Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ÇOCUK VE ERGENLERDE KAYIP VE YAS OCAK 2016 İZMİT REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ www.izmitram.meb.k12.tr.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ÇOCUK VE ERGENLERDE KAYIP VE YAS OCAK 2016 İZMİT REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ www.izmitram.meb.k12.tr."— Sunum transkripti:

1 ÇOCUK VE ERGENLERDE KAYIP VE YAS OCAK 2016 İZMİT REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

2 ÇOCUK VE ERGENLERDE KAYIP VE YAS Şakir AKPINAR Psikolojik Danışman

3 Ne olduğunu anlayamadım. Herkes bir tarafa koşuyor. Babam ağlıyor. Kardeşlerimi de göremiyorum. Evimiz neden bu kadar kalabalık? Kalabalığın arasında annemi görüyorum, uyuyor galiba. Ama neden bazıları ağlıyor bazıları ise hiç konuşmuyor???Kolumdan biri beni çekerek dışarı çıkarıyor? Gözlerimin içine bakıyor ve anlatmaya başlıyor……….. ; ele 10 Şubat 2016

4 Yas, "bizim için çok fazla önemi olan birisini sonsuza dek kaybettiğimizde hissettiğimiz üzüntüden doğan duygularla,içsel ve dışsal tepkilerimizdir." 10 Şubat 2016

5 *Ölen kişinin kimliği(akrabalık düzeyi, ilişki niteliği, beklenti, ihtiyaçlar). *İlişkinin niteliği(çatışmalı, bitmemiş işler-suçluluk, bağımlı kişiler, kendilik değerine etkisi). *Ölüm şekli(normal, kaza, özkıyım, cinayet). *Geçmiş kayıpların varlığı. 10 Şubat 2016 Yas Sürecini Etkileyen Faktörler

6 *Kişilik özellikleri(cinsiyet, yaş, inanç, değer…) *Sosyal destek. *Yas sürecinde oluşan sıkıntılar(ani değişiklikler, ekonomik sorunlar)… 10 Şubat 2016 Yas Sürecini Etkileyen Faktörler

7 *Duygular(üzüntü, öfke, suçluluk, kınama, bunaltı, yorgunluk, çaresizlik, şok, özlem, hissizlik vb..) *Bedensel belirtiler(Midede boşluk hissi, göğüste boğazda sıkışma, nefes darlığı, güçsüzlük, enerji azlığı vb..) 10 Şubat 2016 Yas Belirtileri

8 *Düşünceler(Ölüme inanamama, unutkanlık, hala yaşıyormuş hissi, görsel işitsel varsanılar vb…) *Davranışlar(Uyku ve iştah bozuklukları, dalgınlık, sosyal içe çekilme, ölenle ilgili rüyalar, ağlama vb…) 10 Şubat 2016 Yas Belirtileri

9 Kronik Yas: Çok uzun bir süre ve yeterli sonuca ulaşamadan yas tutmanın sürdüğü bir haldir. Kişi yaşadığı sıkıntılarla kaybı arasında bağlantı olduğunu düşünür. Gecikmiş Yas: İnhibe edilmiş, bastırılmış ya da ertelenmiş yas. Kayıptan sonra verilen duygusal tepki yeterli olmamıştır. İleriki yıllarda yaşanan yas, boşanma, ana konusu kayıp olan bir film izleme vb. ardından görülen abartılı tepkilerdir. 10 Şubat 2016 Patolojik Yas Tepkileri

10 Travmatik Yas: Zamansız, beklenmedik bir anda şiddet ya da korkunç bir olay sonucu meydana gelen ölümlerin ardından bireyde oluşan tepkilerdir. İşlevsellik önemli derecede bozulur. Travma sonrası stres bozukluğu gelişebilir!. 10 Şubat 2016 Patolojik Yas Tepkileri

11 *Ölüm=Ayrılık. *Ölüm konusunda hiçbir şey bilmezler. *Soyut kavramları anlamlandırma ve anlamada yetersizdirler. *İlk yıllarda anne, bebek ve dış dünya arasında bağlantıyı sağlar. Bu dönemde yaşanacak kayıp doğrudan algılanamayacağı için anne ve anne yerine geçen kişi aracılığıyla yaşanır. 10 Şubat 2016 Bebeklik ve İlk Çocukluk(0-2 Yaş)

12 İlk yıllarda anne-bebek ilişkisi işlem öncesi bir süreçtir. Yani anne ölürse bebek hisseder ama anlayamaz. Uzun süre anne yokluğu ve ölüm ayrımı fark edilemez. Yeme, uyku, tuvalet alışkanlıkları değişir. Yoksunluğun giderilmemesi durumunda bilişsel ve duygusal gelişimde gerileme-duraklama, kronik hastalıklar, depresyon belirtiş, uyumsuzluk görülebilir. 10 Şubat 2016 Bebeklik ve İlk Çocukluk(0-2 Yaş)

13 Araştırmalar, yetişkin yaşamında psikiyatri kliniklerine başvuran pek çok kişinin çocukluk veya ergenlik döneminde ebeveyn kaybı yaşadıklarını göstermektedir. Eğer anne yerine geçen kişiler bulunamazsa, bebek eski duyarlılığını yeniden kazanamaz ve ileriki yaşamında başkalarına inanmakta ve güvenmekte zorluk çeken birey olabilir. 9 ay - 2 yaş arasında bebek anne kaybına şiddetli ağlama ve üzüntü ile tepki verir. Diğer aile üyeleri kaybını bebek annenin tepkileri aracılığıyla yaşayabilir. 10 Şubat 2016 Bebeklik ve İlk Çocukluk(0-2 Yaş)

14 *Ölüm=Yaşamın değişik şekli. *2-3 yaşlarda süreklilik anlamı kavranamaz.4-5 yaşlarında geçmiş-şimdi-gelecek kavramlarını anlamaya başlar. *Ölen kişinin geri geleceği fikri vardır. *Kendini suçlama çok fazladır(Benmerkezci düşünme) *Ölüm ayrılıkla özdeştir!!! 10 Şubat 2016 Okul Öncesi Dönem(2-5 Yaş)

15 *Bu dönem çocukları ölümü, geri dönüşü olan, geçici ve kişiye özgü olarak yorumlarlar. Okul öncesi dönem çocuğu ölüm ve kayıp kavramlarını anlama ve üstesinden gelme kapasitesine sahip değildirler. İlk neden ölümün zaman kavramıyla ilgili oluşudur, çünkü ölüm geri dönüşü olmayan bir kavramdır. Yas ise, sürekli bir kayıptan doğan duygudur. 10 Şubat 2016 Okul Öncesi Dönem(2-5 Yaş)

16 Okul öncesi kuruma giden çocuk, ebeveyni onu kuruma bıraktığında ağlamaya başlayabilir ancak kısa bir süre içinde kendisiyle ilgilenen ve yanında olan diğer kişilerin varlığını fark ettiğinde, yeni ilişkiler kurmaya başlar. Dil gelişimi tamamlandığından bu yaşlarda çocuklar mükemmel şekilde dili kullanabilirler ve dolayısıyla yaşadıkları kayıpla ilgili duygularını dile getirebilirler. Eğer ebeveynleri açıklama yaparsa bu yaş çocukları kaybı anlayabilecek yeterliğe sahiptirler. 10 Şubat 2016 Okul Öncesi Dönem(2-5 Yaş)

17 Ebeveyn kayıptan sonra da yaşamlarının güvencede olduğu ve yine aynı şekilde devam edeceği konusunda cesaretlendirirse kolaylıkla bunu anlayabilirler. Bazı çocuklar duygularını ifade edemezler ve uyku, yeme bozuklukları saldırganlık, içe çekilme gibi bazı uyum ve davranış sorunları ortaya çıkabilir. Ebeveyn bu konuda dikkatli olmalı ve çocuğunu gözlemlemelidir. Çocuğu neyin rahatsız ettiğini öğrenmeye çalışmalıdır. Yapılacak en önemli şey çocuğun kendini güvende hissetmesi, bakımının karşılanması, günlük yaşam işlevlerinin sağlanmasıdır(yeme,içme vb..)… 10 Şubat 2016 Okul Öncesi Dönem(2-5 Yaş)

18 Ölüm=Fiziksel yok oluş, son. Üzüntüyü yoğun yaşarlar. Regresyon, saldırganlık, içe çekilme vb. görülebilir. Ölen kişiyi taklit etme görülebilir. Gece kabusları,yeme bozuklukları,içe çekilme,kurallara uymama, fiziksel yakınmalar yoğun görülür. Ölüm kaygısı(ceza,tehdit,yalnız bırakılma…) Bu yaş döneminde çocuk geçmiş, şimdi ve gelecekle ilgili olarak zaman kavramını öğrenmiş ve kendi yaşamıyla ilişkilendirmeye başlamıştır. 10 Şubat 2016 Okul Çağı(6-11 Yaş)

19 Aileden birisinin kaybına çocuk güçlü tepkiler verebilir. Okul çağı çocuğu bilir ki kayıp, çok üzüntü veren zorlu bir süreçtir. Üzüntüsünün yoğunluğunu farklı derecelerde ifade edebilir. Açık bir şekilde ağlayabilir, uyku, yemek yeme alışkanlıklarında veya diğer davranışlarında değişiklikler meydana" gelebilir. Saldırganlık, içe çekilme, alt ıslatma vb. davranış problemleri ortaya çıkabilir. Ayrıca ölen kişinin bazı özelliklerini taklit etme gibi davranışlar da gözlenebilir. Bu oldukça normal bir durumdur zaman içinde giderek azalarak yok olacaktır. 10 Şubat 2016 Okul Çağı(6-11 Yaş)

20 5–9 yaş çocuğu ölümü yaşayan tüm canlı şeylerin sonlanması olarak, bir son olarak görür. Henüz ölüm kavramı kişiselleştirilmemiştir. Düşünceleri yoluyla bundan kaçabileceğini zanneder. Ölümü; melekler, iskelet vb. ile canlandırma eğilimindedir. Yaratıkların gelip onu alacağından korkar, ruh, ceset, hayalet gibi kelimeler onu korkutur. Ölüm konularına ilgi göstermeye başlar. Bazı çocukların bu dönemde gece kabusları vardır. 10 Şubat 2016 Okul Çağı(6-11 Yaş)

21 Ölüm=Soyut anlam, tehdit. Yaşamın anlamı sorgulanır. Felsefi bakış geliştirirler. Ölüme meydan okuma görülebilir. Varoluş sorgulanır. 9–10 yaşlarından ergenliğe kadar uzanan dönemde hayali düşünceler devam eder. Zaman içinde çocuk ölümün tamamen geri dönüşü olmayan, tüm canlı varlıklarda görülen bir şey olduğunu kavramaya başlar. Kendi aileleri ve yakın çevreleri için endişelenmeye başlarlar. "Ne oldu?" sorusunu sıklıkla sorarlar. Yaşama ve ölüme felsefi bir bakış açısıyla yaklaşır. Ergenlikte özellikle yaşamın anlamı sorgulanır. 10 Şubat 2016 Ergenlik Dönemi

22 Bazı ergenler ölüm korkusunu engellemek için yaşam şekillerinde değişiklik yaparlar. Yetişkinlerin bu konudaki görüşlerine ihtiyaç duyarlar, birilerinin onları dinlemesi oldukça önemlidir. Yakın çevresinde bir ölüm olayı yaşandığında suçluluk, kızgınlık veya sorumluluk duyabilirler. Henüz özel ve genele ait duygularının ayrımını yapamazlar. 10 Şubat 2016 Ergenlik Dönemi

23 Ergenlik dönemindeki kayıplar kimlik gelişimi açısından oldukça önemlidir. Ergen bu dönemde kendini kabul, benlik saygısı düzeyini belirlerken var oluşunu da sorgulamaktadır. Ergenin kendi kişisel biricikliğine olan inancı, kendisinin ölüm ile karşılaşmayacağı inancına dönüşebilmektedir. Buna bağlı olarak, kayıp yaşayan ergenler güçlü inkar, öfke, suçlanma, üzüntü, intihar fikirleri gibi duygusal tepkiler verebilmektedir. 10 Şubat 2016 Ergenlik Dönemi

24 1-İnkar Dönemi: Kaybın hemen arkasından yaşanan şok ve uyuşukluk dönemidir. Birkaç dakika ile birkaç gün sürebilir. 2-Arama ve İsyan Dönemi: Kaybın farkına varılmaya başlanır. Geri getirilmesi ile ilgili pazarlık halindedir. Suçluluk ve suçlama, abartılı öfke, isyan hali görülebilir. Aylarca sürebilir. 10 Şubat 2016 Yas Süreci

25 3-Çökkünlük ve Onarma Çabaları Dönemi: Yüzleşme. Bu kayıpla nasıl başa çıkılacağı ve yıkıntıları onarmaya çalışılan bir dönemdir. İntihar düşünce ve riski diğer dönemlere göre daha fazladır. 4-Yeniden Bütünleştirme ve Yapılandırma Dönemi: Yaşam yeniden organize edilir. Yeni duruma uyum sağlanmıştır. Bazen duygusal geri dönüşler olabilir. 10 Şubat 2016 Yas Süreci

26 *Anne baba kaybı Çocuğun anne babasının hep onunla kalacağı, onu koruyacağına dair inançları sarsılabilir. “Ben yanlış bir şey mi yaptım?”, “Bana mı kızdılar?” biçiminde kendini suçlamalar görülebilir. Dalgalanmalar ve tepkilerde tutarsızlıklar olabilir. Kendilerine olan güvenleri azalabilir. Çoğunlukla geçmişten bir bağları kopmuş gibi hissederler. 10 Şubat 2016 Kaybın Yakınlığına Göre Tepkiler

27 * Kardeş Kaybı Çocukta suçluluk duygusu uyanabilir. (Rakibim öldü, ben kazandım ama nasıl bir kazanma). Anne baba ve diğer yakınların ölen kardeşle ilgili “Çok iyi bir çocuktu.” Şeklinde anmaları diğer çocuğu daha iyi olma çabasına sürüklediği için çocuğa ağır gelebilir. Çocukta demek ben de her an ölebilirim düşüncesi oluşabilir. 10 Şubat 2016 Kaybın Yakınlığına Göre Tepkiler

28 *Okul başarısında değişiklik, *Okula gitmeyi, uyumayı, arkadaşlarıyla oynamayı reddetme, *Ölen kişi hakkında konuşmayı reddetme, ölen kişiye ait şeylerden uzak durma *Aşırı hareketlilik, oyunlarda sürekli hareket etme, huzursuzluk, *Anksiyete ve fobiler, *Kendini suçlama veya dikkat çekmeye çalışma, *Uyku bozuklukları, gece kabusları, *Çalma, saldırganlık vb. davranışlar, 10 Şubat 2016 Yas Sürecinde Çocuğun Verebileceği Tepkiler

29 *Otorite figürlerine karşı gelme, *Sıklıkla nedeni açıklanamayan öfke nöbetleri, *Sosyal içe kapanma, *Alkol veya madde bağımlılığı, *Günlük sorunlarla başa çıkmada zorluklar, *Israrlı fiziksel şikayetler, *Ölüm düşüncesi, iştah kaybı, uyku bozuklukları nedeniyle depresif eğilimler, *Uzun süreli duygu yokluğu, *Sık panik ataklar 10 Şubat 2016 Yas Sürecinde Çocuğun Verebileceği Tepkiler

30 1. Geleceğe ilişkin anlamsızlık hissi, duygusal tepkisizlik, 2. Kopukluk, 3. Donukluk hissi, taşlaşma hissi, 4. Şok, 5. Ölümü kabulde güçlük, 6. Hayatın anlamsız ve boş olduğu hissi, 10 Şubat 2016 Patolojik Yas Tepkileri

31 7. Ölen olmadan da yaşamın anlamlı olabileceğini hayal edememe, 9. Bir parçasının yok olduğu hissi, 10. Dünyanın darmadağın olduğunu düşünme, 11. Emniyette olmama, güvensizlik hissi, 12. Ölen kişiye zarar verdiğine ilişkin gerçek olmayan düşünceler, 13. Ölümle ilgili aşırı öfke, acı ve huzursuzluk hissidir. 10 Şubat 2016 Patolojik Yas Tepkileri

32 *Çocuk neyi biliyor, neyi bilmiyor? *Bilgi verirken yaş ve geçmiş yaşam deneyimlerine dikkat edilmelidir. *Değer, inanç, duygu, durumlar farklı olabilir… *Açık, dürüst ve rahatlatıcı bilgiler verilmelidir. *Anlamayacağı ve ihtiyacı olmayan bilgiler verilmemelidir. 10 Şubat 2016 Ölümü Konuşmak

33 *Açık ve dürüst iletişim kurun. Kayıpla ilgili yaşa ve gelişime uygun açıklamalar yapın. *Soyut açıklamalardan uzak durun. *Bir yakının ölümünü aniden söylemekten kaçının. *Açıklama yaparken çocuğunuzun soru sormasına ve konuşmasına izin verin. *Birlikte fotoğraf albümlerine bakın. 10 Şubat 2016 Yetişkinlere Öneriler

34 *Çocuğunuzun cenaze törenine katılmasına izin verin. *Kendi duygularınızı saklamayın. Ölen kişiyi hatırlatacak şeyleri ortadan kaldırmayın. *Uzun ayrılıkları engelleyin(akrabalara bırakmak gibi…) *Anne babaya bir şey olacağı ile ilgili korku ve suçluluk duyguları ile konuşun. *Üzülmesin diye çabalamayın. Üzüntüsüne ortak olun. 10 Şubat 2016 Yetişkinlere Öneriler

35 *Günlük aktivitelerinde değişiklik yapmayın. *Çocuğunuzun konuşmasını yüreklendirin. *Eleştirici olmayın(Kes artık yakınmayı!!!) *Ölümü; uyku, hasta olma, uzağa gitme, yaşlıların ölmesi vb. şekilde anlatmayın. *Ölen kişi ile ilgili olumlu şeylerden söz edin. *Okul Rehberlik Servisi’ ni durumdan haberdar edin. 10 Şubat 2016 Yetişkinlere Öneriler

36 Sağlıklı bir şekilde başa çıkılarak süreç tamamlanıyor ve birey yeniden yakın çevresi, dış dünya ile ilişkiler ve bağlar kurabiliyorsa umut ve uyum sağlanmış olmaktadır. Ancak birey sağlıksız yollarla bu süreci aşamıyor ve saplanıp kalıyorsa bu noktada profesyonel yardım alması gerektiği söylenebilir. 10 Şubat 2016 Yetişkinlere Öneriler

37 Okulda ölüm haberi verilirken kalabalık ortamda vermekten kaçınılmalıdır. Sakin bir ortamda haber verilmesi daha uygundur. Güvendiği, yakın hissettiği kişilerin haberi vermesi tercih edilir. Çocuğun duyguları ve tepkilerini yaşamasına zaman verin. Soru sorması desteklenmeli, açık ve doğru cevaplar verilmelidir. 10 Şubat 2016 Ölüm Haberi

38 Yas sürecinde şu noktalara dikkat edilmelidir: Çocuk hazır olduğunda iletişim kurma isteğine cevap vermek, İletişim çabalarını engellememek, Dürüst açıklamalar yapmak, Dinlemek ve çocuğun duygularını kabul etmek, Çok küçük olduklarını söyleyerek sorularını ertelememek, Kısa, basit açıklamalarla sorularını yanıtlamak, kafalarını daha da karıştıracak açıklamalardan kaçınmak. 10 Şubat 2016 Çocuk ve Ergenle İletişim

39 Okul Öncesi; duygunu Çiz,Canlandırma Oyunları/Drama İlkokul-Ortaokul;Yeniden Canlandırma Etkinlikleri, Kuklalar veya Dolaylı Sağaltım Etkinlikleri, Hikaye Anlatım. Ortaöğretim;Edebiyat ve Okuma,Yaratıcı Yazım, Akran desteği, Sanat dersleri(resim, drama, müzik, vb), duvar resmi çizdirme, ölenle ilgili mektup yazdırma, gevşeme egzersizleri yaptırma, güvenli yer etkinliği yapma. 10 Şubat 2016 Okullarda Etkinlik Örnekleri

40 İyi bir yas sürecinde amaç asla kaybı unutmak değil; amaç, kişinin kendi hayat öyküsünde kaybı müstesna yerine koyarak, tekrar hayatına sarılabileceği gücü kendinde bulabilmesidir. 10 Şubat 2016


"ÇOCUK VE ERGENLERDE KAYIP VE YAS OCAK 2016 İZMİT REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ www.izmitram.meb.k12.tr." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları