsin beklentileri, sorumlulukları ve sosyal hakları, her bir cinsin davranışına ilişkin kültürel inançları sağlığı etkileyebilir.

16 3.Cinsiyete Dayalı Roller
Cinsler arasındaki iş bölümü; çalışan- evde olan- yemek hazırlayan-çocuk bakımını gerçekleştirenin kim olduğu; iki cinsin beklentileri, sorumlulukları ve sosyal hakları, her bir cinsin davranışına ilişkin kültürel inançları sağlığı etkileyebilir.

17 4.Evlilik Örüntüleri Çok eşli, tek eşli evlenmeler, endogamik-ekzogamik evlilikler, akraba evlilikleri sağlığı etkileyebilir. İç evlenmelerin fazla olduğu toplumlarda resesif gen havuzunun oluşum olasılığı daha yüksektir. Türkiye’de yalnızca akraba evliliği bakımından değil, evliliğin kuruluşuna ilişkin diğer özellikler bakımından da gelenekleri sürdüren ve belki de toplumsal modernleşme ile büyük oranda uyum sorunları yaşayan bir kitlenin varlığı dikkat çekicidir.

18 5.Cinsel Davranışlar Evlilik öncesi ve evlilik içindeki cinsel ilişkiler, yasaklar, kadına ve erkeğe özgü cinsel normlar, toplum içindeki sınırlı gruplara uygulanan cinsel normlar, kadında ve erkekte homoseksüelliğin hoş görülmesi veya yasaklanması, hamilelik, menstruasyon, emzirme boyunca cinsel ilişki tabularının olup olmadığı gibi konuları kapsar

19 6.Doğum Kontrolü Gebeliği önleyici yöntem kullanımına ilişkin tutumlar, cinsel yolla geçen hastalıkların yayılması (hepatit B ve AIDS vb.) gibi davranışlar toplumun kültürüne göre değişiklikler göstermektedir. 7.Nüfus Politikaları Optimum aile büyüklüğüne (örneğin, Çin’de bir çocuklu aile politikası) ve çocuğun cinsiyetine ilişkin inançlar sağlık uygulamalarını etkiler. Kendi kendine düşük yapma ve bebekleri öldürme ile ilgili davranışlar bu inançlardan kaynaklanır.

20 8.Gebelik ve Doğum Uygulamaları
Gebelik boyunca beslenme, giyinme, doğumda kullanılan teknikler, bebeğin beslenmesinde kullanılan yiyecekler davranıştaki değişmeleri kapsar. 9.Beden imajı Vücuda ilişkin, kültüre göre farklılaşan imaj ve değişmeleri içerir. Sünnet, kulak deldirme, dövme, kozmetik cerrahi işlemler ve bunlar gibi vücuda uygulanan bazı değişiklikler sağlığı etkileyen kültürel faktörlerdendir.

21 10.Yiyecekler ve Beslenme
Yemeklerin nasıl hazırlandığı, nasıl korunduğu, yemek pişirmede kullanılan yollar, araçlar, gıda ve gıda olmayan maddelerin ayrımı, sıcak-soğuk gıda ayrımı, besin değerlerine ilişkin anlayışlar, gebelik, menstruasyon, emzirme, hastalık durumlarındaki özel beslenmeler, et yeme/yememe (vejetaryen) davranışları beslenme alışkanlıkları ve modalar sağlık açısından önemlidir.

22 11.Giyim Kadın ve erkeklerin giyim biçimlerine ilişkin kültürel algılamaları, giyime ilişkin kültürel uygulamalar sağlık sistemi üzerinde etkili olabilmektedir. 12.Hijyen Bireysel hijyenin gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, yıkanma ve temizlik alışkanlıkları sağlık ve hastalıkla yakından ilişkilidir.

23 13.Konut Koşulları Evin yapısı, oturma ve yatak odalarının bölünmesi, aynı alanın kimler tarafından paylaşıldığı, odaya düşen birey sayısı gibi ev koşulları da bazı hastalıkların belirleyicisi olabilir 14.Genel Sağlık Düzenlemeleri ve Sanitasyon Çöplerin nasıl değerlendirildiği, yok edildiği, su kaynakları veya gıda üretiminin ve dağıtılmasının yerleşim bölgeleriyle uzaklığı gibi konular sağlık açısından önemlidir.

24 15.Meslek Erkek ve kadınların aynı meslekten olup olmadıkları, toplumda bazı mesleklerin yalnızca bazı özel bireylere, ailelere, gruplara ait olması; bazı mesleklerin diğerlerine göre daha yüksek prestij ve dolayısı ile daha fazla gelir sağlaması; geleneksel avcılık, balıkçılık, tarım ve madencilik gibi işlerde belirli tekniklerin kullanılması önemlidir. Bunlar kaza ile ölüm, travma veya bulaşıcı hastalık riskini artırır.

25 15.Meslek Erkek ve kadınların aynı meslekten olup olmadıkları, toplumda bazı mesleklerin yalnızca bazı özel bireylere, ailelere, gruplara ait olması; bazı mesleklerin diğerlerine göre daha yüksek prestij ve dolayısı ile daha fazla gelir sağlaması; geleneksel avcılık, balıkçılık, tarım ve madencilik gibi işlerde belirli tekniklerin kullanılması önemlidir. Bunlar kaza ile ölüm, travma veya bulaşıcı hastalık riskini artırır.

26 16.Din Din, evrenin yaratıcısı ve hükmedicisi olarak ibadet edilmesi ve itaat edilmesi gereken ilahi ve/veya insanüstü güce olan inançtır. Etnik değerler ve din, bir inanç ve uygulamalar sistemi, daha sonra bir referans ve perspektif çerçevesi oluşturarak etnik yapıyı açıklar. Her dinî yaklaşımın değişik uygulama ve inançları o toplumun sağlığına yansır. Birçok dinsel inanış ve uygulama sağlık ve hastalıkla ilgilidir.

27 17.Göç Göçmenlerin, davranış, dil, beslenme ve giyinmede yeni kültüre uyum sağlayıp sağlamadıkları, ayrımcılığa konu olup olmadıkları, yerli topluluğun zulmüne ya da ırkçılığa maruz kalıp kalmadıkları; aile yapısı, dinsel dünyanın göç sonrası değişip değişmediği, yerli topluluğun kültürü ve göçe ilişkin tutumlar sağlığı etkiler.

28 18.Madde - Kimyasal Rahatlatıcıların Kullanımı
Alkol, tütün, çay, kahve, reçeteli ya da reçetesiz satılan ilaçlar ve diğer çeşitli uyuşturucularla ilgili toplumun kültürel değerleri sağlık bakımı üzerinde etkilidir. 19.Serbest Zaman Aktiviteleri Spor ve eğlence ile ilgili davranışlar sağlığı etkiler. Boş zamanları iyi değerlendirmek sağlığı olumlu yönde etkilerken bazı aktivitelerin de yaralanmalara ve hastalıklara zemin hazırlama olasılıkları vardır

29 20.Evde Hayvan Besleme Toplumda hayvan beslemenin yaygınlığı, bu hayvanların cinsleri, sayıları, evde mi bahçede mi oldukları; insanların hayvanlarla direkt fiziksel temas derecesi ve veteriner tarafından periyodik kontrollerden geçirilip geçirilmedikleri gibi konuları kapsamaktadır.

30 21.Fizyolojik Özellikler
Araştırmalar bireylerin onları kapsayan çevreye çok yavaş adapte olduklarını göstermektedir. Bilimsel antropolojik olarak bu adaptasyonlar insan varlığını ve yaşamını iyileştirici yönde oluşan mantıklı değişikliklerdir. Birey biyolojik değişimin oluşmasını sağlayan çevresinden uzaklaştığı zaman değişim sağlık ve iyiliği olumsuz etkileyebilir

31 22.Kendi Kendini Tedavi Stratejileri ve Terapiler
Halk arasında kullanılan alternatif yöntemler (kullanılan tedaviler, bitkisel ilaçlar, özel yiyecekler) sağlık uygulamalarını etkileyen kültürel faktörlerdendir. 23.Ağrıya Tepki Sağlık bakım araştırmacıları ağrıya tepkinin kültürlere göre tanımlanabileceğini belirtmektedirler. Bazı kültürler ağrı deneyimleyen bireylerin duygularını açıkça ifade etmesine izin hatta destek vermektedir. Bazı kültürlerde ise buna izin verilmemektedir.


"SAĞLIK VE HASTALIĞA İLİŞKİN SOSYAL ETKENLER" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları