Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Prof. Dr. Hüseyin Aytekin1 BÖLÜM 4 ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI RADON VE MARUZ KALINAN DOZLAR Çevresel radyasyonun %50 den fazlasını radon.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Prof. Dr. Hüseyin Aytekin1 BÖLÜM 4 ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI RADON VE MARUZ KALINAN DOZLAR Çevresel radyasyonun %50 den fazlasını radon."— Sunum transkripti:

1 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin1 BÖLÜM 4 ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI RADON VE MARUZ KALINAN DOZLAR Çevresel radyasyonun %50 den fazlasını radon oluşturmaktadır. Radon, radyoaktif asal gaz olup 3.82 gün yarı-ömrü vardır. Asal gaz olması nedeniyle hava bileşenleri ile önemli bir etkileşme yapmadan havaya konveksiyon ve difüzyonla kolayca yayılır. Radonun katı olan alfa aktif ürünleri 218 Po ve 214 Pb havadaki toz parçacıklarına ve su damlalarına tutunurlar. Bunlar da solunum yoluyla hava ile birlikte bronşlara ve akciğerlere depolanırlar ve sürekli ışıma yapmaları nedeniyle de akciğer kanserine neden olurlar. Yer altı madencilik faaliyetleri neticesinde oluşan tozlarda uranyum ve toryum serileri vardır. Bunlar hava sirkülasyonu ile galerilere taşınırlar. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

2 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin2 RADON VE MARUZ KALINAN DOZLAR Epidoyemik çalışmaların çoğu yer altı uranyum ve fosfat yatakları ile ilgilidir. Madenlerdeki radon konsantrasyonları esas olarak mineralin uranyum içeriğine ve aynı şekilde jeolojik yapı, havalandırma hızı, nem ve madenlerdeki aktivitelere bağlıdır. Doz tahmini hesaplamalarında fiziksel parametreler, havadaki radon ürünleri konsantrasyonlarını etkilediğinden doz tahminlerinde bunlar da dikkate alınmalıdır. United Nations Scientific Commitee on Effects of Atomic Radiation (UNCSEAR, 2000) raporunda, radona maruz kalma ile ilgili, sadece madenlerde değil aynı zamanda bütün çalışma alanlarında data analizlerinden yararlanarak bazı tavsiyeler getirilmiştir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

3 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin3 RADONA MARUZ KALMADA DOZ TAHMİNİ Yıllık etkin dozlar aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır: Etkin doz=C Rn Ftd Burada, C Rn radon konsantrasyonunu ve F radon ve ürünleri arasındaki denge konsantrasyonunu temsil eder. Bu değer iç kısımlar için 0.4, dışarısı için 0.6 dır. Diğer faktörler, t ve d maruz kalma süresini ve doz çevirme faktörlerini temsil ederler. Doz çevirme faktörü, 9 nSv Bq -1 h -1 m 3 tür. Mağaralardaki ölçümlerde denge faktörü F=0.5 alınabilmektedir[16]. Maden ocaklarında işçilerin maruz kaldıkları radon konsantrasyonu için tavsiye edilen değer, International Comission on Radiological Protection (ICRP-1993) tarafından, Bq/m 3 olarak belirlenmiştir. Bu değer TAEK tarafından 1000 Bq/m 3 olarak belirlenmiştir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

4 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin4 RADONA MARUZ KALMA VE DOZ STANDARTLARI Evlerde ise,radon konsantrasyonu için, tavsiye edilen değerler Bq m -3 arasında belirlenmiştir. ICRP 1993 de 65 nolu raporunda, evlerde radondan maruz kalmada etkin doz değeri, 3-10 mSv y -1 arasında belirlenmiştir. Dünya genelinde, radon ve ürünlerinden alınan doz miktarı ise mSv y -1 kadardır ICRP 1991 de madenlerde çalışan işçiler için doz limitini 20 mSv y -1 olarak belirlemiştir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

5 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin5 KARASAL GAMMA DOZU Doğal radyonüklit konsantrasyon seviyeleri ve onların çevresel dağılımları birçok bilim alanında önem arz eder. Radyonüklitlerin çevredeki yüksek derecedeki jeokimyasal hareketliliği onların kolayca hareket etmesine ve çevrede kirlilik yapmasına neden olur. Toprak sadece organik ve inorganik bileşikler değil aynı zamanda 238 U, 232 Th ve 40 K doğal radyonüklitlerini de içerir. Doğal olarak görülen radyoizotoplardan yayınlanan gamma radyasyonu karasal background radyasyon olarak bilinir ve insanın maruz kaldığı esas radyasyon kaynağını temsil eder ve toplam doza katkıda bulunur. Hesaplamalar, toplam gamma dozunun % kadarını yer yüzeyindeki 238 U, 232 Th ve 40 K doğal radyonüklitlerinden ileri geldiğini göstermektedir. Doğal çevresel radyoaktivite ve ilgili dışsal gamma radyasyonuna maruz kalma jeolojik ve coğrafik şartlara bağlı olup dünyanın her bölgesinde bulunan farklı seviyelerdeki topraklar için değişir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

6 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin6 KARASAL GAMMA DOZU Radyonüklitler düzgün dağılmadığından onların topraktaki dağılımı radyasyon korunumu ve ölçümünde önemlidir. Toprak inşaatların alt yapısında esas olarak kullanıldığından çevresel radyoaktiviteye katkısı önemlidir. Diğer traftan granit bileşimli magmatik kayalar, U ve Th içerikleri bakımından diğer kayalarla karşılaştırıldığında oldukça zengindirler. Dünyada, toprakta ölçülen 226 Ra, 232 Th ve 40 K radyonüklit konsantrasyonlarının tipik ortalama değerleri sırasıyla 50, 50 ve 500 Bq kg -1 olarak belirlenmiştir. Yerden 1 m yukarda, soğurulan doz soğurulan doz ve yıllık etkin doz büyüklüğü karasal radyonüklitlerden maruz kalınan dışsal doz için sıkça kullanılır. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

7 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin7 KARASAL GAMMA DOZU TAHMİNLERİ Yerden 1 m yukarıda gamma dozuna maruz kalmada soğurulan doz hızı şu bağıntı ile verilir. D = [0.462C Ra C Th C K ]nGyh –1 Burada, C Ra, C Th and C K sırasıyla, ortalama olarak 226 Ra, 232 Th ve 40 K radyonüklit konsantrasyonlarıdır. Yıllık olarak soğurulan etkin dozu bulmada da aşağıdaki formül kullanılır: AED (µSv y -1 )=D(nGy h -1 )x8760 (h y -1 )x0.2x0.7(SvGy -1 ) x ICRP-60 (1990) raporuna göre kabul edilebilir doz miktarı sınırı 1.5 mSv y -1 dir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

8 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin8 RADYASYON TEHLİKE İNDİSLERİ Portatif dozimetrelerle yerinde yapılan gamma doz ölçümleri yukarıdaki hesaplamaların verdiklerinden daha büyük olmaktadır. Çünkü, yerinde ölçümlere kozmik radyasyonlardan gelen katkılar da vardır. UNSCEAR (1993, 2000) raporlarına göre, ölçülen gamma doz hızlarının dünya ortalaması nGyh -1 arasında değişmektedir. Dünya background ortalaması ile 60 nGyh -1 kadardır. Binalarda kullanılan kumlardan dolayı maruz kalınan radyasyon tehlikesi tayini, faraklı radyasyon tehlike indisleri kullanılarak yapılır. 226 Ra, 232 Th ve 40 K içeren kum örneklerinin radyolojik etkilerini kıyaslamada yaygın olarak kullanılan indis radyum eşdeğeri aktivitesidir. Dünyada, 226 Ra, 232 Th ve 40 K radyonüklitlerinin spesifik aktiviteleri ve çevredeki dağılımı düzgün değildir. Maruz kalınan radyasyon dozuna göre düzgünlük radyum eşdeğer aktivitesi ile tanımlanır. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

9 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin9 RADYASYON TEHLİKE İNDİSLERİ Radyum eşdeğeri aktivitesi şu şekilde hesaplanır: Ra eq =C Ra +1.43C Th C K Buna göre, 370 Bq kg Ra veya 259 Bq kg Th veya 4810 Bq kg K aynı gamma dozunu verir. Bu aktiviteler de 1.5 mSv y -1 e karşılık gelmektedir. Bu da müsaade edilebilir yıllık doz miktarıdır. Bu da yıllık kabul edilebilir doz sınırıdır. Bunun üzerindeki ilave doz değerleri sağlık riski yaratabilmektedir. Son yıllarda bu değerden daha düşük doz değerlerinin kabulü için yeni düzenlemeler yapılmış olup Ra eq değerinin 100 Bq kg -1 den büyük aktiviteli toprak örneklerinin bina yapımında kullanılması uygun görülmemektedir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

10 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin10 RADYASYON TEHLİKE İNDİSLERİ Harici tehlike İndisi (H ex ) Başka bir tehlike indisi olup aşağıdaki kritere göre tanımlanır: Burada C Ra, C Th, ve C K, sırasıyla, 226 Ra, 232 Th ve 40 K aktiviteleridir. Bu indisin değeri, radyasyon tehlikesinden korunmak için, 1 den küçük olmalıdır. H ex ’in maksimum değeri 1, Ra eq ’nin üst limiti olan 370 Bq kg -1 a karşılık gelmektedir. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI

11 Prof. Dr. Hüseyin Aytekin11 İÇME VE KULLANMA SULARI İÇİN RADYOAKTİVİTE STANDARTLARI Suların kimyasal ve fiziksel özellikleri tamamıyla içinden geçip geldikleri aktif kayaçların mineralojik ve kimyasal özelliklerini yansıtır. Özellikle 238 U, 232 Th ve 40 K ve bozunma ürünleri en çok granit kayaçlarda bulunmaktadır. Dünya sağlık örgütünce (WHO) sulardan yılda alınabilecek doz limiti 0.1 mSv y -1 olarak belirlenmiştir. T.C Sağlık Bakanlığı, 17 Şubat 2005 Tarihli ve sayılı yönetmeliğe göre, 1. ve 2. sınıf içme ve kullanma sularındaki belirlenen aktivite standartlarını, alfa yayıcıları için 0.1 Bq/L, beta yayıcıları içinse 1 Bq/L olarak belirlenmiştir. T.C Sağlık Bakanlığı, 1 Aralık 2004 tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanan yönetmelik gereğince, Doğal ve mineralli sular için belirlenen aktivite standartlarını alfa için 1.5 Bq/L ve betalar için 2 Bq/L olarak belirlemiştir.. BÖLÜM 4: ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI


"Prof. Dr. Hüseyin Aytekin1 BÖLÜM 4 ÇEVRESEL RADYASYON DOZLARI VE STANDARTLARI RADON VE MARUZ KALINAN DOZLAR Çevresel radyasyonun %50 den fazlasını radon." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları