Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ Prof. Dr. Oğuz KARABAY. AMAÇ Katılımcıların, İş yeri sağlığı ve güvenliğini olumsuz etkileyen biyolojik risk etmenleri hakkında.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ Prof. Dr. Oğuz KARABAY. AMAÇ Katılımcıların, İş yeri sağlığı ve güvenliğini olumsuz etkileyen biyolojik risk etmenleri hakkında."— Sunum transkripti:

1 BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ Prof. Dr. Oğuz KARABAY

2 AMAÇ Katılımcıların, İş yeri sağlığı ve güvenliğini olumsuz etkileyen biyolojik risk etmenleri hakkında Bilgi sahibi olmalarını ve Bu etmenlere karşı alınması gereken önlemler Biyolojik Risk Etmenleri 2

3 HEDEFLER Bu dersin sonunda katılımcılar; Çalışma ortamında risk oluşturabilecek bakteri, virüs, mantar ve parazitleri tanımlar, Çalışma ortamında risk etmeni olarak karşılaşabilecek mikropların özelliğini açıklar, Bu etmenlerden korunma yöntemlerini sıralar, Biyolojik Risk Etmenleri 3

4 BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ Çalışma yaşamında biyolojik risk etkenleri;  Herhangi bir enfeksiyon,  Alerji ya da  Zehirlenmeye neden olabilen,  Mikroorganizmalar  Genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dahil hücre kültürleri ve insan parazitleri Biyolojik Risk Etmenleri 4

5 BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ Zararlı veya toksik, mikroorganizmalar veya enfeksiyöz etmenlerdir. Biyolojik Risk Etmenleri 5

6 Kim risk altında*** Tarım işçileri Sağlık çalışanları Laboratuar çalışanları Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 6

7 MESLEKİ BİYOLOJİK RİSKLERE MARUZ KALINAN SEKTÖRLER 1. TARIM ÜRÜNÜNÜ YETİŞTİRİLMESİ VE HASADI; Tarım sektöründe çalışanlar Kr. Bronşit, Astım, Hipersensitif pnömoni, Organik Toz sendromu, KOAH, Konjunktivit, Rinit, Alerjik dermatit Biyolojik Risk Etmenleri 7

8 MUTAJEN Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 8

9 MESLEKİ BİYOLOJİK RİSKLERE MARUZ KALINAN SEKTÖRLER TARIM ÜRÜNLERİNİN İŞLENMESİ; Gıda paketleme K Depolama: tahıl siloları, tütün balyalama hayvan tüyleri ve derilerinin işlenmesi tekstil fabrikaları Ağaç işleme: marangozhaneler Biyolojik Risk Etmenleri 9

10 MESLEKİ BİYOLOJİK RİSKLER SAĞLIK BAKIMI HIV, Hepatit B, C Herpes virüs, Rubella ve Tbc) LABORATUAR HAYVANLARININ BAKIMI KLİNİK VE ARAŞTIRMA LABORATUARI FARMASÖTİK VE BİTKİSEL ÜRÜNLER Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 10

11 MESLEKİ BİYOLOJİK RİSKLERE MARUZ KALINAN SEKTÖRLER BİYOTEKNOLOJİ KİŞİSEL BAKIM GÜNLÜK BAKIM MERKEZLERİ BİNA ONARIMI KATI VE SIVI ATIKLARIN YOK EDİLMESİ ENDÜSTRİYEL ATIKLARIN YOK EDİLMESİ HAYVANCILIK BALIKÇILIK Biyolojik Risk Etmenleri 11

12 ENFEKSİYON ZİNCİRİ Enfeksiyon Kaynağı Sağlam Kişi Bulaşma Aracı (Yolu) Biyolojik Risk Etmenleri 12

13 Etkenin konağa yayılma ve yerleşme özellikleri : -Enfektivite: *** Etkenin sağlam kişiye ulaşabilme/dokulara yerleşip üreyebilme özelliğidir. sekonder Atak Hızı Etkenin bu özelliğinin ölçümünde en sık sekonder Atak Hızı kullanılmaktadır. MESLEKİ BULAŞICI HASTALIKLAR13

14 Virülans *** Etkenin insanda oluşturacağı hastalığın şiddetini tanımlar. Laboratuvar deneylerinde LD50 (LETHAL DOSE 50) ile ölçülür. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 14

15 Patojenite *** Etkenin konakçının vücudundaki meydana getirdiği patolojik zarar. Patojenite; Etken ile karşılaşan kişiler arasında hastalık belirtisi gösteren kişilerin oranıdır. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 15

16 ENFEKSİYON ZİNCİRİ Enfeksiyon Etkeni: patojenite- virülans Bulaşma Yolları: Temas, Ortak kullanılan cansız maddeler, Hava ve vektörler. Biyolojik Risk Etmenleri 16

17 Duyarlı Kişi * (Konakçı) Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 17

18 Biyolojik etkenlerin BULAŞMASINI etkileyen faktörler 1. Çevre : Isı değişikliği, Nem, Radyasyon, Hava basıncı, Hava akımının hızı, Kimyasal maddeler, gazlar ve toksinler Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 18

19 Sağlık Çalışanlarında Sık Görülen Enfeksiyonlar: Bakteriyel Enfeksiyonlar: Tüberküloz, Menengokoksik Menenjit, İshaller, Viral Enfeksiyonlar: Hepatit;B, C Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak, Su Çiçeği veya Varisella Zoster, Herpes Enfeksiyonları, Sitomegalovirüs Enfeksiyonları, Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 19

20 Enfeksiyon Etkenleri Prionlar (<5nm) Viroidler (<5nm) Viruslar (20-300nm) Biyolojik Risk Etmenleri 20 Asellüler Tek hücreliler Prokaryotikler ( nm) Bakteriler Klamidyalar Mikoplazmalar Riketsialar

21 Çok hücreliler Biyolojik Risk Etmenleri 21 – Mantarlar (küf) – Helmintler – Artropodlar

22 BİYOLOJİK ETKENLERİN; ENFEKSİYON RİSK DÜZEYİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI GRUP I*** İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler Biyolojik Risk Etmenleri 22

23 ÇALIŞMA BAKANLIĞINA BİLDİRİM GEREKEN VE GEREKMEYENLER Grup I ……………………..GEREKMEZ ====================================== GRUP II………………….GEREKİR GRUP III ………………….GEREKİR GRUP IV ………………….GEREKİR Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 23

24 GRUP II İnsanda hastalığa neden olabilen, Çalışana zarar verebilecek, Ancak topluma yayılma olasılığı olmayan, Etkili korunma veya tedavi imkanı olan etkenler Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 24

25 BİYOLOJİK ETKENLERİN; ENFEKSİYON RİSK DÜZEYİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI GRUP III *** İnsanda ağır hastalığa neden olan, Çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan, Topluma yayılma riski bulunan Genellikle etkili korunma veya tedavi imkanı olan biyolojik etkenler Biyolojik Risk Etmenleri 25 Örnek TÜBERKÜLOZ HBV

26 BİYOLOJİK ETKENLERİN; ENFEKSİYON RİSK DÜZEYİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI GRUP IV İnsanda ağır hastalıklara neden olan, Çalışan için ciddi tehlike oluşturan, Topluma yayılma riski yüksek olan Etkili korunma ve tedavi yöntemi bulunmayan biyolojik etkenler Biyolojik Risk Etmenleri 26 Örnek Lassa virüsü Ebola virüsü

27 GENEL ÖNLEMLER 1.Periyodik taramalarla duyarlı kişi saptanması, 2.Personel eğitimi, 3.Çalışırken uyulacak hareket tarzlarının belirlenmesi, 4.Laboratuar mimari yapılarının uygunluğu, 5.Uygun yalıtım ve dezenfeksiyon önlemleri, 6.Enfeksiyon taraması için epidemiyolojik sistem, 7.Aktif aşılama Biyolojik Risk Etmenleri 27

28 Salmonellozis Etkeni S.Typhimurium, S.Newport ve S.Enteritidis. NEREDEN BULAŞIR : Domuz, Kucukbas, kumes ve ev hayvanları, Yumurta, yumurta tozu, Pismis kontamine et parcaları, Salatalar enfekte etler, Bayat yemek artıkları, Sut, sut urunleri.

29 Baslıca semptomları; Karında kramplar, ishal, titreme, ates, kusma ve bulantıdır. İshal coğu kez uzun surer. Kulucka suresi, 6-72 saat (ortalama 18 saat). Korunma: Konserve gıdaları korumak, gıdaları ozenle pisirmek, evlerdeki kemiricileri ve hayvanları yok etmek. Portorleri aramak. Kumeslerin sağlıklı olmasını temin etmektir. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 29

30 Amipli dizanteri Etkeni: Entamoaba histolytica Rezervuar: Portor/enfekte kisilerin gaitaları, fareler Bulas sekli: Su, gıdalar, enfekte ciğ yenen sebze ve meyveler, sinekler, hamambocekleri Semptomlar: Gizli ve belirtisiz baslangıc, ishal ya da kabız ya da hicbiri, istahsızlık, karında dolgunluk, kanlı ve balgamlı gaita Kulucka suresi 5 gun- birkac ay ortalama 3-4 hafta Önlemler, Sutun pastorizasyonu, Sineklerin yok edilmesi, Portorlerin izlenmesi, Suyun kaynatılması ya da uygun arıtımı, genelde hızlı filtrasyon ve klorlama %100 emin bir yontem değildir. Yavas suzme ve sonra klorlama tercih edilen yontemdir.

31 Tuberkuloz Etken, Mycobacterium tuberculosis Rezervuar,İnsan, hayvan solunum yolları Hastalığın bulas sekli, Temas, aynı sekilde tabak-catal, gıda ve sut Semptomların baslıca ozellikleri ve kısa semptom tanımı,Oksuruk, ates, yorgunluk, plorezi Kulucka suresi, Değisik Korunma: Sutun pastorizasyonu, tuberkulozlu sığırların ortadan kaldırılması, kontamine kisilerin muayenesi, izlenmesi, PPD taraması ile BCG

32 Vektorlerle bulasan hastalıklar:Sıtma Etken:plazmodium, Etken: Plazmodium turu mikroorganizmalardır. Kaynak: Sıtma hastalığı olan insandır. Bulasma yolu: Vektor (anofel turu sivrisinek) Konakçı: Sivrisineğin ısırdığı sağlam insandır. Sivrisinekle insan arasında geçen kapalı bir enfeksiyon zinciri vardır. Bu zinciri ikim kosulları, sıcak ve nem stimule eder, bulası hızlandırır. Önlemler:Temel prensip bulastırma aracı olan vektorlerin ortadan kaldırılması, enfeksiyon zincirinin her birine yonelik olarak entegre (butun onlemler birlikte) onlemler alınmalıdır.

33 BİYOLOJİK ETKENLERE MARUZİYET RİSKLERİNİN ÖNLENMESİ HAKKINDA YÖNETMELİK Resmi Gazete Biyolojik Risk Etmenleri Haziran 2013 CUMARTESİ

34 Biyolojik Risk Faktörleri Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 34

35 YÖNETMELİKTE İŞVEREN Biyolojik Risk Etmenleri 35 Zararlı biyolojik etkenleri kullanmaktan kaçınır ve Mevcut bilgiler ışığında, Çalışanları, sağlığı için tehlikeli olmayan veya daha az tehlikeli olanlar ile ikame eder.

36 YÖNETMELİKTE İŞVEREN Biyolojik Risk Etmenleri 36 Maruz kalan veya kalabilecek çalışan sayısı, mümkün olan en az sayıda tutulur.

37 YÖNETMELİKTE İŞVEREN Biyolojik Risk Etmenleri 37 Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların listesi ile 16 ncı maddeye göre tutulan tüm tıbbi kayıtlar çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne verilir. Biyolojik etkenlerle çalışma sırasında oluşan ciddi bir kaza durumunda veya grup 4 biyolojik etkenlerle yapılan çalışmalarda, işyerinde takip edilecek prosedürleri içeren yazılı talimatları sağlar ve asar. İşverenler, biyolojik etkenlerin ortama yayılmasından doğan ve insanda ciddi enfeksiyona ve/veya hastalığa neden olabilecek kaza veya olayı, çalışanlara ve/veya çalışan temsilcilerine derhal bildirir. İşverenler, kazanın sebeplerini ve durumu düzeltmek için alınan önlemleri de en kısa zamanda çalışanlara ve/veya çalışan temsilcilerine bildirir. İşverenler, grup 3 ve/veya grup 4 biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların listesini, yapılan işin türünü, ve maruziyetler, kazalar ve olaylarla ilgili kayıtları, uygun bir şekilde tutar.

38 YÖNETMELİKTE İŞVEREN Biyolojik Risk Etmenleri 38 Maruziyet sona erdikten sonra en az onbeş yıl saklanır; Bazılarında kırk yıl boyunca saklanır

39 Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 39 Grup 2 biyolojik etkenler. b) Grup 3 biyolojik etkenler. c) Grup 4 biyolojik etkenler. (2) Bu bildirim işin başlamasından en az otuz g ü n ö nce yapılır.

40 Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 40 Grup 2 biyolojik etkenler i ç in koruma d ü zeyi en az 2 olan, 2) Grup 3 biyolojik etkenler i ç in koruma d ü zeyi en az 3 olan, 3) Grup 4 biyolojik etkenler i ç in koruma d ü zeyi en az 4 olan, ç alışma alanlarında y ü r ü t ü l ü r.

41 KORUYUCU AŞI UYGULAMA KLAVUZU*** Koruyucu aşılamanın uygulanmasında hesaba katılacaktır. 1.Biyolojik etkenlere maruz kalanlar, etkene karşı etkili bir aşı varsa aşılanacak. 2.Aşılama, ilgili mevzuat ve uygulamalara uygun yürütülmelidir. 1.İşçiler, aşılanmamanın sakıncaları ve yararları hakkında bilgilendirilecek. 3.Aşılama bedeli çalışana yüklenmeyecektir. 4.İstendiğinde yetkililere gösterilmek üzere, işçiyle ilgili bir aşılama belgesi düzenlenecek. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 41

42 BİYOLOJİK ETKENLERE MARUZİYETİN OLABİLECEĞİ BAZI İŞLER LİSTESİ Gıda üretilen fabrikalarda çalışma. Tarımda çalışma. Hayvanlarla ve/veya hayvan kaynaklı ürünlerle çalışma. Sağlık hizmetlerinin verildiği yerlerde, karantina dahil morglarda çalışma. Mikrobiyolojik teşhis laboratuvarları dışındaki klinik, veterinerlik ve teşhis laboratuvarlarındaki çalışma. Atıkları yok eden fabrikalarda çalışma. Kanalizasyon, arıtma tesislerindeki çalışma. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 42

43 Önlemler Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 43

44 Soru 2010 Biyolojik tıbbi laboratuvarlarda alınması gerekli önlemlere ilişkin aşağıdaki hangisi yanlıştır? a) Laboratuvarlarda yemek, içmek ve sigara içmek yasaklanmalıdır. b) Pipetler ağızla kullanılmalıdır. c) Özeler kullanılmadan önce soğutulmalıdır. d) Santrifüj işlemi iyi havalandırılmış bir odada yapılmalıdır. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 44

45 Aşağıda belirtilenlerden hangisi işçilerin biyolojik etkenlere maruziyetinin en aza indirilmesi için alınacak önlemlere uygun değildir? a) Çalışma prosesleri ve teknik kontrol önlemleri, biyolojik etkenlerin ortama yayılmasını önleyecek veya ortamda en az düzeyde bulunmasını sağlayacak şekilde düzenlenir. b) Maruz kalan veya kalabilecek işçi sayısı, mümkün olan en az sayıda tutulur. c) Hijyen önlemleri, biyolojik etkenlerin çalışma yerlerinden kontrol dışı dışarıya taşınması veya sızmasının önlenmesi veya azaltılmasını sağlayacak şekilde uygulanır. d) Maruziyetin önlenmesi için öncelikle kişisel korunma yöntemleri uygulanır. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 45

46 AŞILAMA Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 46

47 Biyolojik riskte İşçinin absorbe ettiği miktar önemlidir tüberkülozu almakla 1 tb basili almak arasında fark var Etkenin alındığı çevrenin de önemi var. Biyolojik izlemle önelenebilir. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 47

48 Nasıl sorulur ? Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 48 Cevap B

49 2012 temmuz Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 49

50 Biyolojik risklere maruz kalan işçiler Düzenli aralarla gözetime tabii tutulur. Biyolojik riske maruz kalanların kişisel kayıtları en az 10 yıl saklanır.*** Bir işçi biyolojik riske maruz kaldıysa benzer ortamdaki diğer işçilerde taranmalıdır. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 50

51 2013-Aralık Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 51

52 2012 temmuz Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 52 İş sağlığı uygulamasının ana hedeferi arasın- da aşağıdakilerden hangisi bulunmaz? A) İşçide verim kayıplarının önlenmesi B) Meslek hastalıklarının önlenmesi C) İşle ilgili hastalıkların önlenmesi D) Yaralanmaların önlenmes

53 Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 53

54 Özet İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler GRUP 1 Grup 2,3,4 de bildirim gerekir. İşçinin absorbe ettiği biyolojik etken miktar önemlidir. Biyolojik Risk Etmenleri. Prof. Dr. O. Karabay 54


"BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ Prof. Dr. Oğuz KARABAY. AMAÇ Katılımcıların, İş yeri sağlığı ve güvenliğini olumsuz etkileyen biyolojik risk etmenleri hakkında." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları