Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BÖLÜM 10 SANAL BELLEK Yrd. Doç. Dr. Sevinç İlhan Omurca OS Bolum 10 1.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BÖLÜM 10 SANAL BELLEK Yrd. Doç. Dr. Sevinç İlhan Omurca OS Bolum 10 1."— Sunum transkripti:

1 BÖLÜM 10 SANAL BELLEK Yrd. Doç. Dr. Sevinç İlhan Omurca OS Bolum 10 1

2 İçerik Giriş Sayfalama İsteği (Demand Paging) Sayfa Değişimi Frame lerin Yerleşimi Thrashing Bölümleme İsteği (Demand Segmentation) İşletim Sistemi Örnekleri 2

3 Giriş Virtual memory prosesin işletim sırasında tamamının hafızada tutulmasına gerek olmadan çalıştırılabilmesine olanak tanıyan bir tekniktir. Bu metodun en görünür avantajı kullanıcı programlarının fiziksel hafızadan daha büyük olmasına izin verebilmesidir. Uygulanması zordur. Bu teknik programcıları bellek sınırlamalarının hesaplanmasından kurtarır. Proseslerin adres uzaylarını ve dosyaları kolayca paylaşabilmesine olanak tanır. Dikkatli uygulanmazsa performansı düşürebilir. 3

4 Sanal Bellek Fiziksel Bellekten daha büyük olabilir 4

5 ... Sanal bellek, mantıksal belleği fiziksel bellekten ayıran bir sistemdir. Küçük bir fiziksel hafızada büyük lojik hafıza kullanılabilir. Mantıksal belleği fizikselden ayırmaya ek olarak, sanal bellek yöntemi birçok dosya ve belleğin paylaşılmasına olanak tanır. Virtual memory genelde (sayfalama isteği)demand paging diye adlandırılan sistemin çalıştırılması ile uygulanır. Aynı zamanda segmentasyon sisteminde de uygulanabilir. 5

6 Özet Sayfalama İsteği Mekanizması PTE sayfalama isteğinde yardımcıdır – Valid: Sayfa bellekte, PTE fiziksel sayfayı işaret eder. – Invalid: Sayfa bellekte değil, PTE’deki bilgiyi sayfayı diskte bulmak için ara Kullanıcıdan gelen sayfa referansı invalid PTE ise MMU işletim sistemine kesme gönderir. İşletim sistemi page fault için ne yapar? – Yer değiştirmek için eski bir sayfa seçer – Eğer seçilen sayfa değiştirilmiş ise (D=1) içeriğini diske geri yaz – Ona ait PTE invalid yapılır, cached TLB invalidate yapılır. – Yeni sayfa bellekten diske yüklenir. – Page table girişi güncellenir, TLB yeni giriş için invalidate yapılır. – Tred page fault hatasının kaldığı yerden işlemeye devam eder. Tred devam edince yeni sayfa için TLB yüklenir. 6

7 Demand Paging (sayfalama isteği) Program genelde ikincil bir hafızada(Çoğunlukla disk) bulunur. Bir programı işletmek istediğimiz zaman belleğe taşınır. Programın tamamını taşımaktansa daha yavaş hareket eden “lazy swapper” denen bir mantık kullanılır. – Lazy swapper bir programı ihtiyaç olana kadar hafızaya yüklemez. – Bir program hafızaya yerleştirildiğinde lazy swapper ilerleyen işletimde hangi sayfaların kullanılabileceğini tahmin eder. – Onları hafızada bırakır. Swap-out etmez. – Sadece uzun süre kullanılmayan sayfaları swap-out eder. – Çok kullanılan sayfaları bellekte tutar. Böylece I/O zamanı azalır. 7

8 Temel bileşenler Bir proses swap-in yapıldığı zaman, Pager, proses bir kez daha swap-out yapılmadan önce hangi sayfaların kullanılacağını tahmin eder. Tüm prosesi swap-out etmek yerine, pager, yalnızca gerekli sayfaları belleğe taşır. Bu durum kullanılmayacak olan sayfaların belleğe taşınmasını da önlemiş olur. Bu şemada, hangi sayfaların bellekte hangilerinin disk üzerinde olduğunu ayırt etmek için bir takım donanım desteğine ihtiyaç duyarız. Valid-Invalid bit şeması bu amaç için kullanılan bir şemadır. 8

9 Valid-Invalid Bit 9 Bazı sayfalar bellekte değilken Page Table görünümü

10 ... Hafızaya alınan sayfalar page table ‘da valid, hafızda olmayanlar invalid olarak işaretlenir. Bu işaret programın bu sayfaya erişemeyeceği anlamına gelmez. Sadece o an için hafızada bulunmadığı anlamına gelir. Erişim isteği ulaştığında sayfa diskten alınıp belleğe yüklenir, ilgili bit valid hale gelir. Erişim tekrarlanır. Programın işletilmesi için gereken sayfalar belleğe yüklendiğinde program işletimine devam eder. Program, bellekte olmayan bir sayfaya erişim yapmak istediğinde “page fault” kesmesi tarafından yakalanır. 10

11 Page Fault Sayfalama hatası olduğunda yapılan işlemler: 11

12 ... Öncelikle bu proses için internal tablolar kontrol edilir. (Çoğunlukla proses kontrol blok ile muhafaza edilir) Hafıza erişiminin geçerli olup olmadığı ve referansın geçerli olup olmadığı kontrol edilir. Eğer bir ihlal varsa yani referans invalid ise program sonlandırılır. Eğer valid ise ve henüz bu sayfayı getirmemiş isek onu belleğe getirmemiz gerekir. Boş bir frame buluruz. Free frame list ‘den bunu öğrenebiliriz. Az önce belirlediğimiz frame ‘e diskten bilgiyi okuyup getirecek işi planlarız. Diskten bilgi okunması tamamlandığında, internal table ‘daki ilgili biti sayfanın bellekte olduğu şeklinde güncelleriz. Illegal adres hatası nedeniyle durdurulan programı restart ederiz. Proses şimdi az önce erişmek istediği sayfa hafızada olduğu için normal olarak erişebilir. 12

13 Demand Paging Performansı Effective Access Time (EAT) – EAT=Hit rate x Hit time + Miss rate x Miss Time Örnek: – Memory access time: 200 nanoseconds – Average page-fault service time:8 miliseconds – P: probability of miss, 1-p: probability of hit – EAT= (1-p)x200ns+px8ms – = 200ns + p x 7,999,800 ns 13

14 ... Etkin zamanını tam olarak hesaplamamız için page fault sayısını hesaplamamız gerekir. Page fault sırası ile şu aşamaları uygulanmasına neden olur: – İşletim sistemine trap iletilir. – Proses durumunun ve kullanıcı register’larının saklanması. – Interrupt’ın nedeninin page fault olduğunun tespiti – Sayfa referansının geçerli olduğunun tespiti ve sayfanın disk üzerindeki yerinin bulunması. – Diskten bilginin okunup free frame’e aktarılması: – Okuma isteği karşılanana kadar ilgili device’ın kuyruğunda bekle – Device seek(arama) ve latency(gecikme) zamanı için bekle – Sayfanın boş bir frame transferini başlat 14

15 ... – Beklerken cpu başka işler için tahsis et. – Diskten interrupt gelmesi (I/O complete) – Bir başka kullanıcı için register ‘ları ve program state ‘lerini saklama – Interrupt’ ın diskten geldiğinin belirlenmesi – Page table ‘ın ve diğer table ‘ların düzeltilmesi (güncellenmesi) – CPU ‘ nun tekrar bu proses için çalıştırılmasını bekleme süresi – Kullanıcı register’larının, program state’ inin, yeni page table’ ın geri depolanması ve kesilen talimatın işletiminin tekrar başlatılması 15

16 ... Bu durumların hepsi her page fault ‘ta olmamaktadır. Fakat her durumda kabaca şu durumlar meydana gelmektedir. – Page fault interrupt’ını servis et. – Page değiştirilmesi (swap) – Prosesin restart edilmesi 16

17 … Diske gitmek bellek erişim performansından ödün vermek anlamına gelecektir sayfa referansından bir tanesinde page fault oluşursa EAT=8.2 microsec. hesaplanmıştır. Bu oranı %10 un altında tutmak için referansta 1 sayfa hatası oluşmalıdır. (Vistayı öldüren neden) Bunların sonucunda işletim sistemlerinde sayfa değişim politikası çok önemlidir. 17

18 Sayfa Değişimi Kullanıcı programı işletilirken page fault oluşur. İşletim sistemi bunun illegal adres veya hafızada bulunmamasından kaynaklanan bir hata olduğunu kontrol eder. İşletim sistemi disk üzerinde istenen sayfanın yerini bulur. Hafızaya bunu alacağı zaman eğer hafızada yer yok ise ne olacak ? 18

19 Sayfa Değişim İhtiyacı 19

20 Sayfa değişimi Sayfa değişimi şu yaklaşımı uygular: – Eğer hiç boş frame yoksa şu anda kullanılmayan bir frame bul ve onu hafızadan uzaklaştır. – Uzaklaştırılacak frame’in bilgileri diske yazılır. – Bu sayfanın hafızada bulunmadığı bilgisi de page table’da güncellenir. 20

21 Sayfa Değişimi 21

22 ... Page Replacement için uygulanan tam model şöyledir : – Disk üzerinde istenen sayfayı bul – Bir boş frame bul – Eğer bu bir boş frame ise kullan – Aksi halde page-replacement algoritmasını kullanacak kendine bir kurban seç – Kurban sayfanın bilgilerini diske yaz. Frame table listesini güncelleştir. – İstenen sayfanın bilgilerini yeni elde edilen frame‘den oku. Page table ve frame table ‘da bilgili bilgileri güncelleştir. – Kullanıcı prosesini tekrar başlat. 22

23 Dirty bit Bu durumda dikkat etmemiz gereken başka bir durum da o page ‘in içeriğinin değişip değişmediği bilgisidir. Bu da modify (dirty) bit kullanılarak ayarlanabilir. Her sayfa yada frame bir modify bite sahip olabilir. Sayfa içeriği hafızaya alındıktan sonra dirty bit sıfırlanır. Daha sonra bu page üzerinde herhangi bir bilgi değişikliği meydana geldi ise bu bit dirty modified olarak set edilir. Page replacement sırasında bu bit incelenir. Eğer sayfa içeriğinde herhangi bir değişiklik varsa, dirty bit set ise o zaman sayfa diske yazılır. Eğer içerikte bir değişiklik yoksa tekrar yazılmasına gerek kalmaz. 23

24 Sayfa Değişim Algoritmaları Sayfa değişim algoritmalarından en az page fault üretecek teknik seçilmelidir. Hafıza referans dizileri “referans string” olarak adlandırılır 24

25 Örnek:referans string Özel bir program sırası: 0100, 0432, 0101, 0612, 0102, 0103, 0104, 0101, 0611, 0102, 0103, 0104, 0101, 0610, 0102, 0103, 0104, 0101, 0609, 0102, 0105 Her bir sayfada 100 byte bulunmaktadır referans stringi : 1, 4, 1, 6, 1, 6, 1, 6, 1, 6, 1 olacaktır. 25

26 Page Fault-Frame Sayısı 26

27 Algoritmalar Sıradaki metodları incelerken 3 frame boş kabul edip, şu referans string için incelemelerimizi yapalım : 7, 0, 1, 2, 0, 3, 0, 4, 2, 3, 0, 3, 2, 1, 2, 0, 1, 7, 0,1 27

28 FIFO En basit page replacement algoritmasıdır. FIFO algoritması her page hafızaya girdiğinde ona bir numara verir. Page replacement gerektiğinde en eski giriş numarasına sahip olan page dışarı alınır. Kötüdür çünkü az kullanılan bir sayfa için çok kullanılanı dışarı alır. 28

29 Optimum Yer Değişim Alg. Optimal Page Replacement metodu tüm algoritmalar içerisinde en az page fault‘a uğrayan algoritmalardandır. Mantığı basittir : En uzun zaman kullanılmayacak olan sayfayı değiştir. Çok başarılı sonuçlar verebilir fakat geleceği kestirmek mümkün değildir. Karşılaştırma yapmak için iyidir. 29

30 Least Recently Used (LRU) Optimal replacement algoritmasının uygulama zorluğu nedeni ile bu algoritmaya yaklaşım yapmak daha mantıklı olacaktır. Mantığı, son belli bir periyotta en az kullanılan sayfaları değiştirmektir. LRU her sayfayı son kullanıldığında işaretler. Bir page replacement gerektiğinde LRU en uzun periyotlu iş seçer ve onu dışarı alır. Buradaki temel problem LRU ‘nun nasıl gerçekleneceğidir. Yani sayma işi nasıl yapılmalıdır. Bunun için 2 yaklaşım mevcuttur : – Counters : Her page kullanıldığında onunla ilgili bir time-of-use register veya bir counter kullanmaktır. Periyot hesaplanırken bu clock register değerine bakılabilir. Clock için overflow dikkatle incelenmelidir. – Stack : LRU uygulama gerçekleştirme yollarından birisi de page number’ lar için bir stack tutmaktır. Bir sayfa referans edildiğinde onu bulunduğu yerden çıkarıp stack ‘ın en üstüne koymaktır. Bu durumda en üstteki page ‘ler en fazla kullanılmış page ‘ler olacak, en alttaki page ‘ler en az kullanılmış page ‘ler olacaktır. Yer değiştirmede bu page ‘ler seçilir. 30

31 LRU 31 Proseslerin locality modeline dayanır. Optimum yer değişim algoritmasına iyi bir yaklaşık çözüm üretebilir.

32 Page Fault Frekansı 32

33 Belady’s Anomaly Bellek eklemek page fault sayısını azaltır mı? – LRU ve MIN için evet – FIFO için gerekli değil (Belady’s Anomaly olarak adlandırılır) 33

34 LRU Uygulaması Perfect: – Her referans için timestamp – Sayfa listesini referans edildikleri zamana göre sürekli sıralı tutmak – Bu yöntemin gerçekte uygulanması çok maliyetli Clock Algoritması: Fiziksel sayfaları bir daire içinde bir single clock hand ile düzenlemek – LRU yaklaşıklığı – Eski sayfayı değiştir, en eskisini değil Detaylar: – Hardware, her fiziksel sayfa için bir “use” bit kullanır. Donanım her referansta use biti set eder. Use bit set edilmemiş ise, uzun zaman referans edilmemiş demektir. – Sayfalama hatasında: Advanced clock hand Use biti kontrol et: 1  used recently: bellekte bırak 2  yer değişim için seçilmiştir. – Tüm use bitler set edilmiş ise FIFO ya dönecektir. 34

35 Clock Algorithm: Not recently used 35

36 Clock Algorithm Referans Biti: Düzenli aralıklarla (örneğin 100 msec) timer interrupt’ ı kontrolü işletim sistemine geçirir. İşletim sistemi her sayfanın son 8 periyotta ne kadar kullanıldığını anlamak için kayıtlar tutar. Burada bir bit sağa kaydırma yapacak son periyottaki bilgiyi en soldaki bite yazar. Bu durumda : son 8 periyottur hiç kullanılmamış bir sayfa : son 8 periyottur tam kullanılmış bir sayfa , ‘e göre son periyotta kullanılmış olması nedeni ile daha kalıcı olacaktır. 36

37 LRU approximation: N. Chance Algorithm Temel olarak FIFO algoritmasına benzer. Sayfaya N şans ver İşletim Sistemi her sayfa için sayaç tutar : # sweeps Page fault ta, İşletim Sistemi use biti kontrol eder. – 1  son taramada (sweep’te) kullanıldı. – 0  sayacı artır; sayac=N ise sayfayı değiştir. Neden N büyük seçilir? – Daha iyi LRU yaklaşıklığı Neden N küçük seçilir? Daha etkili – Aksi taktirde boş bir sayfa bulmak için çok uzun süre aramak zorunda kalacak Common Implementation – Güncellenmiş sayfalara ekstra şans ver Clean pages için N=1 Dirty Pages için N=2 (güncellemeler diske yazıldığında N=1 yap) 37

38 Second Chance Alg. 38

39 Sayma Tabanlı Sayfa Değişim Alg. Least Frequently Used (LFU): – Her sayfa için bir counter tutar. Sayfaya erişim yapıldığında bu sayıyı artırır. Değişim yapılacağında en düşük sayıya sahip olan sayfa değiştirilir. Most Frequently Used (MFU): – En az counter değerine sahip olan sayfa, muhtemelen yeni alınmıştır ve kullanılmamıştır diye düşünülür.Ve bu sayfa yer değiştirilmez. 39

40 Demand Paging (detaylar) Hardware use bitini TLB de set eder: TLB girişi yer değiştirdiğinde, software use bitini page table’a geri kopyalar. Software TLB girişlerini FIFO listesi gibi düzenler; TLB de olmayanlar LRU ile düzenlenir. 40

41 Frame’lerin Yerleşimi Toplam sistemdeki boş frame‘in üzerinde yerleşim yapamayız. Bunun dışında yerleşim için kullanılabilecek minimum frame sayısını da belirlemeliyiz. Açıkça görülmektedir ki, her bir proses için ayrılan frame sayısı azaldıkça, page fault sayısı artar, bu da sistemin daha yavaş bir performansla çalışmasına sebep olur. 41

42 Frame Yerleşim Alg. Eşit Paylaşım: En basit yol m adet frame‘i n adet proses kullanacak iken m/n eşit paylaşımda yerleşim yapmaktır. Örnek olarak 93 frame varsa ve 5 adet proses varsa her proses 18 frame alır. 3 frame ise free frame buffer pool olarak tutulur. Oranlı Paylaşım: Her prosesin ihtiyacı olan alana oranla frame kendilerine tahsis edilir. 62 frame‘i 10 ve 127 sayfa kullanan 2 proses için paylaştıracak olursak : 10/137 * 62 = 4 127/137 * 62 = 57 42

43 Page Fault Frekansı 43

44 Trashing Yüksek sıklıkta oluşan paging durumuna “trashing” adı verilir. Eğer bir proses işletim zamanından daha fazla bir zamanı paging için harcıyorsa o proses trashing durumundadır. Trashing birçok performans problemine neden olur. 44

45 Trashing 45 Proses yeterli sayfaya sahip değilse page fault oranı çok yüksektir: Düşük CPU verimliliği OS zamanının çoğunu swapping ile geçirir. CPU hızı disk hızı ile sınırlandırılmış olur

46 ... Trashing nasıl tespit edilir ve önlenir? – Trashing‘i önlemek için prosese ihtiyacı olan kadar frame sağlamamız gerekir. Hangi prosesin ne kadar frame‘e ihtiyacı olacağını nereden bileceğiz? – Bunun için çeşitli teknikler uygulanmaktadır. Working set stratejisi programın o an gerçekte kullandığı frame‘lere bakar. – Bu yaklaşım program işletiminin localite modelini tanımlar. 46

47 Locality Model Locality model bir programın işletilirken değişik yerlerden geçtiğini ifade eder. Locality, aktif olarak programın aynı anda kullandığı sayfa sayısıdır. Bir program genelde değişik lokalitelerden oluşur. Örnek olarak bir subrutin çağrıldığında bu yeni bir lokalite tanımlar. Bu lokalitede hafıza referansları subturinin talimatları ile belirlidir. Lokalitenin kendi yerel değişkenleri vardır. Bunun yanında birtakım da genel değişkenler bulunmaktadır. Subrutinden çıkıldığında proses bu lokaliteyi terk eder. 47

48 Working Set Model Working set modeli lokalite üzerinde kurulmuş bir modeldir. Bu model working set window‘u tanımlamak için  parametresini kullanır. Genel mantığı son zamanlarda kullanılan  sayfa referanslarını incelemektir. Working set son belli bir zamanda kullanılan  page referansları topluluğudur. Eğer sayfa aktif kullanımda ise working set ‘de olacaktır. Eğer kullanılmıyor ise  zamanından sonra working setten düşecektir. 48

49 ...   working-set window  Sayfa referans sayısı – örnek: 10,000 instruction WSS i (working set of Process P i ): D=toplam WSS i : frameler için toplam istek Her proses aktif olarak working setteki page ‘lerini kullanır. Bu yüzden proses i WSSi frame ‘e ihtiyaç duyar. Eğer toplam istek toplam uygun frame sayısından fazla olursa (D>m) trashing oluşur. – Birtakım prosesler yeterli frame alamaz. 49

50 ... 50

51 … Working set modelin kullanımı basittir. – İşletim sistemi her prosesi izler ve onların working set ölçülerine göre gereken frameleri tahsis eder. – Eğer yeterli extra boş frame var ise yeni bir proses başlatabilir. Eğer working setin toplam boyu artarsa ve yeterli frame sayısını geçerse işletim sistemi prosesi askıya alabilir. Prosese ait sayfalar, yeterli yer olduğunda geri yüklenmek üzere swap out edilir. 51

52 Working Set Listesi Proses daima boş bir working set ile başlar. – Daha sonra Working sette olmayan bir sayfaya referans ettiğinde page fault lara maruz kalır. 52 Process “WorkingSet” newer pagesolder pages

53 Sayfalama İsteği Özet Sayfa değişim politikaları: – FIFO – MIN – LRU Clock Algortihm: LRU yaklaşıklığı – Tüm sayfaları dairesel bir listede düzenler – Sayfaları tarar, – Bir çevrimde sayfa “not in use” ise yer değiştirilebilir. N. Şans algoritması: LRU yaklaşıklığı – Yer değiştirmeden önce, sayfalar arasında saat üzerinde birden çok çevrim gerçekleştirilir. Second chance Alg: LRU yaklaşıklığı Working Set – Proses tarafından erişilen güncel sayfaların kümesi Thrashing 53

54 Allocating Kernel Memory Kernel memory, free memory pool’dan yerleştirilmiştir. Bu havuz user-mode proseslerin kullandığından farklıdır. Farklı olmasının 2 nedeni: Kernel veri yapıları için farklı büyüklüklerde bellek alanı talep eder. Bazıları bir sayfa boyundan daha küçüktür.çoğu işletim sistemi kernel kodu yada veriyi paging sistemine tabi tutmaz. User-mod proseslere ayrılan sayfalar contiguous physical memory’de bulunmak zorunda değildir. Ancak, hardware devices direk fiziksel bellek ile etkileşimdedir ve fiziksel sürekli sayfalara ihtiyaç duyarlar. Kernel free memory yönetimi için iki strateji vardır. – Buddy System – Slab Allocation 54

55 Buddy System Bir memory segment uzunluğu 256 KB olsun ve kernel 21 KB bellek alanı talep etsin. Segment başlangıç adımında herbiri 128 KB olan iki buddy’ye ayrılır: AL ve AR Bunlardan biri yeniden ikiye bölünür:BL ve BR (64KB) Sonra bunlar yine bölünür: CL ve CR (32KB) 21kB ölçüsüne en yakın üstel değer 32 KB. 55

56 Slab Allocation Bir slab: bir yada daha çok peşpeşe fiziksel sayfalardan kuruludur. Bir cache: bir veya daha çok slab biriminden kuruludur. Tekil her kernel veri yapısı için bir cache vardır. – Örneğin, process descriptor ları temsil eden bir cache, – file objects için ayrı bir cache – Semaphore lar için ayrı bir cache – Vs. Semaforları temsil eden cache, semafor objelerinin örneklerini depolar vs. Slab-cache-object arası ilişki şekilde gösterilmektedir. İki kernel objects:3 KB, ve 3 objects:7 KB, herbiri ayrı bir cache’de depolanır. 56

57 Slab Allocation slab-allocation algoritması kernel nesnelerini depolamak için cache leri kullanır. Bir cache yaratıldığında, belirli sayıda nesne (başlangıç olarak free işaretlenen) cache e yerleştirilir. Cache deki nesnelerin sayısı ilişkilendirildiği slab’in boyutuna göre değişir. Örneğin, bir 12-KB slab (3 peşpeşe 4-KB sayfalardan oluşmuştur) altı 2-KB nesne taşıyabilir. Başlangıçta, cache deki tüm nesneler free olarak işaretlenir. Bir kernel veri yapısı için yeni bir nesneye ihtiyaç duyulduğunda, yerleştirici modül cache den herhangi bir nesneyi isteği karşılamak üzere seçebilir. Seçilen nesne used olarak işaretlenir. Linux işletim sisteminde, bir slab 3 olası durumdan birinde olabilir: 1. Full. All objects in the slab are marked as used. 2. Empty. All objects in the slab are marked as free. 3. Partial. The slab consists of both used and free objects. 57


"BÖLÜM 10 SANAL BELLEK Yrd. Doç. Dr. Sevinç İlhan Omurca OS Bolum 10 1." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları