Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Rumeli Ağızları 1 / Doğu Rumeli/ Tarihçe.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Rumeli Ağızları 1 / Doğu Rumeli/ Tarihçe."— Sunum transkripti:

1 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Rumeli Ağızları 1 / Doğu Rumeli/ Tarihçe

2 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Balkanlar, M.S.IV. Yüzyıldan itibaren Alanlar, Hunlar vasıtasıyla Türk yerleşim bölgeleri haline gelmiştir. VI Yüzyılda Avarlar, Bulgarlar, Uz(Guz, Oguz)lar, Kumanlar, Peçenekler gibi Türk unsurların Balkanlar’a yerleşimi de daha eskidir. 13. Yüzyılda Moğollar tarafından mağlup edilen Rus- Kuman birleşik ordusu içinde bulunan Uz boyları ( Gagavuz/ Gökoğuz) da Dobruca, Deliorman ve Tuna boylarındaki Peçeneklere karışıp bu bölgede yerleştiler. Batı Türklüğünün ekseriyetini teşkil eden kalabalık Oğuz gruplarının bu coğrafyaya yerleşimi ise Rumeli’ye geçiş sürecinde gerçekleşmiştir. Rumeli Ağızları 1 / Doğu Rumeli/ Tarihçe

3 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN

4 Karahan; Rumeli ağızlarını, Anadolu ağızlarının doğal bir uzantısı olarak değerlendirdiği için, ayrı bir ağız bölgesi olarak ele almaz. Tasnifinde ele aldığı Anadolu ağızlarını ifade ederken Rumeli ağızlarına atıflar yapar. Bu düşünce doğru olmakla birlikte, Balkanların sadece Anadolu’dan giden öncü, uç beyi Oğuz gruplarından oluşmaması sebebiyle ayrıca ele alınması zaruridir. Nitekim, Macar Türkolog Németh de Rumeli ağızlarını ayrıca ele almış ve bu ağızları ikiye ayırmıştır: Doğu Rumeli: 1) Doğu Rumeli: Türkiye’nin Trakya kısmı, Bulgaristan Batı Rumeli: Batı Trakya: Yunanistan’dan Selânik’e kadar Ege şeridi, Rodop dağlarının güneyi 2) Batı Rumeli: Batı Trakya: Yunanistan’dan Selânik’e kadar Ege şeridi, Rodop dağlarının güneyi. Şehir olarak Gümülcine, İskeçe, Florina; Makedonya’dan Üsküp; Kosova’dan Priştine, Prizren ve diğer şehirler. Rumeli Ağızları 1 / Doğu Rumeli/ Diyalektolojik Durum

5 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Biz de bu tasnife dayalı olarak Balkanlardaki Türk ağızlarını iki kısımda incelemenin doğru olacağını düşünüyoruz. Bu sebeple önce Doğu Rumeli olarak adlandırılan ağız bölgesini (Türkiye’nin Trakya kısmı, Bulgaristan ) ele alacağız. Bunun için Selahattin Olcay’ın “Doğu Trakya Yerli Ağzı”, Hüseyin Dallı’nın “Kuzeydoğu Bulgaristan Türk Ağızları Üzerine Araştırmalar”, Emin Kalay’ın “Edirne İli Ağızları” adlı çalışmalarından birer metin üzerinde duracağız. Doğu Trakya= Doğu Rumeli Ağızları olarak adlandırılan bölgemizin, sözü edilen çalışmalardan aldığımız kaynak metinlerde de görülebilen ağız özelliklerini şöyle sıralayabiliriz: Rumeli Ağızları 1 / Doğu Rumeli/ Diyalektolojik Durum

6 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN A) Ses Bilgisi Özellikleri: A) Ses Bilgisi Özellikleri: o,ö > u, ü ( buşan-, çurba, kuvala-; üle, üretmen, sǖt) ( buşan-, çurba, kuvala-; üle, üretmen, sǖt) e > i, 1 var (dirmen, sirek, p 1 nir, z 1 tin) i / >> ö/, a/ >>u/ böbē(r), buba ı#/u# > ü# > i# (Sonda i’leşme) Pek rastlanmaz. i > ı ( İlk hece hariç) (yok) ö > o, ó; ü > u,ú (yok) a > e, e > *a (seyrek) (yok) #k / #ķ : #k / #ķ, *# ġ Var (ķarı, ķoyun) (Sadece “Edirne Dağlı Ağzı”nda ķ > ġ: ġarı, ġoyun) #h > #ø var (øaydi, øakāret) h# > ø# 1 tiyar, Allaø (Bazı kelimelerde) #ø > #h, #v > #h Hayran “ ayran “, hur-, l /n / v / t / r / y > ø ge(l)bakayım;turu(n)c, abdes(t), bi(r), şe(y), e(v)vel

7 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN A) Ses Bilgisi Özellikleri: A) Ses Bilgisi Özellikleri: g# / ġ# : g# / ġ# (yok) ş > j var (üj, almıj) b#, c#, d#, g# var (kasab, büyg, Memed, kac) ŋyok 0 Yarı uzun ünlüler (ğ, h, r, v, y zayıflamasıyla) bild 1 (ğ)in kadā(r) bǖ(y)lē(y)di musamā(h)a mu(v)āzene Uzun ünlüler[ع]: sāt, mürācāt [k/g]: āşam, ǖren_; mērse, yürēmde [h]: allā, māsun; māle, nōt [y]: şē, s 1 rek [r]: gadā, tōba, böbē, gīlā, būgu Vurgusuz orta hece ünlüsünün düşmesi(burøya, vazøyet) z# > s#bis, sis, şapkamıs, geliris

8 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN A) Sekil Bilgisi Özellikleri: A) Sekil Bilgisi Özellikleri: Şahıs ekleri-n [t.1.ş.’ta, -m’ye paralel olarak] (gitçēn, almışın) Şimdiki zaman - 1, -Ū 2 (gel 1, oturū, görǖ) -yo (geliyo, yazıyo) -(I 2 )yI 2 (geliyi, yazıyı, atiyi, yakıyılar, anlayi, yiyi, yollayi) - I 2 yA(r) (deviriye, alĭyērın) -Ār (almērın, gitmēri) -I 2 y (durıydı, olıy) Geniş zaman-r > ø (geliøsin) Gelecek zaman-AcAk > øcAk: (1.şahıslarda) (yakøcak, yakøcam, gidøcek, buşanøcādı; geçcēm) Öğrenilen Geçmiş zaman-mIş > -mIj (almıj, gelmiyomuj) Gereklilik-mAlI 2 (almalıyın) Emir-AyI 2 m > Ay(ø)m (bakayøm) -AlI 2 m > Al(ø)m (bakaløm) -AlI 2 m > -ølI 2 m (alølım) Birleşik çekimlerEk sırası değişebilir: (alırdılā, gidēdilē aldımdı, gitmedinizdi almışsalā, almēcāsalā) Çokluk eki+lAr > lĀø (başaklā)

9 Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN A) Sekil Bilgisi Özellikleri: A) Sekil Bilgisi Özellikleri: İyelik Ekleri+I yerine +sI (küysü, sabāsı: sabahleyin, dāsında) +I > ø (sabāna:sabahleyin) Hal ekleri#ğ>#ø sonucunda: dāø, dā(y)ı, dā+(y)a, dā+la, dā+nın köpē “köpeği, köpeğe” vb. Yükleme hâli +(y)I > +(ø)Ī (ordū, çiçekç 1 ) Yaklaşma hâli+(y)A> +(ø)Ā (burā, lirā, nerē) +(y)A> +(y)I (burayı, orayı) Vasıta hâli+yla > ēla (baltēla, boyēla) Zarf-fiil+kAn(A) (astaykan, uyurkana) +kA (konuşurka, giderke) -I 2 ncAsI 2 nA [-ıncaya kadar] (ölüncesine) -diyen [-ınca] (gitdiyen) -AlAk (okuyalak, içelek) -dī 2 nAn (aldīnan, gitt 1 nen) SorunI [benzeşmeyle] (..yaptın nı?) alĭyērın mı, almērın mı / alır mīn, almaz mīn almışın mı / almış mīn / al(mē)cā mīn almalıyın mı / almalı mīn al(m)ıyēn mı / al(m)ıyē mīn “alayım mı” Yaygın kullanılan bir seslenme edatı “ba!”, neaPıyesin ba?, dede ba !


"Anadolu ve Rumeli Ağızları, Haz. Yrd. Doç. Dr. Muharrem ÖÇALAN Rumeli Ağızları 1 / Doğu Rumeli/ Tarihçe." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları