Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI Öğr. Gör. Uğur AKKAYA İnş. Müh. Süleyman SARAYLI Doç. Dr. Emrah DOĞAN Dr.Emre AKÇALI Yard. Doç. Dr. Adem.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI Öğr. Gör. Uğur AKKAYA İnş. Müh. Süleyman SARAYLI Doç. Dr. Emrah DOĞAN Dr.Emre AKÇALI Yard. Doç. Dr. Adem."— Sunum transkripti:

1 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI Öğr. Gör. Uğur AKKAYA İnş. Müh. Süleyman SARAYLI Doç. Dr. Emrah DOĞAN Dr.Emre AKÇALI Yard. Doç. Dr. Adem AKPINAR Mehmet Sinan YILDIRIM

2 2 SUNUM PLANI  Taşkınların Önemi  Veri ve Yöntem Geometrik Verilerin Oluşturulması Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması  Sonuç ve Öneriler

3 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 3 Taşkınların Önemi Taşkın, bir akarsuyun aşağıda belirtilen sebeplerden dolayı yatağından taşarak çevresindeki arazilere, yerleşim yerlerine, altyapı tesislerine ve canlılara zarar vermek suretiyle, etki bölgesindeki normal sosyo- ekonomik faaliyeti kesintiye ugratacak ölçüde bir akış büyüklüğü oluşturması olayı şeklinde ifade edilmektedir.

4 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 4 Taşkınların Önemi yıla ortalama 22 adet taşkın yılda ortalama 19 kişi Ülkemizde sel yada bir diğer ifade ile taşkın afetleri, depremlerden sonra en büyük ekonomik kayıplara neden olan doğal afettir. Mevcut envanter verilerine itibari ile, taşkınlardan kaynaklanan ekonomik kayıp her yıl için ortalama ABD dolarına ulaşmaktadır döneminde değerlendirilen toplam taşkın olayı ise 626 ve toplam can kaybı sayısı 538 dır, ve aynı ifade ile bu dönemde her bir yıla ortalama 22 adet taşkın olayının düştüğü ve yılda ortalama 19 kişinin taşkınlarda hayatını kaybettiği görülmektedir.

5 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 5 Taşkınların Önemi Doğal afetleri önlemek tabi ki mümkün değildir. Ancak bu afetleri bir takım yapısal ve yapısal olmayan tedbirlerle felaket haline gelmeden zararlarını azaltmak mümkündür. Taşkın risk analizleri yapılarak bölgenin taşkın riskinin araştırılması ve bu bilgiler doğrultusunda yapısal önlemler, sigortalama işleri gibi yöntemlerle insanların can kaybını ve maddi kayıpları en aza indirmek doğru bir yaklaşım olacaktır.

6 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 6 Taşkınların Önemi Özellikle CBS (coğrafi bilgi sistemi) teknolojilerindeki ilerleme ve sayısal yükseklik modellerindeki kalite artırımıyla bir çok hidrolojik, hidrolik, su kaynakları ve çevre ile ilgili araştırmalarda uygulamalar artmıştır (Moore vd., 1991)

7 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 7 CBS ile hidrolojik ve hidrolik modellemelerine ait yazılımların entegrasyonu bir çok amaç için gerçekleştirilmiştir. Bunlardan birisi olan HEC-GeoRAS, ArcGIS CBS yazılımı içerisinde bir uzantı olup mekânsal verilerin işlenmesi için üretilmiştir. Bu uzantı yardımıyla var olan sayısal arazi modeli üzerinden akarsu yataklarına ait geometrik verilerin çıkartılması, işlenmesi, Hec- RAS hidrolik yazılımına ait veri tabanının okunması, su yüzeyleri ve taşkın haritalanması yapılabilmektedir. Veri ve Yöntem

8 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 8 CBS ve hidrolik yazılımlarla yapılan taşkın modellemeleriyle, olası taşkınlara ait su yüzeylerinin dağılış alanları, bunlara ait derinlik ve hacim hesaplamaları yapılabilmektedir. Veri ve Yöntem

9 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI Bu çalışma kapsamında geçmişte bir çok taşkın yaşamış olan Rize Taşlıdere’nin üzerindeki herhangi bir kesite gelmesi muhtemel 5, 10, 25, 50, 100, 500 ve 1000 yıllık debiler için taşkın alanlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Analizin yapıldığı Taşlıdere deresi Rize’nin Engindere mahallesi civarında bulunmaktadır. Taşlıdere deresi Güneysu ve Potomya derelerinin birleşmesi ile oluşmaktadır ve yapılan çalışmada dere uzunluğu yaklaşık 3 km kadardır. Veri ve Yöntem

10 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 10 Veri ve Yöntem Çalışma Alanına Ait Uydu Görüntüsü

11 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 11 Taşlıdere üzerinde yapılan çalışmalarda DSİ Trabzon Şube Müdürlüğü tarafından yapılan ölçümlere ait akım verileri ve 1/25000 ölçekli haritalar kullanılmıştır. DSİ tarafından hesaplanmış olan farklı tekerrür aralıklı taşkın debileri yanda tabloda görülmektedir. Veri ve Yöntem Tekerrür Aralığı Debi (m³/sn)

12 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 12 Taşlıdere taşkın haritalamasında en önemli aşamalardan birisini yüksek çözünürlüklü DEM’in üretilmesini oluşturmaktır. Bunun için çalışmada geometrik verilerden çizgisel katmanların en iyi yansıtıldığı TIN modeli kullanılmıştır. TIN, mevcut 1:25000 ölçekli topoğrafik haritalardaki 5-10 m eşyükselti eğrilerine ait nokta verilerlerinin enterpolasyonu ile üretilmiştir. (ÖZDEMİR, 2007) Veri ve Yöntem

13 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 13 Taşlıdere Deresine Ait TIN Modeli Veri ve Yöntem

14 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 14 Akarsulara ait hidrolik modellemelerin yapılabilmesi için akarsu yataklarına ait geometrik verilere ihtiyaç vardır. Bu veriler genel olarak akarsu sistemlerinin bağlantısının kurulması, yatak en kesitleri, bağlantı noktalarının tanımlanması, hidrolik yapılara ait veriler (köprü, menfez gibi) ve en kesit enterpolasyonlarından meydana gelmektedir. Çalışmada kullanılan geometrik veriler ise akarsular, akarsu kıyısı, akış yolları, enkesitler, köprüler, kanal içi yapılar ve arazi kullanımıdır. Geometrik Verilerin Oluşturulması

15 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 15 Geometrik verilerin oluşturulmasında altlık veri olarak TIN modelinin oluşturulması öncelikle gerçekleştirilmiştir. Yatak içinde ölçülen en kesit verileri yatak dışında ise eşyükselti ergilerine ait noktaların kullanılmasıyla üretilen TIN modeli, yatak içinde daha hassas yatak dışında ise 1:25000 ölçekli haritaların hassasiyetindedir. Geometrik Verilerin Oluşturulması Analizde TIN Modeli Üzerinde Alınan En kesitler

16 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 16 Geometrik verilerin sayısallaştırılmasında ve veri girilmesinde dikkat edilen bazı özellikler şu şekildedir; Akarsular, akarsu kıyıları ve akış yolları akarsuyun akış yönüne doğru sayısallaştırılmıştır. Akış yollarının tanımlamaları yapılmıştır (sağ, sol ve merkez gibi). Yatak enkesit çizgileri akarsu akış yönüne doğru sol kıyıdan sağ kıyıya doğru sayısallaştırılmıştır. Enkesit çizgileri akarsuyu ve akış yollarını bir kez kesmiştir ve iki çizgi birbiriyle kesiştirilmemiştir. Ayrıca nehri dik kesecek bir şekilde alınmıştır (Özdemir, 2007) Geometrik Verilerin Oluşturulması

17 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 17 Taşlıdere Deresine Ait Kesit Alınan Noktalar Geometrik Verilerin Oluşturulması

18 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 18 HEC-RAS; bir boyutlu, düzenli ve düzensiz akımların modellendiği bir programdır. Modellemenin yapılabilmesi için gerekli olan akarsu yatağındaki geometrik verilerin ve akımla ilgili verilerin girilmiş olması gerekmektedir. Sahamıza ait geometrik veriler, HEC-GeoRAS ta üretilmiş olup ilave veriler bu kısımda tamamlanmıştır. Yapılan çalışmaları kısaca şöyle özetleyebiliriz; Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması

19 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 19  En kesitlerde düzenleme işlemleri yapılmış. ve manning değerleri girilmiştir. manning değerleri dere içerisinde dere kenarında olarak girilmiştir.  Veriler, HEC-RAS ortamına aktarılmıştır. Modellemenin yapılacağı alanda en kesiti bulunan 1 tane köprünün verileri tanımlanmıştır. Bu veriler, köprülerin yüksek ve alçak platform bilgileri, ayaklarının eni ve boyları, ayaklar arası mesafe, köprü eni, köprü türüne göre modelleme bilgileri gibi veriler olup, değerlerin projelerinden ve arazi ölçümlerinden elde edilmiştir. Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması

20 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 20 Taşlıdere Deresine Ait En Kesitler Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması

21 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 21 Köprünün Memba Ve Mansap Tarafında Modellenmiş Hali Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması

22 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 22  Geometrik verilerin veri girişi tamamlandıktan sonra, DSİ Trabzon Şube Müdürlüğü tarafından hesaplanan. 2, 5, 10, 25, 50, 100, 500, 1000, taşkın tekrarlama sıklıklarına ait akım verileri (Steady Flow Data olarak) sisteme girilmiştir. Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması Staedy Flow Data Verilerinin Girilmesi

23 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 23  Akım verileri tamamlandıktan sonra HEC-RAS programında analiz yapılmıştır. Yapılan analiz sonucu en kesitlerin üç boyutlu görüntüleri aşağıda görülmektedir. Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması

24 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 24 Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması Analiz Sonucu Farklı Tekerrürlerde 3 Boyutlu Enkesitler

25 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 25  HEC-RAS’ta üretilen akım modellerinin dağılış alanları, derinlik ve hacimlerini ortaya koymak için CBS ortamındaki HEC- GeoRAS’a aktarılmıştır. Bunun için veri dönüşümleri yapılmıştır. RAS Mapping araç kutusunun kullanıldığı bu kısımda, öncelikle HEC-RAS’ta oluşturulan her bir modelin su yüzeyine ait yükselti seviyeleri oluşturulmuş ve TIN modelleri meydana getirilmiştir. Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması

26 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 26 artış  Daha sonra ise çalışmada kullanılan TIN modeliyle son oluşturulan su yüzeyine ait TIN modeli arasında fark, suyun dağılış alanı olarak kabul edilir ve farklı modellere ait taşkın grid haritaları üretilir. Oluşturulan taşkınlara ait alan ve hacim hesaplamaları 3D Analyst modülü kullanılarak yapılmıştır. Buna göre 2 yıllıktan 1000 yıllığa kadar taşkınların etkisinde alansal ve hacimsel olarak bir artış söz konusudur. aşağıdaki şekillerde farklı tekerrürlerdeki taşkın yayılım haritaları ve su derinlikleri verilmiştir. Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması

27 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 27 Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması Analiz Sonucu Elde Edilen Taşkın Yayılım Haritaları Q-2 Q-50 Q-10 Q-5

28 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 28 Hidrolik Modelleme ve Taşkın Haritalanması Analiz Sonucu Elde Edilen Taşkın Yayılım Haritaları Q-100 Q-1000

29 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 29 Türkiye’nin Doğu Karadeniz bölgesi karakteristik ve hidro- meteorolojik özellikleri nedeniyle her zaman risk altındadır. Sadece bölgesel özellikler değil yanlış arazi kullanımı da bu taşkınların meydana gelmesinde büyük etkendir. Çalışmada, ArcGIS, HEC-GeoRAS ve HEC-RAS kullanılmak suretiyle Rize taşlıdere'ye ait taşkın haritalamaları farklı taşkın tekrarlama sıklıklarına bağlı olarak yapılmıştır. Kullanılan veri tabanı dâhilinde çalışmamızda ele aldığımız köprü Q1000 debiyi güvenle geçirebilmektedir. Sonuç ve Öneriler

30 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 30 DSİ tarafında alınan 12 en kesitte yapılan ıslah çalışmalarının sonucunda debileri güvenle geçirdiği görülmüştür. Çalışmada Risk Yönetimi açısından taşkınlara ait haritaların değerlendirilebilmesi için taşkın sularına ait derinlik, alan ve hacim değerleri yanında, hız ve taşıdıkları sediment miktarlarının da önemi büyüktür. Bu özelliklerin bilinmesiyle, olası taşkınlarda zarar görebilme ihtimali olan alanlar kolay bir şekilde tespit edilebilir. Sonuç ve Öneriler

31 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 31 CBS içinde yer alan HEC-GeoRAS programı ile üretilen taşkın modellerine ait derinlik hesaplaması ve mekansal dağılımı haritalanabiliyorken taşkın sularına ait hız ve sediment miktarlarının mekansal haritalaması için yetersizdir. Bu özelliklerin de değerlendirilmesiyle taşkınlara ait risk yönetimi çalışmalarında daha gerçekçi sonuçlara ulaşmakmümkün olacaktır. Sonuç ve Öneriler

32 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 32 KAYNAKLAR [1] ERKEK C., AĞIRALİOĞLU N., Su Kaynakları Mühendisliği, Matbaa Teknisyenleri Yayınevi, [2] Computer-Assisted Design MethodologyForArmoringType Bridge ScourCountermeasures, Mehmet Sinan YILDIRIM, ODTÜ-2013 [3] Meriç Nehri Taşkın Yayılım Haritasının Oluşturulması, 3. Uluslararası Bursa Su Kongresi, O. SÖNMEZ, E. DOĞAN, G. ÇERİBAŞI [4] Tutorial On Using HEC-GeoRASWithArcGIS9.3, Venkatesh MERWADE, School of Civil Engineering, Purdue University, 2010 [5] Meteorolojik Karakterli Doğal Afetler Ve Erken Uyarı Sistemleri, Hayrettin BACANLI, 2011-Trabzon [6] Taşkın Modellemesi, 2. Ulusal Taşkın Sempozyumu, Doç. Dr. İsmail YÜCEL, 2010-Afyon [7] Taşkınları Ekonomik Boyutu, Dünya Su Günü, Mustafa ALTUNDAL, 2010-Afyon

33 RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI 33 KAYNAKLAR [4] Tutorial On Using HEC-GeoRASWithArcGIS9.3, Venkatesh MERWADE, School of Civil Engineering, Purdue University, 2010 [5] Meteorolojik Karakterli Doğal Afetler Ve Erken Uyarı Sistemleri, Hayrettin BACANLI, 2011-Trabzon [6] Taşkın Modellemesi, 2. Ulusal Taşkın Sempozyumu, Doç. Dr. İsmail YÜCEL, 2010-Afyon [7] Taşkınları Ekonomik Boyutu, Dünya Su Günü, Mustafa ALTUNDAL, 2010-Afyon [8] Sel Ve Taşkınlardan Korunmada Erken Uyarı Ve Önemi, Selma YAŞAR KORKANÇ, 2004 [9] Farklı Senaryolara Göre Taşkın Risk Analizi Havran Çayı Örneği, TMMOB Afet Sempozyumu, Hasan ÖZDEMİR [10] Engineering and Design Hidrologic Frequency Analysis, Department of Army, USACE, 1993

34 Süleyman SARAYLI İnşaat Mühendisi


"RİZE TAŞLIDERE’NİN TAŞKIN ANALİZİNİN YAPILMASI Öğr. Gör. Uğur AKKAYA İnş. Müh. Süleyman SARAYLI Doç. Dr. Emrah DOĞAN Dr.Emre AKÇALI Yard. Doç. Dr. Adem." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları