Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BASIN TARİHİ II GAZETECİLİK BÖLÜMÜ 2. SINIF 1.HAFTA MATBAANIN OSMANLI’YA GELİŞİ ©Adem Ayten, İAÜ.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BASIN TARİHİ II GAZETECİLİK BÖLÜMÜ 2. SINIF 1.HAFTA MATBAANIN OSMANLI’YA GELİŞİ ©Adem Ayten, İAÜ."— Sunum transkripti:

1 BASIN TARİHİ II GAZETECİLİK BÖLÜMÜ 2. SINIF 1.HAFTA MATBAANIN OSMANLI’YA GELİŞİ ©Adem Ayten, İAÜ

2 MATBAA 2. yy. Uzakdoğu Çin Japonya – Kore - Uygur Türkleri 1440 – Mainz – Gutenberg –İlk kitap 1444 –1455(6) – 42 satırlı Kutsal Kitap – İncil in ilk matbaa baskısı 1500 li yılların başlarında Avrupa’daki 250den fazla matbaada yaklaşık 27 bin kitap basılmıştır. –İtalya 80 –Almanya 52 –Fransa 43

3 Matbaanın doğuda yayılama nedeni Öncülüğe rağmen baskıcılık tekniğinin toplumun tabanına mal olmamasının sebebi, doğu toplumlarındaki yönetim sistemi ve ekonomik anlayıştır. Batı’da feodal kısıtlamayı bertaraf eden ekonomide serbest piyasa düzeninin ortaya çıkıp kökleşmesidir. Burjuva sınıfı böylece ortaya çıkıp, aristokrasi ile kiliseye karşı en büyük silah olarak basımevinin ürünlerini kullanmıştır.

4 Kitap kültürü François Rabelais – 1530 da değişikliği şöyle saptar: “Artık okumayan kalmadı. Hırsızlar, cellatlar, meyhaneciler, seyisler ve halkın aşağı tabakası bile eskinin doktor ve alimlerinden daha bilgili. Kadınlar ve çocuklar bile okuyor.”

5 Matbaanın kurulması ve gelişimi Francis Bacon ( ) “Modern çağları açan üç öğe basımevi, barut ve pusuladır.” Basımevi o zamana kadar yalnız gayet sınırlı sayıdaki seçilmişlere tanınan bilgi edinme ve haberleşme hakkının, toplumun tabanına sınırsız şekilde mal edilmesinin aracı olmuştur. 15. yy.ın ortasından başlayarak Orta Avrupa’dan çevreye yayılan basım teknolojisi, böylelikle Ortaçağ’dan kopuşun, modern dünyaya damgasını vuran rönesans ve reformun öndegelen aracı oldu. (Koloğlu, Osmanlı Döneminde Basın Teknikleri ve Araçları, 2010, s. 1)

6 Günlük Gazeteler 1605 Strasbourg – Relation 1609 Wolfenbüttel – Aviso 1631 Fransa – La Gazette – Theophraste Renaudot 1636 Floransa 1640 Roma 1661 Madrid

7 İlk Türkçe Arapça Farsça matbu kitaplar Avrupa’da gelişen matbaalarda basılmıştır. 16. yy. – yy. – yy. – 10 ülkenin 25 kentinde faaliyet göstermişlerdir. Oryantalizmin ve oryantalistlerin büyük bir ivme kazanması böylece başlar. Kur’an meali çevirileri çoklukla Bir İngiliz 17. yy. da gemiyle bol sayıda matbu Kur’an’ı İstanbul’a getirmiş, kutsal kitabın yanlış dizilmiş olabileceği düşüncesiyle Osmanlı yönetimi Marmara denizine attırarak yok etmiştir.

8 Din alanındaki hassaslığa karşın Osmanlı yönetiminin din dışı yayınlara karşı önyargısı olmamıştır. III. Murad (1574 – 1595) zamanında bir yabancı kişi Türkçe kitap basmak ve gümrük resminden muaf tutulmak için izin istemiş ve almıştır. 1588’de kitabını basıp fermanı da başına koymuştur. 1594’de Roma’da basılan “Kitab-ı Tahriri Usul-ül Üklides”e eklenen bir fermana göre III. Murad, “Frengistan’dan ticaret için getirilen değerli Türkçe, Arapça ve Farsça kitapların alım satımına engel koyanlara karşı, ticaretlerinde serbest bırakılmalarını ve şer’i şerife ve ahitname-i hümayuna aykırı davranılmamasını” emretmiştir.

9 Osmanlı’da Matbaa 1493 İstanbul Sefarad (Sefardi – İspanya) Bazı kaynaklara göre illk basılan kitap 1488 İbranice Leçons des Enfants adlı İbranice sözlük Başka kaynaklara göre de basımcı David ve Samuel Nahmes adlı Musevi kardeşler Musa’nın “Beş Kitap” adlı kitabını 1494’de basmışlardır Selanik Museviler 1564 – 67 Ermeniler İstanbul’da matbaa kuruyor 1610 – Lübnan’da Maruniler 1627 ilk rum basımevi rahip Nikodimus Metaxes 1494 – 1729 yılları arasında azınlıklar ve yabancı misyonlarca Osmanlı topraklarında kurulan matbaa sayısının 37 yi bulduğu sanılmaktadır.

10 Peçevi ünlü tarihinde (1640lar) matbaa ile ilgili şöyle yazar: “Kafirlerin basma hat ile kitap üretme icatları garip bir sanattır ve hakkını vermeli özge bir icattır. Bu sanatta bin cildin üretimi bir cildin hatla yazılması kadar zahmetli olmaz.”

11 Lale Devri 1718 – 1730 Sultan III. Ahmed Sadrazam Damat İbrahim Paşa İmar – reform – batılılaşma 1720 Yirmisekiz Mehmet Çelebi ilk elçi Paris – Fransa Sefaretnamesi

12 Matbaanın sağlayacağı faydalar Matbaanın kurulmasını gerektiren sebepleri ve sağlayacağı yararları Müteferrika, “Risaletü’l müsemmati bi vesiletü’t-tıbaa” (Basmacılığın Gereği) adlı bir raporla Sadrazam İbrahim Paşa’ya sunmuştur. Hem içerdiği gerekçeler hem de basmacılık tekniğinin sağladığı avantajlar ile ilgili ilk görüşleri içeren bu metin, gayet sistemli bir şekilde on maddede faydaları sıralamıştır

13 1.Bütün ilim ve fenler için temel kaynak olan Arap dilinin gelişmesine yardımcı olmak için dil kitaplarının çoğaltılıp düzeltilmesine ve tarih, astronomi, felsefe, ülkeler ve coğrafya kitaplarının çoğalmasına çalışılırsa halka büyük hizmet edilmiş olur. 2.İslam devletinin başlamasından bu ana kadar dini, devleti ve düzeni takviye ve insanlığın hayrı için bir çok müctehid (din bilgini) ve yazarın ürettikleri eserler düzeltilip yayınlanmakla Müslümanlar arasında yayılmaları sağlanır. Böylelikle din alemi canlanır ve eski bilginler ve yazarlar gündeme gelir.

14 3. Basma tekniğiyle ortaya çıkan kitaplar iyi yazıyla hazırlandığından hatadan ari, doğru içerikli, iyi faideli, iyi düzenlenmiş olur. Talebe-i ulum böylece hatadan emin ve yanlış arayıp vakit kaybetmekten kurtulmuş olurlar. Sağlıklı değerlendirme için değişik el yazmalarını aramalarına ihtiyaç kalmaz. İlme ulaşmada kolaylık sağlanır. Özellikle, kalem ile yazılan kitapların mürekkebi rutubet yüzünden eriyip yok olduğu halde, basma tekniğinde kullanılan mürekkep son derece sabit olduğundan böyle bir tehlike yoktur.

15 4. Basma fenni çok geçerli bir girişim olduğundan, bir cilt kitabın yazılması zahmetine karşılık binlerce cilt, gerçek içerikli kitap meydana çıkar. Böylece kitap fiyatı düşmekle talebe-i ulumun zengini ve fakiri kitap edinmeye imkan bulup, zayıflar ve acizler de kutsal ilimlerin ve rağbet edilen fenlerin öğrenilmesinde tam iktidar sahibi olurlar. Bir çok yetenekli kişi de, temiz kitaplara sahip olmakla kısa zamanda olgunluğa varırlar.

16 5. Basma yönteminde kitapların fihristi kısa ve uzun iki yöntemle yazılır. Kısası, kitabın adının altına, ayrıntılısı kitabın sonuna yazılır. Önce yazı dizileri arasındaki bağlantı Hint rakamları ile sağlanıp sayfaların numaraları da yerli yerine konur. Sonra adına yazılan fihrist özeti vasıtasıyla başvuru gerektiren kısımlara sayılara göre bakılır. Ayrıca, kitapta bulunan zor kelimeler ve önemli hususlar arandığında hemen bulunabilmeleri için alfabenin harfleri sırasıyla bir fihrist düzenlenir ki, kitabın sonuna konur. Bu sayede içeriğe ulaşmak kolaylaşır.

17 6. Kitap fiyatının ucuzlamasıyla her kişinin alması kolaylaşır. Böylece taşradaki kasaba ve köy halkı da bunlara erişerek cehaletten kurtulur. 7. Basma yoluyla çoğaltılan kitaplar sebebiyle başkentimize bağlı olan diğer bölgelerde de dini ilim kitapları ve ilgi duyulan ilimlerin kitapları artmakla oralarda da dolu kitaplıklar belirir. Böylece o diyarlardaki medrese öğrencileri de ilim tahsiline yönelmekle ülkenin her tarafı bayındır olur.

18 8. Gerçi diğer İslam ülkelerinde cihad farzının canlandırılmasından geri kalınmıyor. Ancak, Kıyamet gününe kadar devamına Allah izin versin, Yüce Osmanlı Devleti’nde olduğu gibi, yıldırım ateşli topları, zarar verici tüfekleri ve diğer savaş fenlerinin imalinde usta yabancılara benzer çok sayıda düşmanları bulunmuyor. Cihad emrinde Osmanlı padişahları bütün padişahların baş tacıdır. İslam halklarının namusunu canlı tutmaları ve övgü kaynakları olmalarıyla, kitapların çoğalmasına vesile olacak basmacılık yöntemine de yüce ilgilerinin yönelmesi arzu edilir.

19 9. Bütün Hıristiyan hükümdarlar Arapça, Farsça ve Türkçe ile yazılan bütün kitapların kıymetlerinin yüksek olduğunu bilip bunların taraflarından basılmasıyla ilgilenirler. Bununla övünmeye hazırdırlar. Kanun, Şifa, Nüzhetü’l Müştak, Öklidis ve benzeri nice kitapları bastıkları malumdur. Bu üç dil üzere düzenlenen diğer kitapları basma yoluyla üretmeye gayret ettikleri de biliniyor. Ancak yazının güzelliğini, harflerin özelliklerini ve birleştirilmelerini bilmedikleri ve hataları düzeltecek kimseleri olmadığından ellerindeki kitapların çoğu Mağrib türü yazı ve de ona benzer taklitler olmakla güzellikten uzak, yanlış ve hatalıdırlar. Bu yüzden İslamlar arasında o kadar itibar ve ilgi görmemişlerdir. Ama çabaları ve ihtimamları uyarınca eğer ustalarını bulup bu amaçlarını gerçekleştirme yoluna girerlerse İslam aleminde kitap alışverişiyle pek çok kazancı toplarlar. İslam halkı her hususta imansızlardan ileriye geçtikleri gibi bu hususta da onları geride bırakmaları gerektiğinden bu konuda kaçınılmaz olarak gereğini yapmanın yararlı olacağı bellidir.

20 10. Bu yararlı teknik, daha önce de yüce devletin yöneticileri arasında defalarca görüşülmüş ve yararlı bir güzel sanat olduğunda herkes de inanç belirmişti. Hatta erdemli kişilerden bazılarının bu konunun gerçekleşmesi için atanması da istenmiştir. Ancak bu fennin aranılan özelliğiyle birlikte çok uğraştırıcı ve gerçekleştirilmesi güç olmasından dolayı izin çıkamayıp gündem dışı kalmıştı.

21 Basmahane (Dar’üt Tıba’at – ül – Amire) 1727 – sultan selim semti Macar asıllı İbrahim Müteferrika Yirmisekiz Çelebizade Sait Efendi 1729 – ilk basılan Kitab-ı Lügat-ı Vankulu (vankulu sözlüğü) 1727 – 1745 yılları arasında 23 baskıda kitap basılmıştır.

22 İbrahim Müteferrika 1692 Müslüman olup Osmanlı Devleti hizmetine giriyor – 1745 arası şahsi mülkü olan Matbaa-i Amire’de 17 kitap basılıyor. –10’u tarih –3’ü dil (Arapça, Fransızca, Farsça) –2’si coğrafya –1’i fen –1’i de Osmanlı Devletinin sorunlarıyla ilgili Aynalıkavak (Okmeydanı)’daki kabri 1942’de Galata Mevlevihanesine taşınmıştır.

23 Matbaa-i Amire (Mühendishane Basımevi) İkinci basımevi Sultan III. Selim – 1796 – Hasköy Basılan ilk eser Farsça – Türkçe bir sözlüktür. Basıla nbu sözlük ilk iki renkli basılan kitaptır. Kitaplarda resim ve şekillerde basılmıştır. Öğrencilerin ders kitaplarını basmak amaçlı açılmıştır.

24 Üsküdar Basımevi 1802’de devlet tarafından kurulmuştur. Harem iskelesi yokuşunda Boyacı Han’da açılmıştır. Yeterince geliştirildikten sonra genel yayınların basımı yapılmıştır. Mühendishane Basımevinde ders kitaplarının basımına devam edilmiştir. İlk basılan kitap Vankulu Lügatı’nın 2. cildidir.

25 Takvimhane-i Amire 1831 yılına kadar Üsküdar’da çalışan matbaa, II. Mahmud’un emriyle Beyazıt’ta Takvimhane caddesinde Kaptan İbrahimpaşa hamamına taşınmıştır. Bitişiğindeki konakta ilk gazete Takvim-i Vekayi’i basmak üzere Takvimhane-i Amire adıyla dördüncü basımevi kurulmuştur. 1864’te bu iki basımevi birleştirilmiş ve Topkapı surları içinde yeni bir binaya kadar taşınmıştır. Matbaa-i Amire adıyla Cumhuriyet dönemine kadar hizmet görmüştür. Cumhuriyet döneminde adı Milli Matbaa olmuş, 1939’da Milli Eğitim Bakanlığı basımevi haline getirilmiştir. Bakanlığın yayınlarını basmaktadır.

26 Bulak Basımevi 1822’de Mısır’da Kavalalı Mehmet Ali Paşa tarafından kurulmuştur. Hem Vaka-i Mısriyye gazetesi hem de ilmi yayınlar basılmıştır. Basılan eserlerin çoğu tarihe ve edebiyata ait Türkçe eserlerdir.

27 Matbaanın geç gelme nedenleri Birinci neden ekonomik düzenin devlet güdümlü olmasıydı. İkinci neden estetiktir. Üçüncü neden dizgi teknolojisi ile ilgilidir.


"BASIN TARİHİ II GAZETECİLİK BÖLÜMÜ 2. SINIF 1.HAFTA MATBAANIN OSMANLI’YA GELİŞİ ©Adem Ayten, İAÜ." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları