Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KAYITDIŞI EKONOMİ: ANKET ÇALIŞMASI ve BULGULAR C C Aktan & Fatih Savaşan.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KAYITDIŞI EKONOMİ: ANKET ÇALIŞMASI ve BULGULAR C C Aktan & Fatih Savaşan."— Sunum transkripti:

1 KAYITDIŞI EKONOMİ: ANKET ÇALIŞMASI ve BULGULAR C C Aktan & Fatih Savaşan

2 ANKET : KAPSAM VE YÖNTEM

3 Çalışmada nominal (üretim yapısı, cinsiyet,eğitim düzeyi gibi) ve sıralı (bir önermenin katılımcı tarafından sahiplenme derecesi) ölçekler kullanılmıştır. Vergi mükelleflerinin gönüllü uyumunu etkileyen vergi etiğinin belirleyicileri ile ilgili algılamalarının önemli olduğunu düşünmekteyiz. Yani vergi yükü, yolsuzluk, hukukilik, bürokrasi ve vergisel düzenlemelerdeki değişikliklerde politik tercih gibi konularda sahip oldukları algı (bu değişkenlerin gerçek durumundan daha çok) vergi mükelleflerinin davranışını belirleyebilir. Örneğin, vergi idaresinde kullanılan daha üstün teknoloji ve çalışanların iyi eğitilmesi ile etkinlik artmış olabilir fakat zamanla oluşmuş mükellef algısı alınan yeni tedbirlerle hemen değişmez. Eğer mükellefler rüşvet ve hediye gibi yolsuzluk uygulamalarının yaygın olduğunu düşünmekte iseler bazı mükellefler yakalandıklarında rüşvet vermeyi düşünerek kayıtdışı kalmanın riskinin düşük olduğunu düşünebilirler; diğer bazıları kayıtdışı kalmaya ahlaki gerekçe edinmiş olurlar. Ankette sosyal bilimlerde algı, görüş ve bakışı ölçmek için yaygın olarak kullanılan Likert ölçeğinden faydalanılmıştır. Bu ölçekte, önermelere ‘kesinlikle katılıyorum’ ile ‘kesinlikle katılmıyorum’ arasında verilen cevaplar arasındaki mesafe eşit aralıklara ayrılmamış olabilir. Bu yüzden Likert tipi sorularla elde edilen veriler sıralı düzeydedirler. Yine de araştırmacılar sık sık mesafenin eşit olduğunu varsayarak veri türünü aralıklı veri olarak değerlendirme eğilimindedirler. ARAŞTIRMA YÖNTEMİ

4 Tekstil sektörü kayıtdışılığın yüksek olduğu sektörlerden biridir. Firmaların küçük ve orta ölçekli olması, kullandığı teknolojinin emek-yoğun özelliği, aile işletmelerinin yaygınlığı, son yıllarda bir taraftan markalaşma açılımı yaparken diğer taraftan dış rekabette karşılaştığı sorunlar ve son olarak sektör mallarında katma değer vergisinin yüzde 8’e düşürülmesi gibi faktörler alan araştırmasının gerektirdiği sınırlamaya ve kayıtdışılık olgusunun izlenmesine bu sektörü elverişli hale getirmektedir. Firma anketi, tekstil sektöründe önemli yeri olan Bursa, İstanbul, Denizli ve Gaziantep illerinde… Çalışan anketi Gelir İdaresi Başkanlığına bağlı Vergi Dairesi Başkanlıklarının olduğu illerden İstanbul, İzmir, Denizli, Gaziantep ve Sakarya’da … TEKSTİL SEKTÖRÜ

5 KAYITDIŞI EKONOMİ HANGİ SEKTÖRLERDE YAYGIN?

6 Firmalara G ö re Kayıtdışılığın Y ü ksek Olduğu Sekt ö rler “ T ü rkiye ’ de kayıtdışılığın en y ü ksek olduğu üç sekt ö r ü sıralayınız ” Doktor avukat HizmetEmlakKuyumcu sarraflık İnşaatMobilya dekorasyon Konfeksiyon hazır giyim Birinci 25,528,33,99,412,62,95,7 Ikinci 14,69,09,916,413,66,77,6 Üçü nc ü 6,88,223,311,17,69,64,9 Toplam 46,945,537,036,933,819,318,3 Listelemeyen 53,154,563,063,166,280,7 Konfeksiyon hazır giyim “ T ü rkiye ’ de kayıtdışılığın en y ü ksek olduğu üç sekt ö r ü sıralayınız ” Gıda İmalatı Tekstil imalat Nakliye- ulaşım Tarımsal ü retim Maden taş ocak HaberleşmeDiğer Birinci 1,14,71,21,11,2-0,3 Ikinci 6,74,73,11,91,3,9- Üçü nc ü 7,64,45,92,71,1,80,3 Toplam 15,413,810,25,63,61,70,5 Listelemeyen 84,686,289,894,496,498,399,5

7 Ç alışanlara G ö re T ü rkiye'de Sekt ö rler İtibariyle Kayıtdışılık “ T ü rkiye ’ de kayıtdışılığın en y ü ksek olduğu üç sekt ö r ü sıralayınız ” Doktor avukat HizmetİnşaatEmlakKuyumcu sarraflık Tekstil imalatKonfeksiyon hazır giyim Birinci 24,425,116,29,68,46,92,8 Ikinci 21,411,815,411,111,46,55,4 Üçü nc ü 9,79,512,723,310,15,66,3 Toplam 55,446,444,344,029,918,914,6 Listelemeyen 44,653,655,756,070,181,185,4 “ T ü rkiye ’ de kayıtdışılığın en y ü ksek olduğu üç sekt ö r ü sıralayınız ” Mobilya dekorasyon Nakliye- ulaşım Tarımsal ü retim Gıda İmalatı Maden taş ocak HaberleşmeDiğer Birinci,8 1,2,4,1,5,9 Ikinci 4,42,22,82,1,8,4,5 Üçü nc ü 5,24,73,13,21,3,6,9 Toplam 10,47,67,15,72,21,62,3 Listelemeyen 89,692,492,994,397,898,497,7

8 KAYITDIŞI EKONOMİNİN NEDENLERİ?

9

10 Tablo 3: Firmalara G ö re T ü rkiye'de Kayıtdşılığın Nedenleri “ T ü rkiye ’ de kayıtdışılığın size g ö re en ö nemli üç nedenini sıralayınız ” Vergi y ü k ü Ekonomik krizler Vergide adaletsizlik Ayakta kalma ç abası Cezaların caydırıcı olmaması K üçü k işletmelerin ç okluğu Kamuda yolsuzluk Birinci 24,918,65,35,79,112,82,7 Ikinci 19,111,413,47,510,03,26,1 Üçü nc ü 10,28,011,416,35,63,39,8 Toplam 54,138,030,129,524,719,418,6 Listelemeyen 45,962,069,970,575,380,681,4 “ T ü rkiye ’ de kayıtdışılığın size g ö re en ö nemli üç nedenini sıralayınız ” Denetimin azlığı Nakit kullanımı B ü rokratik formalite Karmaşık vergi d ü zenlemeleri Devlet hizmetlerinin yetersizliği Bilgi ve y ö nlendirme eksikliği Diğer Birinci 2,44,16,12,41,2,8,3 Ikinci 6,15,93,14,73,91,5,3 Üçü nc ü 7,93,33,64,55,54,3,7 Toplam 16,413,412,811,610,66,61,2 Listelemeyen 83,686, ,489,493,498,8

11 Tablo 4: Ç alışanlara G ö re T ü rkiye'de Kayıtdışılığın Nedenleri “ T ü rkiye ’ de kayıtdışılığın size g ö re en ö nemli üç nedenini sıralayınız ” Denetimin azlığı Vergi y ü k ü Cezaların caydırıcı olmaması Vergide adaletsizlik Nakit kullanımı Ekonomik krizler Karmaşık vergi d ü zenlemel eri Birinci 13,719,813,66,29,28,72,8 Ikinci 18,015,717,912,35,34,57,3 Üçü nc ü 12,67,69,614,25,66,18,2 Toplam 44,343,141,132,820,119,318,3 Listelemeyen 55,756,958,967,279,980,781,7 “ T ü rkiye ’ de kayıtdışılığın size g ö re en ö nemli üç nedenini sıralayınız ” K üçü k işletmelerin ç okluğu B ü rokratik formalite Bilgi ve y ö nlendirme eksikliği Kamuda yolsuzluk Ayakta kalma ç abası Devlet hizmetlerinin yetersizliği Diğer Birinci 7,14,12,52,82,11,23,6 Ikinci 2,24,72,7 2,2,5,3 Üçü nc ü 4,44,36,75,84,83,01,8 Toplam 13,713,111,911,49,14,75,7 Listelemeyen 86,386,988,188,690,995,394,3

12 VERGİ KAÇIRMAYA BAKIŞ AÇISI

13 Firmaların Vergi Kaçırmaya Bakışı …katılımcıların yarıdan fazlası bir ölçüde Türkiye’de vergi sistemi ve harcamaları bir arada değerlendirdiğinde vergi kaçırmayı anlaşılır bulmaktadır. Katılımcıların yüzde 31’i önermeye katıldığını beyan ederken yüzde 22’si kesinlikle katıldığını beyan etmektedir. Kesinlikle katılmadığını beyan edenlerin oranı ise sadece yüzde 16’da kalmaktadır.

14 Çalışanların Vergi Kaçırmaya Bakışı …vergi kaçırmayı bir ölçüde anlaşılır bulan GİB çalışan oranı yaklaşık yüzde 44’tür. Bu oran firmalara göre yüzde 7 daha düşük olsa bile yine de Türkiye’de toplum olarak vergi kaçırma davranışının anlaşılır bulunduğunu göstermektedir.

15 KAYITDIŞI İSTİHDAMA BAKIŞ AÇISI

16 Firmaların Kayıtdışı İstihdama Bakışı Benzeri bir soru da kayıtdışılığın bir yönü olan kayıtdışı istihdama bakışı öğrenmek amacıyla hem firmalara hem de çalışanlara yöneltilmiştir. “İstihdam üzerindeki yükü ve rekabet şartlarını dikkate alırsak kayıtdışı işçi çalıştırmayı anlaşılabilir buluyorum” önermesini bir ölçüde sahiplenen katılımcı yüzdesi yüzde 56’dır. Bu oran vergi kaçırmaya göre iki puan daha yüksektir.

17 Çalışanların Kayıtdışı İstihdama Bakışı Çalışanlarda bu önermeye katılım ise yüzde 53 ile neredeyse firma oranına yetişmektedir. Vergi kaçırmaya göre farkın çok düşük olması GİB çalışanlarının görevleri gereği vergi konusunda hassas olmaları ile açıklanabilir.

18 VERGİ KAÇIRMA İLE KAYITDIŞI İSTİHDAM KIYASI “İşçiyi sigortasız çalıştırmak vergi kaçırmaya göre daha yanlıştır”

19 Katılımcılar sigortasız işçi çalıştırmanın toplumda yaşayan bir insanın hayatına yaptığı doğrudan etki ile vergi kaçırmanın anonim etkisi arasında fark gözetiliyor olabilir. Firmaların yüzde 55’i çalışanların ise 49’u iki yasalara aykırı fiilden sigortasız işçi çalıştırmayı daha yanlış bulmaktadır.

20 “İşçiyi sigortasız çalıştırmak vergi kaçırmaya göre daha yanlıştır” önermesi ile kayıtdışı istihdamı “anlaşılabilir bulma” arasındaki ilişkinin ortaya çıkarılması amacıyla hazırlanan tablo yukarıdadır. Buna göre, kayıtdışı istihdamı “anlaşılır” bulan firmaların yüzde 57’si (vergi etiği ile yapılan çapraz tabloda oran yüzde 62 idi), çalışanların ise yüzde 59’u (vergi etiğinde yüzde 55 idi) sigortasız işçi çalıştırmayı vergi kaçırmadan daha yanlış bulmaktadır.

21 VERGİ ETİĞİ İLE HAYIR İŞLERİNİ YEĞLEYENLER KIYASI Vergi yerine fakirlere para yardımı yapmak, cami, çesme vs yaptırmak veya aşevine yardım yapmak daha doğrudur

22 Firma anketine katılan her dör kişiden biri vergi yerine bazı hayır faaliyetlerinin daha doğru olduğunu düşünmektedir. Bu oran çalışanlarda yüzde 7 gibi oldukça düşük bir orandadır.

23 VERGİ ETİĞİ İLE İSTİHDAM YARATMA KIYASI “Vergi yerine istihdam yaratmak daha doğrudur.”

24 Firmalarda istihdam yaratmanın daha doğru olacağını düşünenlerin oranı yaklaşık yüzde 62’dir.

25

26 VERGİ KAÇIRMANIN YAYGINLIĞI “Çevremde vergi kaçırmayan yok.”

27 “çevremde vergi kaçırmayan yok” önermesine firmaların yüzde 16’sı “kesinlikle katılıyorum”, yüzde 37’si “katılıyorum” yanıtını vermişlerdir. Bu önermeye katılmayanların oranı ise üçte birden azdır. Bu vergi kaçırma davranışının toplumda ne kadar yaygın olduğunu göstermektedir.

28 ALGILANAN YAKALANMA OLASILIĞI “Vergi kaçıranların yakalanma olasılığı yüksektir.”

29 Firmaların yüzde 36’sı vergi kaçıranların yakalanma olasılığını belli ölçüde yüksek görürken çalışanlarda bu oran yüzde 21’e düşmektedir.

30 CEZALARIN CAYDIRICILIĞI “Vergi kaçıranların yakalanma olasılığı yüksektir.”

31 Firmalara Göre Cezaların Caydırıcılığı Firmalardan yüzde 47’si cezaların vergi kaçıranları caydırıcı güçte olduğunu düşünmemektedir. “Vergi cezaları vergi kaçırmayı caydıracak güçtedir” önermesine bir ölçüde katılanların oranı ise yaklaşık yüzde 37’dir.

32 Çalışanlara Göre Cezaların Caydırıcılığı Tıpkı yakalanma olasılığında olduğu gibi cezaların caydırıcı olduğu önermesine de çalışanlarda katılım oranı biraz daha düşüktür. “Katılıyorum” ve “kesinlikle katılıyorum” yanıtını verenlerin kümlatif yüzdesi yüzde 33’lerdedir.

33 VERGİLERİN VERİMLİ HARCANMASI “Vergiler verimli harcanmaktadır.”

34 Vergilerin Verimli Harcanması Çalışanlara “vergilerin verimli harcandığı” önermesine katılıp katılmadıkları sorulmuştur. Bu konuda çalışanların kanaati vergileme konusunda hassasiyetlerini de etkileyebilecektir. Vergilerin verimli harcandığını düşünen çalışanların oranı yüzde 12 gibi çok düşük bir oranda kalmaktadır. Vergi kaçırmayı anlaşılır bulma oranı ise beklendiği gibi vergilerin verimli harcandığı kanaatinde olmayanlarda yüzde 50’ler civarında seyretmektedir.

35 VERGİSEL DÜZENLEMELERİN KARMAŞIKLIĞI “Vergi düzenlemeleri çok karmaşık.”

36 Vergisel Düzenlemelerin Karmaşıklığı Vergi etiği ile vergisel düzenlemelerin karmaşıklığı arasındaki ilişki Tablo 18’dedir. Buna göre firmaların yüzde 74’ü, çalışanların ise yüzde 83’ü “vergi düzenlemelerinin çok karmaşık olduğu” önermesine belli ölçüde katılmaktadır.

37 VERGİ YÜKÜNÜN AĞIRLIĞI “Vergi yükü çok ağırdır.”

38 Firmaların yaklaşık yüzde 90’ı “vergi yükü çok ağırdır” önermesine katılmaktadır. çalışanlarda da yüzde 71 gibi yüksek bir oranda seyretmektedir.

39 İSTİHDAM ÜZERİNDEKİ VERGİ YÜKÜNÜN AĞIRLIĞI “İstihdam üzerindeki vergi yükü çok ağırdır.”

40 İstihdam üzerindeki yükün ağır olduğunu düşünen firmaların oranı yüzde 87’yi, çalışanların oranı ise yüzde 76’yı bulmaktadır.


"KAYITDIŞI EKONOMİ: ANKET ÇALIŞMASI ve BULGULAR C C Aktan & Fatih Savaşan." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları