Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

DOÇ. DR. AHMET UĞUR. Talep Talep, insanların mal ve hizmetlere karşı duydukları isteklerdir. Ancak, her istek bir talep değildir. İsteğin talep olabilmesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "DOÇ. DR. AHMET UĞUR. Talep Talep, insanların mal ve hizmetlere karşı duydukları isteklerdir. Ancak, her istek bir talep değildir. İsteğin talep olabilmesi."— Sunum transkripti:

1 DOÇ. DR. AHMET UĞUR

2 Talep Talep, insanların mal ve hizmetlere karşı duydukları isteklerdir. Ancak, her istek bir talep değildir. İsteğin talep olabilmesi için tüketicinin istek duyduğu malı satın alma gücüne de sahip olması gerekir. Bu açıdan bakıldığında hem satın alma isteği olan, hem de satın alma gücü olan istem ekonomide önemlidir. Buna Efektif Talep diyoruz. Yani, satın alma gücüyle desteklenmiş talep efektif talep anlamına gelir. Bundan böyle sadece talep kelimesini kullandığımızda efektif talep kavramını anlayacağız. Belli bir dönemde bir malın fiyatı dışındaki diğer değişkenler sabitken, malın farklı fiyatları karşısında tüketilmek, satın alınmak istenen mal miktarına TALEP denir.

3 Talep Bir ekonomide bütün tüketicilerin belli bir zaman içinde satın almayı planladıkları mal veya hizmet miktarına «talep edilen miktar» denir. Ceteris paribus, talep edilen miktar ile fiyat arasında ters yönlü bir ilişki vardır. Bir malın fiyatı arttıkça talep edilen miktarı azalır, fiyatı azaldıkça talep edilen miktarı artar. Buna «talep kanunu» denir. Bir malın talep miktarı ile bu miktarı belirleyen değişkenler arasındaki fonksiyonel ilişkiye «talep fonksiyonu» denir.

4 Talep Çeşitli fiyat düzeylerinden tüketicilerin satın almak istedikleri mal ve hizmet miktarını gösteren eğri, talep eğrisi olarak ifade edilmektedir. Bir tüketicinin değişik fiyat düzeylerinde satın almak istediği mal ve hizmet miktarını gösteren çizelgeye talep şedülü denir.

5 Talep Şedülü ve Eğrisi

6 Piyasa Talep Eğrisi Bireysel talep, bir ekonomide belirli bir zamanda değişik fiyatlardan bir tüketicinin satın almak istediği mal miktarıdır. Bir mala karşı piyasa talebi, o mala karşı piyasada bulunan bütün tüketicilerin talepleri toplamıdır. Dolayısıyla piyasa talep eğrisi, bireysel talep eğrilerinin toplamından oluşur.

7 Piyasa Talep Eğrisi

8 Talebi Belirleyen Faktörler P a : Malın fiyatı, P t : Malın tamamlayıcısı olan malın fiyatı, P i : Malın ikamesi olan malın fiyatı, M: Tüketici geliri, N: Tüketici sayısı, B: Beklentiler, Z: Tüketicilerin zevk, tercih ve alışkanlıkları.

9 Talep Miktarının Değişmesi Fiyat dışında talebi belirleyen diğer etkenlerin değişmediği varsayımı altında, malın fiyatı değiştiğinde talepteki değişmeyi göstermektedir. Talep kanunu gereğince bir malın fiyatı düştüğünde talep edilen miktar artar. Tersine malın fiyatı yükseldiğinde talep edilen miktar azalır. Bu değişimi aynı talep eğrisi üzerinde bir noktadan diğer noktaya yer değiştirme şeklinde göstermekteyiz.

10 Talepte Değişme Fiyat dışında sabit varsayılan diğer etkenlerden bir veya daha fazlası sabit kalmayıp değişirse o zaman talepte bir değişme olur. Bu etkenlerden bir tanesinin değişmesi talep eğrisini sağa/sola kaydırır. Talep eğrisinin sağa kayması talebin artması, sola kayması ise talebin azalması anlamına gelir.

11 Talepte Değişme

12 İlgili malların fiyatı: İlgili malın fiyatında değişme, malların ikame ve tamamlayıcısı mal olmasına göre değişmektedir. İkame mal, bir malın diğer mal yerine kullanılabilmesidir. Çay ve kahve, kola ve gazoz, tavuk eti ve balık eti örnek olarak verilebilir. Tamamlayıcı mal, bir malın diğer malı tamamlamasıdır. Çay ve şeker, otomobil ve benzin örnek olarak verilebilir. İkame malın fiyatında artış, mal talebini arttırır; ikame mal fiyatında azalış mal talebini azaltır. Yani tavuk eti fiyatları artarsa, balık etinin talep eğrisi sağa kayar. tavuk eti fiyatı azalırsa, balık etinin talep eğrisi sola kayar. Tamamlayıcı malın fiyatında artış mal talebini azaltırken, tamamlayıcı malın fiyatındaki azalış mal talebini arttırır. Yani benzin fiyatları artarsa, otomobilin talep eğrisi sola kayar. Benzin fiyatları azalırsa, otomobil talep eğrisi sağa kayar.

13 Talepte Değişme Gelirde Değişme: Fiyat değişmelerinin etkisi malları ikame ve tamamlayıcı olmalarına göre değişirken, gelirdeki değişmenin etkisi, malların normal ve düşük mal olmasına bağlıdır. Normal mal; gelir arttığında talebi artan, gelir azaldığında talebi azalan mallardır. Düşük mal; gelir arttığında talebi düşen, gelir azaldığında talebi artan mallardır.

14 Talepte Değişme Tüketici Sayısı (Nüfus): Bir ekonomide nüfusun artması tüketici sayısını ve dolayısıyla talebi arttırır. Nüfusun azalması ise tüketici sayısını azaltacağından talebi azaltır. Beklentiler: Beklentileri geleceğe yönelik gelir ve fiyat beklentileri olmak üzere iki kısımda inceleyebiliriz. Gelecekte bazı malların fiyatlarında artış beklenirse o mallara olan şimdiki talep artar, fiyatlarda azalma beklenirse talep azalır. Gelecekte gelirin artması bekleniyorsa şimdiki mal ve hizmet talebi artar, gelecekte gelirin azalması bekleniyorsa şimdiki mal ve hizmet talebi azalır. Tüketicinin Zevk ve Tercihleri: Tüketici tercihi bir mal lehine gelişiyorsa talep artar, bir mal aleyhine gelişiyorsa talep azalır.

15 Talep Edilen Miktarın Değişmesi Ve Talebin Değişmesi Bir malın fiyatı düştüğünde talep edilen miktar artar. Tersine malın fiyatı arttığında talep edilen miktar azalır. Bu durum Ceteris-Paribus koşullarında geçerlidir. Diğer şeyler sabitken bir malın talep edilen miktarı, malın kendi fiyatının azalan fonksiyonudur. Malın kendi fiyatındaki değişmeler talep eğrisi üzerinde aşağı ve yukarı yönlü hareketlere neden olur. Buna talep edilen miktarın değişmesi denir. Talebin değişmesi ise malın kendi fiyatı dışındaki bağımsız değişkenlerden birinin değişmesi sonucunda ortaya çıkar. Yani Ceteris Paribus kabul edilen değişkenlerden biri değişirse, talepte değişme meydana gelir. Talebin değişmesi, talebin artması veya azalması şeklinde ortaya çıkar. Talep artarsa talep eğrisi sağa doğru kayar. Talep azalırsa talep eğrisi sola doğru kayar.

16 Talep Esnekliği Esneklik, bağımsız değişkende meydana gelen yüzde değişmenin bağımlı değişkeni ne ölçüde etkilediğini gösteren katsayıdır. Talep esnekliği; talebin fiyat esnekliği, talebin gelir esnekliği ve çapraz talep esnekliği olmak üzere üç grupta toplanmaktadır.

17 Talebin Fiyat Esnekliği Talebin fiyat esnekliği bir malın fiyatında meydana gelen yüzde değişmenin talep edilen miktarı ne ölçüde etkileyebileceğini gösterir. Talep kanunundan hatırlanacağı üzere fiyat ile miktar ters ilişkilidir. Bu nedenle de girişimciler fiyat alçaltma ve yükseltme davranışlarının yaratacağı etkinin yönünü bilmektedirler. Yalnız önemli ve bilinmeyen husus duyarlılığın derecesinin belirlenmesidir. Fiyat esnekliği kavramı bu eksikliği giderme amacına yönelik olarak Alfred Marshall tarafından geliştirilmiştir.

18 Talebin Fiyat Esnekliği

19 Örnek 1: Bir malın fiyatı 8 TL’den 12 TL’ye çıktığında talep edilen miktar 10 kg.dan 4 kg.a düşmektedir. Bu malın talebinin fiyat esnekliği kaç olur? Örnek 2: Domatesin kg fiyatı 15 TL iken 4 kg talep edilmektedir. Domatesin fiyatı 10 TL’ye düştüğünde talep edilen miktarı 6 kg olmaktadır. Buna göre domates talebinin fiyat esnekliği kaçtır?

20 Talebin Fiyat Esnekliği Bir malın fiyatı arttığında (+) talep edilen miktarı azalır (-); bir malın fiyatı azaldığında (–) talep edilen miktarı artar (+). Malın fiyatıyla talep edilen miktarı arasında ters yönlü ilişki olduğu için talebin fiyat esnekliği daima negatif değerli olur. Ancak yorum yapılırken talebin fiyat esnekliği mutlak değer içinde yorumlanır. Zira zaten negatif olduğu bilinen bir durumun ayrıca negatif olduğunu belirtmeye gerek yoktur. Talebin fiyat esnekliği iki şekilde ölçülür; talebin nokta fiyat esnekliği ve talebin yay fiyat esnekliği

21 Fiyatın Nokta Esnekliği Talep eğrisi üzerindeki iki nokta arasındaki mesafe yakınsa; diğer bir ifadeyle fiyatta meydana gelen değişmeyle talep edilen miktardaki değişme küçükse yukarıda verilen formül ile esneklik değeri hesaplanır. Fiyat esnekliğinin talep eğrisi üzerinde belli bir noktadaki esnekliği ölçmesi “nokta esnekliği” kavramı olarak bilinir.

22 Fiyatın Nokta Esnekliği

23 Örnek: Kivi talebinin Q= 200 – 4P olduğu durumda, kivinin fiyatı 10 ise fiyat esnekliği kaçtır? (KPSS, 2005)

24 Talebin Yay Esnekliği Talep eğrisinin her noktasında eğimle birlikte fiyat ve talep miktarlarının değişmesi talep eğrisi üzerindeki her noktanın nokta talep elastikiyetini değiştirmektedir. Tüketicinin farklı fiyat seviyelerindeki duyarlılığı da farklı olacaktır. Nokta talep elastikiyeti, talep eğrisi üzerindeki her noktada farklı olacağı için hangi noktanın esas alınacağı belirsizdir. Bu nedenle talep eğrisi üzerindeki iki nokta arasındaki elastikiyet daha tutarlı olacaktır. Yay esnekliği, nokta esnekliğinin eksiklerini gideren esnekliktir. Yay esnekliği, iki noktadan geçen doğrunun orta noktasının esnekliğidir. Bu nedenle yay esnekliğinin bir ismi de «orta nokta esnekliği»dir.

25 Talebin Yay Esnekliği Bir talep eğrisi üzerindeki iki nokta arasındaki esneklik, hangi noktadan başlayıp hangi noktaya gittiğinize göre farklı esneklik değerleri verir. Talep eğrisi üzerindeki iki nokta arasındaki mesafe uzak ise yani fiyatta ve talep edilen miktarda meydana gelen değişmeler fazla ise nokta fiyat esnekliği formülü yerine orta nokta yay esnekliği formülü kullanılır.

26 Talebin Yay Esnekliği

27 A noktasından B noktasına geçildiğinde talebin yay esnekliği ne olur?

28 Doğrusal Talep Eğrisinin Esnekliği Doğrusal bir talep eğrisi üzerindeki tüm noktalarda esneklik farklıdır. Doğrusal bir talep eğrisi üzerinde yüksek fiyat düzeylerinde fiyatta meydana gelen yüzde değişmenin miktar üzerinde meydana getirdiği yüzde değişme büyük olacaktır. Bu yüzden de yüksek fiyat düzeyleri için esneklik birden büyük olacaktır. Düşük fiyat düzeylerinde fiyatta meydana gelen yüzde düşmeden miktarda daha küçük bir yüzde değişme meydana gelecektir. Bu nedenle esneklik birden küçük olacaktır. Doğrusal bir talep eğrisinin tam orta noktasında esneklik bire eşittir. Doğrusal bir talep eğrisinin fiyat esnekliğinin kestiği noktada esneklik sonsuza eşittir. Doğrusal talep eğrisinin miktar eksenini kestiği noktada esneklik sıfıra eşittir.

29 Doğrusal Talep Eğrisinin Esnekliği

30 Talebin Çeşitli Esneklik Durumları

31 Talebin Fiyat Esnekliğini Etkileyen Faktörler İkame malların sayısı: İkame malların sayısı arttıkça talebin fiyat esnekliği artar. Çok sayıda ikamesi olan bir malın fiyatı artarsa tüketici ikame malları satın almayı tercih edeceğinden fiyatta meydana gelen yüzde değişmeden daha fazla miktarda yüzde değişme olur. İkame malların sayısı azaldıkça talebin fiyat esnekliği azalır. Zira az sayıda ikamesi olan bir malın fiyatının artması durumunda talebinde meydana gelen azalma nispeten az olacaktır. Böyle bir durumda fiyatta meydana gelen yüzde değişmeden daha az miktarda yüzde değişme olur.

32 Talebin Fiyat Esnekliğini Etkileyen Faktörler Mala harcanan paranın tüketici bütçesi içindeki payı: Mala harcanan paranın tüketici bütçesi içindeki payı arttıkça tüketici malın fiyatında meydana gelen değişmelere karşı daha duyarlı hale gelir. Böyle bir durumda malın fiyatındaki yüzde değişmeden daha fazla miktarda yüzde değişme olur. Mala harcanan paranın tüketicinin bütçesindeki payı azaldıkça talebin fiyat esnekliği azalır. Zira tüketicinin bütçesi içinde küçük yer tutan malların fiyat değişmelerine duyarlılığı düşüktür. Böyle bir durumda fiyatta meydana gelen yüzde değişmeden daha az miktarda yüzde değişme olur.

33 Talebin Fiyat Esnekliğini Etkileyen Faktörler İhtiyacın şiddeti: Mala duyulan ihtiyaç fazla ise talebin fiyat esnekliği düşük olur. Şiddetli ihtiyaç duyulan bir malın fiyatında artış olması durumunda talep edilen miktarda nispeten daha az düşme olur. Böyle bir durumda fiyatta meydana gelen yüzde değişmeden daha az miktarda yüzde değişme meydana gelir. İhtiyacın şiddeti azaldıkça talebin fiyat esnekliği artar. Örneğin ihtiyacın şiddetinin az olduğu bir malın fiyatı artarsa talep edilen miktar nispeten daha fazla azalır. Böyle bir durumda fiyattaki yüzde değişmeden daha fazla miktarda yüzde değişme olur.

34 Talebin Fiyat Esnekliğini Etkileyen Faktörler Marjinal faydanın azalma seyri: Bilindiği gibi tüketilen son birimin faydası olan marjinal fayda sürekli olarak azalmaktadır. Ancak azalmanın seyri talebin fiyat esnekliği açısından önemlidir. Bir malın marjinal faydası yavaş azalıyor ise talebin fiyat esnekliği yüksektir. Zira böyle bir malın ilave tüketimlerinden elde edilen fayda yavaş biçimde azaldığı için tüketicinin malın fiyatındaki değişmeye duyarlılığı yüksek olacaktır. Bir malın marjinal faydası hızla azalıyor ise talebin fiyat esnekliği düşük olur. Zira böyle bir malın ilave tüketimlerinden elde edilen fayda hızlı biçimde azalacağı için tüketicinin malın fiyatındaki değişmelere duyarlılığı düşük olacaktır.

35 Talebin Fiyat Esnekliğini Etkileyen Faktörler Malın kullanım alanlarının çokluğu: Bir malın kullanım alanı çoğaldıkça fiyat esnekliği artar. Zaman: Bir malın fiyatının değişmesi üzerinden geçen zaman arttıkça talebin fiyat esnekliği artar. Zira fiyatta bir değişme olması durumunda talebin, fiyat değişmesi karşısında ayarlanması kısa dönemde uzun döneme göre daha güç olacaktır. Talep zaman geçtikçe daha esnek olur, çünkü hanehalkları zaman geçtikçe bütçelerini daha iyi düzenlerler ve üreticiler de başka ikame mallar geliştirirler.

36 Talebin Fiyat Esnekliği ile Toplam Hasıla Arasındaki İlişki Toplam hasıla, satılan mal miktarı ile malın fiyatının çarpımına eşittir. Yani, TR = P. Q’dur. Talebin fiyat esnekliği, toplam hasıla formülünde yer alan fiyat (P) ve miktar (Q) değişmeleri üzerinde etkilidir. Dolayısıyla toplam hasıla talebin fiyat esnekliğine bağlıdır. Bir firma fiyatı değiştirmek suretiyle hasılasını arttırmak istiyorsa sattığı ürün için talebin fiyat esnekliğini bilmelidir.

37 Talebin Fiyat Esnekliği ile Toplam Hasıla Arasındaki İlişki Bir fiyat artışı sonucunda: Talep esnekliği mutlak değer olarak 1’den büyükse, Toplam Gelir düşer, Talep esnekliği mutlak değer olarak 1’e eşitse, Toplam Gelir değişmez, Talep esnekliği mutlak değer olarak 1’den küçükse, Toplam Gelir artar, Talep esnekliği 0 ise, Toplam Gelir artar (Bu durumda, talep edilen miktar, fiyatın bir fonksiyonu değildir. Dolayısıyla, tüketici alımları fiyattaki bir değişikliğe duyarsızdır (cevap vermez)), Talep esnekliği sonsuz (∞) ise, Toplam Gelir sonsuz azalır.

38 Talebin Fiyat Esnekliği ile Toplam Hasıla Arasındaki İlişki

39 Talep esnek olduğu zaman: Fiyattaki bir düşme (a’dan b’ye), toplam geliri artırır (Sürümden Kazanma) Çünkü daha fazla satmaktan gelen gelir artışı (mavi kutu), daha düşük satmaktan meydana gelen gelir azalmasından (kırmızı kutu) fazladır. Talep esnek olmadığı zaman: Fiyattaki bir düşme (örneğin, d’den e’ye) toplam geliri (TR) azaltır. Çünkü daha fazla satmaktan gelen gelir artışı (mavi kutu), daha düşük satmaktan meydana gelen gelir azalmasından (kırmızı kutu) daha küçüktür.

40 Talebin Fiyat Esnekliği ile Toplam Hasıla Arasındaki İlişki Toplam geliri arttırmak için: e > 1 ise malın fiyatını talebin fiyat esnekliğinin bire eşit olduğu yere kadar düşürmek gerekir. e < 1 ise malın fiyatını talebin fiyat esnekliğinin bire eşit olduğu yere kadar arttırmak gerekir. e = 1 ise malın fiyatını değiştirerek toplam geliri arttırmak mümkün değildir. e = 0 ise malın fiyatını arttırarak toplam geliri arttırmak mümkündür. Zira bu tür mallar fiyat ne kadar artarsa artsın talebinde azalma olmayan zorunlu mallardır. Örneğin, şeker hastaları için insülin ilacı gibi. e = ∞ ise malın fiyatı değiştiğinde miktar sıfır olduğu için toplam geliri arttırmak mümkün değildir. Ancak aynı fiyattan istenildiği kadar mal satmak mümkün olduğu için toplam gelirini arttırmak isteyen firma, miktarı arttırmalıdır.

41 Talebin Gelir Esnekliği Gelirde meydana gelen yüzde değişmenin talep edilen miktarda meydana getireceği yüzde değişmeye talebin gelir esnekliği denir. Bu esneklik, gelirde meydana gelen değişimlere talebin ne kadar duyarlı olduğunu ölçer.

42 Talebin Gelir Esnekliği

43 Örnek 1: Bir ailenin aylık geliri 1200 TL iken aylık meyve tüketimi 20 kg’dır. Ailenin aylık geliri 1500 TL’ye çıktığında aylık meyve tüketimi 22 kg’ye çıkmaktadır. Buna göre bu ailenin meyve için gelir esnekliği nedir? Örnek 2: Bir ailenin aylık geliri 2000 TL iken aylık et tüketimi 12 kg’dır. Ailenin aylık geliri 1800 TL’ye düştüğünde aylık et tüketimi 9 kg’ye düşmektedir. Buna göre bu ailenin et için gelir esnekliği nedir?

44 Talebin Gelir Esnekliği ve Malın Niteliği Arasındaki İlişki Gelir esnekliğinin almış olduğu değerlere göre mallar normal mal veya düşük mal şeklinde sınıflandırılabilir. Gelir arttıkça tüketilen mal miktarı artıyorsa normal mal durumu söz konusudur. Normal mallar için talebin gelir esnekliği sıfırdan büyüktür (em>0). Yani talebin gelir esnekliği pozitiftir. Normal mallar kendi içinde zorunlu mal ve lüks mal şeklinde ikiye ayrılır. Zorunlu mallar: Zorunlu mallar için talebin gelir esnekliği 0 ile 1 arasındadır (01). Lüks bir mal için tüketicinin geliri % 10 artarsa talep edilen miktar % 10’dan daha fazla artar. Düşük Mal: Gelir arttıkça talebi azalan mallara düşük mal denir. Düşük mal için talebin gelir esnekliği sıfırdan küçüktür (em<0). Yani negatiftir. Giffen Malı: Özel bir düşük mal tipidir. Malın fiyatı yükseldiği zaman, talep edilen miktarın arttığı mallardır. Bu mal, talep kanununa aykırı bir davranışı gösterir, çok özel bir durumdur.

45 Talebin Çapraz Fiyat Esnekliği Talebin çapraz fiyat esnekliği iki mal arasında nasıl bir ilişki olduğunu ortaya koyar. Yani A ve B gibi iki mal varken A malının fiyatında meydana gelen bir değişmenin B malının talep edilen miktarını ne yönde değiştireceğini ortaya koyar. Çapraz fiyat esnekliği negatif veya pozitif değerler olabilir. Sonucun negatif veya pozitif olmasına göre malın niteliği hakkında fikir edinilir.

46 Talebin Çapraz Fiyat Esnekliği

47 Çapraz fiyat esnekliği negatif ise ilgili mallar arasında tamamlayıcılık ilişkisi vardır, yani ilgili mallar tamamlayıcı mallardır. A ve B, otomobil ve benzin gibi tamamlayıcı mallar iken A malının fiyatı artarsa B malının talebi azalır. Bu yüzden de çapraz fiyat esnekliği negatif değer almaktadır. Çapraz fiyat esnekliği pozitif ise ilgili mallar arasında ikame ilişkisi söz konusudur, yani ilgili mallar ikame mallardır. A ve B, tavuk eti ve balık eti gibi ikame mallar iken A malının fiyatının artması durumunda B malının talebi artacaktır. Bu nedenle de çapraz fiyat esnekliği pozitif değer alacaktır. Çapraz fiyat esnekliği pozitif değer olarak ne kadar büyükse, mallar arasındaki ikame o kadar yüksektir. Çapraz fiyat esnekliği sıfır ise ilgili mallar arasında tamamlayıcılık ya da ikame ilişkisi söz konusu değildir. Diğer bir ifadeyle A ve B malı ilişkisiz (bağımsız) mallardır. A malının fiyatında meydana gelen değişme, B malının talebini etkilemeyecektir. Örneğin takım elbise fiyatının artması kurşun kalem talebini etkilemeyecektir.

48 Talebin Çapraz Fiyat Esnekliği Örnek 1: Benzin fiyatı 8 TL’den 10 TL’ye yükseldiğinde otomobil talebi 40’dan 36’ya düşmektedir. Buna göre çapraz fiyat esnekliği kaçtır? Örnek 2: Balık etinin fiyatı 15 TL’den 20 TL’ye yükseldiğinde tavuk etinden talep edilen miktar 4 birinden 6 birime yükselmektedir. Buna göre çapraz fiyat esnekliği kaçtır?


"DOÇ. DR. AHMET UĞUR. Talep Talep, insanların mal ve hizmetlere karşı duydukları isteklerdir. Ancak, her istek bir talep değildir. İsteğin talep olabilmesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları