Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Mesleki Etik. KAVRAMLAR ETİK AHLAK DEONTOLOJİ BİYOETİK EYLEM ERDEM.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Mesleki Etik. KAVRAMLAR ETİK AHLAK DEONTOLOJİ BİYOETİK EYLEM ERDEM."— Sunum transkripti:

1 Mesleki Etik

2 KAVRAMLAR ETİK AHLAK DEONTOLOJİ BİYOETİK EYLEM ERDEM

3 ETİK 3  Yunanca “ Ethos” sözcüğünden gelmektedir.  Ahlâk kuramı ya da teorik ahlâk diyebileceğimiz etik;  İyonyalı filozoflardan bu yana iyi ve doğru kavramlarının ne olduğunu, “mutlak iyi, mutlak doğru” nun olup olmadığını, bunlara ulaşılıp ulaşılamayacağını araştıran bir zihinsel çabadır.  Etik felsefe etkinliğinin temel alanlarındandır,  Tıp uygulaması içindeki değer sorunların ele alındığı alan tıbbi etik olarak adlandırılır.

4 “Etik” M. Erdal GÜZELDEMİR Toplumun bakı ş açısını da dikkate alarak, bireylerin uygun ve uygun olmayan davranı ş larını belirlemektedir.

5 Ahlâk 5  Arapça bir sözcük, aynı kökten türeyen  hâlk etmek-yaratmak-hulk= (yaradılış) anlamındadır  Ahlâk yaradılıştan getirilen huy özellikleri, bireyin sosyal değerleri anlamında kullanılmıştır.  Dilimizde ahlak; bir yandan kişinin sonradan edindiği tutum ve davranışlar için kullanılırken, diğer yandan toplumun benimsediği değer sistemlerin adıdır.  İngilizce'deki “ Ethics ” ve “ Morals ” sözcükleri ile karşılaştırıldığında Türkçe'deki Ahlâk sözcüğünün geniş bir anlam yüküne sahip olduğu görülmektedir.

6 Ahlak M. Erdal GÜZELDEMİR Toplum için en do ğ ru olana karar vermek amacı ile olu ş turulan ve mantıksal bir çerçeveye oturan kurallar bütünüdür.

7 Deontoloji 7  Deontoloji (Deontologia) 19. yy.Jeremy Bentham tarafından önerilmiş, yükümlülükler bilgisi ;  Yunanca’; “Deonto” görev, yükümlülük, “logia” bilgi, bilim anlamına gelmektedir.  “ Ne yapmalı ” / “ ne yapmamalı ” sorularına toplumun belirlediği ve yaptırımlarla donattığı kuralların bilgisidir. Dile getirdiği yükümlülükler tartışmasız ve zorlayıcı bir nitelik taşımaktadır,  Deontoloji, kişilerin üzerlerine düşen ödev/yükümlülüklerin neler olduğunu bilmeleri anlamındadır.  Deontoloji; yazılı olsun olmasın kökleşmiş ilkeleri ve kuralları içeren ve bunları tartışmasız bir «normatif bilgi» olarak aktaran bir alandır.  “Tıbbi Deontoloji” hekimlerin bilmek ve uygulamak zorunda oldukları etik ilke ve kuralların neler olduğunu bildiren dizge anlamına gelmektedir.

8 8 Etiğin üzerinde çalıştığı sorunlar çözüme kavuştuğunda, onlarla ilgili normlar belirginleştiğinde söz konusu bilgiler deontolojinin konusu haline gelmiş sayılırlar. Bu görünümü ile etik, deontolojiyi besleyen bir havuz özelliği taşımaktadır.

9 DEONTOLOJİ Kural bilimidir Tıbbi deontoloji, “kendine” “meslektaşlarına” “topluma” karşı yükümlülüklerini içerir

10 BİYOETİK Etikle canlılık bilimlerinin kesişme noktası Tıp, sağlık hizmetleri ve biyolojik bilimlerde ortaya çıkan ahlaki değer sorunlarını konu eder Biyoetik alt başlıkları, “Klinik Etik” sağlık hizmeti sunumu ile ilgili “Araştırma Etiği” araştırmalara katılanları korur “Meslek Etiği” ödev ve sorumluluklarla ilgili “Kamu Politikaları Etiği” yasalara zemin

11 Mesleki Etik M. Erdal GÜZELDEMİR Dürüstlük, hakça davranı ş, do ğ aya saygılı olmak, yapılan haksızlıklara kar ş ı çıkmak

12 12 Mesleki Etik  Sağlık personeli-hasta,  Sağlık personeli-Sağlık personeli,  Sağlık personeli-kurum,  Hasta-sağlık politikası,  Denek-araştırmacı Sağlık personeli ilişkilerinde beliren değer sorunlarıyla ilgilenmektedir.

13 BİLİM ETİĞİ Bilimsel veriler, deney ve gözlemler ile elde edilmeli Veriler bilimsel olarak değerlendirilmeli Varılan sonuçlar saptırılmamalı Elde edilmeyen sonuç araştırma sonucuna konulmamalı Faydalanılan kaynaklar açıkça belirtilmeli Başkasına ait veriler kendine mal edilmemeli

14 BİLİM ETİĞİ İnsan deneklerin olası riskler konusunda bilgilendirilip onamlarının alınması Araştırmanın, “deneklere” “deneyi yapanlara” “çevreye” “insan sağlığına” zarar vermemesi Hayvan deneklerin gereksiz yere zarar ve acı görmemesi

15 BİLİM ETİĞİ Bilim insanları araştırma sonuçları ile ilgili toplumu bilgilendirmeli olası zararlar konusunda uyarmalı Onaylamadıkları uygulamalara yol açan araştırmalara katılmamalı Araştırmanın tasarlanması, planlanması, yürütülmesi ve yayına hazırlanmasında emeği olmayanların isimlerine çalışmada yer verilmemesi Akademik ilerleme, ödül jürilerinde bilimsel liyakat neyi gerektiriyorsa ona göre davranılması

16 Klinik Araştırmalar Hakkında Yönetmelik Araştırmaya katılacak gönüllülerin hakları, güvenliği ve esenliğinin korunması Araştırmanın mevzuata uygun şekilde yapılmasının ve takip edilmesinin sağlanması amacıyla araştırma protokolü, araştırmacıların uygunluğu, araştırma yapılacak yerlerin yeterliliği ve gönüllülerin bilgilendirilmesi

17 EYLEM Etiğin nesnesidir Eylem, “değerlendirme” “İlgili yaşantı” “yapma”dan ibarettir Etik, eylemin “niyetine”, “şekline”, “amacına”, “sonucuna” bakar

18 ERDEM Dürüstlük, adalet, saygı, sevgi, güven Bilgelik, ölçülülük, cesaret Ahlaki mükemmellik Etik davranışların temelinde erdemlilik vardır

19 Tıp Etiğinde Erdemler 19  Ş efkat  Cesaret  Güvenilirlik  Saygı  Sabır  Ho ş görü  Dürüstlük  İ lgi (caring)  Ş efkat  Sezgi  Güvenilirlik  Bütünlük  Vicdanlılık

20 20  “Hayatta göreceğiniz iş ne olursa olsun, erdem olmayınca elde edeceğiniz her şeyin, yapacağınız her işin sonunda utanç ve kötülük vardır.  Platon

21 Tıp ve Etik Tıp hem bir bilim, hem de sanattır Tıp sanatı, hiç biri bir diğerinin aynısı olmayan hastalar, aileler ve toplumlara tıp bilimleri ve teknolojisinin uygulanmasıdır Bireyler, aileler ve toplumlar arası farklılıklar etikle birlikte tanınır ve dikkate alınır

22 Tıp etiği ile ilgili tartışmaların temelinde Kantın "Ödev" (deontoloji), 2. J. Bentham ile J.S. Mill'-in "Yararcılık" (utilitarianism) kuramı. Bu yaklaşımların temel özellikleri, tek bir ilke doğrultusunda etik görüş geliştirmeleridir.  Ödev felsefesine göre sonuç yerine, eylemdeki amacının iyi ya da kötü olup olmaması temel alınmakta,  Yararcılık felsefesinin geliştirmiş olduğu etik anlayışına göre, eylemin sonucunun iyi ya da kötü olup olmaması temel alınmaktadır.  Savunucularınca "mutlak" oldukları kabul edilen söz konusu ilkeler,çeşitli biçimlerde eleştirilmiştir.

23 Tıp etiğinde çağdaş değerler 23 Adalet: Etik ve yasal ilkeleri destekleme Do ğ ruluk: Gerçe ğ e ba ğ lılık Estetik: Nesne, olay ve bireylerin ho ş nutluk sa ğ layan özellikleri E ş itlik: Aynı haklara, ayrıcalıklara ve statüye sahip olma İ nsan onuru: Bireyin sahip oldu ğ u de ğ er ve e ş sizli ğ i Özgecilik: Di ğ erlerinin iyili ğ ini umursama Özgürlük: Seçim yapma kapasitesi

24 Günümüzde tıp etiğinde ilkeler  özerkliğe saygı ilkesi (respect for autonomy),  yararlılık (beneficence),  zarar vermeme (noharmful, do no- harm),  adalet (justice), 24  kötü davranmama (non-maleficence),  aydınlatılmış onam (informed consent),  gizliliğe saygı (privacy),  sadakat (fidelity),  özgürlük (liberty),  doğruluk (veracity),  sözünde durma (promise-keeping),  gerçeği söyleme (truth-telling),  sır saklama (confidentiality),  eşitlik (equity)

25 Etik Derslerinin Amacı Doğru eylemin ne olduğuna karar vermek Zor karar verilecek durumlarda nasıl davranılacağını bilmek Etik kurallar ve yasal düzenlemeler

26 Etik Derslerinin Amacı Tıp bilgi ve becerisinin yanında sağlık çalışanı kimliğine uygun etik değerleri sergileyebilmeli Yaşanılan toplumun sorunlarını izlemek, tahlil etmek ve bilimsel bakışla kendi görüşünü oluşturmak

27 Tıp Etiğinde Yanıtlanması Gereken Sorular? 27  Sağlık personeli -hasta ili ş kisinde hekime yüklenen etik sorumlulu ğ un niteli ğ i nedir ?  Sağlık personeli etik sorumlulu ğ unu yerine getirmek için neler yapmalıdır ?  Sağlık personeli özel nitelikte ki ş ilik özelliklerine mi sahip olmalıdır ?

28 Tıbbi etiğinin konusunu oluşturan sorunlar 28 1-Eskiden beri varolan etik sorunlar, 2-Günümüzün bilimsel, teknik ve sosyokültürel gelişmelerinin yarattığı etik sorunlardır.

29 29  Teknolojinin hızla transferi ise toplumları henüz çözüme bağlanmamış sorunlarla karşı karşıya bırakmaktadır.  Örn; ölümün tanımı, intrauterin tanıya dayalı kürtajın gerekli olduğu durumların saptanması, embriyo dokularının kullanılıp kullanılmaması, doku ve organ aktarımı, kiralık anne, …….vb.  Bu konular henüz yanıtlanmamış / çözümlenmemiş, belli bir kurala bağlanmamış sorunları içermektedir.  Bu değer sorunlarına karşılık gelecek kurallar önermek, açık uçlu sorunlara yanıt bulabilmek için, özel etik çalışmalara ihtiyaç vardır.

30 Etik Konuları Aydınlatılmış Onam Hasta Hakları Mahremiyet Hakkı ve Tıbbi Gizlilik Gerçeğin Söylenmesine İlişkin Etik Sorunlar

31 Etik Konuları Yaşamın Başlangıcına İlişkin Etik Sorunlar (Gebelik, Kürtaj, Yardımcı Üreme Teknikleri, Klonlama, Genetik ve Embriyo Araştırmaları) Yaşamın Sonuna İlişkin Etik Sorunlar (Ötanazi, CPR, DNR, tedavinin reddi, boşuna tedavi ve tedavinin kesilmesi) Organ ve Doku Nakline İlişkin Etik Sorunlar Klinik Araştırmalar ve Bilim Etiği

32 Aydınlatmanın Unsurları Bilginin açıklanması Hastanın anlayabileceği açık bir dille Hastanın anlatılanları anlaması Yeterlilik Gönüllülük İmzalı belge

33 ONAM (rıza) Zorlama olmamalı Yönlendirme olmamalı İkna etmek Hastanın yeterli olması

34 Hastanın Hakları Adil olarak sağlık hizmetinden faydalanabilme Bu hizmetten nasıl faydalanacağı konusunda bilgi isteme Sağlık kuruluşunu seçme/değiştirme hakkı Sağlık çalışanını seçme/değiştirme hakkı Tıbbi gereklere uygun teşhis/tedavi/bakım hakkı Tıbbi özen gösterilme hakkı Onamı olmadan tıbbi müdahale yapılmaması Yapılacak tıbbi müdahaleyi red hakkı Acil/Adli/Yaşlı/Özürlü hastaların öncelik hakkı

35 Hastanın Hakları Mahremiyete/tıbbi gizliliğe saygı hakkı Sağlık durumu ile ilgili bilgi isteme hakkı Kayıtları inceleme hakkı Kayıtların düzeltilmesini isteme hakkı Kendine ait bilgilerin başkasına verilmemesini isteme Tıbbi araştırmalarda onam alınması Güvenliğinin sağlanması Dini vecibeleri yerine getirebilme hakkı Hasta refakatçi ve ziyaretçisine izin

36 Hasta Hakları Yönetmeliği Bedeni, ruhi ve sosyal yönden tam bir iyilik hali içinde yaşama hakkı Herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı Irk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç ve ekonomik ve sosyal durum farklılıkları dikkate alınamaz Tıbbi zorunluluklar ve kanunlarda yazılı haller dışında, rızası olmaksızın kişinin vücut bütünlüğüne ve diğer kişilik haklarına dokunulamaz Kişi, rızası ve Bakanlığın izni olmaksızın tıbbi araştırmalara tabi tutulamaz Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz

37 ETİK KURUL Sağlıkla ilgili etik sorunlarda danışmanlık hizmeti Hasta merkezli sağlık hizmeti vermek Denekleri korumak Toplumun yararına olanı arttırmak Sağlığı ve sağlık hizmeti verilmesine yönelik bilgilerin kazanımını/kullanımını kolaylaştırmak

38 Tıbbi Etik İlkeleri Herhangi bir etik yargıya varmak için bireyin birtakım temel ilkelere gereksinimi vardır. Normatif bir çalı ş ma olan etikte, hukukta oldu ğ u gibi, genel kurallardan özel bir yargıya ula ş abilmek "tümdengelimsel" (dedüktif) bir mantık i ş lemini gerektirir. Dedüksiyon yapabilmek için çok genel önermeler kullanılmalıdır. Bunlar ça ğ lar boyunca insan toplumlarının kendi yarattı ğ ı normları ve bunların yaratılma mekanizmalarını incelerken elde etmi ş oldu ğ u temel bilgiler olarak de ğ erlendirilebilir. Bu bilgiler ister hukuk isterse ahlak olarak adlandırılsın norm olu ş turma etkinli ğ inin yapısını açıklamakta ve bu sistemlerin iç mantı ğ ını tanıtmaktadır.

39 Dürüstlük İlkesi Bu ilke tıbbi eti ğ in çe ş itli uygulama alanlarında farklı biçimlerde görülmekle birlikte her birinde merkezi bir yerde bulunmaktadır. Hekim - hasta ili ş kisi ba ğ lamında hiç bir etik ilkenin hekime hastasını aldatma hakkını vermedi ğ i açıktır. Hekim hem hastasıyla olan sözle ş mesinde (aktinde), hem de uygulayaca ğ ı tanıda ve tedavide hastasını aldatmamalıdır. Çünkü her türlü ahlakın temeli toplumsal sözle ş medir ve herkes ona uymak zorundadır. Ancak bir hastalı ğ ın kötü gidi ş i (vahim prognoz) hastaya "bir idam hükmü gibi" açıklanamaz.

40 Batı kültürlerinde bunu hastadan gizlemek hekime sorumluluk getirirken, bizim yasal düzenlemelerimiz bu durumun hastaya sadece hissettirilmesini, ama yakınlarına açıkça söylenmesini gerektirmektedir.

41 Yaşama Saygı İlkesi Etik yargıları olu ş tururken, ba ş ta insan olmak üzere, bütün ya ş am biçimlerine saygı duyulması gereklidir. Özellikle do ğ al çevrenin yok olma tehlikesiyle kar ş ı kar ş ıya bulundu ğ u günümüzde tüm canlıların ya ş ama hakkına duyarlı olunması bir zorunluluktur. Bu açıdan laboratuvar hayvanlarını kullanan ara ş tırıcıların bu ilke çerçevesinde çalı ş malarını yürütmesi beklenmektedir. Gereksiz olarak çok sayıda hayvanı kullanmak, onlara gereksiz eziyet çektirmek veya "hayvan ya ş amını israf etmek” etik bir davranı ş de ğ ildir.

42 Yukarıda söz etti ğ imiz gibi, insan deneklerle ilgili ara ş tırmalar için hekimlere yol gösterici önerileri içeren "Helsinki Bildirgesi"nin temelinde de ya ş ama saygı ilkesi bulunmaktadır.

43 Zarar Vermeme İlkesi Tıp uygulamasında, ça ğ lar boyunca, "öncelikle zarar vermeme" (primum Nil nocere) ilkesinin geçerli oldu ğ undan söz etmek mümkündür. Hekim ba ş vuraca ğ ı giri ş imin ve tedavinin yararı ile zararını tartmak zorundadır. Bu da "olasılık" ve "risk" faktörlerinin iyi bilinmesine, yani yetkin bir hekim olmaya dayanır. Hiçbir zaman bunun tersi, bir etik ilke olarak savunulamaz olsa gerektir.

44 Adalet İlkesi Bu ilke "hakkaniyet kavramı" ile birlikte de ğ erlendirilmelidir. Bir etik yargıya ula ş ırken söz konusu insanların e ş it oldukları, bir ba ş ka deyi ş le "toplumun kendilerine ba ğ ı ş ladı ğ ı hakların tamamına sahip olmaları gerekti ğ i" dü ş üncesine dayanılmaktadır. Ancak "hak" ve "adalet" kavramlarının birbirinden farklı oldu ğ unu belirtmek gereklidir. Bir toplumda bireyler e ş it haklara sahip olmayabilirler. Pozitif hukukta bireyler arası e ş itsizlik kabul edilmi ş olabilir. Örne ğ in, Feodal Hukukta serf ile senyörün hakları e ş it de ğ ildir, İ slam Hukukunda bir kadın mirastan erkek karde ş inin aldı ğ ı payın ancak yarısını alabilir.

45 Ça ğ da ş hukukta da benzer hak e ş itsizlikleri vardır. O halde pozitif hukukta hak e ş itsizli ğ i "pozitif bir olgu" olarak yer alabilmektedir. Oysa adalet, bu hakların toplum tarafından gözetilmesidir ve son sınırına kadar kullanılmasını sa ğ layan güvencedir. Hekimli ğ in e ş itlik anlayı ş ı Hipokrat'tan günümüze bütün insanları ırk, dil, din, cinsiyet, sosyal sınıf... gibi farklı açılardan e ş it görmektedir.

46 Özerklik İlkesi "Özerklik" bireylerin ba ğ ımsız bir biçimde kendileri hakkında karar vermeleridir. Bu karar verme sürecinde bulunması gereken bazı ö ğ eler vardır. Bunlar; bireyin ozerk olması, seçimini özerk biçimde yapabilmesi, sergiledi ğ i eylemini de bilinçli ve istekli olarak gerçekle ş tirmesidir. Bu kavram "özerkli ğ e saygı" kavramını da beraberinde getirmektedir.

47 Tıp uygulamasında, özellikle klinik hekimlikte, etik açıdan üzerinde durulan "hasta hakları" kavramını, "insan hakları", "vatanda ş hakları", hatta "tüketici hakları" kavramlarının tıbba yansıyan görünümü olarak de ğ erlendirilebilir.

48 Yasallık ("Meşruiyet") İlkesi Hekim yürürlükte olan normların tümüne uymak zorundadır. Bunlara uymamak ona maddi ve manevi sorumluluk getirecektir. Etik çalı ş ma gere ğ i, her zaman için, normlara uymayan, hatta onlarla çeli ş en ve çatı ş an bir yargı önerilebilir ve tartı ş ılabilir. Ancak bunları uygulamaya hekimin ne yetkisi ne de hakkı vardır.

49 Yürürlükteki mevzuatta o soruna yönelik bir "hüküm" yoksa yargıç töreleri (örfleri) dikkate alarak bir hükme ula ş ır. E ğ er o konuda bir töre de yoksa "yargıç kendisi yasa koyucu olsa idi, bu özel konuda nasıl bir hüküm verecek idi ise" o biçimde yargıya varır. O, bu yargısını hem toplumun bir üyesi olarak toplum normlarının i ş levi ve özellikleri hakkında (o toplumdan) edindi ğ i bilgilerden, hem de gördü ğ ü ö ğ renimin ve uyguladı ğ ı tekniklerin ona kazandırdı ğ ı bilgi ve deneyimden yararlanarak çıkarır. Bir etik sorun kar ş ısında kalan hekimin kendi "takdir hakkı"nı kullanarak "kural koyucu" durumuna gelirken izledi ğ i süreç de yukarıdakinden pek farklı de ğ ildir.


"Mesleki Etik. KAVRAMLAR ETİK AHLAK DEONTOLOJİ BİYOETİK EYLEM ERDEM." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları