Tarımsal Yapılar ve Sulama Dersi

Slides:



Advertisements
Benzer bir sunumlar
İDEAL AKIŞKANLARIN İKİ BOYUTLU AKIMLARI
Advertisements

DİFERANSİYEL AKIŞ ANALİZİ
Bölüm 2: Akışkanların özellikleri
6.HAFTA Yrd.Doç.Dr. H. EYLEM POLAT
ARAZİNİN SULAMAYA HAZIRLANMASI
HİDROLİK 4. HAFTA DÜZENLİ AKIMLARDA ENERJİ DENKLEMİ.
Hidrolik Hesaplamalar
İş-GüÇ-EnErJi.
HİDROLİK 7. – 8. HAFTA BORULARDA DÜZENLİ SIVI AKIMLARI.
BASINÇ.
Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ KASIM 2005 agri.ankara.edu.tr/~sonmez
HİDROLİK 6. HAFTA MOMENTUM VE SIVI AKIŞLARINDA DİNAMİK KUVVETLER.
SORU.
USLE P FAKTÖRÜ DR. GÜNAY ERPUL.
BÖLÜM 8-BORU AKIŞI Laminer akış: düzgün akım çizgileri ve düzenli hareket Türbülanslı akış: hız çalkantıları ve çok düzensiz hareket Laminerden türbülansa.
HİDROLİK 2. HAFTA HİDROSTATİK.
HİDROLİK 2. HAFTA HİDROSTATİK. Durgun halde bulunan sıvıların yerçekiminden ve diğer ivmelerden doğan basınçları ve kuvvetleriyle uğraşır (Denge halindeki.
HİDROLİK 4. HAFTA KİNEMATİK.
Toprak ve Havza Yönetimi Giriş Prof. Dr. Günay Erpul
BÖLÜM 6 NEWTON’UN YASALARI VE MOMENTUMUN KORUNUMU Doğrusal momentum:
TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA BÖLÜMÜ
AKSULAR VE AKARSU YATAĞI
TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA DERSİ
GİRİŞ DİNAMİK’İN TANIMI
İNŞ4052 UYGULAMALI HİDROLOJİ DERS NOTLARI
GİRİŞ DİNAMİK’İN TANIMI
Su Kaynakları Potansiyeli ve Kullanımı
2. BÖLÜM SULAMA SİSTEMLERİ
HİDROLİK 7. HAFTA SERBEST YÜZEYLİ AKIMLAR (AÇIK KANAL AKIMLARI)
HİDROLİK GÜZ YARIYILI TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA BÖLÜMÜ PROF. DR. M. ALİ TOKGÖZ ARAŞ. GÖR. İ. DOĞUKAN MANAVBAŞI.
HİDROLOJİ Prof. Dr. Halit APAYDIN.
BORU HİDROLİĞİ Kaynaklar:
SULAMA YÖNTEMLERİ Sulama yöntemi; suyun toprağa veriliş biçimi olup mevcut sulama yöntemleri aşağıdaki şekilde gruplandırılabilir. A. Yüzey sulama yöntemleri;
AKIŞKANLAR MEKANİĞİ Prof. Dr. M. Tunç ÖZCAN Tarım Makinaları Bölümü 7.
Prof. Dr. M. Tunç ÖZCAN Tarım Makinaları Bölümü
HİDROGRAFİ VE OŞİNOGRAFİ (DERS) 2. HAFTA Doç. Dr. Hüseyin TUR
Prof. Dr. M. Tunç ÖZCAN Tarım Makinaları Bölümü
HİDROGRAFİ VE OŞİNOGRAFİ (DERS) 2. HAFTA Prof. Dr. Hüseyin TUR
Hidrograf Analizi.
AKIŞKANLARIN STATİĞİ (HİDROSTATİK)
Hidrolojinin Yöntemleri
DÜŞÜK BASINÇLI BORU SİSTEMLERİ
DÜŞÜK BASINÇLI BORU SİSTEMLERİ
SULAMA YÖNTEMLERİ Sulama yöntemi; suyun toprağa veriliş biçimi olup mevcut sulama yöntemleri aşağıdaki şekilde gruplandırılabilir. A. Yüzey sulama yöntemleri;
BORU HİDROLİĞİ Kaynaklar:
Hidrograf Analizi.
Biz Kimiz? ve Neyi Amaçlıyoruz?
Prof.Dr. Hasan Sabri Öztürk
İNŞ4052 UYGULAMALI HİDROLOJİ DERS NOTLARI Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yrd.DoçDr.Gülay ONUŞLUEL GÜL
SULAMA YÖNTEMLERİ Prof. Dr. A. Halim ORTA.
YÜZEY DRENAJ YÖNTEMLERİ
HİDROLOJİ Prof. Dr. Halit APAYDIN.
NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ
SERBEST YÜZEYLİ AKIMLAR
DEĞİŞKEN (ÜNİFORM OLMAYAN) AKIM
HİDROLİK SUNUM 5 AKIM TÜRLERİ.
MOMENTUM VE SIVI AKIŞLARINDA DİNAMİK KUVVETLER
DÜZENLİ AKIMLARDA ENERJİ DENKLEMİ
HİDROLİK SUNUM 2 HİDROSTATİK.
BORULARDA DÜZENLİ SIVI AKIMLARI
HİDROLİK SUNUM 12 ÖZGÜL ENERJİ.
ENERJI DÖNÜŞÜMLERI. ENERJI NEDIR ?  Enerji kısaca iş yapabilme yeteneğidir. Tıpkı uzunluklar gibi skaler büyüklüktür. Toplamda 8 ana enerji çeşidi vardır.
DÜŞÜK BASINÇLI BORU SİSTEMLERİ
MEKATRONİKTE PNÖMATİK VE HİDROLİK SİSTEMLER
BÖLÜM 1: Hidroloji (Giriş) / Prof. Dr. Osman YILDIZ (Kırıkkale Üniversitesi)
BÖLÜM 4: Hidroloji (Sızma) / Prof. Dr. Osman YILDIZ (Kırıkkale Üniversitesi)
BÖLÜM 7: Hidroloji (Yüzeysel Akış) / Prof. Dr. Osman YILDIZ (Kırıkkale Üniversitesi)
BÖLÜM 5: Hidroloji (Yeraltı Suyu) / Prof. Dr. Osman YILDIZ (Kırıkkale Üniversitesi)
TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA BÖLÜMÜ
Sunum transkripti:

Tarımsal Yapılar ve Sulama Dersi Hidrolik ve Hidroloji Prof. Dr. Turhan AKÜZÜM

HİDROLİK Durgun veya hareket halindeki sıvıların durumlarını ve ilgili tesislerle olan karşılıklı ilişkilerini inceleyen bir bilim dalıdır Akışkanlarla ilgilenir, genellikle su ile ilgilenir Su ile ilgili problemlerin çözümlenmesinde kullanılan, uygulamaya dönük bir bilim dalıdır

HİDROLİĞİN UYGULAMA ALANLARI Su kaynaklarının geliştirilmesi (su kaynaklarının miktar ve kalite olarak belirlenmesi, korunması, kontrol edilmesi ve etkin bir şekilde kullanılması) ile ilgili tüm mühendislik çalışmalarında, Suyun kullanılması amacıyla yapılan çalışmalar; su getirme, sulama, akarsularda ulaşım vb. Su miktarının kontrolü amacıyla yapılan çalışmalar; taşkınların ötelenmesi, kurutma tesisleri, kanalizasyon tesisleri vb. Su kalitesinin kontrolü amacıyla yapılan çalışmalar; suyun kirlenmesinin önlenmesi, su arıtma tesisleri vb. Bu çalışmalarda ilgili tesislerin planlanması, projelendirilmesi, inşaatı ve işletilmesi ile ilgili tüm çalışmalarda kullanılır.

Sulama çalışmalarında; Akışkanlarla ilgili tüm problemlerin çözümlenmesinde, Basınç ölçülmesinde, Su depolama, çevirme, iletim ve dağıtım yapılarında, feyezan yapılarında, yapılara gelen su yüklerinin ve yapı elemanlarının projelenmesinde (boyutlarının belirlenmesinde) (barajlar, göletler, açık kanallar, basınçlı boru hatları, savaklar, enerji kırıcı yapılar, akedükler, içmesuyu şebekeleri vb.) Sulama yapılarında akış hızının ve debinin ölçülmesinde kullanılır.

BİRİMLER BİRİM SİSTEMLERİ: MKS, İNGİLİZ HİDROLİKTE MKS BİRİM SİSTEMİ KULLANILIR MKS (Metre, Kilogram, Saniye) BİRİM SİSTEMİ BİRİM SEMBOL UZUNLUK m (metre) L, l KÜTLE kg (kilogram) M ZAMAN s (saniye) T, t EĞİM boyutsuz I, S HIZ m/s V, v İVME m/s2 a DEBİ m3/s Q, q KUVVET kg F BASINÇ kg/m2 P ENERJİ kg.m E ÖZGÜL AĞIRLIK kg/m3  YOĞUNLUK boyutsuz 

TEMEL TANIMLAR KUVVET (F): Sıvı üzerinde hız veya şekil değişikliği yaratan etki BASINÇ (P): Birim alana (A) etki eden kuvvet P=F/A BASINÇ YÜKSEKLİĞİ (BASINÇ YÜKÜ, h): Su bulunan bir sistemde (kanal-boru sistemi vb.) herhangi bir noktada kıyas düzlemine göre yükseklik farkı KD . B h

SIVILARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ ÖZGÜL KÜTLE ÖZGÜL AĞIRLIK YOĞUNLUK

KÜTLE=AĞIRLIK / YERÇEKİMİ İVMESİ M = G / g Birim: kg / (m / s2)=kg.s2/m ÖZGÜL KÜTLE: Birim hacimdeki kütledir. =M/V=(G/g)/V G/V=Özgül ağırlık () =  /g Birim: (kg.s2/m)/m3= kg.s2/m4 ÖZGÜL AĞIRLIK =AĞIRLIK / HACİM  = G / V Birim: kg/m3 YOĞUNLUK= = Birim: boyutsuz Özgül Kütle +4 0C deki damıtık suyun özgül kütlesi Özgül Ağırlık +4 0C deki damıtık suyun özgül ağırlığı

Sıvılarda basıncın ölçülmesinde kullanılan araçlara “Manometre” veya “Basınçölçer” adı verilir. Hava basıncının ölçülmesinde kullanılan araca ise “Barometre” adı verilir.

DEBİ VE ORTALAMA HIZ İDEAL AKIMDA HIZ PROFİLİ: Hız dağılımı üniformdur DEBİ (VERDİ): Akım alanı içerisinde belirli bir kesitten birim zamanda geçen sıvı miktarıdır: G= .A.V Sıkıştırılamayan sıvılarda debi: Bir kesitten birim zamanda geçen sıvı hacmidir (Birimi: m3/s) (süreklilik denklemi) Q=A.V A: Akım kesit alanı (m3) V: Ortalama hız (sıvı parçacığının birim zamanda aldığı yol)(m/s) ORTALAMA HIZ: Alınan kesitte farklı noktalardaki sıvı parçacığının yersel hız değerlerinin ortalamasıdır İDEAL AKIMDA HIZ PROFİLİ: Hız dağılımı üniformdur İdeal sıvı V u O A A V Q Q=A.V= Süreklilik denklemi Yersel hız (u)=Ortalama hız (V)

ENERJİ Düzenli akım: Hız zamanla değişmez (dv/dt=0) Bir sıvının enerjisi, sıvının birim ağırlığının sahip olduğu iş yapabilme yeteneğidir. Hidrolikte birim ağırlık için enerji hesapları yapılır ( ihmal edilir) 2 enerji var: Potansiyel enerji (Statik enerji): 2’ye ayrılır: Seviye (konum, elevasyon, yükselti) enerjisi: sıvının bulunduğu seviye veya konum nedeniyle sahip olduğu enerjidir (seçilen bir kıyas düzleminden olan yüksekliği) ( Z, birim ağırlık için: Z) Basınç enerjisi: Üzerindeki suyun ağırlığı nedeniyle sahip olduğu enerjidir ( h=P, birim ağırlık için: h=P/) Kinetik enerji. Sıvının hareketi (hızı) nedeniyle sahip olduğu enerjidir (mV2/2, birim ağırlık için: V2/2g)

HİDROLİKTE ENERJİ (YÜK) (E=Z+P/+V2/2g) POTANSİYEL ENERJİ (Ep=Z+P/) KİNETİK ENERJİ (Ek=V2/2g) SEVİYE ENERJİSİ (Es=Z) BASINÇ ENERJİSİ (Eb=h=P/)

AKIM ÇEŞİTLERİ Boru Açık kanal Boru (serbest yüzeyli akım) AKIMLAR: SERBEST YÜZEYLİ AKIMLAR (açık kanal akımları, yerçekimi sistemleri, tam dolu olmayan boru akımları): Su yüzeyi atmosferle temas halindedir Sıvı sadece atmosfer basıncı etkisindedir Akımı sağlayan kuvvet, yerçekiminden doğan ağırlık kuvvetidir. Üstü açık su yolları (kanallar) Üstü kapalı su yolları (tam dolu akmayan galeriler, tüneller, borular) BASINÇLI AKIMLAR (kapalı akımlar, boru akımları): Sıvı bir basınç altında akar. Serbest su yüzeyi Boru Açık kanal Boru (serbest yüzeyli akım)

REYNOLDS SAYISI (Re) Akımın laminar veya türbülanslı olduğunu belirlemeye yarayan boyutsuz bir sayıdır. Dairesel kesitli borular için reynolds sayısı: Re = D.V /  = D.V.  /  Re: Reynolds sayısı D: Boru çapı, m V: Ortalama hız, m/s : Kinematik viskozite, m2/s : Özgül kütle, kg.s2/m4 : Mutlak viskozite, kg.s/m2 Üniform çaplı düz borularda, normal pürüzlülükte; Re < 2000 ise: Laminar Akımdır Re > 2000 ise: Türbülans başlar D

REYNOLDS DENEYİ (1883) Boya Vana Basınç (sabit) Cam boru Su deposu Vana Boya Cam boru Basınç (sabit) LAMİNAR AKIM (düşük hızda) Boya Vana Basınç (değişken) Vana Cam boru Su deposu TÜRBÜLANSLI AKIM (yüksek hızda)

AÇIK KANAL AKIMLARI Açık kanal: Su yüzeyinin atmosferle temas halinde olduğu bütün su yollarına verilen isimdir. Açık kanal akımlarının çözümü, boru akımlarına oranla daha güçtür, Boru kesiti genellikle dairedir, açık kanallarda ise çok farklı kesitlerle karşılaşılır (yamuk (trapez), dikdörtgen, üçgen, yarım daire, parabol vb.), Borularda pürüzlülük dar sınırlarda değişir. Kanallarda ise kullanılan malzeme çok farklı olduğundan pürüzlülük çok geniş sınırlarda değişir, Açık kanallarda Serbest Su Yüzeyinin durumu zaman ve mekan boyutunda değişir, Açık kanallarda güvenilir deneysel verilerin elde edilmesi genellikle daha zordur, Açık kanallarda akım derinliği (h), debi (Q), kanal taban eğimi (I) ve SSY birbirinden bağımsızdır,

SIVI PARÇACIKLARININ HAREKETİNE GÖRE: LAMİNAR - TÜRBÜLANSLI AKIM LAMİNAR AKIMDA: Sıvı çok ince kalınlıkta, yani tabakalar halinde ve bir tabaka diğerinin üzerinde kayarak hareket eder (viskoz sıvılar) Sıvı parçacıkları tabakalar arasında yer değiştirmez Hız her tabakada farklı olabilir Örnek: süzme bal, kalın yağ, kılcal boru akımı TÜRBÜLANSLI AKIMDA: Parçacıklar düzensiz hareket eder Hız (yönü ve büyüklüğü) sürekli değişir Hızdaki dalgalanma basınçta da dalgalanmaya neden olur (manometre ibresi sabit değil)

Açık kanallarda: Re<500 ise akım laminardır 500<Re<2000 ise geçiş bölgesidir Re>2000 ise akım türbülanslıdır Açık kanallarda laminar akım çok sınırlı koşullarda oluşur (kesit alanı çok küçükse, hız düşükse ve viskozite yüksekse) (su derinliği 1 cm den az ise) (arazide yüzey akış ve erozyon kontrolü çalışmalarının hidrolik modellemesinde kullanılır)

AÇIK KANAL AKIM REJİMLERİ Açık kanallarda yerçekiminin etkisi “FROUDE SAYISI” ile değerlendirilir FROUDE SAYISI, atalet kuvvetlerinin yerçekimi kuvvetlerine (ağırlık kuvvetlerine) oranıdır Eşitlikte: F: Froude Sayısı V: ortalama akım hızı (m/s) g: yerçekimi ivmesi (m/s2) h: su derinliği (m) Fr =V/√ gh Fr=V/√gh Akım rejimi Akım adı Sonuç < 1 Kritik altı akım, Nehir akımı, yüksek akım, durgun akım V< √ gh =1 Kritik akım V= √ gh > 1 Kritik üstü akım Sel akımı, alçak akım, hızlı akım, V> √ gh

KANAL KESİTİNİN GEOMETRİK ELEMANLARI ADI KESİT ALAN (A) ISLAK ÇEVRE (P) HİDRO-LİK YARI- ÇAP (R=A/P) ÜST GENİŞLİK (T) HİDRO-LİK DERİNLİK (D=A/T) KESİT FAK-TÖRÜ (Z=A.D1/2) TRAPEZ (b+mh)h b+2h(1+m2)1/2 (b+mh)h/ (b+2h(1+m2)1/2) b+2mh (b+mh)h/ (b+2mh) ((b+mh)h)1,5/(b+2mh)1/2 DİKDÖRTGEN bh b+2h bh/(b+2h) b h P A T h b 1 m P T h b A

HİDROLOJİ Hidroloji dünyadaki suyun dağılımı, değişimi, fiziksel ve kimyasal özellikleri ile çevre ve canlılara olan etkisini inceleyen bilim dalı Hidroloji; potamoloji (akarsular), limnoloji (göller), kar hidrolojisi ve yeraltı suyu hidrolojisi olarak dört bölüm olarak incelenir. Hidrometri: Su ölçümü Hidrografi: Su kütlelerinin haritaları Hidrometeoroloji: Tarım ve su kaynakları açısından yağışların ve taşkınların incelenmesi

Hidrolojik Döngü

Hidrolojik Döngünün Unsurları Buharlaşma Yağış Bitki yüzeyinde tutulma Yüzey akış Yeraltı suyu Evapotranspirasyon (topraktan buharlaşma + bitkiden terleme) Sızma Perkolasyon (derine sızma) İnfiltrasyon (toprağın su alma hızı)

Su Bütçesi İlişkisi Hidrolojik devredeki suyun miktarı, maddenin korunmasına göre geliştirilen su bütçesi ilişkisine göre belirtilir. Buna göre belli bir araziye düşen yağışların akışlardan farkı, bu arazideki su miktarının artma veya eksilmesini gösterir. Diğer bir deyişle göz önüne alınan belli bir araziye giren akışın çıkan akıştan farkı, depolamadaki değişimi verir. ΔS= I – Q I= giren akışlar, Q= çıkan akışlar ΔS= depolamadaki değişim: Bu değer pozitifse depolamada artmayı, negatifse depolamada azalmayı gösterir.

Su Kaynaklarının İşletilmesi Amaç suyun yer ve zamana göre dağıtımını yaparak ekonomik ve sosyal yapının geliştirilmesi, Su kaynakları kısa ve uzun dönem olarak planlanır; Uzun dönem planlanmada içme, kullanma, sulama, enerji üretimi ve dinlenme için gerekli olan su miktarları saptanır. Kısa dönem planlanması ise, toprak koruma ve fazla suyun depolanması amacıyla gerçekleştirilir.

Yağışların Ölçülmesi Bazı analizler için gerekli olan yağış birikim eğrileri, birikimli yağışın zamana göre grafiklendirilmesi ile elde edilir. Genellikle yağış intensitesinin (şiddeti) zaman artışına göre grafiklendirilmesi de yapılmaktadır. Bu grafiğe intensite histoğramı denir. a) Yağış birikim eğrisi b) İntensite histoğramı

Yağışların Sınıflandırılması Yağış intensite paternleri

Havza Yağış Ortalaması Havza yağış ortalamasının aritmetik ortalama ile hesaplanması

Havza Yağış Ortalaması Thiessen yöntemi

Havza Yağış Ortalaması Izohyetal (eş yağış eğrileri) yöntemine göre bölgelere ayrılmış olan bir yağış havzası