Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BÖLÜM 4 ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BÖLÜM 4 ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI"— Sunum transkripti:

1 BÖLÜM 4 ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI
RADON VE MARUZ KALINAN DOZLAR Çevresel radyasyonun %50 den fazlasını radon oluşturmaktadır. Radon, radyoaktif asal gaz olup 3.82 gün yarı-ömrü vardır. Asal gaz olması nedeniyle hava bileşenleri ile önemli bir etkileşme yapmadan havaya konveksiyon ve difüzyonla kolayca yayılır. Radonun katı olan alfa aktif ürünleri 218Po ve 214Pb havadaki toz parçacıklarına ve su damlalarına tutunurlar. Bunlar da solunum yoluyla hava ile birlikte bronşlara ve akciğerlere depolanırlar ve sürekli ışıma yapmaları nedeniyle de akciğer kanserine neden olurlar. Yer altı madencilik faaliyetleri neticesinde oluşan tozlarda uranyum ve toryum serileri vardır. Bunlar hava sirkülasyonu ile galerilere taşınırlar. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

2 RADON VE MARUZ KALINAN DOZLAR
Epidoyemik çalışmaların çoğu yer altı uranyum ve fosfat yatakları ile ilgilidir. Madenlerdeki radon konsantrasyonları esas olarak mineralin uranyum içeriğine ve aynı şekilde jeolojik yapı, havalandırma hızı, nem ve madenlerdeki aktivitelere bağlıdır. Doz tahmini hesaplamalarında fiziksel parametreler, havadaki radon ürünleri konsantrasyonlarını etkilediğinden doz tahminlerinde bunlar da dikkate alınmalıdır. United Nations Scientific Commitee on Effects of Atomic Radiation (UNCSEAR, 2000) raporunda, radona maruz kalma ile ilgili, sadece madenlerde değil aynı zamanda bütün çalışma alanlarında data analizlerinden yararlanarak bazı tavsiyeler getirilmiştir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

3 RADONA MARUZ KALMADA DOZ TAHMİNİ
Yıllık etkin dozlar aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır: Etkin doz=CRnFtd Burada, CRn radon konsantrasyonunu ve F radon ve ürünleri arasındaki denge konsantrasyonunu temsil eder. Bu değer iç kısımlar için 0.4, dışarısı için 0.6 dır. Diğer faktörler, t ve d maruz kalma süresini ve doz çevirme faktörlerini temsil ederler. Doz çevirme faktörü, 9 nSv Bq-1h-1 m3 tür. Mağaralardaki ölçümlerde denge faktörü F=0.5 alınabilmektedir[16]. Maden ocaklarında işçilerin maruz kaldıkları radon konsantrasyonu için tavsiye edilen değer, International Comission on Radiological Protection (ICRP-1993) tarafından, Bq/m3 olarak belirlenmiştir. Bu değer TAEK tarafından 1000 Bq/m3 olarak belirlenmiştir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

4 RADONA MARUZ KALMA VE DOZ STANDARTLARI
Evlerde ise,radon konsantrasyonu için, tavsiye edilen değerler Bq m-3 arasında belirlenmiştir. ICRP 1993 de 65 nolu raporunda, evlerde radondan maruz kalmada etkin doz değeri, 3-10 mSv y-1 arasında belirlenmiştir. Dünya genelinde, radon ve ürünlerinden alınan doz miktarı ise mSv y-1 kadardır ICRP 1991 de madenlerde çalışan işçiler için doz limitini 20 mSv y-1 olarak belirlemiştir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

5 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin
KARASAL GAMMA DOZU Doğal radyonüklit konsantrasyon seviyeleri ve onların çevresel dağılımları birçok bilim alanında önem arz eder. Radyonüklitlerin çevredeki yüksek derecedeki jeokimyasal hareketliliği onların kolayca hareket etmesine ve çevrede kirlilik yapmasına neden olur. Toprak sadece organik ve inorganik bileşikler değil aynı zamanda 238U, 232Th ve 40K doğal radyonüklitlerini de içerir. Doğal olarak görülen radyoizotoplardan yayınlanan gamma radyasyonu karasal background radyasyon olarak bilinir ve insanın maruz kaldığı esas radyasyon kaynağını temsil eder ve toplam doza katkıda bulunur. Hesaplamalar, toplam gamma dozunun % kadarını yer yüzeyindeki 238U, 232Th ve 40K doğal radyonüklitlerinden ileri geldiğini göstermektedir. Doğal çevresel radyoaktivite ve ilgili dışsal gamma radyasyonuna maruz kalma jeolojik ve coğrafik şartlara bağlı olup dünyanın her bölgesinde bulunan farklı seviyelerdeki topraklar için değişir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

6 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin
KARASAL GAMMA DOZU Radyonüklitler düzgün dağılmadığından onların topraktaki dağılımı radyasyon korunumu ve ölçümünde önemlidir. Toprak inşaatların alt yapısında esas olarak kullanıldığından çevresel radyoaktiviteye katkısı önemlidir. Diğer traftan granit bileşimli magmatik kayalar, U ve Th içerikleri bakımından diğer kayalarla karşılaştırıldığında oldukça zengindirler. Dünyada, toprakta ölçülen 226Ra, 232Th ve 40K radyonüklit konsantrasyonlarının tipik ortalama değerleri sırasıyla 50, 50 ve 500 Bq kg-1 olarak belirlenmiştir. Yerden 1 m yukarda, soğurulan doz soğurulan doz ve yıllık etkin doz büyüklüğü karasal radyonüklitlerden maruz kalınan dışsal doz için sıkça kullanılır. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

7 KARASAL GAMMA DOZU TAHMİNLERİ
Yerden 1 m yukarıda gamma dozuna maruz kalmada soğurulan doz hızı şu bağıntı ile verilir. D = [0.462CRa+0.604CTh CK]nGyh–1 Burada, CRa, CTh and CK sırasıyla, ortalama olarak 226Ra, 232Th ve 40K radyonüklit konsantrasyonlarıdır. Yıllık olarak soğurulan etkin dozu bulmada da aşağıdaki formül kullanılır: AED (µSv y-1)=D(nGy h-1)x8760 (h y-1)x0.2x0.7(SvGy-1) x 10-3. ICRP-60 (1990) raporuna göre kabul edilebilir doz miktarı sınırı 1.5 mSv y-1 dir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

8 RADYASYON TEHLİKE İNDİSLERİ
Portatif dozimetrelerle yerinde yapılan gamma doz ölçümleri yukarıdaki hesaplamaların verdiklerinden daha büyük olmaktadır. Çünkü, yerinde ölçümlere kozmik radyasyonlardan gelen katkılar da vardır. UNSCEAR (1993, 2000) raporlarına göre, ölçülen gamma doz hızlarının dünya ortalaması nGyh-1 arasında değişmektedir. Dünya background ortalaması ile 60 nGyh-1 kadardır. Binalarda kullanılan kumlardan dolayı maruz kalınan radyasyon tehlikesi tayini, faraklı radyasyon tehlike indisleri kullanılarak yapılır. 226Ra, 232Th ve 40K içeren kum örneklerinin radyolojik etkilerini kıyaslamada yaygın olarak kullanılan indis radyum eşdeğeri aktivitesidir. Dünyada, 226Ra, 232Th ve 40K radyonüklitlerinin spesifik aktiviteleri ve çevredeki dağılımı düzgün değildir. Maruz kalınan radyasyon dozuna göre düzgünlük radyum eşdeğer aktivitesi ile tanımlanır. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

9 RADYASYON TEHLİKE İNDİSLERİ
Radyum eşdeğeri aktivitesi şu şekilde hesaplanır: Raeq=CRa+1.43CTh+0.077CK Buna göre, 370 Bq kg-1 226Ra veya 259 Bq kg-1 232Th veya 4810 Bq kg-1 40K aynı gamma dozunu verir. Bu aktiviteler de 1.5 mSv y-1 e karşılık gelmektedir. Bu da müsaade edilebilir yıllık doz miktarıdır. Bu da yıllık kabul edilebilir doz sınırıdır. Bunun üzerindeki ilave doz değerleri sağlık riski yaratabilmektedir. Son yıllarda bu değerden daha düşük doz değerlerinin kabulü için yeni düzenlemeler yapılmış olup Raeq değerinin 100 Bq kg-1 den büyük aktiviteli toprak örneklerinin bina yapımında kullanılması uygun görülmemektedir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

10 RADYASYON TEHLİKE İNDİSLERİ
Harici tehlike İndisi (Hex) Başka bir tehlike indisi olup aşağıdaki kritere göre tanımlanır: Burada CRa, CTh, ve CK, sırasıyla, 226Ra, 232Th ve 40K aktiviteleridir. Bu indisin değeri, radyasyon tehlikesinden korunmak için, 1 den küçük olmalıdır. Hex’in maksimum değeri 1, Raeq’nin üst limiti olan 370 Bq kg-1 a karşılık gelmektedir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin

11 İÇME VE KULLANMA SULARI İÇİN RADYOAKTİVİTE STANDARTLARI
Suların kimyasal ve fiziksel özellikleri tamamıyla içinden geçip geldikleri aktif kayaçların mineralojik ve kimyasal özelliklerini yansıtır. Özellikle 238U, 232Th ve 40K ve bozunma ürünleri en çok granit kayaçlarda bulunmaktadır. Dünya sağlık örgütünce (WHO) sulardan yılda alınabilecek doz limiti 0.1 mSv y-1 olarak belirlenmiştir. T.C Sağlık Bakanlığı, 17 Şubat 2005 Tarihli ve sayılı yönetmeliğe göre, 1. ve 2. sınıf içme ve kullanma sularındaki belirlenen aktivite standartlarını, alfa yayıcıları için 0.1 Bq/L, beta yayıcıları içinse 1 Bq/L olarak belirlenmiştir. T.C Sağlık Bakanlığı, 1 Aralık 2004 tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanan yönetmelik gereğince, Doğal ve mineralli sular için belirlenen aktivite standartlarını alfa için 1.5 Bq/L ve betalar için 2 Bq/L olarak belirlemiştir. . BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI Prof. Dr. Hüseyin Aytekin


"BÖLÜM 4 ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları