Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

6. DUYUSAL DEĞERLENDİRMEDE KULLANILAN SKALALAR. 2 Skalalar, uyarıcıya ait kalite karakteristiklerinin yo ğ unlu ğ unu- ş iddetini veya panelistlerin tercih.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "6. DUYUSAL DEĞERLENDİRMEDE KULLANILAN SKALALAR. 2 Skalalar, uyarıcıya ait kalite karakteristiklerinin yo ğ unlu ğ unu- ş iddetini veya panelistlerin tercih."— Sunum transkripti:

1 6. DUYUSAL DEĞERLENDİRMEDE KULLANILAN SKALALAR

2 2 Skalalar, uyarıcıya ait kalite karakteristiklerinin yo ğ unlu ğ unu- ş iddetini veya panelistlerin tercih derecesini belirlemek amacıyla kullanılan önemli araçlardır. Duyusal de ğ erlendirmede de ğ i ş ik tasarımda geli ş tirilmi ş olan skalalardan yararlanılmaktadır. En fazla kullanılan skalalar puanlama testlerinde belirtilen formdaki skalalardır. Ancak söz konusu testteki puanlama skalaları kalite derecelendirmesinde kullanılmakta olup, kalite karakteristiklerinin yo ğ unlu ğ unun veya tercihin derecelendirilmesi amacıyla kullanılabilecek de ğ i ş ik skala formları da mevcuttur. Bunlar kategori, grafik, hedonik ve yüz skalaları olarak gruplandırılabilmektedir.

3 3 Kategori Skalaları Bu tip skalalar iki çe ş ittir. Bunlardan bipolar (iki yönlü) skalalarda iki de ğ i ş ik ancak birbiriyle ili ş kili gıda karakteristi ğ ine ait tanımlamalar yo ğ un olarak skalanın iki ucunda yer almakta ve skalanın ortasına gidildikçe karakteristi ğ in yo ğ unlu ğ u azalmaktadır. Ş ekil 6.1'de "sertlik" ve "yumu ş aklık" kriterlerinin de ğ erlendirilmesi ile ilgili bir bipolar skala örne ğ i görülmektedir.

4 4 Kategori Skalaları Aşırı sert Çok sert Orta Derecede sert Biraz sert Biraz yumuşak Orta Derecede yumuşak Çok yumuşak Aşırı yumuşak Yok HafifOrta ÇokAşırı Şekil 6.1. Sertlik ve yumuşaklık derecelendirmesinde kullanılan bipolar skala Şekil 6.3. Tatlılık derecelerinde kullanılan unipolar skala Şekil 6.2. Kategorileri nümerik olarak ifade edilen bipolar skala

5 5 Kategori Skalaları Unipolar (tek yönlü) skalalarda ise tek bir kalite karakteristi ğ inin, yo ğ unlu ğ una göre derecelendirilmesi yapılmaktadır. Ş ekil 6.3’de tatlılık kriterinin derecelendirilmesinde kullanılan bir unipolar skala örne ğ i, ş ekil 6.4'de ise unipolar skala kullanılarak gerçekle ş tirilen bir tatlılık testine ait de ğ erlendirme formu görülmektedir.

6 6 Şekil 6.4. Unipolar skala kullanılarak uygulanan tat testine ait değerlendirme formu

7 7 Kategori Skalaları Ş ekil 6.4.’te gösterilen skalada görüldü ğ ü gibi panelistten tek bir kategoriyi i ş aretlemesi istenilmektedir. Bu amaçla kullanılan skalalarda 5 veya 6 kategori bulunmaktadır. Ancak panelistin ara kategorileri i ş aretlemeye gereksinim duydu ğ u durumlarda, skaladaki esas tanımların aralarında bo ş luk bırakılarak, söz konusu skalalar 9–10 kategorilik forma dönü ş türülebilmektedir. Ş ekil 6.5’de görülen 9 kategorili bir unipolar skala örne ğ i e ğ itilmi ş panelistler tarafından kolaylıkla kullanılabilmektedir Ancak, genelde unipolar skalalarda 5, bipolar skalalarda ise 9 kategori kullanılmaktadır. Söz konusu skalalardaki ölçümler varyans analizi tekni ğ ine göre istatistiksel olarak yorumlanabilmektedir.

8 8 Şekil kategorili unipolar skala Yok ZayıfOrtaKuvvetliÇok Kuvvetli

9 Grafik Skalalar Bu tip skalalarda kalite karakteristiklerinin yo ğ unlukları kategoriler halinde ayrılmamı ş olup, tek bir çizgi üzerinde "yok" tan çok kuvvetliye do ğ ru artacak ş ekilde ifade edilmektedir. Ş ekil 6.6'da bir grafik skala örne ğ i görülmektedir. Ş ekil 6.6'da gösterilen skala üzerinde panelistlerden söz konusu kalite karakteristi ğ inin yo ğ unlu ğ unu algıladıkları noktayı i ş aretlemeleri istenilmektedir. Bu teknikte belirli bir kategoride sınırlı kalınmaması bir avantaj olarak görülmektedir. Yok Çok kuvvetli

10 10 Grafik Skalalar Grafik skala kullanılarak lezzetin de ğ erlendirilmesi ile ilgili örnek Ş ekil 6.7'de görülmektedir. Söz konusu skalalarda panelist tarafından i ş aretlenen bölümün uzunlu ğ unun toplam uzunlu ğ a oranı de ğ erlendirilerek hesaplama yapılmaktadır. Bu tip uygulamalarda skala kullanımı konusunda panelistlerin çok iyi ş ekilde e ğ itilmeleri gerekmektedir.

11 11 Şekil 6.7. Meyve sularında lezzet değerlendirmesi ile ilgili olarak grafik skalalar kullanılan test formu İ sim Örnek No Tarih A ş a ğ ıda verilen skalalarda tüm lezzet karakteristikleri soldan sa ğ a do ğ ru artmaktadır. Örneklerin lezzet karakteristiklerini skalada uygun gördü ğ ünüz yere “X” i ş areti koyarak de ğ erlendiriniz. TATLILIK AS İ TL İ K LEZZET Şİ DDET İ TAT SONRASI İ ZLEN İ M Tatsız Çok asitli Asitsiz YoğunDüşük Kuvvetli ya da İstenilmeyen tat Yok ya da İstenilen tat Çok tatlı

12 Hedonik Skalalar Bu tip skalalarda panelistlerin tercih veya be ğ enme / be ğ enmeme durumları de ğ erlendirilebilmektedir. E ğ itilmi ş panelistler be ğ eni veya tercih durumlarını dikkate almaksızın do ğ ru yanıtı verdiklerinden, bu skalalar daha çok e ğ itilmemi ş panelistlere kullandırılmaktadır. Bu amaçla kullanılan 5 ifadeli hedonik skala örne ğ i ş ekil 6.8'de görülmektedir.

13 13 Şekil 6.8. Beş ifadeli hedonik skala formu İ sim: Kod: Tarih: Lütfen a ş a ğ ıdaki ifadeler içerisinde size sunulan ürün hakkında hissetti ğ iniz yanıtı (X) ile i ş aretleyiniz. Çok be ğ endim Be ğ endim Orta derecede be ğ endim Az be ğ endim Hiç be ğ enmedim

14 14 Hedonik skalalar Hedonik skalalar daha çok tüketici testlerinde kullanılırlar ve skala aralıkları e ş it ise parametrik istatistik (t-testi veya varyans analizi), e ş it de ğ il ise nonparametrik istatistik kullanılarak de ğ erlendirilirler. Çocukların veya okuma-yazma bilmeyen panelistlerin yer aldı ğ ı tercih çalı ş malarında yüz skalaları kullanılabilmektedir. Söz konusu skalalar Ş ekil 6.9'da görüldü ğ ü gibi bir yüz ifadesi ve altında açıklayıcı bir terim içermektedirler.

15 15 Şekil 6.9. Gülen yüz skalası Hiç beğenmedim Az beğendim Ne beğendim Ne beğenmedim Biraz beğendim Çok beğendim


"6. DUYUSAL DEĞERLENDİRMEDE KULLANILAN SKALALAR. 2 Skalalar, uyarıcıya ait kalite karakteristiklerinin yo ğ unlu ğ unu- ş iddetini veya panelistlerin tercih." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları