Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

AKARSU TOPOĞRAFYASI Mehmet Korhan Erturaç Güz-2015.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "AKARSU TOPOĞRAFYASI Mehmet Korhan Erturaç Güz-2015."— Sunum transkripti:

1 AKARSU TOPOĞRAFYASI Mehmet Korhan Erturaç Güz-2015

2 Hidrosfer Yunanca ὕδωρ - hydor, “su" and σφαῖρα - sphaira, “küre“ anlamına gelmektedir. Yerkürenin üstünde yada altında suyun sıvı/gaz fazında bulunduğu kesimine hidrosfer adı verilmektedir. Hidrosferin toplam kütlesi 1.4 x ton (1 ton = 1 m 3 )olarak hesaplanmaktadır. Bu hesaba göre dünyanın toplam kütlesine oranı yaklaşık %0.023 olarak belirlenmektedir. Hidrosferin 20 x kesimi atmosferde buhar fazında bulunmaktadır. Hidrosfer canlı hayatının devamı için çok önemli olmakla birlikte kaya çevriminin de en önemli kesimini kontrol etmektedir. Aşınma ve taşınma süreçleri büyük oranda hidrosfer kapsamında gerçekleşir Hidrosferin elemanları… Okyanus ve denizler (kıyılar) Akarsular Yer altı suları Göller Yeryüzünün yaklaşık %75’i (361 milyon km 2 ) okyanuslarla kaplıdır. Dünya okyanuslarının ortalama tuzluluk değeri %3.5 olarak belirlenmiştir.

3 Su Bütçesi Yeryüzündeki suyun % 97.2 lik kesimi tuzlu su olarak okyanuslarda bulunmaktadır Geri kalan sadece %2.8oranında tatlı su vardır. Tatlı suların oranı içinde %2.5 oranında bir kesim buzullar ve sabit kar örtüsü içerisinde tutulmaktadır. Bu kesim yavaş da olsa (erime ve süblimleşme süreçleri ile) hidrolojik döngünün içerisinde yer alır kesimi ise yer altı suyu olarak saklanmaktadır. % göllerde ve % oranında akarsularda bulunmaktadır. % atmosferde su buharı olarak bulunur Tatlı su oranının (%2.5 içinde %0.9 luk bir kesim ise topraktaki nem, bataklık suyu ve permafrost içinde saklanır

4 Hidrolojik Döngü Hidrolojik döngü, buharlaşma, yoğunlaşma ve yağış olarak tanımlanmaktadır. Buharlaşma sonucu atmosfere katılan su buharının %85’lik bir kısmı okyanuslardan geri kalanı ise kara alanlarındaki su kaynaklıdır. Yağışların %80’i doğrudan okyanuslara geri kalan %20’si ise kar yada yağmur olarak düşer. Bir kısmı yağarken yeniden buharlaşır. Yağış ve buharlaşma arasındaki fark, hidrolojik döngünün bir diğer elemanı olan taşınma (yüzeysel akış) ile karşılanır. Karalara düşen suyun ~36000 km3 miktarı yüzeysel akış ile okyanuslara geri taşınır (akarsular yardımı ile). Geri kalan su ise buzullarda, kar örtüsünde, göllerde, bataklıklarda ve yer altında belirli bir süre tutulduktan sonra okyanusa geri döner. Bitkilerin kullandığı su da büyük oranda terleme ile döngüye katılır.

5 Hidrolojik Döngü Rezerv Ortalama Kalış Süresi Antartika20,000 yıl Okyanuslar3,200 yıl Buzullar yıl Mevsimsel kar örtüsü ay Toprak nemi1 - 2 ay Yer altı suyu: sığ yıl Yer altı suyu: derin 10,000 yıl Göl yıl Akarsu2 - 6 ay Atmosfer9 gün

6  Fluvius (L.)  Akarsu, doğal bir yatak içerisinde akan su kütlesine verilen genel bir isimdir.  Akarsuların … ◦ Aşındırma (çökel üretim) ◦ Taşıma ◦ Çökelme  Süreçleri sonucunda oluşturduğu yüzey şekillerinin tümüne akarsu / flüvyal morfolojisi adı verilmektedir.  Yeryüzünde kara alanlarının %71’i akarsu hakimiyetinde şekillendirilmektedir  Okyanuslara ulaşan çökelin %85-90’i akarsularca taşınmaktadır  Sürekli ve süreksiz (mevsimsel) olarak iki sınıfta değerlendirilebilirler  Akan su miktarı net yağış ile birebir ilişkilidir  Net Yağış=Yağış – Buharlaşma  Bunun yanısıra akarsuların yer altı suyu ile etkileşimi bulunmaktadır.

7 Flüvyal Sistemin Parçaları Membaa Mansap Kaide seviyesi Bölge 1 üretim Bölge 2 taşıma Bölge 3 depolama Kaide seviyesi: Taban seviyesi olarak da adlandırılan, her bir vadi/akarsu sisteminin en düşük kotunu ifade eden seviyedir. Bir akarsu sistemi içinde deniz yüzeyi mutlak kaide seviyesidir.

8 Drenaj (su toplama) Alanı Akarsu Havzası Su Bölümü Çizgisi Her akarsu, su ve sediman kaynağı olan bir alanı akaçlamaktadır. Akaçlama havzaları birbirlerinden su bölümü çizgisi olarak adlandırılan topoğrafik bir yükseklik (sırt) ile ayrılırlar.

9

10 Akarsu Enerjisi Akarsu morfolojisi (erozyon ve taşınma) büyük oranda akarsuyun enerjisine bağlı olarak gelişmektedir. Potansiyel enerji Su miktarı Vadi profili boyunca herhangi bir noktanın kaide seviyesinden yüksekliği ile doğru orantılıdır. Kinetik Enerji Akarsular jeomorfolojik işleri için kinetik enerjiyi kullanır Potansiyel enerjinin dönüşümüyle açığa çıkar Kinetik Enerji = Akış = suyun hacmi x Akış Hızı suyun kütlesi (m) x akış hızı (V) karesi / 2

11 Bir kanalda akan sular (akarsu), membasından mansaba kadar sürekli azalan bir eğim boyunca akar, bu eğim miktarı (gradyan) akarsuyun enerjisini ve akış özelliklerini denetlemektedir. Akarsular üst çığırlarında (menbaa) kilometre başına onlarca metre düşüm gösterirken, mansap alanlarında (deniz yada göl, kilometre başına birkaç santimetre ölçeğine (neredeyse 0) kadar düşebilir.

12 Plan görünümü Kanal eğimi Enine kesit

13 Akarsuların hızı, birim zaman başına mansap yönünde aldığı mesafe olarak genellikle m/sn olarak tanımlanır. Kanal kesitinde en yüksek hız kanalın orta kesimi olan talveg de gözlenir sürtünme nedeniyle de yanlara ve tabana doğru azalır. Bir akarsu kanalının belirli bir noktasındaki kesitinden belli bir zamanda geçen su miktarına debi denilir. Debi (Q): Kesit alanı (A=WxD) ile akış hızı (T) çarpımı ile belirlenir (m 3 /sn)

14

15 WENTWORTH TANE BOYU ÖLÇEĞİ WENTWORTH GRAIN-SIZE SCALE φ ölçeği Boy Aralığı (metrik) Agrega İsmi (Wentworth Sınıfı) Aggregate name (Wentworth Class) < −8> 256 mmBlokBoulder −6 ile −864–256 mmParçaCobble −5 ile −632–64 mmÇok kaba çakılVery coarse gravel −4 ile −516–32 mmKaba çakılCoarse gravel −3 ile −48–16 mmOrta çakılMedium gravel −2 ile −34–8 mmİnce çakılFine gravel −1 ile −22–4 mmÇok ince çakıl (granül)Very fine gravel 0 ile −11–2 mmÇok kaba kumVery coarse sand 1 ile 0½–1 mmKaba kumCoarse sand 2 ile 1¼–½ mmOrta kumMedium sand 3 ile 21/8-1/4 mm (125–250 µm)İnce kumFine sand 4 ile 31/16-1/8 mm (62.5–125 µm)Çok ince kumVery fine sand 8 ile 41/256-1/16 mm ( –62.5 µm)Silt > 8< 1/256 mm (< µm)KilClay

16 Akarsular içerisinde çökeller 3 türlü taşınırlar. Yatak yükü: Yuvarlanarak yada kayarak (parça ve bloklar) Sıçrayarak (kaba kum ve ince çakıl) Asılı yük olarak (kil ve silt) Eriyik yük (Ca+CO3 vb) Taşınma biçimi tane boyu ve akarsuyun hızı ile ilişkilidir

17

18 Küresel asılı sediman taşınımının miktar dağılımı

19 Dünya Erozyona Duyarlılık Dağılımı

20 Akış Rejimi Laminer akış: Akış çizgileri (su moleküllerinin hareketi), birbirine paraleldir, komşu tabakalar arasında karışma gözlenmez. Düşük enerjili akarsularda, akış hızı düşük olduğu durumlarda gözlenir. Türbülan akış: Akış çizgileri birbirine girmiş ve tabakalar karışmıştır. Yüksek enerjili akarsularda gözlenir. En çok yatak yükü bu tür akıntlarda taşınır.

21 Sediman Kaynakları (aşındırma)  Hidrolik Aşındırma ◦ Kinetik enerji yardımıyla parça kopmasına  Korazyon ◦ Akarsu yüklerinin yatağa çarpması ile aşındırma  Korozyon ◦ Kimyasal aşındırma (karbonat, jips vb. kayalarda)  Kaya düşmesi  Heyelan  Toprak erozyonu  Günlenme

22 Akarsu Oluşumu Damla/yağmur erozyonu Seyelan Rill (derecik) oluşumu Gully (kanal) gelişimi (arızalı vadiler) Vadi sistemi (taşkın düzlüğünün oluşması) Akarsu

23 Yağmur/çarpma (damla) erozyonu:

24 Yüzey akışı: Yaygı akıntıları / derecikler (rill)

25

26

27

28 Mekanik aşındırma / abrazyon akarsu yatağının aşındırılmasını sağlar, böylece akarsu yatağını derine doğru kazarak malzeme üretir. Korazyon (dev kazanı) türbülans akım içerisindeki yatak yükünün oluşturduğu kanal tabanındaki aşındırmaya denilir Yana doğru aşındırma akarsu eğiminin düşük olduğu kesimlerde kanalın kendi yatak çökellerini aşındırmasıyla gerçekleştir.

29

30 Güney Afrika’da 2-3 m çapında dev kazanları Yatak aşındırması

31 Akarsu Aşındırmasının Türleri Derine doğru (vertical) aşındırma Yana doğru (lateral) aşındırma Geriye (headward) aşındırma

32 Yana doğru (lateral) aşındırmanın oluşumu

33

34

35 Geriye (headward) aşındırma

36

37 Akarsu Gelişimi (Boyuna Profil) 1.Bİr yöne doğru sabit eğimli bir yüzeyde 2.Plato karakterindeki ilksel bir yüzeyde 3.Düzensiz bir ilksel topoğrafya üzerinde Erinç

38

39

40 Vadi Tipleri a)Boğaz b)Kanyon c)Çentik (V biçimli) d)Tabanlı e)Asimetrik (litoloji farkı nedeniyle) f)Asimetrik (mendereslenme nedeni ile) Erinç

41 Akarsular Tarafından Oluşturulan Yerşekilleri Aşındırma Şekilleri Vadiler Aşınım Yüzeyleri Peneplenler Aşınmalı taraçalar Depolanmalı Şekiller Alüvyal (birikinti) yelpazeler Dağ eteği ovaları Taşkın ovaları Deltalar Depolanmalı taraçalar

42 Drenaj (su toplama) Alanı Akarsu Havzası Su Bölümü Çizgisi Her akarsu, su ve sediman kaynağı olan bir alanı akaçlamaktadır. Akaçlama havzaları birbirlerinden su bölümü çizgisi olarak adlandırılan topoğrafik bir yükseklik (sırt) ile ayrılırlar.

43

44 Dağ veya tepe gibi doğal yapılarla çevrelenmiş, tüm yüzey sularını toplanarak daha düşük kotlara ileten doğal sınırlardan oluşan hidrolojik sistem kontrol eden yeryüzü parçasıdır. (drenaj alanı, su toplama alanı, drenaj havzası, hidrolojik havza, vb...)

45 Bir lavaboya dökülen tüm suyun lavabo giderine doğru akması Çatıya düşen yağmur suyunun saçaklara, oradan da gider borusuna yönelmesi. Drenaj Alanının Belirlenmesi

46 Drenaj Alanı yağışlardan itibaren meydana gelen yüzeysel akışı, akarsu üzerinde alınan bir noktaya ulaştıran alanlara denir Su Bölümü (ayrımı) Çizgisi Birbirine komşu iki havzanın beslenme alanlarını ayıran çizigidir

47

48

49 Drenaj Alanının Belirlenmesi

50

51

52

53

54 UYGULAMAUYGULAMA

55

56

57

58

59

60


"AKARSU TOPOĞRAFYASI Mehmet Korhan Erturaç Güz-2015." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları