Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

SÖZCÜKTE ANLAM Cümlenin anlamlı en küçük birimine ya da tek başına anlamı olmadığı hâlde cümle içinde anlam kazanan anlatım birimlerine SÖZCÜK denir.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "SÖZCÜKTE ANLAM Cümlenin anlamlı en küçük birimine ya da tek başına anlamı olmadığı hâlde cümle içinde anlam kazanan anlatım birimlerine SÖZCÜK denir."— Sunum transkripti:

1

2 SÖZCÜKTE ANLAM Cümlenin anlamlı en küçük birimine ya da tek başına anlamı olmadığı hâlde cümle içinde anlam kazanan anlatım birimlerine SÖZCÜK denir. “Ayşe ile Selim dün sinemaya birlikte gittiler.” cümlesinde “ile” sözcüğü cümle içinde anlam kazanırken diğer tüm sözcükler tek başına anlamı olan sözcüklerdir. Sözcüklerin taşıdıkları anlamları maddeler hâlinde görelim.

3 Sözcükte Anlam Özellikleri GERÇEK ANLAM: A)TEMEL ANLAM GERÇEK ANLAM: A)TEMEL ANLAM B)YAN ANLAM B)YAN ANLAM MECAZ ANLAM MECAZ ANLAM TERİM ANLAM TERİM ANLAM ŞİMDİ BUNLARIN TANIMLARINA VE ÖRNEKLERİNE GEÇELİM

4 A) TEMEL ANLAM: Sözcüğün bir varlığı ya da kavramı karşılamak üzere kazandığı ilk anlamdır.Bir sözcüğü tek başına gördüğümüzde zihnimizde oluşan ilk çağrışım ve resim,sözcüğün ilk anlamını oluşturur.Toplum genelinin aklına gelen anlam olduğu gibi, sözlükte de belirtilen ilk anlamdır.Her sözcüğün tek temel anlamı vardır. Sözcüğün bir varlığı ya da kavramı karşılamak üzere kazandığı ilk anlamdır.Bir sözcüğü tek başına gördüğümüzde zihnimizde oluşan ilk çağrışım ve resim,sözcüğün ilk anlamını oluşturur.Toplum genelinin aklına gelen anlam olduğu gibi, sözlükte de belirtilen ilk anlamdır.Her sözcüğün tek temel anlamı vardır. ÖRNEK : “Tartmak” sözcüğü denince aklınıza ne gelir? “Hedef” sözcüğü denince aklınıza ne gelir ?

5 Açmak : “Kapıyı açınca karşısında bir an beni gördü.” Oynamak: “Çocuklar bahçede neşe içinde oynuyorlardı.” Düşmek: “ Adamcağız ayağı takılınca aniden düşmüştü.” Bitmek: “Dolaptaki bütün meyve ve sebzeler bitmiş!” Görüldüğü gibi tüm altı çizili sözcükler TEMEL anlamlarıyla kullanılmıştır;yani akla gelen ilk anlamlarıyla. Görüldüğü gibi tüm altı çizili sözcükler TEMEL anlamlarıyla kullanılmıştır;yani akla gelen ilk anlamlarıyla.

6 B)YAN ANLAM: Bir sözcüğün temel anlamına bağlı olarak kazandığı yeni anlam ya da anlamlardır. Bir sözcüğün temel anlamına bağlı olarak kazandığı yeni anlam ya da anlamlardır.ÖRNEK: Başında her zamanki renkli bir şapka vardı. Çivinin başı kopmuştu. Birinci cümlede “baş” sözcüğü temel anlamında Birinci cümlede “baş” sözcüğü temel anlamında kullanılırken ikinci cümlede “bir şeyin toparlak kullanılırken ikinci cümlede “bir şeyin toparlak ucu” anlamında kullanılmış yani yan anlam kazanmıştır. ucu” anlamında kullanılmış yani yan anlam kazanmıştır.

7 Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen sıyrılarak başka bir anlama bürünmesidir.Anlatımı daha etkili ve çarpıcı kılma gereksiniminden doğar. B) MECAZ ANLAM : (DEĞİŞMECE ANLAM) ÖRNEK : Ütülemek : Sözcüğün temel anlamı tahmin edebileceğiniz gibi ütü aracıyla kırışık bir nesneyi düzgün hale getirmektir. “ Tepemde ikide bir konuşarak kafamı şişirdi!” Örneğinde kullanılan “şişirdi”sözü tamamen kendi anlamından sıyrılmış durumdadır.

8 Aşağıda verilen resimlerin size çağrıştırdıkları anlamları, mecaz anlama gelecek şekilde birer cümlede kullanınız. Aşağıda verilen resimlerin size çağrıştırdıkları anlamları, mecaz anlama gelecek şekilde birer cümlede kullanınız. Resim 1 Resim 4 Resim 5 Resim 2 Resim 3 Resim 6

9 ŞİMDİ RESİMLERDEN ÇIKARILAN ANLAMLARI ÖRNEK BİRER CÜMLEDE MECAZ ANLAMLARIYLA KULLANALIM ! RESİM 2: SÖZCÜK “TARTMAK” “Düşüncelerini iyice tartmadan sakın konuşma!” cümlesinde “tartmak” sözcüğü temel anlamından tamamen sıyrılarak “gözden geçirmek” anlamına gelmiştir. RESİM 1: SÖZCÜK “HEDEF” “Sıkı bir çalışmayla önceden belirlediği hedefine ulaşabildi.” cümlesinde “hedef” sözcüğü temel anlamından tamamen sıyrılarak “amaç, gaye” anlamına gelmiştir.

10 RESİM 3: SÖZCÜK “OKUMAK” “Arkadaşının aklından geçenleri tek tek okumaya çalıştı.” cümlesinde “okumak” sözcüğü temel anlamından tamamen sıyrılarak “anlamaya, farkına varmaya” anlamına gelmiştir. RESİM 4: SÖZCÜK “OYNAMAK” “Benimle bu konuda oynama,kalbini kırarım.” cümlesinde “oynamak” sözcüğü temel anlamından tamamen sıyrılarak “dalga geçmek, alay etmek” anlamına gelmiştir.

11 RESİM 5: SÖZCÜK “DÜŞMEK” “Fiyatlar çok düşmüş, pazara uğrayalım.” cümlesinde “düşmek” sözcüğü temel anlamından tamamen sıyrılarak “fiyatların azalması, inmesi” anlamına gelmiştir. RESİM 3: SÖZCÜK “AÇMAK;KIRMAK” “Arkadaşının kalbini en sonunda kırmayı başarmış.” “Bu konuyu yeniden açman hiç hoş olmadı.” cümlelerinde “okumak” sözcüğü temel anlamından tamamen sıyrılarak “üzmek; konuşmak, gündeme getirmek” anlamlarına gelmiştir.

12 C) TERİM ANLAM: Bilim, sanat, spor, siyaset gibi belli bir alanda özel bir kavram karşılığı olarak kullanılan sözcüklerdir. ÖRNEK : Güneşin girmesi için perdeleri açar mısınız? Temel Anlam Turgut Özakman’ın bu oyunu iki perdeden oluşmaktadır. Terim Anlam (Tiyatro) Bu bitkilerin kökünden boya çıkarıyorlar. Temel Anlam “ Toplum” sözcüğünün kökünü bulmamızı istedi öğretmenimiz. Terim Anlam (Dil Bilimi )

13 EŞ ANLAMLI (Anlamdaş) SÖZCÜKLER EŞ SESLİ (Sesteş) SÖZCÜKLER ZIT (Karşıt) ANLAMLI SÖZCÜKLER YAKIN ANLAMLI SÖZCÜKLER SOMUT ve SOYUT ANLAMLI SÖZCÜKLER GENEL ve ÖZEL ANLAMLI SÖZCÜKLER ANLAM İLİŞKİSİNE GÖRE SÖZCÜKLER

14 EŞ ANLAMLI (Anlamdaş) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir. Duymak – işitmek Ak - beyaz Düşünce – fikir Doktor - hekim Anlam - mânâ Uygun - müsâit Birey : ? Çeşit : ? Hudut : ? İkâz : ? İçten : ? Doğa : ? Şimdi sizler, karşılarında soru işareti bulunan sözcüklerin eş anlamlılarını söyleyiniz.

15 EŞ SESLİ (Sesteş) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklerdir. Eşsesli sözcükler arasında hiçbir anlam ilişkisi yoktur. Yüz: 1) surat (çehre) 2) sayı 3) yüzmek (suda yüzmek) 4) yüzmek (bir şeyin kabuğunu veya derisini yüzmek) El: 1) organ adı 2) yabancı Çay: 1) bitki 2) küçük akarsu ***kar ve kâr, hala ve hâlâ gibi sözcükler eşsesli değillerdir.Bunların anlamları farklı olduğu gibi,yazılışları da okunuşları da ayrıdır.Oysa bir sözcüğün eşsesli olması tanımda da belirttiğimiz gibi hem yazılış hem okunuş olarak aynı olması demektir.

16 ZIT (Karşıt) ANLAMLI SÖZCÜKLER Anlam bakımından birbirinin tam karşıtı olan sözcüklerdir. Geniş – dar Uzun - kısa Karanlık – aydınlık Tembel - çalışkan Gelmek - gitmek Gülmek : ? Kalın : ? Üzülmek : ? Hızlı : ? Temiz : ? Şimdi sizler, karşılarında soru işareti bulunan sözcüklerin karşıt (zıt) anlamlılarını veriniz. BİR SÖZCÜĞÜN OLUMSUZU, O SÖZCÜĞÜN KARŞIT ANLAMLISI DEĞİLDİR! “Gelmek” sözcüğünün olumsuzu “gelmemek” ; karşıtı ise “gitmek” sözcüğüdür.

17 YAKIN ANLAMLI SÖZCÜKLER Anlamları birbirine çok yakın; ancak birbirinin yerini tutamayan sözcüklerdir. Gücenmek - darılmak Gülmek - gülümsemek Demek - söylemek Şimdi sizler, karşılarında soru işareti bulunan sözcüklerin yakın anlamlılarını veriniz. Karışık : ? Hayal : ? Cesaret : ? CEVAP : Karışık : dağınık Hayal : rüya Cesaret : kahramanlık

18 GENEL ve ÖZEL ANLAMLI SÖZCÜKLER Ortak özellikler taşıyan birbiriyle ilgili sözcükler anlam genişliği yönünden karşılaştırıldığında bazılarının genel, bazılarının ise özel anlam taşıdığı görülür. Varlık canlı hayvan kuş kartal Genelden özele Kartal kuş hayvan canlı varlık Özelden genele SOMUT ve SOYUT ANLAMLI SÖZCÜKLER Varlığı duyu organları aracılığıyla anlaşılabilen ve var olduğu kanıtlanabilen kavramları karşılayan sözcükler SOMUT anlamlı sözcüklerdir. Varlığı duyu organları aracılığıyla anlaşılamayan; sezgi ve inançla anlaşılan kavramları karşılayan sözcükler SOYUT anlamlı sözcüklerdir. Hava, sıra, insan, rüzgar, ekşi, fren sesi, şeftali = SOMUT ANLAMLI Rüya, sevgi, üzüntü, kıskançlık, bağlılık = SOYUT ANLAMLI

19 SÖZ ÖBEKLERİ İKİLEMELER ÖZDEYİŞLER ATASÖZLERİ DOLAYLAMA DEYİMLER

20 Bir kavramı, bir durumu çekici bir anlatımla ya da özel bir yapı içinde belirten kalıplaşmış sözcük topluluğuna “deyim” denir. Deyimlerin çoğu mecaz anlamlıdır. Ok yaydan çıkmak : İki ayağını bir pabuca sokmak : Küplere binmek : Karnı zil çalmak : Bir konuda çok sinirlenmek Birini bir iş yapması için sıkıştırmak Çok acıkmak Geri dönülemeyecek bir iş yapmak DEYİMLERİN DE DİĞER SÖZCÜKLER GİBİ ANLAMDAŞLARI VEYA KARŞIT ANLAMLILARI OLABİLİR !

21 DEYİMLERİN ÖZELLİKLERİ: Deyimler kalıplaşmış sözlerdir. Sözcüklerin yerleri değiştirilemez, herhangi biri atılamaz, yerlerine başka kelimeler konulamaz. Örneğin, “ baş vurmak” yerine “kafa vurmak” diyemeyiz. Deyimler kalıplaşmış sözlerdir. Sözcüklerin yerleri değiştirilemez, herhangi biri atılamaz, yerlerine başka kelimeler konulamaz. Örneğin, “ baş vurmak” yerine “kafa vurmak” diyemeyiz. Deyimlerin arasına başka kelimeler girebilir: “Başını derde sokmak” Başını son günlerde hep derde soktu. Deyimlerin arasına başka kelimeler girebilir: “Başını derde sokmak” Başını son günlerde hep derde soktu. Deyimler en az iki sözcükten oluşurlar. Bu özellik deyimi mecazdan ayırır. 1. Ya kelime öbeği ve mastar şeklinde olurlar: ağzı açık, kulağı delik, sır saklamak,gözlerini dört açmak Deyimler en az iki sözcükten oluşurlar. Bu özellik deyimi mecazdan ayırır. 1. Ya kelime öbeği ve mastar şeklinde olurlar: ağzı açık, kulağı delik, sır saklamak,gözlerini dört açmak 2. Ya da cümle şeklinde olurlar ki bunların bir kısmı gerçek olaylara ya da öykücüklere dayanır. Yorgan gitti, kavga bitti. Dostlar alışverişte görsün, Çoğu gitti azı kaldı, 2. Ya da cümle şeklinde olurlar ki bunların bir kısmı gerçek olaylara ya da öykücüklere dayanır. Yorgan gitti, kavga bitti. Dostlar alışverişte görsün, Çoğu gitti azı kaldı,

22 ATASÖZLERİ Atalarımızın deneyimlere dayanan yargılarını, genel kural, bilgece düşünce ve öğüt olarak belirleyen ve gelecek nesillere aktaran kalıplaşmış sözlere “atasözü” denir. * Atasözlerinin çoğu mecaz anlamlıdır.Bazı atasözleri hem ger- çek hem mecaz anlam taşır;bazıları sadece gerçek anlamda da olabilir. Damlaya damlaya göl olur : Görünen köy kılavuz istemez : Vakit nakittir : Bugünün işini yarına bırakma : Ortada olan bir gerçeği açıklamak gerekmez. Vakit değerlidir ve doğru kullanılırsa kazanç sağlar. GERÇEK ANLAMLI Küçük birikimler zamanla çoğalır.

23 ÖZDEYİŞLER Atasözleri gibi özlü, derin anlamlı, çoğu mecazlı; ancak kimin söylediği bilinen sözlere denir. “Her insan kendisi için bir derstir.” Plenius “Nokta kadar çıkar için, virgül gibi eğilme.” Cenap Şahabbettin “İstikbal göklerdedir.” M.K. Atatürk

24 İKİLEMELER Cümlede anlatımın gücünü artırmak, anlamı pekiştirmek İçin bir sözcüğün eş, yakın, zıt anlamlısının veya aynı sözcüğün tekrarı ile oluşan söz öbeklerine “ikileme” denir. İkilemelerin değişik oluşumları vardır : 1 ) Aynı sözcüğün tekrarıyla oluşan : yeşil yeşil, öbek öbek… 2) Eş ya da yakın anlamlı sözcüklerden oluşan : iyi güzel, eş dost,… 3) Karşıt anlamlı sözcüklerden oluşan : az çok, iyi kötü, aşağı yukarı… 4) İkisi de anlamsız sözcüklerden oluşan : ıvır zıvır, eciş bücüş, abur cubur… 5) Biri anlamlı diğeri anlamsız sözcüklerden oluşan : yarım yamalak, eğri büğrü… 6) Sözcüklerden biri veya ikisi birden ek alan ikilemeler : baştan başa… 7) Yansıma sözcüklerin tekrarıyla oluşan : horul horul, şırıl şırıl…

25 YANSIMA SÖZCÜKLER Tabiata, insana, insan dışındaki canlılara ve eşyaya ait seslerin taklit edilmesi sonucu ortaya çıkan kelime veya kelime gruplarıdır. Tabiata, insana, insan dışındaki canlılara ve eşyaya ait seslerin taklit edilmesi sonucu ortaya çıkan kelime veya kelime gruplarıdır. tık, tak, pat, çat, hışır hışır, miyav, hırr, hav, me, mee, mışıl mışıl, fıkır fıkır, şıkır şıkır... tık, tak, pat, çat, hışır hışır, miyav, hırr, hav, me, mee, mışıl mışıl, fıkır fıkır, şıkır şıkır...  Yansımalardan isim ve fiil türetilebilir. “miyavlamak, çatırdamak, şıkırtı, meleşmek, şırıltı”  Yansımalardan isim ve fiil türetilebilir. “miyavlamak, çatırdamak, şıkırtı, meleşmek, şırıltı”

26 DOLAYLAMA Tek sözcükle anlatılabilecek bir varlık ya da kavramın birden çok sözcükle anlatılmasına “dolaylama” denir. Kara elmas - kömür File bekçisi - kaleci Beyaz altın - pamuk Beyaz perde - sinema Şimdi sizler, karşılarında soru işareti bulunan sözcüklerin karşılığını veriniz. Ulu Önder : ? Bacasız sanayi : ? Ormanlar kralı : ? Yavru vatan : ? CEVAP : Ulu önder : Atatürk Bacasız sanayi : turizm Ormanlar kralı : aslan Yavru vatan : Kıbrıs


"SÖZCÜKTE ANLAM Cümlenin anlamlı en küçük birimine ya da tek başına anlamı olmadığı hâlde cümle içinde anlam kazanan anlatım birimlerine SÖZCÜK denir." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları