Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TOPRAĞIN OLUŞUMU VE YAPISI. Toprak; kayaların ve organik maddelerin ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar topluluğu barındıran,

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TOPRAĞIN OLUŞUMU VE YAPISI. Toprak; kayaların ve organik maddelerin ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar topluluğu barındıran,"— Sunum transkripti:

1 TOPRAĞIN OLUŞUMU VE YAPISI

2 Toprak; kayaların ve organik maddelerin ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar topluluğu barındıran, bitkilere besin kaynağı olan ve katı yer kabuğunun, en üst kısmını saran doğal, dinamik bir yapıdır.

3 Toprak Oluşum Faktörleri Orman Organizma (Bitkiler, Hayvanlar ve Diğer Canlılar) İklim (Yağış, Sıcaklık, Rüzgar) Topoğrafya (Yükseklik, Eğim, Yöney) Zaman Ana Materyal (Kayalar, Mineraller, Org.Mat.)

4

5 Mineral Madde (Kum, toz, Kil) %45 Hava %25 Su %25 Organik Madde %5 Gözeneklerdeki hava ve su Toprak organik madde Humus Toprak organik madde Humus Toprağın Yapısı

6 TOPRAĞIN SADECE 15 CM DERİNLİĞİNE KADAR OLAN KESİMİN HER GRAMINDA : BAKTERİ MANTAR ALG HER DM 3 ÜNDE: TEK HÜCRELİ (PROTOZOA) ’İ KURTÇUKLARDAN (NEMATOD) OLUŞAN ÇOK HÜCRELİ (METAZOA) BULUNMAKTADIR. KAYNAK: THE UNESCO COURIER / HAZİRAN 1997 Topraktaki Canlılar

7 Güneş Enerjisi Co2 O2 Su Buharı Ölü Örtü Ölü Örtü Ayrışması Su Azot Besin Maddeleri Anakaya Ayrışması Toprağın İşlevleri Üretim Tampon, Filtre ve değişim Gen Koruma Hammadde Toprak Oluşturan Faktörler Zaman Anakaya İklim Topoğrafya Canlılar Bitki ve Toprak İlişkisi

8 1 cm toprak = yıl ( ortalama 500 yıl ) 40 cm Toprak = yıl

9 Toprak taneleri agregalar şeklinde biraraya gelerek Ped olarak adlandırılan yapıları oluştururlar ve şekillerine göre sınıflandırılmışlardır. Toprağın dokusu toprak profilinin gelişimini değerlendirmek açısından önemli bir indikatördür. Genelde, toprak profili olgunlaştıkca doku daha kompleks bir hal alır.

10 Yüzeyden ana kayaya kadar horizonlar dizisini gösteren toprağın dikey kesiti  O Horizon: Bitki kalınıtıları ve organik madde.  A Horizon: Organik madde zengin+mineraller.  E Horizon: Mevcut bulunduğunda O yada A Horizonunu üzerleyen beyaz renkli, daha az organik madde içermekte. Demir içeren bileşenleri kaybetmiş  B Horizon: Toprak oluşum sırasında aşağıya doğru taşınıp birikmiş kil mineralllerince zengin zon.  C Horizon: Ayrışma sonucu kısmen altere  olmuş ana kaya.  R Horizon: Konsolide olmuş ana kaya

11

12  Toprağın inorganik katı kısmı değişik irilikteki tanelerden oluşur. Teknik anlamda üzerinde analizlerin yapıldığı toprak kütlesi 2 mm den küçük zerrelerden oluşur.  Toprağı oluşturan bu 2 mm den küçük eşdeğer çapa sahip zerreler ise Kum, Silt (Mil) ve Kil adı verilen üç büyüklük grubuna ayrılır.  Bir toprak kütlesi içerisindeki kum, silt ve kil iriliğindeki zerrelerin bir birine göre oransal dağılımı ise tane büyüklük dağılımı, tekstür veya bünye adıyla tanımlanır. Tekstür doğrudan veya dolaylı olarak tüm toprak özelliklerini etkilediği için iyi bilinmesi gerekir.  Doğal koşullarda hiçbir toprak kütlesi pür kum, silt veya kil olamaz.  Topraklar kum, silt ve kil içeriklerine göre tekstür sınıflarına ayrılarak ifade edilir.

13 Tekstür grubu Alt grubuTekstür sınıfı Kumlu topraklar (Hafif bünyeli) Kaba tekstürlü Kum, Tınlı kum Tınlı topraklar (Orta bünyeli) Orta kaba tekstürlü Kaba kumlu tın Kumlu tın İnce kumlu tın Orta tekstürlü Çok ince kumlu tın Tın, Siltli tın, Silt Orta ince tekstürlü Killi tın, Kumlu killi tın, Siltli killi tın Killi topraklar (Ağır bünyeli) İnce tekstürlü topraklar Kumlu kil, Siltli kil Kil

14 Malzeme türü Dane boyutu(mm) Çakıl >2 Kum Çok iri kum 1-2 İri kum Orta kum İnce kum Çok ince kum Silt Kil < (Soil Survey Staff, USDA, 1975)

15 Kum; Toprağın iskeletidir. Fiziksel toprak özelliklerinde etkilidir. Fakat toprağın kimyasal özellikleri ve verimliliğine doğrudan katkısı yoktur. Silt (Mil); Kum ve kil arasında geçiş niteliğindeki özelliklere sahiptir. Daha çok fiziksel özelliklere etki eder. Kil; Toprağın fiziksel ve özellikle kimyasal özellikleri üzerine oldukça etkili olan, aktif gruptur. Toprağın su tutma ve iletmesinden, topraktaki organik madde ayrışmasına kadar fiziksel, kimyasal ve biyolojik birçok özellik toprağın kil fraksiyonu tarafından yönlendirilir.

16

17  Tuzun çözünmesi NaCl → (Na+) + (Cl-)  Kalsitin çözünmesi CaCO3 + 2H → Ca H 2 O + CO 2  Feldispatların killere ayrışması Feldispat + Asit + Water →Kil + Kuvars + (Na+, Ca2+, K+)  Piritin ayrışması sonucu sülfirik asitin oluşumu 2FeS 2 + 5H 2 O + 7.5O 2 → 4H 2 SO 4 + Fe 2 O 3 + H 2 O  Karbonik asitin oluşumu CO2 + H 2 O → H 2 CO 3

18  Su ve hava iletkenliği  Su tutma ve drenaj  Toprak sıcaklığı  Sıkışma, sertlik, gözeneklilik  Bitki besin elementi durumları katyon değişim kapasitesi  pH ve tamponlama kapasitesi  Organik madde  Tuzluluk-alkalilik  Verimlilik-üretkenlik

19  Toprak porozitesi, toplam boşluk hacminin toplam toprak hacmine oranıdır.  Boşluklarla birlikte birim hacimde yer alan tanelerin ağırlığını ifade eden Kütle yoğunluğu ile boşluksuz birim hacimdeki katı tanelerin ağırlığını ifade eden tane yoğunluğu değerlerinden hesaplanır.  Toprak porozitesi, katı faz içinde yer alan tanelerin yoğunluğundan, büyüklüğünden, şekil ve dizilişlerinden etkilenen bir toprak özelliğidir.

20  Birçok toprak özelliği ve toprağın oluşumu hakkında önemli ip uçları verir. Fakat diğer bazı özelliklerle doğrulanması gerekir.  Genel bir yaklaşım olarak;  Organik madde, koyu renkler (kahverengiden siyaha)  Kireç ve tuz, açık renkler,  Demir oksitler sarı-kırmızı renkler oluşturur.  Genllikle koyu renkli topraklar daha üretken, açık renkli topraklar daha az üretkendirler  Yağışlı bölge toprakları daha koyu renkli olurken, kurak bölgeler açık kahverengi renklere, Akdeniz kuşağı kırmızı renklere, uzun süre su etkisinde kalmış alanlar gri renge sahiptir.

21 Su toprakta gözenekler içerisinde tutulur. İri gözenekler, suyun ve havanın hareketinde rol alırken, orta gözenekler suyun yerçekimine karşı toprak sisteminde tutularak bitkilerin faydalanmasına sunar. Küçük gözeneklerde tutulan su ise büyük kuvvetlerle tutulduğundan bitkiler bu sudan yararlanamazlar.

22 pH= -log[H+] Topraktaki kimyasal bileşekilerin iyonizasyonunu ve taşıdıkları yükü etkileyerek kimyasalların çözünürlülüğünü kontrol eder. Dolayısıyla, toprak ve havalandırma zonu boyuca potansiyel kirleticilerin taşınımını etkileyen önemli bir parametredir.  Asidik Toprak : pH<5.5  Nötral Toprak: 68.5 Yüksek miktarlarda yağış alan bölgelerde, majör katyonlar (Ca, Mg, Na, K) toprak profilinden yıkanma eğilimindedirler. Organik madde içerikleri yüksektir (%1-%5) Bu topraklar genelde asidik karaktertedirler. Kurak Bölge topraklarında elementler yıkanmadığı için organik madde içerikleri düşüktür(<%1).

23 Tuzluluk - Elektriksel İletgenlik (EC) Doğal olarak, kurak ve yarı kurak iklim koşullarında, topraktan su kaybının yüzeysel buharlaşma ile oluştuğu ve çözünebilir tuz yıkanmasının olmadığı topoğrafik yüzeylerde zamanla toprağın kolay çözünebilir tuz içeriği artar. Tuzluluk ve alkaliliğin teşhisi için pH, Elektriksel iletkenlik (veya % tuz) ve değişebilir Na özellikleri belirlenir.

24  Birçok kültür bitkisi EC nin 4 ün altında olmasını ister. Bazı kültür bitkileri ise tuzluluğa karşı son derece hassastır. Hafif tuzda bile önemli zarar görür. Tuzluluk sınıfı EC% Tuz Tuzsuz<4<0,15 Hafif tuzlu4-80,15-0,35 Orta tuzlu8-160,35-0,65 Çok tuzlu16<0,65<

25 Topraktaki kil minerallerin taşıdıkları yükün bir sonucu ortaya çıkan bir özelliktir. Kil mineralleri genelde (-) yüklüdürler. Topraktaki toplam (-) yükün konsantrasyonu genelde 1 kg topraktaki toplam (+) yükün mili mol olarak ölçülmesiyle belirlenir ve toprağın katyon değiştirme kapasitesinin bir ölçüsüdür.  CEC: milimol/kg toprak, toprak için ortalama bir değerdir.  CEC>300 MİLİMOL/kg toprak yüksek bir değerdir:

26

27  USCS toprağı 2 ana grup altında sınıflandırmakta: İri daneli topraklar ve İnce daneli topraklar  İri daneli topraklar dane boyutu dağılımlarına göre sınıflandırılmakta. Toprak dane boyutunun %50’den fazlası (kuru ağırlık olarak) > mm  İnce daneli topraklar plastisite karakterlerine göre sınıflandırılmakta. Toprak dane boyutunun %50’den fazlası (kuru ağırlık olarak) < mm Mühendislik amaçlı sınıflandırmalarda İnce daneli topraklar likit limit ve plastik limit özelliklerine göre ayrılmakta.  Likit limit( (LL,%): Toprağın sıvı gibi davrandığı nem muhtevası.  Plastik limit (PL,%): Belli bir nem muhtevasının altında toprak artık plastik bir madde olarak davranmakta. O nem oranına PL denir. Plastisite İndex (PI) = LL-PL :Toprağın plastik bir madde olarak davrandığın su muhtevası aralığı. Düşük plastisite indeksli topraklar (%5) sorunlar yaratabilir çünkü toprağın su muhtevasındaki küçük değişikler toprağın katı halden çıkıp sıvı gibi davranmasına neden olabilir. Plastisite: Toprağın belli bir basınç altında kırılmaya yada kopmaya karşı gösterdiği direnç.

28 Birinci harfler: G:Çakıl (Gravel) S: Kum (Sand) M: Silt (Silt) C: Kil (Clay) O: Organik (Organic) İkinci harfler: W:İyi derecelenmiş (well graded)= Her boyutta daneler içeren iri daneli toprak P: Kötü derecelenmiş toprak(poorly graded soil ) = aynı boyutta daneler içeren iri daneli topraklar M: Silt boyutunda daneler içeren iri daneli toprak C: Kil boyutunda daneler içeren iri daneli toprak L: Düşük plastisiteli ince daneli toprak H: Yüksek plastisiteli ince daneli toprak PT: Turba, anaerobik yani oksijensiz ortamlarda gelişmiş koyu renkli, organik maddece zengin toprak)

29  Dayanıklılık: Topraktaki kohezyon ve sürtünme kuvvetlerinin fonksiyonu  Hassasiyet: Vibrasyon ve kazı gibi olaylar sonucu toprağın dayanıklılığındaki değişimi yansıtmakta  Kum ve çakıllı toprakların hassasiyeti düşük  Killi toprakların hassasiyeti yüksek: > % 75 dayanıklıkta azalma  Sıkıştırılabililirlik: Toprak danelerinin elastisitesinin bir fonksiyonu; yapıların oturması ile ilişkili  İri daneli (kum ve çakıl) toprakların sıkıştırılabililirliği düşük  Killi toprakların sıkıştırılabililirliği yüksek  Erozyona karşı hassasiyeti:  Erozyona karşı hassasiyeti yüksek:Gevşek, konsolide olmamış topraklar, korunması olmayan kumlar ve siltler  Erozyona karşı hassasiyeti düşük: %20den fazla kil içeren kohesiv topraklar yada çimentolanmış topraklar

30  Geçirimlilik: Suyun bir malzeme içerisinde hareket etme kolaylılığının ölçümü  Kum ve çakıllı topraklar: Yüksek geçirimlilik : birkaç yüz m3/gün /m2 alan  Killi topraklar: Düşük geçirimlilik: <1/10 m3/gün /m2 alan  Korezyon: Toprak yüzeyinden zemin içerisine doğru gelişen yavaş kimyasal bozunma.  Toprak ve gömülü maddenin kimyasal bileşimi ve toprağın nem oranı herhangi bir maddenin korezyona uğramasını kontrol eden faktörlerdir.  kolaylıkla elektrik akımı ileten toprakların korezyon potansiyeli yüksektir. Toprak rezistivitesinin ölçümü toprağın korezyon potansiyelinin ölçümünün bir yoludur.  Kazılabilme kolaylılığı:  Büzülme-şişme potansiyeli: Toprağın su alma ve kaybetme potansiyelinin ölçümü

31

32 Evrensel toprak kaybı formülü A=RKLSCP A= araştırma alanıdaki yıllık ortalama toprak kaybı (tons/ acre) R= yağış erozyon faktörü; R= 0.01ΣEI ; E=( log I) E= kinetik enerji (foot-tons acre-inch) I=yağış miktarı (inches/hr) K=Toprağın erozyona uğrama hassasiyeti index (tons/acre) LS= Yamaç uzunluğu-eğim faktörü C=Toprak örtüsü faktörü P= Erozyon kontrol faktörü

33  Duraylı toprakların dayanılılıklarında azalma  Dolgu amacıyla dışarıdan getirilen malzemeler ana toprağın karakterini değiştirmekte.  Toprağı dren etmek yada topraktan aşırı derecede su çekmek toprağın kurumasına, sübsidansa, toprağın mühendislik özelliklerinde değişikliklere neden olmakta.  Toprak kirliliği  Toprak kaybı

34

35 “ Toprağın verim gücünü düşürecek, optimum toprak özelliklerini bozacak her türlü teknik ve ekolojik baskılar ve olaylar”, toprak kirliliği veya toprak kirlenmesi olarak nitelenir. Toprak kirlenmesi, hava ve suları kirleten maddeler tarafından meydana getirilir. Kirleticiler:  Ağır metaller (Pb, Hg, As, Cd, Zn) ve diğerleri  Tarımda kullanılan kimyasal maddeler (Pestisidler, Insektisitler, Herbisitler)  Endüstiyel organik çözücüler, hidrokarbonlar, PAH, petrol ürünleri, VOCs  Sızdıran yeraltı gasolin tankları  Septik tanklar

36 Toprak kirletici maddelerin topraktaki kalıcılığı, hem kimyasal maddenin hem de ortamın fiziksel ve kimysal özelliklerine ve ortamdaki fizikokimyasal ve biyolojik proseslere bağlıdır. Toprak kirliliğinin tespiti, bu gibi alanlardaki yapılaşmada (ev, okul, park, fabrika vb.) sorun teşkil etmekte. Toprak kirliliğin temizlenmesi maliyeti yüksek olabilir. Potansiyel teşkil eden yerlerin düzenli gözlemlenmesi kirlilik önemli derecede zararlara neden olmadan önlenmesi açısından önemli.

37 Diğer koşullar uygun olduğunda toprağın bitkilerin büyümesi için ihtiyaç duyduğu besinleri( N, K, Fosfat vb) saglama kapasitesi. Taşkın düzlükleri ve buzul çökelleri üzerinde gelişmiş topraklar verimli (yeterince besin ve organik madde içermekte) Yüksek derecede yıkanmış ana kaya üzerinde gelişmiş topraklar yada organik maddece fakir gevşek topraklar besince fakirdirler ve verimlilikleri düşüktür. Erozyon, toprak besinlerinin yıkanması (Leaching), sel gibi doğal olaylar, pestisidlerin sürekli kullanımı gibi etkenler toprak verimliliğini düşürmektedir.

38 Nedenler  Ormanlık alanların yokedilmesi  Overgrazing  Toprak erezyonu  Sulama alanların kötü drenajı  Su kaynakların aşırı derecede kullanımı  Çölleşmenin ana semptonları:yeraltısu tablasındaki düşüş, toprağın ve yüzeye yakın toprak suyunun tuzlanması (salinizasyonu), nehirlerdeki yüzey sularının, göllerin dağılımındaki azalma, doğal olmayan yüksek oranlardaki toprak erozyonu, dogal bitkisel örtüye zarar. Bu semptonlar birbirleri ile ilişkili: Örneğin, toprağın tuzlanması ve bitkilerin yokolması. Çölleşmeye maruz kalan kurak bir alan yukarıdaki semptonların herhangi birini yana tamamını az yada büyük ölçüde gösterebilir.

39 OLAYIDIR TOPRAĞIN BAŞKA BİR YERDE BİRİKMESİ Toprak Erozyonu Bitki örtüsünün olmaması veya tahrip edilmesi nedeniyle, su ve rüzgâr etkisiyle; AŞINMASI TAŞINMASI

40 Su Erozyonu Türkiye'de akarsularla birlikte alandan taşınan toprak, ABD'nin 7, Avrupa'nın 17 ve Afrika'nın 22 katı daha fazla düzeydedir. Fırat Nehri, yılda 108 milyon ton, Yeşilırmak 55 milyon ton toprak taşımaktadır. Her yıl Keban barajı'na 32 milyon, Karakaya Barajı'na 31 milyon ton toprak birikmektedir. Erozyonla yılda 90 milyon ton bitki besin maddesi toprak birlikte yitirilmektedir.

41 Rüzgâr Erozyonu Humus bakımından fakir, toz bakımından zengin topraklar kolayca erozyona uğrar

42 Erozyonun Nedenleri arasında Dünya ormanlarının %25’i yok edildi. Dakikada 50 dönüm orman ortadan kaldırılıyor.

43 Erozyonun Nedenleri Ormaniçi Yerleşim Ormandan Açılan Tarım Arazileri

44 A Horizonunun % 25’i kayıp HAFİF A Horizonunun % 25-75’i kayıp ORTA A Horizonunun %75’i veya tamamı ve alt toprağın % 25’i kayıp ŞİDDETLİ Üst toprağın tamamı ve B horizonunun ya da alt toprağın % 75’i kayıp ÇOK ŞİDDETLİ Erozyon Dereceleri A B C

45 Erozyonun Sonuçları Susuzluk ve Çölleşme, barajların dolması, tarımda verim azalması

46 Erozyonuna Karşı Önlemler Şeritsel Ekim, Eğime Dik ve Eş Yükselti Eğrilerine Paralel Tarım Teraslama

47 Türkiye Erozyon Haritası % 7 Hafif% 20 Orta % 63 Şiddetli ve Çok Şiddetli

48 Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de toprak kaybı sürecinin en önemli etkeni erozyondur. Arazi eğimi, iklim, bitki örtüsü ve toprak özelliklerinin etkileşimi sonucu oluşan doğal erozyonun yanısıra, insanın doğaya müdahalesi temeline dayanan bir dizi yapay etken, erozyonu bir afet niteliğine dönüştürmektedir. Türkiye kara yüzeyinin %90’ında çeşitli şiddetlerde erozyon cereyan etmektedir. Arazinin %63'ü çok şiddetli ve şiddetli, %20'si ise orta şiddetli erzyonla karşı karşıyadır. Ülke genelinde yaklaşık 67 milyon hektarlık bir arazide toprak giderek yok olmaktadır. Erozyon büyük ölçüde tarım alanlarında yaşanmaktadır. İşlenen tarım alanların %75'inde (yaklaşık 20 milyon Ha) yoğun erozyon görülmektedir. Diğer bir anlatımla Türkiye tarım alanlarının ancak 5.0 milyon hektarlık bölümünde erozyon yoktur. Su ve rüzgar erozyonu tüm ülke topraklarının %86.5'inde cereyan etmekte, rüzgar erozyonu 506 bin hektarlık bir yayılımla daha çok kural iklime sahip olan Konya ve dolaylarında görülmektedir Yanlış toprak kullanımı, yanlış tarım uygulamaları, kent, sanayi, ulaşım ve benzeri yatırımların yanlış konumlanması süreci ise erozyonun hızını arttırdı. Afet nitelikli erozyon yetmezmiş gibi, tarım arazileri, özellikle de verimli tarım arazileri, tarım dışı kullanımlarla açık bir saldırı ve talanla karşı karşıya yıllarında amaç dışı tarım toprağı %33 artmış ve betonlaşarak elden çıkan verimli tarım toprağı 600 bin hektara, yani verimli alanların yaklaşık onda birine yaklaşmıştır


"TOPRAĞIN OLUŞUMU VE YAPISI. Toprak; kayaların ve organik maddelerin ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar topluluğu barındıran," indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları