Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Nöropatik Ağrı- Değerlendirme ve Skalalar Dr. Ayşen Akıncı Tan Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Nöropatik Ağrı- Değerlendirme ve Skalalar Dr. Ayşen Akıncı Tan Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı."— Sunum transkripti:

1 Nöropatik Ağrı- Değerlendirme ve Skalalar Dr. Ayşen Akıncı Tan Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı

2 Nöropatik ağrı: “Somatosensoryal sistemde bir lezyon ya da hastalık sonucu gelişen ağrı’ (Treede et al,2008)

3 Nöropatik Ağrı Sendrom Semptomlar Patofizyoloji Etyoloji Mekanizmalar: Peripheral eksitabilite, fenotipik/sinaptik reorganizasyon, santral sensitizasyon,disinhibisyon Sinir hasarı TravmatikKompresyonMetabolikİskemikHerediterToksikEnfeksiyözİmmün Spontan ağrı Uyarılmış ağrı Woolf et al., 1999’dan adapte

4 Nöropatik Ağrı tanı/ölçümünde güçlükler u Terminolojide karışıklıklar u Farklı mekanizmalar u Farklı semptomatoloji u Tedaviye yanıtta farklılıklar

5 u Semptomların birçoğu bir kişide aynı anda bulunabilir. u Semptomlar, bir kişide zaman içinde değişiklik gösterebilir. u Altta yatan aynı etyolojiye sahip bireylerde, semptomlar farklılık gösterebilir. u Değişik etyolojili nöropatik ağrılar arasında, semptomlar aynı olabilir Harden and Cohen. J Pain Symptom Manage. 2003;25:S12-S17; Dworkin. Clin J Pain.2002;18: Krause and Bajckonja. Clin J Pain.2003;19: ; Jensen and Baron. Pain. 2003;102:1-8 Nöropatik Ağrı semptomları: değişken

6 u Nöropatik ağrının spesifik tanısını koymak u Nöropatik ağrının şiddetini saptamak l Diğer ağrı tipleri ve sağlık problemleri bağlamında tedavileri sıralamak u Tedaviye yanıtı monitorize etmek Amaçlar – klinik Nöropatik Ağrı Ölçümü:

7 u Nöropatik ağrılı hastaların sınıflandırılması u Nöropatik ağrının şiddetinin belirlenmesi ve diğer parametrelerle korelasyonu u Girişimlerin sonuçlarının monitorizasyonu Nöropatik Ağrı Ölçümü: Amaçlar – araştırma

8 Nöropatik ağrıda 2 soru: 1.Nöropatik ağrıya neden olan hastalık / lezyon nöroaksın neresinde? 2. Belirli bir hastada nöropatik ağrının spesifik karakteristikleri neler?

9 Nöropatik ağrıda 2 soru: 1.Nöropatik ağrıya neden olan hastalık / lezyon nöroaksın neresinde? Detaylı nörolojik/fizik muayene 2. Belirli bir hastada nöropatik ağrının spesifik karakteristikleri neler? Spesifik nöropatik ağrı semptom ve bulgu ölçüm araçları

10 Ağrılı bir hastada hekimin amaçları: uAğrının tip(ler)ini belirlemek nosiseptif, nöropatik, her ikisi, hiçbiri uAğrıya neden olan hastalığı belirlemek  mümkünse nedeni tedavi etmek uUygun semptomatik tedavi Eğitim ve destek, medikasyon, komorbiditelerin tedavisi, bir bütün olarak hastayı ele alma stratejisi uAmaçlar: ağrı ↓, fonksiyon ↑, yaşam kalitesi ↑ uBaşlangıç durumunu analiz etmek ve tedavi etkilerini (+ ve -) belirlemek

11 1.adım: a) Ayrıntılı öykü Halen olan u En belirgin şikayetler u Medikal komorbiditeler u Psikiyatrik komorbiditeler u Ağrı ilaçları u Uyku kalitesi u İş hayatına etkisi u Rehabilitasyon ve destek tedavisine ihtiyaç Önceki u Tıbbı şikayetler u Tedaviler l Taxol, radyasyon vs u Ağrı ilaçları

12 b) Ayrıntılı ağrı öyküsü Ağrı u Yeri u Şiddeti u Periodisite u Kalite u Uyarıcı faktörler Psikolojik stress u Anksiyete u Depresyon Fonksiyonlar üzerine etkisi u Uyku u Sosyalizasyon u Yaratıcılık

13 c) Ağrının yeri: ağrıyı çizme Ağrının yeri nöroanatomiye uygun

14 Duyusal Yakınmalar Hastanın tarifi Örn: yakınma Muayene Örn:bulgu Mekanik allodini Duyu kayıp Sarı= ağrı Mavi= yanma kırmızı = keskin siyah-=uyuşukluk

15 d) Ağrının boyutları ve yol açtığı sorunlar 1. Duyusal farklılıklar; yer ve şiddet 2. Affektif komponent; hoş olmayan durum 3. Ağrı deneyiminin anlamı; duygusal özelliklerin değerlendirilmesi (anksiyete, depresyon, korku) 4. Sosyal ilişkiler ve davranışlarda değişiklik; (rol değişiklikleri, aktivitelerde farklılıklar, kaçma davranışı); kendi ifadeleri ve başkalarının gözlemleri Uzamış ağrılarda 3. ve 4. maddelerin önemi↑ Martelli et al. J Head Trauma Rehabil 2004;19:10-28

16 SONUÇ:1. adım ağrının çok-yönlü analizi Kategori (Boyut) Spesifik parametrelerŞiddeti derecelendirme (yok, hafif, orta, şiddetli; 0-4) Ağrı tipleri (mekanizma bazında) Nöropatik, inflamatuvar, myofasial, diğer Medikal morbidite Etyolojik morbidite ve komorbiditeler Psikiyatrik komorbidite Psikiyatrik komorbiditeler ve başa çıkma yetenekleri Fonksiyon, QoL Sakatlıklar, bozulmuş yaşam kalitesi, Backonja and Argoff, J. of N.P.S.P. 2005

17 Spontan AğrıUyarılmış Ağrı DevamlıAralıklıAllodiniHiperaljezi 2. adım:Nöropatik Ağrı: Klinik özellikler Ağrı Statik, Dinamik Soğuk,Sıcak MekanikTermal/ Kimyasal Modified after Woolf et al 1999 Birden fazla şekilde olabilir,nöropatik ağrının en rahatsız edici özelliği spesifik stimuluslar: termal, vibrasyon, mekanik (dinamik veya statik)

18 Spontan AğrıUyarılmış Ağrı DevamlıAralıklıAllodiniHiperaljezi Ağrı Statik, Dinamik Soğuk,Sıcak MekanikTermal/ Kimyasal Modified after Woolf et al 1999 a.Basit ağrı ölçümleri

19 Spontan AğrıUyarılmış Ağrı DevamlıAralıklıAllodiniHiperaljezi Ağrı Statik, Dinamik Soğuk,Sıcak MekanikTermal/ Kimyasal b.Nöropatik ağrı semptom ölçümleri: skalalar, sorgulamalar ve çizelgeler

20 Spontan AğrıUyarılmış Ağrı DevamlıAralıklıAllodiniHiperaljezi Ağrı Statik, Dinamik Soğuk,Sıcak MekanikTermal/ Kimyasal c.QST

21 Ağrı Modified after Woolf et al 1999 a.Basit ağrı ölçümleri

22 a-Basit Ağrı Şiddeti Derecelendirme Skalaları 0–10 Numerik Ağrı Şiddet Skalası 3 Ağrı Orta En kötü yok ağrı ağrı Ağrıhafiforta şiddetliÇokEn kötü yokağrıağrıağrışiddetliağrı ağrı Verbal Ağrı Şiddet Skalası 2 Ağrı mümkün olan yok en kötü ağrı Visual Analog Skala 1 1. Kremer E et al. Pain. 1981;10: Bieri D et al. Pain. 1990;41: Farrar JT et al. Pain. 2001;94: basamak: Ağrıyı ölçme

23 Spontan Ağrı DevamlıAralıklı Ağrı b.Nöropatik ağrı semptom ölçümleri: skalalar, sorgulamalar ve çizelgeler

24 u NeP vs.non-NeP ağrı ayırımı a.‘Leeds Assessment of Neuropathic Symptoms and Signs (LANSS) Scale’ a.Neuropathic Pain Questionnaire (NPQ) a.Neuropathic Pain Diagnostic Questionnaire (Douleur Neuropathique en 4 questions, DN4) d.painDetect e.ID-Pain b-Nöropatik Ağrı spesifik semptom ölçüm araçları

25 u NeP vs.non-NeP ağrı ayırımı a. Leeds Assessment of Neuropathic Symptoms and Signs (LANSS) Scale  5 semptom sorgusu, 2 klinik test (allodini-hiperaljezi)  yüksek sensitivite (85%) ve spesifite (80%)  Türkçe validasyonu yapılmış (Yucel A, et al The Journal of Pain ) ≥12 ise NeP

26 u NeP vs.non-NeP ağrı ayırımı b. Neuropathic Pain Questionnaire (NPQ)  12 madde,  tarama ve/veya tedavi takibi için kullanılabilir  sensitivite (75%) and spesifite (78%) kısa form (NPQ-SF) sadece 3 madde: uyuşukluk, ‘tingling’ ağrı, dokunmayla artmış ağrı

27 Neuropathic Pain Scale Galer and Jensen. Neurology 1997;48:332-8

28

29

30 Neuropathic Pain Questionnaire – NPQ Short Form Numbness Tingling Pain Increased pain due to touch I I none worst imaginable Quantitative, discriminative Validated Useful for follow-up Sensitivity of 64.5% Specificity of 78.6% Total predictive accuracy of 73.0% (similar to “objective” screening test, i.e., chest X-ray) Backonja et al. Clin J Pain. 2003;19:315

31 u NeP vs.non-NeP ağrı ayırımı c. Neuropathic Pain Diagnostic Questionnaire (DN4)  hekim uygular  7 ağrı çeşidi sorgulanır  muayenede 3 madde  yüksek sensitivite (83%) ve spesifite (90%) Score 0-10 Neuropathic pain:  4 Bouhassira et al. Pain 2005

32 u NeP vs.non-NeP ağrı ayırımı d. painDETECT )  Tpl:9 nöropatik ağrı sorusu  7 duyusal algı maddesi  2 madde yayılım ve temporal özellikler  sensitivite 85% ve spesifite 80%. Freynhagen R. et al Cur Med Res Opin 2006 Skor > 19 NeP lehine

33 u NeP vs.non-NeP ağrı ayırımı e. ID Pain  5 duyusal madde  1 nosiseptif ağrı maddesi (eklem ağrısı)  >2 skor NeP düşündürür

34 NPSI (Neuropathic Pain Symptom Inventory) Bouhassira et al. Pain 2004;108:248-57

35

36

37

38 Nöropatik ağrı tarama testlerinin karşılaştırılması LANSSDN4NPQpainDETECTID Pain İğnelenme,karıncalanma xxxxx Elektrik şoku, zonklama xxxxx Sıcak, yanıcı xxxxx Uyuşukluk xxxx Hafif dokunma ile ağrı xxxx Ağrılı soğuk, dondurucu ağrı xx Otonomik değişiklikler x Fırça ile allodini xx Yumuşak dokunma eşiğinde artma x ‘pin prick’ eşiğinde artma xx Modified from Bennett et al. Pain 2007;127:

39 Nöropatik ağrı tarama testleri hakkında görüşler u Tek bir tanımlayıcı nöropatik ağrıyı belirlemez, fakat birkaç tanımlayıcı kombinasyonu (+ duyusal bulgular) NeP olasılığının arttırır  tarama için kolay ve hızlı bir araç? u Klinik olarak karar verme yerine geçmez! u Muhtemel faydaları: l Klinisyeni alarma geçirir l NeP çalışmalarına hasta alma kriterleri (?) l Epidemiyolojik çalışmalar (?)

40 Uyarılmış Ağrı AllodiniHiperaljezi Ağrı Statik, Dinamik Soğuk,Sıcak MekanikTermal/ Kimyasal c.QST

41 c- QST (Quantitative Sensory Testing)

42 Nöropatik Ağrıya Yaklaşım 1. EFNS (European Federation of Neurological Societes) yaklaşımı 2. NRPC (Neuropathic Pain Research Consortium) Yaklaşımı 3. SNAPS (Nöropatik Ağrı Platformu)

43 1.Skalalar ve anketler 2.Klinik muayene 3.QST (Quantitative Sensory Testing) 4.Elektrofizyolojik inceleme 5.Fonksiyonel Nöro-görüntüleme 6.Biopsi

44 Nöropatik Ağrıda tedavi etkilerini belirlemede kullanılan testler SkalaÖnerilen kullanılımıReferans NPS Nöropatik ağrının farklı niteliklerini belirlemek Tedavi etkilerini belirlemek Galer ve Jensen 1997 NPQ Nöropatik ağrıyı nöropatik- olmayan ağrıdan ayırmak Nöropatik semptomlara tedavi etkilerini belirlemek Krause ve Backonja 2003 NPSI Nöropatik ağrının farklı boyutlarını belirlemek Tedavi etkilerini belirlemek Bouhassira ve ark. 2004

45 1. Nöropatik ağrı ve ilişkili semptomların ölçülmesi: NPQ, NPSI, PainDetect, NPS, BPI, PASS, CESDS, LASA, Ağrı Katastrofizasyonu ‘Neuropathic Pain Research Consortium’ (NPRC) Yaklaşımı u Nöropatik ağrı Skalası (NPS) u Nöropatik Ağrı Sorgulaması(NPQ) u Nöropatik ağrı semptom Inventoru (NPSI) u painDetect u Brief Pain Inventory (BPI) 1 l ağrı (4) ve fonksiyon+QoL (9) l Center for Epidemiologic Studies Depression Scale (CESDS) -20 l Linear Analogue Self Assessment (LASA)- 12 u Pain Anxiety Symptoms Scale (PASS)-40 Nöropatik AğrıNöropatik Ağrı ile ilşkili semptomlar 2

46 1. Nöropatik ağrı ve ilişkili semptomların ölçülmesi: NPQ, NPSI, PainDetect, NPS, BPI, PASS, CESDS, LASA, Ağrı Katastrofizasyonu 2. Nöropatik ağrı semptomlarının haritalanması : renkli ağrı diagramları ‘Neuropathic Pain Research Consortium’ (NPRC) Yaklaşımı

47 1. Nöropatik ağrı ve ilişkili semptomların ölçülmesi: NPQ, NPSI, PainDetect, NPS, BPI, PASS, CESDS, LASA, Ağrı Katastrofizasyonu 2. Nöropatik ağrı semptomlarının haritalanması : renkli ağrı diagramları 3. Nöropatik ağrı bulgularının ölçülmesi : NPRC QST protokolü ‘Neuropathic Pain Research Consortium’ (NPRC) Yaklaşımı

48 1. Nöropatik ağrı ve ilişkili semptomların ölçülmesi: NPQ, NPSI, PainDetect, NPS, BPI, PASS, CESDS, LASA, Ağrı Katastrofizasyonu 2. Nöropatik ağrı semptomlarının haritalanması : renkli ağrı diagramları 3. Nöropatik ağrı bulgularının ölçülmesi : NPRC QST protokolü 4. Hepsinin beraber değerlendirilmesi ‘Neuropathic Pain Research Consortium’ (NPRC) Yaklaşımı

49 NPRC (Neuropathic Pain Research Consortium) yaklaşımının önemi Hastaya-özel kantitatif semptom-bulgu profili: a. Klinik önemi - negatif ve positif semptom & bulguların kantitatif ölçümü - en şiddetli ve rahatsız edici semptom ve bulguların sıralanması - tedavilerin seçilmesi ve önceliğin belirlenmesi b. Araştırmalar açısından önemi - altta yatan nedenin daha iyi belirlenebilmesi için benzer semptom ve bulguları olan hastaların gruplanabilmesi - RKÇ için hastaların seçilmesi ve sınıflandırlabilmesi

50 3

51 SONUÇ u Öykü ve klinik muayene, nöropatik ağrının tanı sürecindeki temel unsurlardır u Yeni tarama testleri NeP tanısını kolaylaştıracaktır u Yeni anketler tedavi etkilerini belirlemeyi kolaylaştıracaktır u Komorbiditelerin, fonksiyonel kapasitenin ve yaşam kalitesinin belirlenmesi önemlidir u Değerlendirmede halen daha iyi araçlara ihtiyaç vardır. Cruccu et al. EJN 2004;11:153-62

52 Teşekkür ederim


"Nöropatik Ağrı- Değerlendirme ve Skalalar Dr. Ayşen Akıncı Tan Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları