Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

3. BÖLÜM EĞİTİMİN TARİHSEL TEMELLERİ Öğrenci bu bölümü öğrendiğinde; 1.Geçmişten bugüne eğitim tarihindeki gelişmeleri öğrenir, 2.Günümüz ve geçmiş arasındaki.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "3. BÖLÜM EĞİTİMİN TARİHSEL TEMELLERİ Öğrenci bu bölümü öğrendiğinde; 1.Geçmişten bugüne eğitim tarihindeki gelişmeleri öğrenir, 2.Günümüz ve geçmiş arasındaki."— Sunum transkripti:

1 3. BÖLÜM EĞİTİMİN TARİHSEL TEMELLERİ Öğrenci bu bölümü öğrendiğinde; 1.Geçmişten bugüne eğitim tarihindeki gelişmeleri öğrenir, 2.Günümüz ve geçmiş arasındaki ilişkiyi açıklar, 3.Eğitimin tarihi temellerini kavrar, 4.Türk tarihinde eğitim anlayışındaki değişmeleri ana hatlarıyla açıklar, 1

2 İçindekiler Giriş İlk Çağlarda Ve Antik Dönemde Eğitim Orta Çağda Eğitim Rönesans ve Aydınlanma Dönemlerinde Eğitim Türklerde Eğitimin Tarihsel Temelleri 2

3 Giriş Eğitimin tarihi, insanlığın tarihi kadar eskidir. En eski dönemlerden günümüze değin insan eğitimi söz konusu olmuştur. Çünkü insan, en azından yaşamı için, eğitilmeye en çok gereksinimi olan bir varlıktır. İnsanı diğer varlıklardan ayıran en önemli yetilerden biri akıldır. İnsanoğlu, aklı sayesinde diğer varlıklara üstünlük sağlamıştır. Akıl da, eğitim yoluyla işlenebilen bir cevherdir. Bu cevherin kullanılmasında “eğitim” önemli bir araçtır. 3

4 Giriş Bu, öyle bir araçtır ki, bu araç, aynı zamanda insanı mutluluğa götüren bir amaçtır. Her öğretmen adayı, eğitimin tarihsel gelişimi ve birikimi hakkında bazı temel bilgilere vakıf olmalıdır. Çünkü eğitimin tarihsel gelişimi ve birikimi bilinmeden eğitim ve öğretmenlik mesleğine yönelik sorunlar anlaşılamaz ve doğru çözüm yolları bulunamaz. Tarihte eğitim sorunlarının nasıl anlaşıldığı, sorunlar karşısında üretilen fikirlerin ve uygulama biçimlerinin neler olduğu bilinmelidir. 4

5 İlk Çağlarda ve Antik Dönemde Eğitim Başlıkta geçen “ilk çağlar” deyimi, yazının icadı (yaklaşık M.Ö. 4-5 bin yıla kadar uzanan bir dönem) ile İsa’nın doğumunu izleyen 4-5. yüzyıla kadarki zaman aralığıdır. Bu geniş zaman aralığında antik dönemin yeri önemlidir. Eğitimin tarihini, daha eski dönemlerden değil de antik dönemden başlatmak daha uygun olur. Antik dönem, M.Ö. 4-3.yüzyıl ile M.S yüzyıllar olarak görülebilir. Bu dönemde eğitim işi, düşünsel bir problem olarak görülmeye başlanmıştır. 5

6 İlk Çağlarda Ve Antik Dönemde Eğitim Çünkü bu dönemde eğitim, önemli bir tartışma konusu olarak ele alınıp incelenmiştir. Birçok düşünür eğitimin ne olduğu ve nasıl yapılması gerektiği konusunda önemli fikirler ileri sürmüştür. İlk çağlarda ve antik dönemde eğitim incelenirken, Doğu ve Batıda önemli uygarlıklara sahip millet veya devletlerdeki eğitim yaklaşımları esas alınmıştır. Bunlar şöyle sıralanabilir: Mısırlılar, Çinliler, Hintliler, Yunanlılar. 6

7 a) Mısırlılarda Eğitim Mısırlıların tarihi M.Ö. 3000’li yıllara kadar gider (M.Ö ). Nil nehrinin etrafında bulunan Mısır halkı, tarihin ilk devirlerinde büyük bir medeniyet kurmuştur. Mısırlıların en parlak medeniyeti, M.Ö yıl önce duruma hakim olan Ramses devrine aittir. Mısır medeniyetinin oluşmasında Nil nehrinin ve Mısır’ın tabii özelliklerinin büyük etkisi vardır. 7

8 a) Mısırlılarda Eğitim Tarıma dayalı bu toplumda Nil nehrinin her yıl taşması ve suyunu çekmesi bazı bilim dallarının gelişmesine neden olmuştur. Meteoroloji ve astronomi bilimleri sayesinde, zamanı olaylara ayırmak ve takvim yapmak gibi ihtiyaçlar, Nil nehrinin taşması ile ilgili bulunmaktadır. Yine suların taşmasından ötürü tarlaların sınırlarının ortadan kalkması ile doğan anlaşmazlıkların önlenmesi için hukuk bilimi; kuraklık zamanlarında tarlayı sulayabilmek için açılacak kanallardan da topografya ve mühendislik bilimleri doğmuştur. 8

9 a) Mısırlılarda Eğitim Belli bir refah düzeyine ulaşan Mısır’da Tıp bilimi de önemli ölçüde gelişmiştir. Tanrılık iddiasında bulunan Firavunların mumyaları ve kalıntılarda bulunan beyin ameliyatı izleri Mısır’da tıp biliminin geliştiğini göstermektedir. Tüm bunlar, Mısırlılarda matematik ve geometrinin de geliştiğine işaret etmektedir. 9

10 b) Çinlilerde Eğitim Çinliler dünyanın en eski halklarından biridir. Çin kültürü M.Ö. 1000’li ve daha eski yıllara dayanır. Adet ve geleneklerine sıkı sıkıya bağlı bir topluluktur. Bilgilerinde de muhafazakârdırlar. Buluşlarını diğer toplumlardan saklamışlardır. Örneğin barutu Çinliler bulmuşlar ama yalnızca fişek yapımında kullanmışlardır. Mıknatısı da onlar bulmuşlar fakat bundan sadece gemicilikte faydalanmışlar ve buluşlarını başka milletlerle paylaşmamışlardır. 10

11 b) Çinlilerde Eğitim Çin eğitiminde dini inançların, örf ve adetlerin büyük etkisi vardır. Kutsal kitapları Şaking’de “Küçük yaştan ölünceye kadar insanın okutulması ve eğitimi düşünülmelidir” denmektedir. Çinlilerin en eski filozoflarından ve bir peygamber gibi tanınmış ahlakçılarından olan Konfüçyüs (Doğumu M.Ö. 551), eğitim tarihinde, halkı kırmayarak, onların inançlarına saygı göstererek, düşüncelerini kabul ettirmiş bir halk eğitimcisidir. Ona göre eğitimin amacı “erdemli” insan yetiştirmektir. Güçlükleri yenmeyi birinci ödevi olarak kabul eden ve ödülü sonraya bırakan bir kimseye erdemli denir. 11

12 b) Çinlilerde Eğitim Çinlilerde eğitim kurumlarının yaygın olduğu söylenmektedir. M.Ö. 220 yılında Şaking kitabında eğitim bakanlığından bahsedildiğine rastlanmıştır. Çin’de yüksek tabakanın okuyacağı saray okulları mevcuttur. Buralarda yazı öğretilir, daha sonraları da parçalar ezberletilirdi. Çin’de prensler sekiz yaşında, memur çocukları ise 13 yaşında saray okullarına kabul edilirlerdi. 12

13 c) Hintlilerde Eğitim Tarihin ve medeniyetin en eski orijinal kavimlerinden biri de Hintlilerdir. Hint yarımadasında yaşayan Hint toplumunun eğitiminde dini inançların etkisi büyüktür. Hint toplumunda egemen olan felsefî iki din (öğreti) vardır. Bunlar Brahmanizm ve Budizmdir. 13

14 c) Hintlilerde Eğitim Hindistan’da Brahmanizm dinine bağlı olarak kast sistemi egemendir. Kast sisteminde halk Brahman, asker, esnaf ve köle olarak dörde ayrılmıştır. Bunlardan birinden diğerine geçilemezdi. Kast sistemi eğitim sistemini de etkilemiştir. Eğitim işini üstlenenler Brahmanlar denen din adamlarıdır. Brahmanların kutsal bilinmesi öğrencilerin öğretmenlerine karşı itaatli ve saygılı olmasını kolaylaştırmıştır. Öğretmen babadan üstün sayılırdı. Eğitimin amacı, Brahmaya ulaşmak ve böylece mutluluğu yakalamaktır. Brahmaya ulaşmak için irade eğitimi önemlidir. 14

15 c) Hintlilerde Eğitim M.Ö. 600 yıllarında yaşamış olan Buda (asıl adı Sitharta’dır), Brahmanizmi biraz yumuşatmak istemiştir. “Gerçeğe ermiş”, “nura ermiş” anlamına gelen “Buda” kast sistemini ortadan kaldırmaya çalışmıştır. Eğitimin amacı “Nirvana”ya ulaşmaktır. Nirvana’nın felsefî anlamı hiçliktir, yokluktur. Ahlâki eğitim önemlidir. Bu eğitimin amacı, bütün acıların ve ıstırapların kökü olan duyu organlarının disiplin altına alınmasıdır. 15

16 d) Yunanlılarda Eğitim Antik Yunan denilince, öncelikli olarak bugünkü Türkiye ve Yunanistan topraklarına yayılmış bir coğrafi bölge ve bu bölgede yaşayan halklar ve site devletleri akla gelmektedir. Siteler, bir şehirle, onun etrafındaki köylerden meydana gelmekte idi ve siteler aristokratik bir sistemle kurulmuşlardı. En önemli site devletleri Sparta ve Atina adını taşımaktaydı. Sparta ve Atina sitelerinin eğitim sistemleri, iki ana model olarak ortaya çıkmıştır. Fakat Atina eğitim sistemi, egemen bir duruma geçerek ön planda yer almıştır. 16

17 (1)Sparta’da Eğitim Tarihte Sparta şehir devleti, bugünkü Mora yarımadasında bir tarım devleti olarak yer almıştır. Bu devlet, M.Ö. 8. yüzyıldan itibaren kuzeyden gelen Dorların göçleriyle oluşmuştur. Sparta’da eğitimin amacı; iradeyi kuvvetlendirmek, bedeni kuvvetli ve zinde hale getirmek esasına dayanır ve gençler devlet tarafından toplum için yetiştirilirdi. Sparta’da eğitimin bu şekli almasında, ülkenin sosyal durumunun büyük etkisi vardı. Çünkü ülkede azınlıkta olan bir egemen sınıf, bir de köle sınıfı vardı. Egemen sınıf, içten ve dıştan gelecek tehlikelere karşı kendini sürekli koruma refleksi ile beden eğitimi ve bu eğitimin amacı olan savaş eğitimine önem vermişti. Sparta gençleri; askerler gibi kamplarda, çadırlarda yaşar, her zaman askeri eğitim görürler ve beden eğitimi yapmak zorunda kalırlardı. 17

18 (2)Atina’da Eğitim Atina’da halkın büyük bir kısmını esirler oluşturmaktaydı. Esirler ülkenin ziraat işleriyle uğraşırlardı. Bunların dışında kalan imtiyazlı ve seçkin sınıf durumundaki Yunanlılar da bilim, güzel sanatlar, ülkenin idari ve siyasi işleriyle meşgul olurdu. Atina’da eğitimin amacı iyi yurttaş yetiştirmektir. Burada eğitim Sparta’da olduğu gibi devlet tarafından değil, aile tarafından verilir ya da verdirilirdi. 18

19 (2)Atina’da Eğitim Bugünkü sosyal düzenle karşılaştıracak olursak Sparta’da sosyal bir eğitim düzeni, Atina’da ise liberal bir eğitim düzeni vardı. Atina’da eğitim zorunluluğu yoktu. Devlet, eğitim ve öğretim işlerini kontrol etmiyordu. Çocukları öncelikli olarak terbiye etme görevi, anne-babaya verilmişti. Öğretmenlik bir meslek halini almış değildi. Pedagoglar aydın insanlardı. Güzel, anlamlı konuşmaya ve şuur üstünlüğüne çok değer verilirdi. Eğitim, erkek çocuklar için önemli idi. Kızlara ise ancak ev hayatında gerekli ve zorunlu olan bilgiler veriliyordu. 19

20 (3)Sokrat Sokrates M.Ö. 470 yılında Atina yakınındaki Alokopa’da doğmuştur. Babası bir heykeltıraş, annesi ise ebe idi. Kendisi mütevazı, fakir bir ailedendi. Sokrates, hiçbir okul açmadan yalnız belli başlı konular üzerinde tartışmak suretiyle M.Ö.434 yılından ölümüne kadar öğretim çalışmalarında bulunmuştur. Sokrates’in etrafını her zaman, öğrencilerinden ve ateşli hayranlarından meydana gelen bir grup çevrelemekteydi. Öğrencileri arasında her sınıftan insanlara rastlanıyordu. Örneğin, Platon gibi yüksek aristokrasiye mensup bir gencin yanı başında Antisthenes gibi bir köle de bulunabiliyordu. 20

21 (4)Platon Sokrates’in öğrencisi olan Platon M.Ö. 427 yılında Atina’da doğmuştur. Asıl adı Aristacles’tir. Ona Platon adı, cüssesinin büyüklüğü ve göğsünün geniş olmasından dolayı verilmiştir ve Platon Atina’nın en eski ve asil ailelerinden birine mensuptur. Platon kırk yaş civarında Atina’daki Heros Akademos koruluğunda ünlü okulu “Akademia”yı kurmuştur. Bu akademi, bir düşünce etrafında ortaklaşa çalışan şahısların meydana getirdiği kapalı bir bilim cemiyeti idi. Kurduğu akademisinin kapısına “Geometri bilmeyen buraya giremez.” cümlesini yazdırmıştır. 21

22 (5)Aristoteles Aristo M.Ö. 384 yılında Selanik civarında dünyaya gelmiştir. Babası Nikkomachos, Makedonya kral ailesinin doktoru ve aile dostudur. Aristo’nun ataları arasında da bir çok hekim vardır. Aristo 17 yaşındayken Platon’un Akademisi’ne girmiş ve hocasının ölümüne kadar 20 yıl boyunca onun derslerini dinlemiştir. Kendisi de M.Ö.335 tarihinde Lyceum adıyla bilinen felsefe okulunu ve daha sonra da Paripathos okulunu kurmuştur. Geniş bir bahçenin çevrelediği bu okulda öğretmenler öğrencilerle ağaçlar altında gezinerek tartışırlardı. Paripathos okulu, Aristo’nun ölümünden sonra da dağılmamış ve tıpkı Platon’un Akademisi gibi bilimsel ve felsefi düşüncenin merkezi olarak yüzyıllar boyu sürmüştür. 22

23 e) Diğer Toplumlarda Eğitim İlk çağlarda ve antik dönemde diğer uygar toplumlar olarak Sümerliler, İranlılar, İsrailliler ve orta çağa kadar uzanan Romalıların eğitim anlayışlarından da söz edilebilir. Örneğin Romalılarda eğitim, teorikten ziyada uygulamada gerçek yerini bulmuştur. Başka bir ifade ile Romalılarda eğitim, pratik yaşama yöneliktir. Romalıların amacı, “iyi yurttaş” yetiştirmektir. İyi yurttaş, günlük yaşama başarı ile uyum sağlayabilen, görev ve sorumluluklarını bilen kişilerdir. 23

24 e) Diğer Toplumlarda Eğitim Romalılar, eğitim sistemlerini oluştururken antik dönem filozoflarının düşüncelerinden yararlanmış, ancak eğitim konusunda yeni bir teori oluşturmamışlardır. Romalıların en önemli eğitimcilerinden biri Cicero (M.Ö.106- M.Ö.43)’dur. Cicero, aynı zamanda Roma’nın en ünlü hatibidir. 24

25 Orta Çağda Eğitim Orta Çağ; M.S. 476’da Roma İmparatorluğunun yıkılışı ile başlamış, Rönesans’ın başlangıcı olarak kabul edilen 1500’lü yıllara kadar sürmüştür. Bu zaman dilimi, aynı zamanda dünyaya egemen olan iki büyük dinin gelişimine rastlar. Dolayısı ile bu bin yıllık süredeki eğitim ve düşünce hareketleri de iki büyük dinin etkisi altında kalmıştır. 25

26 a) Orta Çağ Avrupa’sında Eğitim Avrupa’da Antik kültür, Hıristiyanlık süzgecinden geçirilerek yeniden yorumlanmış ve “skolastik düşünce” ortaya çıkmıştır. Platon ve Aristo’nun düşünceleri, bir yandan Hıristiyanlık süzgecinden geçirilip resmi ideolojiye dönüşürken diğer yandan ilginç bir şekilde yasaklanmıştır. 26

27 b) Orta Çağ Asya’sında Eğitim Orta Çağ İslâm dünyasında düşünürler, antik çağ filozoflarının Arapçaya çevrilen eserlerini yorumlamışlar ve bunlara benzer eserler vermişlerdir. Farabi, Biruni, İbn Sina, İbn Rüşt, İbn Haldun, Gazali… eğitimci ve düşünürlerden ilk akla gelenlerdir. Bunların eğitime yönelik görüşlerinde, İslâm dininin öğretileri ile antik filozofların düşüncelerinin harmanlandığını görüyoruz. Eğitimin biçimlenmesinde dinsel amaç etkili olmakla birlikte Batı’daki biçimiyle tam bir skolastik düşünceden söz edilemez. Çünkü İslâm okullarında dini öğretilerin akıl yoluyla doğrulama çabasında ısrarcı bir yol izlenmemiştir. 27

28 Rönesans ve Aydınlanma Dönemlerinde Eğitim Bu dönemler, Batı’nın tarihiyle ilgili gelişmeleri ifade etmek için kullanılır. Rönesans dönemi, genellikle 15. ve 16. yüzyıllar olarak bilinir ve Orta Çağın bitiminden sonra başlar Fransız ihtilalinden sonraki yüzyıl, 18. yüzyıldan sonra ortaya çıkan gelişmeler aydınlanma dönemi olarak adlandırılabilir. Bu dönemler, ülkelerin gelişmişlik düzeyine göre değişir. Bir yerde Rönesans hareketleri daha yeni başlamışken diğer bir yerde aydınlanma dönemine geçilmiş olabilir. Bu dönemi hümanizm, reform ve aydınlanma akımları çerçevesi içinde betimleyeceğiz. 28

29 a) Hümanizm Dönemi ve Eğitim Rönesans’tan ayrı düşünülemeyen düşünce akımı “Hümanizm”dir. Rönesans ile antik çağın güzel sanatlar akımlarının yeniden canlandırılması anlaşılırken, hümanizm ile daha çok antik çağın edebi ve düşünsel yönden yeniden yaşanılması anlaşılır. Gerçekte her iki akım birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Hümanizm, din adına insanı küçülten ve dünyayı hor gören zihniyetlere karşı çıkan, her türlü bağnazlığın karşısına dikilen bir harekettir. Hümanistler için başlıca problem, insanın düşünce yönünden yeniden şekillendirilmesidir. 29

30 a) Hümanizm Dönemi ve Eğitim Hümanizmin bu eğitim ideali çok yönlü yaratıcı bir düşünce olup amacı “Evrensel İnsanın” ortaya çıkartılmasıdır. Ancak bu eğitim ideali ister istemez aristokratik bir karakter kazanmaktadır. Çünkü bu eğitim ideali okullarda çocuklara kazandırılacak bir şey olmaktan çıkmakta ancak edebiyatçılar ve sanatkârlar için birer ideal olmaktadır. Bu yüzden hümanizm, okullar yolu ile değil kültürel hayat yolu ile kendini geliştirmiştir. 30

31 b) Reform Dönemi ve Eğitim Rönesans’la kilisenin otoritesi sarsılmış ve dinde yeni bir reform hareketi başlamıştır. Protestanlığın kurucusu Martin Luther ( ) ile sembolize olan bir akımdır. Reform dine ya da kiliseye yönelik iyileştirme hareketleridir. 31

32 e) Aydınlanma Dönemi ve Eğitim 18. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar geçen süre aydınlanma dönemi olarak betimlenebilir. Başlangıcı aslında 17. yüzyılda metod çağı olarak adlandırdığımız gelişmelerdir. Aydınlanma döneminde eğitimin amacı, çocuğu öteki dünyadan çok, bu dünyaya hazırlamaktır. İyimser görüşe sahip aydınlanma dönemi eğitimcileri akılcı düşünceye bağlıdırlar. 32

33 e) Aydınlanma Dönemi ve Eğitim Bu dönemin ilk önemli eğitimcileri J. J. Rousseau, H. Peztalozzi, İ. Kant gibi eğitimcilerdir. Bu dönem eğitimcileri ile birlikte eğitim kurumu, bilimsel bir nitelik kazanmaya başlamıştır. Çünkü bu düşünürlerle birlikte çocuğun ve öğrenmenin doğası, araştırılmaya başlanmış; deneme okulları kurulmuş ve öğrenmeye dönük yeni teoriler ortaya atılmıştır. 33

34 18. yüzyılın sonu ve 19. yüzyılın başında ortaya çıkan başlıca eğitim akımları şunlardır: *Ulusçu eğitim *Estetik eğitim *Devletçi eğitim *Çok yönlü kişilik eğitimi *Özgürlükçü eğitim *Sosyalist eğitim *Pozitivist eğitim *İrrasyonalist eğitim 34

35 20. yüzyılda eğitim akımları genel bir karakteristiğe bürünmüştür. Bu yüzyılda popüler olan akımlar, ortaya çıkış yıllarına göre şöyledir: *Sanat eğitimi akımı *Çocuktan hareket akımı *Kır eğitim yurdu eğitimi akımı *İş eğitimi akımı *Kolektif eğitim akımı 35

36 Türklerde Eğitimin Tarihsel Temelleri Türklerin eğitim tarihi, tarihi bilinen ilk Türk toplumları ile başlar. Tarihte Türkler birçok devlet kurmuş ve medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. İlk Türk toplumları olarak Hunlar, Göktürkler, Uygurlar olarak bilinir. Bu kısımda, tarihte ilk Türk toplumlarından başlayarak Karahanlı, Selçuklu, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti’nde eğitimin gelişimine değinilecektir. Bugünkü eğitimimizin yapısını ve sorunlarını daha iyi anlayabilmek için genel eğitim içerisinde Türk eğitiminin tarihsel gelişimi bilinmelidir. 36

37 a) İlk Türk Toplumlarında Eğitim İlk Türk toplumları ve devletleri olarak bilinen Hunlar, Göktürkler ve Uygurlarda eğitim biçimini yaşam koşulları belirlemiştir. Göçebe ve savaşçı olan Hunlarda (M.Ö. 220 – M. S. 455) savaş ve yöneticilik eğitimi söz konusudur. Yetiştirilmek istenen insan tipi cesur, kahraman ve bilge anlamına gelen “alp” insandır. Eğitimde, “töre” önemlidir. Töreyi belirleyen gelenek ve dinlerin eğitim üzerinde etkisi vardır. Hunlarda ve eski Türklerde “Şaman”lar yaygın eğitimci olarak görülebilir. Çocukların ve gençlerin eğitiminden aile sorumludur. 37

38 b) Müslüman Türk Toplumlarında Eğitim 751 Talas Savaşından sonra Türkler, Arapların Çinlilere galip gelmesiyle birlikte Müslüman olmaya başlamışlardır. İlk Müslüman Türk devleti İtil (Volga) Bulgar Devleti olmasına karşın Müslümanlık, Karahanlılar Devleti ile Türkler arasında yayılmaya başlamıştır. Türklerin Müslümanlaşmasıyla birlikte eğitim anlayışlarında da köklü değişiklikler olmuştur. Karahanlı, Selçuklu ve Osmanlılarda eğitimin karakteristik özellikleri aşağı yukarı birbirine benzer. 38

39 Karahanlılar, Samanoğulları, ve Gazneliler’den itibaren İslâm Türk Devletlerinde medreseleri merkeze alan belirli bir eğitim politikası izlenmeye başlamıştır. Medreseler, Türk hükümdarlarının eğitime olan ilgileri ile Semerkant, Buhara, Taşkent, Balasagun, Yarkent, Kaşgar, Belh, Nişabur, Gazne, Huttalan gibi Türk kentlerinde kısa sürede yaygınlaşmış ve bu kentler ilim yuvası haline gelerek halkın bilgi ve kültür düzeyi yükselmiştir. Türkler arasında Farabi, Birûnî, İbni Sina, İbni Kesir, Balasagunlu Yusuf, Kaşgarlı Mahmut, Ahmet Yesevî, gibi ünü günümüze kadar gelen bilim adamları yetişmiştir. Bu bilim adamları aynı zamanda döneminin önemli eğitimcilerindendir. 39

40 FARABİ ( )

41 Kendisine Arito’dan sonra Muallim-i sani (ikinci öğretmen) denir. Yüzden fazla eser yazmıştır. Konuları; Felsefe, Mantık, Ahlak, Psikoloji, Metot, Fizik, Kimya, Astronomi, Geometri, Siyaset, Sosyoloji, Askerlik, Din, Dil, Edebiyat)

42 Eğitime İlişkin Görüşleri Şunlardır;  İlk kez doğrudan eğitim bilimine ilişkin görüşler ileri sürdü Eğitimin amacı, mutluluğu bulmak ve bireyi topluma yararlı hale getirmektir.  Üç tür eğitimci vardır; aile reisi, öğretmen ve devlet başkanı Yöntem konusunda kolaydan- zora, basitten karmaşığa gidilmeli.  Bir şey öğretilmeden diğerine geçilmemeli  Disiplin ne sert, ne de yumuşak olmalı, ılımlı bir yol izlenmelidir. Tartışma yönteminin eğitime sokulmasını söylemiştir.  Eğitim ve öğretim bir birinden ayrılmalıdır. İnsan mutlu olması için felsefe öğrenmelidir. Çocuklar sorumluluk duygusuna sahip olarak yetiştirilmelidir.

43 İBN-İ SİNA ( )

44 Hangi görüşte olursa olsun her çocuk eğitilmelidir. Meslek eğitimine önem verilmelidir. Karma eğitimi savunmuştur. Öğretmen, çocuğu her yönüyle tanımalıdır. Çocuğun zevk ve ilgileri meslek eğitiminde göz önünde tutulmalıdır. Oyun, çocuk eğitiminde önemlidir. Deney, gözlem ve araştırma yöntemini öne sürmüştür. Çocuk üstündeki baskı olumsuz sonuçlar doğurur. Kendisine Aristo ve Farabi’den sonra muallim-i salis (öğretmen) denir.

45

46 BİRUNİ ( ) Bir bilim adamıdır. Bilimsel yöntemden yanadır. Ona göre araştırma, gözlem ve deneye dayanmalıdır. Duyduklarımız gördüklerimizden farklı olabilir. Öğrenmede taklit ve ezberciliğe yer yoktur. İnsan kendi aleyhine dahi olsa doğruluktan ayrılmamalıdır.

47 BALASAGUNLU YUSUF HAS HACİP ( )

48 Bilgi çocuğa küçük yaşta öğretilirse, kalıcı olur. Anne ve babalar çocuklarıyla direk ilgilenmelidir. Eğitimde kız ve erkek ayrımı olmamalıdır. Çocuk, bilgin ve edepli öğretmen elinde yetiştirilmelidir. Öğrenme hayat boyu devam etmelidir. Çocuğun ilgisine göre eğitim verilmelidir. İşbaşında eğitimi savunmuştur. Tecrübeli bir devlet adamıdır. Eserinde daha çok devlet adamlarına yönelik tavsiyeler vardır.

49 Araplara Türkçe öğretmek için Divan’ü Lügat-it Türk ( ) adıyla bir eser yazmıştır. Türkçe’nin üstün bir dil olduğuna inanır. Türkler için yeni bir hedef- ufuk belirlemiştir. Aile içinde çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi üzerinde durur. Çocuk oyunları hakkında eserde geniş bilgiler mevcuttur. Dil öğretimi konusunda başarılı bir yöntem izlemiştir. KAŞGARLI MAHMUT

50 AHMET YESEVİ ( 1103?- 1166)

51 İlk Türk tarikatını kurmuştur. Divan-i Hikmet adlı eseri ile etkileri geniş yörelerde yüzyıllarca sürmüştür. ( halen dahi sürmektedir) Yunus Emre’yi önemli ölçüde etkilemiştir. İnsanlara hizmet ve iyilikte bulunma temel düşüncesidir. Sevgi ve mutluluğa dayalı bir hayat görüşünü benimsemiştir. Gelecek için bilim öğrenmek gerekir. Anadolu’nun vatan tutulmasında önemli katkıları olmuştur.

52 Osmanlı Devleti’nde (1299 – 1922) eğitim, kendisinden önceki Müslüman Türk Devletlerindekine benzer bir gelişme göstermiştir. Ancak bazı farklar da yok değildir. Çünkü Osmanlı Devleti geniş topraklara ve medeniyete sahip bir İmparatorluktu. İmparatorluğun eğitim kurumlarının şekillenmesinde, üzerinde yaşadığı toprakların kültürleri ve kendisinden önceki devletlerin eğitim sistemleri etkili olmuştur. Yaklaşık altı yüzyıllık uzun bir ömre sahip Osmanlı Devletinin eğitimi, 18. yüzyıldan önce ve sonra şeklinde iki dönemde ele alınabilir. 52

53 Çünkü uzun süre geleneksel eğitim politikasını sürdüren Osmanlı Devletinde Batı etkisindeki değişiklikler bu yüzyılda başlamıştır. Geleneksel Osmanlı eğitim sistemindeki okullar, sıbyan mektepleri, medreseler, Enderun mektebi ve tekke, zaviye gibi bazı örgün ve yaygın eğitim kurumlarıdır. Okulların yapılanışı ve programları, genelde dini niteliktedir. 53

54 Osmanlıdaki Temel Eğitim Kurumları Sıbyan Mektepleri Medreseler Enderun Mektebi Acemioğlan Kışlaları Rüşdiyeler İdadiler Sultaniler Darülfünun

55 Sıbyan Mektepleri İlköğretim seviyesinde 6-12 yaş çocuklarının devam ettiği 3-4 yıl süren okullardır. Okulların kuruluşu ve yürütülmesi vakıflar tarafından yapılırdı. Din derslerinin dışında, matematik ve okuma yazma da okutuluyordu. En küçük yerleşim birimlerine kadar yaygınlaşmıştı yılında sayıları civarındaydı. Camilere bitişik olarak yapılıyordu.

56 Medreseler, Osmanlı yükselme döneminde saygın ve etkili kurumlardır. Çünkü buralarda hem dünyevi hem de manevi bilimler bir arada okutuluyordu. Vakıf sistemine dayalı bu okullar, verdikleri eğitimin niteliğine göre ilk, orta, yüksek veya prestij medreseleri şeklinde sınıflanıyordu. Medreselerin belirli bir eğitim süresi yoktu. Her düzeydeki medresenin belirli bir programı vardı. Öğrenci ilgi ve yeteneği ölçüsünde medreseye devam ederek belli bir sürede programı tamamlardı. 56

57 Medreseler Kendi içinde ilk, orta ve yüksek öğretim şeklinde örgütlenen bu okullarda islami ilimlerin yanında, pozitif ilimler de okutulmuştur. Osmanlı devletinde ilk medrese 1330 yılında İznik’te Orhan Bey tarafından yaptırılmıştır. Medrese altın yıllarını Osmanlının yükseliş döneminde yaşamıştır. Bunların en ünlüleri Fatih ve Kanuni medreseleridir. Pek çok ilim adamı, kadı, din görevlisi, devlet memuru, müderris ve şeyhülislam bu medreselerden yetişmiştir. 16. yy ‘dan sonra bozulma medreselerde de başlamıştır. Avrupa’da yapılan atılımlar burada yapılamamış ve gün geçtikçe zayıflamışlardır.

58 Enderun Mektebi Kuruluş amacı genellikle Hırıstıyan tebaadan alınan yetenekli çocukları devlet adamı ve asker yapma amacı gütmektedir. İlk kuruluşu Fatih zamanına dayanmaktadır. Bu okullar, Osmanlılık düşüncesini ayakta kamasına katkıda bulunmuştur. Okul altı odadan oluşmaktaydı. Her oda / sınıf- bölüm değişik işlere elaman yetiştirmek üzere oluşturulmuştu. Programda dini ve edebiyatın yanında, matematik, tarih, beden eğitimi dersleriyle birlikte kültür ve sanat faaliyetleri de yapılmaktaydı. Bu okullardan, 1850’ye kadar 79 sadrazam, 3 şeyhülislam, 36 kaptan-i derya, yanında pek çok bürokrat, yazar, hattat, nakkaş ve şair yetişmiştir. Okul 1922 ‘ye kadar varlığını sürdürmüştür.

59 d) Acemioğlan Kışlaları Yeniçeri yetiştirilmek üzere kurulan bir meslek okulu gibiydi. Bu okula devşirme usulü öğrenci alınırdı. Devşirilen çocuklar Türk ailelerin yanına verilir, burada Müslümanlığı ve diğer örf ve adetleri öğrenirlerdi. Bundan sonra acemioğlan kışlalarına verilirdi. Bu okullarda, okuma- yazma, din bilgisi öğretilir, askeri talim ve spor yapılırdı.

60 e) İdadiler Orta öğretimde ikinci kademe olarak eğitim- öğretim veren mekteplerdir Maarifi Umumiye nizamnamesine göre 1000 haneden fazla yerlere idadi kurulacaktır,idadilerin bütün masrafları vilayet maarif idadisi sandığından karşılanacaktır, İdadilerin süresi üç yıldı bu okullar daha sonra orta okullara dönüştürüldü

61 f) Sultaniler İdadiler seviyesinde Fransızca ve Türkçe ile eğitim ve öğretim yapan bir mekteptir. 1 Eylül 1868 tarihinde Galatasaray Sultanisinin açılışıyla maarifimize giren bu Fransız modeli mektepler hazırlık devresiyle birlikte 9 yıllık bir süreyi kapsamaktadır. Bu mektebin açılışı sultan Abdülaziz’in 1867 Paris ziyaretine dayanır.

62 g) Daru’l Fünun Avrupa üniversitelerini taklit etmek amacıyla İlk kez 1869 da açılan darül funun bu tarihten sonra birkaç kez kapanıp açılmış 1908 tarihine gelindiğinde İstanbul darülfünunu olarak adı değiştirilmiş ve yeniden teşkilatlandırılmıştır de şubeler fakülteye çevirilmiş ve I.Dünya savaşında Almanya’dan fen edebiyat ve hukuk alanında 20 profesör çağırılarak üniversitelerin kadroları güçlendirilmeye çalışılmıştır.

63 Osmanlı Devleti’nin Batıya yönelik yaklaşımındaki değişiklikler, Osmanlı ordularının Avrupa orduları karşısında yenilgiye uğramasının da tesiri ile ancak 18. yüzyılın başlarında meydana gelmiştir. Bu yüzyıldan itibaren izlenen eğitim politikasının şekillenmesinde rol oynayan hakim faktörler, Batı kaynaklıdır. Osmanlı’nın Batı ile yoğun ilişkilere girmeye başladığı III. Selim zamanında belirginleşen Batılılaşma sürecinin temelinde bulunan “terakki” kaygısı, Tanzimat döneminde (1839 – 1876) “medenileşme” fikri ile yeni bir boyut kazanmıştır. Böylece eğitim alanında yenileşmelere yönelik faaliyetler, Cumhuriyet dönemi dahil, hep Batı modeli izlenerek yapılmıştır. 63

64 Osmanlı eğitim sisteminin yeniden yapılanması, dört dönemde ele alınabilir. Kuruluştan İlk Yenileşme hareketlerine Kadar ( ) 1.İlk yenileşme harekeleri ( ) 2.Tanzimat dönemi (1839 – 1876) 3.Mutlakıyet dönemi (1876 – 1908) 4.Meşrutiyet dönemi (1908 – 1918) 64

65 18. yüzyıldan Cumhuriyetin kuruluşuna kadar geçen dönemde Osmanlı eğitim sisteminin en karakteristik özelliği çok amaçlı ve çok başlı olmasıdır. Bu dönemde genelde üç tür okul sisteminden söz edilebilir. Bunlar; 1. Geleneksel okullar (medreseler, sıbyan (iptidaî) mektepleri, vb.), 2. Batı tesirinde açılan devlete bağlı okullar (rüşdiyeler, idadiler, askeri mektepler vb.), 3. Müslüman olmayan cemaat teşkilatları ile yabancı misyon ve hükümetlere bağlı okullar (azınlık, misyoner ve yabancı okullar gibi). Bu tür bir yapılanma, İmparatorlukla birlikte Osmanlı eğitim sisteminin çöktüğünü göstermektedir. 65

66 –Kuruluştan İlk Yenileşme hareketlerine Kadar ( ) Fatih dönemine kadar Osmanlı uleması genellikle Şam, Mısır, İran, Maveraünnehir medreselerinde yetişmiş ancak bu dönemden sonra bu ihtiyaç ülke içinde giderilebilmiştir. Fatih döneminde kısmen bilimsel ve felsefi düşünüş Osmanlılara girmiş ancak daha sonra bundan uzaklaşılmıştır. Önceleri aktif ve gazi insan tipi gözde iken, duraklamanın başlamasıyla orta ve pasif insan tipi ortaya çıkmıştır. Bir yaygın eğitim kurumu olan kahvehaneler bu dönemde ortaya çıkmıştır Matbaa bu dönemin sonlarına doğru alınmıştır

67 B. Eğitimde İlk Yenileşme Hareketleri Dönemi ( ) Eğitimde yenileşeme askeri okullar açılarak başlamıştır. Buralarda yabancı öğretmenlere de yer verilmiştir. 1826’da yeniçeri ocağı kaldırılmıştır İlköğretim zorunluluğu ilk olarak bu dönemde getirilmiştir Batı ile ilişkiler artmış, 1830’larda batıya öğrenci gönderilmiştir İlk Türkçe gazete bu dönemde çıkmıştır

68 C.Tanzimat Dönemi ( ) Eğitim alanında değişik yenileşmelere gidilmiştir Eğitimin geliştirilmesi devleti felaketten kurtaracak bir yol olarak görülmüştür Eğitimciler ve yazarlar, ailenin ve devletin eğitim görevlerini çocuklara ve topluma olan sorumlulukları açısından ele almaya başlamışlardır Eğitim, bir bilim olarak görülmeye ve eğitim bilimi kitapları yazılmaya başlanmıştır

69 Eğitim ve sınıf ortamının düzenlenmesine, yeni ders araç ve gereçlerinin kullanılmasına, genel ve özel yeni öğretim yöntemlerinin denenmesine gidilmiştir Örgün eğitim alanında İstanbul ve taşrada büyük çabalar gösterilmiş, bazıları günümüzde de etkinliğini sürdüren bir çok okul kurmuştur İlköğretime hiç el atılmadan orta ve yüksek öğretimde düzenlemelere gidilmiştir Eğitimde yenileşmeler bir avuç aydın tarafından başlatılmıştır

70 Azınlık ve yabancı okullar çok büyük gelişmeler göstermiştir Mesleki ve teknik eğitimin temelleri atılmıştır İlk kez öğretmen yetiştiren meslek okulları açılmıştır İlk kez kızlar için orta dereceli okullar açılmıştır Öğrenci ve öğretmenlerin kılık kıyafetleri belirlenip düzenlenmiştir Disiplin aracı olarak falaka resmen kaldırılmıştır Halk eğitiminin önemi daha iyi anlaşılmıştır

71 1. Meşrutiyet Dönemi ( ) Osmanlı Devleti’nin ilk anayasası olan Kanuni Esasi’ye eğitimle ilgili önemli maddeler girmiştir Savaş nedeniyle eğitime ilişkin çalışmalar yapılamamıştır Mutlakiyet Dönemi ( ) Birçok meslek ve sanat okulu açılmıştır İlk kez sağır, dilsiz ve körler için okul açılmıştır Programlardan hayata dönük ve bazı başka dersler çıkartılmış, din ve ahlak derslerinin saatleri artırılmıştır Maarif Nezareti ilk kez ülke çapında bir takım istatistikler yayınlamaya başlamıştır

72 İkinci Meşrutiyet Dönemi ( ) Yayın özgürlüğü başlamıştır Özellikle Balkan Savaşları’ndan sonra eğitimin kıymeti artmıştır Kızlar için ilk kez bir yüksek öğretim açılmıştır Okul öncesi eğitime yönelik ciddi adımlar atılmıştır Öğretmenler ilk kez mesleki örgütler kurmuşlardır Programlara, sosyal, siyasal muhtevalı, hayata dönük bazı dersler konulmuştur Eğitim, bilim olarak işlenmeye başlanmıştır Eğitim bakanlığı ilk kez ülkenin renkli haritasını çıkartmıştır Kadınlar devlet dairelerin de çalışmaya başlamışlardır

73 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim Cumhuriyet döneminde eğitim, M. Kemal Atatürk’ün görüşleri ve onun inkılâplarının nitelikleri doğrultusunda gelişmiş ve yeni bir yapıya kavuşmuştur. Osmanlı gerileme dönemindeki çökmüş ve amaçsız eğitim politikalarına yeni bir yön verilerek “Millî Eğitim”in temelleri daha Kurtuluş Savaşı yıllarında atılmaya başlanmıştır. “Millî Eğitim”in ne olduğunu doğru anlayabilmek için Atatürk’ün eğitimle ilgili görüşlerini ve inkılâplarını iyi okumak gerekir. 73

74 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim Bu alt başlıkta yalnız Atatürk’ün eğitimle ilgili bazı görüşlerine ve eğitim sistemini doğrudan ilgilendiren Tevhid-i Tedrisat, Üniversite Reformu gibi bazı düzenlemelere ve köy enstitüleri gibi özgün uygulamalara incelemek esas olmalıdır. 74

75 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim Atatürk, eğitime çok önem vermiştir. O, daha Kurtuluş Savaşı yıllarında, 15 Temmuz 1921’de, 250’den fazla erkek ve kadın öğretmenin bir araya geldiği Maarif Kongresinin toplanmasını sağlamış ve cepheden gelerek bizzat bu kongreye katılıp bir konuşma yapmıştır. Bu konuşmasında Cumhuriyetin eğitim politikasının “millî” olması gerektiğini vurgulamıştır. 75

76 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim Cumhuriyetin başlarında Türk eğitim sisteminin yapısına yönelik yapılan en önemli düzenleme 3 Mart 1924’te çıkarılan Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunudur. Tevhid-i Tedrisat Kanunu dört maddeden oluşan ve Cumhuriyetin eğitim sisteminin temellerini belirleyen kısa bir kanundur. Bu kanunu doğru anlayabilmek için öncelikle çıkarılma gerekçesini iyi bilmek gerekir. 76

77 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim Kanunun gerekçesi şöyle özetlenebilir: 1.Milletin fikir ve hissi itibarıyla vahdetini temin etmek 2.Mektep – medrese ikiliğini gidermek 3.Kozmopolit eğitimi ortadan kaldırmak. 77

78 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıktıktan sonra eğitim- öğretim kurumlarında önemli yapısal değişikliklere gidilmiştir. En önemli değişiklik, eğitimin amacının Cumhuriyetin değerleri çerçevesinde oluşturulmasıdır. Bu dönemde eski kurumlar bir taraftan ıslah edilmeye çalışılırken bir taraftan da modern anlamda yeni eğitim kurumları açılmış, diğer taraftan da yeni arayışlara gidilmiştir. Yeni arayış ve denemelerin en önemlisi de Köy Enstitüleridir.. 78

79 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim Köy Enstitüleri, Türk okul sistemi içerisinde farklı bir yeri olan kurumlardır. Bu okulları farklı kılan özellikler çok çeşitlidir. Bunları, okulun kuruluş amacından, program ve eğitim uygulamalarından çıktı özelliklerine kadar her alanda gözlemlemek mümkündür. 79

80 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim Köy Enstitüleri, 1940’ta 3803 sayılı kanunla kurulan farklı bir okul modelidir. Bu okul modelinin oluşturulmasında en önemli neden, 1930’ların ikinci yarında ülke nüfusunun % 80’nini oluşturan köylerin eğitim sorunudur. O yıllarda bir çok köy, okulsuz ve öğretmensizdir. Dolayısıyla halkın çoğunluğu cahil ve Cumhuriyetin yeni değerlerinden habersizdir. Bu sorunu çözmek için Cumhuriyet döneminde bazı girişimlerde bulunulmuştur. 80

81 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim Bu denemenin sürecinde 1940’ta Köy Enstitüleri modeli gelişmiş bu model ’den sonra yapılan değişikliklerle varlığını 1954’e kadar devam ettirmiştir. Cumhuriyet döneminde eğitim alanında yapılan önemli yeniliklerden biri de 1933’te yapılan “üniversite reformu”dur. Cumhuriyetin başlarında ülkenin tek üniversitesi Dârülfünun’dur. Kuruluşu 1846’lara kadar gider. İnişli çıkışlı bir gelişim gösteren Dârülfünun 1919 Nizamnamesi ile “ilmî muhtariyet” ve 1924’te de “tüzel kişilik” kazanmıştır. 81

82 Türkiye Cumhuriyeti’nde Eğitim 1946’da çıkarılan 4939 sayılı Üniversiteler Kanunu ile üniversiteye özerklik tekrar verilmiş ve üniversitenin esas görevinin bilimsel çalışmalar olduğu vurgulanmıştır. Daha sonraki yıllarda da (1961,1971,1982) üniversiteler üzeride önemli anayasal ve yasal düzenlemeler yapılmıştır. 82

83 83


"3. BÖLÜM EĞİTİMİN TARİHSEL TEMELLERİ Öğrenci bu bölümü öğrendiğinde; 1.Geçmişten bugüne eğitim tarihindeki gelişmeleri öğrenir, 2.Günümüz ve geçmiş arasındaki." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları