Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ERGEN SAĞLIĞI Arş. Gör.Dr. Halil Volkan TEKAYAK 26.11.2015 / Aile Hekimliği Anabilim Dalı Seminer Salonu Textbook of Family Medicine 8th Edition, Dr Robert.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ERGEN SAĞLIĞI Arş. Gör.Dr. Halil Volkan TEKAYAK 26.11.2015 / Aile Hekimliği Anabilim Dalı Seminer Salonu Textbook of Family Medicine 8th Edition, Dr Robert."— Sunum transkripti:

1 ERGEN SAĞLIĞI Arş. Gör.Dr. Halil Volkan TEKAYAK / Aile Hekimliği Anabilim Dalı Seminer Salonu Textbook of Family Medicine 8th Edition, Dr Robert E.Rakel, Part 4 Chapter 32

2 Anahtar Noktalar -Cinayet, kazalar ve intihar ergen ölümlerinin %75’idir. -Risk alma davranışı daha ciddidir ve geçmişe oranla daha erken yaşlarda ortaya çıkar. -Beş ergenden biri ciddi bir sağlık problemi deneyimler ’lerden beri kilolu ergen prevalansı üçe katladı.

3 Aile hekimleri ergenlere bakım sağlamada önemli bir rol oynar. Ergenler gelişimsel olarak; çocukluktan yetişkinliğe geçişte fiziksel, psikolojik ve sosyal alanda büyük değişimler deneyimler. Aile hekimleri ergenlerin kimlik gelişimi ve bağımsızlığının sağlanmasında dengeyi sağlayabilir.

4 Ailede ergen bakımı zorluklar teşkil eder fakat yüksek kalitede bakımın bu yaş grubuna sağlanması gereklidir. Ergenlerin doğal olarak hassas yapıları nedeniyle seksüel aktivite, madde kullanımı, aile çatışmaları dahil endişelerini bakımlarında aktif rol oynayan yasal vasisi veya ebeveynlerini dışlamadan her görüşmede gizliliklerinin sağlanması gereklidir.

5 Ergenlik bağımsız karar verme ve risk alma davranışı eşliğinde büyüme ve gelişmenin çalkantılı bir dönemidir. Büyümedeki hızlı değişimlere kendinin farkında olma ve kendinden şüphe etme eşlik eder. Çoğu kez aile bu hızlı ve düzensiz değişikliklerle başa çıkmada zorluklar yaşar. Diğer uzmanlarda mümkün olmayan bakış açısıyla bir aile hekimi ergenliğin gelişimin zirvesinde olmayan hayat döngüsünün bir parçası olduğu, ergenin aile dinamiklerini anlayarak ergenlikten erişkinliğe geçişini kolaylaştırma şansına sahiptir.

6 Hekimlerdeki yaygın bir hata ergenlerin kronolojik yaşlarına göre sağlığa ihtiyaç duymalarıdır. Bizim ergen topluklularımızda çoğu okullarında yaşlarına ve sınıflarına göre sosyalleşme becerisi, olgunluk ve bilgi yönünden hızlı bir yükseliştedir. Belirli bir zaman aralığında aynı kişide fizyolojik ve psikososyal büyüme arasında farklılıklar olabilir. Ergen sağlığı ile ilgili görevlerde hastaların becerilerini ve duygusal olanaklarına hassasiyetle yaklaşmak gerekir.

7 Ergenlerde Morbidite ve Mortalite 21. yüzyıl ergenleri daha önceki nesillere göre daha büyük ölçüde risk alma davranışı sergilemektedirler. Bu davranış; ırksal, etnik, bölgesel, eğitim ve sosyoekonomik farklara rağmen görülmektedir. Yaklaşık olarak beş ergenden biri ciddi bir sağlık problemi deneyimlemektedir; dört ergenden biri erken korunmasız ilişki veya madde bağımlılığı için risk altındadır. Okul çevresinde yaklaşık dört ergenden birine yasadışı ilaç satışı teklif edilmektedir. Küçük çocuklarla karşılaştırıldığında ergenler daha yüksek mortalite oranlarına sahiptir. Cinayet, intihar ve kazalar tüm ergen ölümlerinin yaklaşık %75’ini oluşturmaya devam etmektedir. Aile hekimleri olarak bizler ergenlerdeki önlenebilir ölüm nedenleri için benzersiz bir konumdayız.

8 Ergenlerdeki HIV enfeksiyonu bu ülkede diğer yaş gruplarına göre artmaya devam etmektedir. 1950li yıllardan beri ergenlerde doğum oranı düşmüş olmasına rağmen; ergen kızlar arasında istenmeyen gebelikler hala önemli sağlık problemlerinden birini oluşturmaktadır. Cinsel aktif ergen kızların üçte birinden azı doğum kontrol yöntemi kullanmaktadır. Oral kontraseptifler ergenlerde en çok kullanılıyor olmasına rağmen, kondomlar giderek kontrasepsiyonda birincil yöntem olarak kullanılmaktadır. Ergenlerde tütün kullanımı 1990lı yılların ortasında zirvedeyken azalıyor fakat sigara kullanımı ergenlerde önemli bir sorun olmaya devam etmektedir ve bugün lise son sınıf öğrencilerinin çeyreği sigara içmektedir. Ergenlerin üçte biri yeterli fiziksel aktivite yapmıyor ve 1970’lerden beri kilolu ergen prevalansı üçe katladı. Bu faktörlerin onların yetişkinlikteki sağlık durumuna uzun dönemde etkileri açıktır.

9 Kazalar ergenlikteki ölümlerin yarısından fazlasını oluşturur. Yalnızca motor kazaları 5-24 yaş arası genç bireylerdeki ölümlerin %30’unu oluşturmaktadır. Ek olarak istemsiz yaralanmalar sonucu oluşan her ergen ölümünde 41 hastane yatışı ve 1100 acil servis ziyareti vardır. Ulusal verilere göre ergenlik döneminde hekime ayaktan başvuruların %15’ini kazalar ve zehirlenmeler oluşturur. Lise öğrencilerindeki intiharı düşünme oranı ciddi azalmıştır ancak 1990’ların ortalarından beri intihar girişiminde bulunan öğrenci oranı ( %8-9 ) sabittir.

10 Gençlik Risk Davranışı Anketi 1991’den beri 15000’den fazla lise öğrencisinde iki yılda bir defa yapılan özet ve karşılaştırılabilir anonim bir ankettir. ABD’de ergenlerdeki risk alma davranışını gözden geçirmek için en kapsamlı ankettir anket verilerine göre ergenlerin %30’u alkollü birisiyle sürüş yapıyor, %17’si silah taşıyor, %45’i alkol kullanıyor, %22’si esrar kullanıyor. %45’ten fazla lise öğrencisi cinsel aktif ve üçünden biri son cinsel ilişkisinde kondom kullanmamış. Ergen davranışlarını anlamak bakımı sağlayan kişi için oldukça önemlidir. Ancak o zaman aile hekimi ergen davranışları ile ilişkili riski en aza indirmek için yönlendirmelerde bulunabilir.

11

12 Ergenlerin Sağlık Hizmeti Kullanımı Anahtar Noktalar -Aileyi de dahil edin ancak öncelikli hasta olarak ergeni kabul edin. -Ergenlerle görüşürken yargılayıcı olmayan bir tavır gösterin. -Ergenler gizliliğe önem veren doktorlarla iletişim kurmaya daha isteklidir. -Ebeveynlerin ergenler üzerindeki etkisinin oda dışında kalmasını gerçekleştirin.

13 Ergenler tarafından sağlık hizmetlerinin kullanımını anlamaya çalışmanın zorlukları vardır. Ergenler için kabul edilen evrensel yaş aralığı yoktur. Birçok veritabanı nadir ergen sağlık bakımı tecrübelerinden faydalanmaktadır. Bu verilere öncelikle ergenlerin %27’sinin acil olmayan başvurularını yaptığı okul klinikleri, hastane klinikleri, toplum sağlığı merkezleri ve aile planlaması kliniklerini içermeyen ulusal ayaktan tıbbi bakım anketlerinden sahibiz.

14 Ergenler (11-21 yaş) ABD nüfusunun %15.4’ünü oluşturmasına rağmen %9.1 hekim başvurusu yapmaktadır ve ABD’de diğer yaş gruplarına göre sigortasız olma olasılığı daha yüksektir. Erken ergenlik döneminde (11-14 yaş) pediatristler sonrasında ise aile hekimleri en yüksek oranda ergenlerle görüşme sağlamaktadır.

15 Erken ergenlik döneminde hekime getirten en yaygın problemler solunum, dermatolojik ve kas iskelet sistemi problemleridir. Bu durum orta ergenlik (15-17 yaş) ve geç ergenlik (18-21 yaş) dönemindeki kızların rutin jinekolojik muayene için daha sık olarak doktorlarla görüşmesiyle zıtlık içerir. Ergenlerde diğer yaş gruplarına göre acil olmayan sağlık durumlarında acil servisi kullanma daha olasıdır. ( Tablo )

16 Tablo : yaş aralığındaki hasta başvurularında öncelikli teşhis edilen hastalıklar ErkekBaşvuru Yüzdesi (%)KadınBaşvuru Yüzdesi (%) Genel muayene6.6Normal gebelik11.4 Yağ bezi hastalıkları5.9Genel muayene6.4 Alerjik rinit4.0Yağ bezi hastalıkları4.3 Akut ÜSYE3.8Akut farenjit3.6 Rutin muayene3.6Kronik sinüzit2.8 Akut farenjit3.0Akut ÜSYE2.4 Çocukluk çağı hiperkinetik sendromu 3.0Alerjik rinit2.1 Özel sorgulama ve inceleme 2.7 Özel sorgulama ve inceleme 2.0 Kontakt dermatit-Egzema2.6 Klamidya ve virüs hastalıkları 1.9 Astım2.4Vajinal kanamalı hastalıklar ve adet düzensizlikleri 1.9

17 Zamanla ergen erkeklerin sağlık bakım isteği azalır, ergen kızların sağlık bakımı kullanımı artar. Bu artışı daha çok jineklolojik ve obstetrik servis ziyaretleri oluşturur. Kliniğinde ergen muayene eden doktorların yalnızca yarısı kilo verme, büyüme ve gelişme, madde bağımlılığı, yaralanmaların önlenmesi, kontrasepsiyon veya cinsel yolla bulaşan hastalıklar konusunda eğitim veya danışmanlık verdiğini raporluyor.

18 Ergenlerin uygun sağlık hizmetine ulaşmasında birçok engel vardır. (Bilgi kutusu 32-2) Ergen uzmanlığı biyopsikososyal model kullanılarak ve aile yapısı içinde çocuklar ve yetişkinlerle klinik tecrübeler edinerek aile hekimliği alanında yetiştirilmektedir. Aile hekimleri ergenlerin yeni bir yönlendirici aradığı çocukluk ve yetişkinlik arasındaki geçişte köprü olabilir.

19 Bilgi kutusu 32-2 : Ergen Bakımında Engeller Ergen Sağlığı Konusunda Eğitim Alanların Sıkıntıları Yetersiz Geri Ödeme ve Düşük Katılım Sınırlı Sigorta Kapsamı Akut Tıbbi Bakıma Odaklanma Parçalanma / Bölünme Gizlilik Ulaşım ve Uygunsuz Saatler Maliyet

20 Ergen Sağlığı Konusunda Eğitim Alanların Sıkıntıları Çok az klinisyen ergen sağlığı konusunda uzmandır ve çoğu sağlık personeli öncelikli olarak psikososyal yerine fiziksel bulguları tanımak için eğitilmiştir. Çoğu ergen sağlığı uzmanı pediatrist gibi eğitilse de dahiliyeciler ve aile hekimleri ergen bakımındaki en temel özellikleri yansıtır.

21 Yetersiz Geri Ödeme ve Düşük Katılım Kişi başına çocuklar ve ergenlere verilen hizmet için geri ödeme oranları özel sigortalarda kamu sigortasına göre daha düşüktür. Ayrıca kamu sigortasından geri ödeme gecikmeleri bu gençlerin sağlık hizmet sağlayıcılarınca hizmet alımında caydırıcılık oluşturmaktadır.

22 Sınırlı Sigorta Kapsamı Özel ve kamu sağlık sigorta poliçeleri genellikle keskin sınırlıdır ve koruyucu hizmetler, ruh sağlığı hizmetleri, madde bağımlılığı ve tedavisi, diş sağlığı ve diğer gerekli bakımları kapsamayabilir.

23 Akut Tıbbi Bakıma Odaklanma Sağlık sistemi; sağlıkta ilerleme, ruh sağlığı dahil koruyucu hastalıkların önlenmesi, geleneksel olarak fiziki problemlerin tedavisini vurgulamaktadır. Ergenler; onların fiziksel ve psikososyal ihtiyaçlarına entegre tarama, eğitim, geleceğe dair yönlendirme, var olan risk davranışını düzeltme gibi koruyucu ve temel sağlık hizmetlerinden yarar sağlayacaklardır.

24 Parçalanma / Bölünme Çoğu genç ve aileleri için hızla değişen ve karmaşık sağlık sisteminde yolunu bulmak zordur. Gençlerin çoğu sağlık hizmetlerine erişimi anlamada ve çeşitli programlar için kendi uygunluğu konusunda başarısızdır ve kendi ihtiyaçlarına göre sağlık hizmetlerini öngörmede yeterli tecrübesi yoktur.

25 Gizlilik Gizlilik korumaları olmadığında bazı ergenler gebelik, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, madde kötüye kullanımı gibi konularda bakımı bırakmaktadır. Gizlilik güvencesi ergenlerin bilgilerini dürüstçe verip, yeniden görüşmelere gelmesini düşünmesini sağlar.

26 Ulaşım ve Uygunsuz Saatler Çoğu genç sağlık sunucularına ulaşım için ebeveynlerini veya toplu taşıma araçlarına güvenmek zorundadır henüz birkaç hekim ve klinik ergenlerin ihtiyaçlarına göre çalışma saatlerini ve konumlarını planlamıştır. Randevular ve hizmet sunucularındaki uzun bekleyişler yetişkinlere oranla ergenleri daha fazla caydırabilir.

27 Maliyet Çok düşük orandaki geri ödemeler koruyucu ve temel sağlık bakımı ziyaretlerinden ergenleri ve ailelerini vazgeçirebilir. Düşük gelirli aileler devlet destekli programlar, işverenler veya özel sigortalarca gerekli prim ve muafiyetler ile zorlanabilir.

28 Gizlilik ve Onam Ergenler genelde küçük olduklarından ebeveyn veya vasilerinin yasal kontrolü altındadır. Aile hekimlerinin ergen bir hastasının aile üyeleriyle süregelen bir ilişki içinde olması olasıdır. Bu önceden var olan ilişkiler nedeniyle ergenin sorunlarının gizli kalmayacağına inanışına neden olabilir. Ergenler gizliliğini sağlayamayan bir hekim ile cinsellik, madde kullanımı ve ruh sağlığı ile ilgili konularda görüşmeye isteksizdir. Çalışmalar ergenlerin gizliliğini koruyan hekimlerden sağlık bakımı alma konusunda daha istekli olduğunu ortaya koymuştur. Hekim başından itibaren hasta-hekim ilişkisinde hastanın gizlilik hakkını garantilemelidir.

29 Ergenin gizlilik hakkı ebeveynlerinin küçük çocuklarının sağlık durumunu yönetebilmesi için dengeli olmalı ve hekim aileyi ikiye ayırmamalıdır. Çoğu devlet gebelik, kontrasepsiyon, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, madde kullanımı ve bağımlılığı, duygusal hastalıklar dahil olmak üzere belirli sağlık sorunları için ebeveyn izni olmadan bakımı sağlayan doktorları ve ergenleri koruyan yasalara sahiptir. Bu yasalar eyaletten eyalete değişir ve hekimler kendi eyaletlerinin yasalarına aşina olmalıdır. Ergen Sağlık ve Hukuk Merkezi internet adresi bu bilgiler için önemli bir kaynaktır.

30 Olgun devlet öğretisi tıbbi değerlendirme ve tedavi yarar ve risklerini anlayamayacak küçüklerin aydınlatılmış onamını hukuken mümkün kılar. Çoğu durumda aile hekimi ebeveynlerle bilgi paylaşmadan önce ergenin rızasını almalıdır. Bu prosedür ergeni güçlendirir ve aynı zamanda onu ailenin büyük bir parçası olarak tutar.

31 Bir Ergen Ziyareti Yönetimi Ergen Sağlık Bakımı İçin İlkeler Ergenleri etkileyen sağlık sorunlarının belirlenmesi ve yönetiminde aile hekimine yardımcı olabilecek birçok tavsiyeler ve kılavuzlar vardır. Amerikan Aile Hekimliği Akademisi (AAFP) klinik koruyucu hizmetler için önerilere sahiptir. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) koruyucu sağlık hizmetleri için önerilere sahiptir. Amerikan Tabipler Birliği (AMA) ergen koruyucu hizmetler için kılavuza sahiptir. Sağlık Kaynakları ve Hizmet Yönetimi Ana Çocuk Sağlığı Bürosu (USPSTF); “Aydınlık Yarınlara” isimli bir program yürütmektedir. ABD Koruyucu Hizmetler Çalışma Grubu klinik koruyucu hizmetler için zaman zaman internet adreslerinden güncellenen kılavuzlara sahiptir.

32

33 Ergenler için koruyucu hizmetler veriler nedeniyle limitli olduğundan bu kılavuzlar değişik derecelerde en iyi uzman görüşlerini ve kanıtları birleştirmektedir. Biz ergen ziyareti için genel bir yaklaşım sunduk ve ergen sağlığı hakkındaki çeşitli konularda kanıtları araştırdık.

34 Bölüm Toparlaması Ergenlerin tıbbi görüşmeleri küçük çocuklara göre sıklıkla daha duygu yüklüdür. Özellikle hastanın ailesi ile hekimin ittifak potansiyeli olduğu bazı durumlarda ergen doktora güvenmemektedir. Öte yandan doktor ergenin de doğru olabileceğinin, önyargılarının farkında olmalıdır. Örneğin hekimler ergenin risk alma davranışını konuşmalarına, giyim şekline, yaşına, gelişim düzeyine, içinde bulunduğu toplumun düzeyine göre tahmin edebilir. Yargılamadan şefkatli bir iletişim, ergen bakımının vazgeçilmez unsurudur. Doğru bir öykü, uyumun geliştirilmesi ve ergen sağlık durumunun gelişiminin kolaylaştırılması için birincil hasta olarak ergenin tutulması, gizliliğin sağlanması, ebeveyn ve yasal vasilerinin dışarıda tutularak psikososyal değerlendirmenin yapılması şansınızı arttırır.

35 Ergene önem veren çoğu hekim hastasını bir süreliğine ebeveynleriyle, sonraki süreçte yalnız başına görür. Bu ebeveyn ve vasilere endişeleri tartışmak için fırsat verir fakat hasta olarak ergen hala güçlüdür. Ergenlerle özel olarak ele alınan konuların gizli tutulacağını ebeveynlere açıklamak yararlı olacaktır. Elbette ergenin intihar düşüncesi gibi yaşamı tehdit eden durumlarda bilgilerin korunması geçerli değildir. Çoğu ebeveyn ziyaretin başında konulan bu anlaşma ile rahattır. Bu ayırmanın amacı aileyi bölmek değildir. Aksine aile hekimleri gençlerin ebeveynleri ile sorunlarını tartışmasının yollarını bulmaya yardımcı olabilir. Ancak gelişimsel olarak genç için ebeveyn önünde cinsellik, madde kullanımı, büyüme ve gelişme ile ilgili endişelerini tartışması zordur.

36 Bu stratejinin bir başka yararı da ergenin görüşmesinin ve kendi sağlık durumunun sahipliğini hissetmesidir. Ergenlik öncesi yıllarda sağlam çocuk ziyaretlerinin başlatılması ile bu geçiş kolaylaştırılabilir. Ergenlik öncesi dönemdeki çocukların her rutin ziyaretinde birkaç dakika özel endişelerini tartışmak için ayrılabilir. Bu; hekim, hasta ve aile arasında gelecek yıllarda gelişimsel olarak gizlilik daha da önem kazandığında güvenli ilişkiyi teşvik eder.

37 Tablo : Ergenin Psikososyal Taraması Kapsadığı AlanÖnerilen SorularOlası Müdahaleler Okul -Performans -Davranış -Ne tür notlar alıyorsun? -Öğretmenlerinle / Akranlarınla sorunun var mı? -Okul rehberlik öğretmenleri ile işbirliği Ev -Birlikte yaşayanlar -Destekler -Disiplin - Kimlerle yaşıyorsun? -En iyi / en kötü kimle geçiniyorsun? -Nasıl cezalar alıyorsun? -Aile içi destek -Fiziksel istismar için tarama Aktiviteler -Vücut duruşu -Egzersiz -Yaralanmaları önleme -Vücudundan mutlu musun?Bozukluklar? Obezite? -Haftada ne kadar egzersiz yapıyorsun? -Emniyet kemeri / kask kullanıyor musun? -Yeme davranışı taraması -Günlük egzersiz önerileri -Emniyet kemeri // kask önerileri Madde kullanımı -Tütün,alkol,esrar,diğer yasadışı ilaçlar -Hiç denedin mi? -En son ne zaman kullandın? -Hiç alkollü biriyle araç içinde bulundun mu? -Risklerle ilgili danışmanlık -Davranış değişikliği değerlendirmesi -Bırakma önerileri

38 Kapsadığı AlanÖnerilen SorularOlası Müdahaleler Ruh hali -Depresyon -İntihar -Cinayet -Ruh halini 1-1- arası derecelendir -Hiç ölmeyi veya intiharı düşündün mü? -Hiç birine zarar vermeyi veya öldürmeyi düşündün mü? -Güvenlik sözleşmesi -Danışmanlığa devam -Depresyon tedavisi Cinsellik -Kontrasepsiyon -Cinsel yolla bulaşan hastalıkları önleme -İstismar -Cinsel aktif misin? -Her seferinde kondom kullanıyor musun? -Birisi seni isteğin dışında seks için zorladı mı? -Cinsel danışmanlık -Cinsel yolla bulaşan hastalıklar için tarama -Aile planlaması Şiddet -Silahlar -Kavga -Bu yıl kaç tane fiziksel kavgan oldu? -Hiç silah taşıdın mı? -Çatışmaları şiddet kullanmadan çözme becerisi -Silahlar ile ilgili danışmanlık

39 En iyi Kanıt Kaynakları *American Academy of Family Physicians *American Academy of Pediatrics *Family Physicians Inquiries Network *United States Preventive Services Task Force – *American Medical Association *ISDH: Youth Risk Behavior Survey *Johns Hopkins Center for Adolescent Health adolescent-health/ adolescent-health/ *Stanford’s Children Health

40


"ERGEN SAĞLIĞI Arş. Gör.Dr. Halil Volkan TEKAYAK 26.11.2015 / Aile Hekimliği Anabilim Dalı Seminer Salonu Textbook of Family Medicine 8th Edition, Dr Robert." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları