Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Öğr.Gör. Salih AYTEMUR DOMANİÇ MESLEK YÜKSEKOKULU 1.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Öğr.Gör. Salih AYTEMUR DOMANİÇ MESLEK YÜKSEKOKULU 1."— Sunum transkripti:

1

2 Öğr.Gör. Salih AYTEMUR DOMANİÇ MESLEK YÜKSEKOKULU 1

3 2 İşletme Bilimi, başlangıçta ekonomi biliminin bir dalı olarak gelişmiştir. Daha sonra işletme alanında yapılan bilimsel çalışmalar ve gelişmeler ile birlikte bağımsız bir bilim dalı haline gelmiştir. İşletme biliminin ağırlık merkezini işletmeler oluşturur. İşletme bilimi, işletme içi ve işletmeler arası olaylar ve didinmeler (faaliyetler) ile ilgili neden-sonuç ilişkilerini ve eğilimlerini bulmaya ve göstermeye çalışan ve işletmelerin yönetiminde yürürlükte olan ilkeleri ortaya koyan bir disiplindir. İşletmelerin çalışma koşulları ne olursa olsun, çeşitli ortak özelliklere sahiptirler ve çeşitli ortak sorunlara ilişkin ortak çözüm arayışı işletme ekonomisinin, bilimin temel görevleridir. İŞLETME BİLİMİ

4 3 İŞLETME BİLİMİ, daha ayrıntılı olarak; işletmelerin kuruluşundan, finansmanından üretimlerinden, üretim araçlarının sağlanmasından, üretilen mal ve hizmetlerin pazarlamasından, akılcı - rasyonel bir biçimde örgütlenip yönetilmelerinden ve işletmelerde geçen parasal olayların hesaplarla belirlenmesinden söz eden bilimdir.

5 4 İŞLETME BİLİMİNİN DİĞER BİLİM DALLARIYLA İLİŞKİLERİ İşletmeler faaliyetleri, ele aldığı konular, izlediği yöntemler, amaçları nedeniyle değişik bilimleri dallarıyla ilişkilidir: Bu bilim dallarından önemlileri şöyledir: Ekonomi-iktisat Davranış bilimleri Matematik İstatistik Hukuk

6 İşletme; “ Emek, sermaye ve diğer üretim faktörlerini planlı, bilinçli ve sistemli bir biçimde bir araya getirip mal veya hizmet üretimine yönelen ve amaçlarına ulaşmak için üretim kaynaklarının kullanımında ekonomik ve akılcı ( rasyonel) kararlar alan toplumsal, ekonomik ve teknik bir birimdir” şeklinde tanımlanabilir. Bu tanımdan çıkarılabilecek ortak unsurları şöyle tanımlayabiliriz. İŞLETME KAVRAMI 5

7 İşletme her şeyden önce toplumsal bir iş birliği sistemidir. İşletme ekonomik bir birimdir. Yani en az emek kanunu gereğince faaliyette bulunur ve faaliyetler sonucunda mal ve bir kar elde etmeyi hedefler. Amaç olarak insanların ihtiyaç duyduğu mal ve hizmet üretmektedir. İşletme, ekonomik bir birim olmanın yanında teknik bir birim olma özelliği taşır. 6

8 7

9 8

10 9

11 İŞ – İŞ GÖREN İş kavramını ekonomik, sosyolojik ve psikolojik olmak üzere üç değişik anlamda tanımlayabiliriz. Ekonomik açıdan iş, bireyin yaşamını sürdürmek yada belirli düzeye yükseltmek amacıyla giriştiği bedensel ve düzensel bir çabadır. Bu çabanın temel amacı ekonomik bir bedel yaratmak ve bunun sonucunda, mal veya hizmet üreterek karşılığında ücret almaktır. Toplumsal anlamda iş, Çalışma hayatı içerisinde başkaları ile bir ilişki kurma ve onlarla birlikte yaşama çabasıdır. Psikolojik anlamda ise iş, çalışana saygınlık ve doyum sağlayan bir olgudur 10İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

12 GİRİŞİM – GİRİŞİMCİ Girişim başkalarının gereksinmelerini karşılamak üzere, pazarı olan ve pazarda fiyatı oluşan ekonomik mal ve hizmetleri ortaya koymak ve sahibine kar sağlamak amacını güden bir işletmedir. 11İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

13 GİRİŞİMCİ Girişimci, kişilerin gereksinme ve isteklerini karşılayacak mal ve hizmet üretiminde bulunmak üzere, üretim araçlarını sağlayarak bir araya getirilmesi olanağı yaratan, kâr elde etme amacı güden ve tüm riskleri yüklenen kişidir. Girişimcinin temel özellikleri: 1. Üretim araçlarını sağlayıp üretime yöneltme 2. Ortaya çıkabilecek riskleri üstlenme 12İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

14 GİRİŞİMCİNİN İŞLEVLERİ a- Yeni ürünler meydana getirmek ya da bilinen ürünlerin niteliklerini değiştirmek b- Yeni üretim yöntemleri geliştirip, uygulamak. c- Endüstride yeni ve gelişmiş örgütlenmelere gitmek d- Pazarlara açılmak e- Yeni girdi kaynakları bulmak f- Yönetim ve çalışanlar arasındaki ilişkileri kurmak g- İşletme ile kamu ve devlet arasındaki ilişkileri geliştirmek 13İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

15 YÖNETİM KAVRAMINA GENEL BAKIŞ YÖNETENLERYÖNETİLENLER 14İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

16 YÖNETİM Yönetim nedir sorusuna kitaplarda çeşitli tanımlar verilmiştir. Bu tanımlar bilim dallarına göre farklılıklar gösterilmektedir. Örneğin İktisatçılara göre yönetim, doğal kaynaklar, emek ve sermaye ile birlikte bir üretim faktörüdür. Yönetim birimi ile uğraşanlar, yönetimin bir otorite sistemi olduğunu ifade etmektedirler. Sosyologlara göre ise, Yönetim, bir sınıf ve saygınlık sistemi olarak ifade edilmektedir. 15İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

17 YÖNETİM SÜRECİ GENEL ÖZELLİKLERİ Amaç gerçekleştirmeye yöneliktir. En az iki kişi olmalıdır. Beşeri ve maddi kaynakların kullanılmasını ve işbirliğini gerektirir. Yöneticinin verdiği kararları, uygulatabilecek kişisel otorite kurmasını zorunlu kılar. 16İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

18 YÖNETİM SÜRECİ GENEL ÖZELLİKLERİ Yönetici ve yönetenler arasında uyum ve haberleşmeyi gerektirir. Bilgi, yetenek ve tecrübeye göre iş bölümü gerektirir. Eldeki kaynaklar ve zamanın ekonomik ve dikkatli şekilde kullanılmasını gerektirir. Rantabiliteyi gerektirir. 17İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

19 YÖNETİM KADEMELERİ Tepe Yöneticiler Orta Kademe Yöneticiler Alt Kademe Yöneticiler Yönetici Olmayan Personel 18İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

20 Yönetici, kârı ve riski başkalarının olmak üzere mal ya da hizmet üretmek için üretim ögelerini sağlayan ve bunları beli bir gereksinmeyi karşılama amacına yönelten kişidir. Başkaları için ücret karşılığında yöneticilik görevlerini üstlenmeleri ise profesyonel yöneticilik olarak adlandırılır. İyi bir yönetici: Çalışanları yakından tanımalı Zamanında ve doğru karar verebilmeli Davranışları ve kişiliği ile örnek olmalı Sorumluluk sahibi olmalı Hataları hoş görmeli ve demokratik olmalı Sabırlı kararlı ve azimli olmalı Küme çalışmasını özendirmeli Katılımcı ve eğitici almalıdır. 19İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

21 Müteşebbis Yönetici Bir mal veya hizmeti üretmek, pazarlamak için üretim faktörlerini bir araya getiren ve faaliyet esnasında oluşan kar veya zarardan etkilenen kişidir. Bir mal veya hizmeti üretmek, pazarlamak için üretim faktörlerini bir araya getiren, bu faaliyetleri bir ücret karşılığı yapan, kar elde etme amacında olan ancak kar veya zarardan direkt etkilenmeyen kişidir. 20İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

22 5. TÜKETİM VE TÜKETİCİ İnsan gereksinmelerini isteklerini karşılamak amacıyla üretilen mal ve hizmetlerin kullanımı Tüketim adını alır. Tüketim eylemini gerçekleştiren bireylere ya da örgütlere Tüketici adı verilir. Son Tüketici, kişisel ya da aile gereksinmeleri nedeniyle bir mal ya da hizmeti satın alan birey ya da kuruluştur. Endüstriyel Tüketici, üretim yeniden satma ya da işletme kurma amacıyla satın almada bulunan bireyler ya da örgütlerdir. Ekonomilerde bireylerin yeri kendini iki yönde gösterir.Tüketicilik ve Üreticilik 1. Öncelikle her birey tüketicidir. 2. Tüketici bireyin ikinci yönü üreticiliktir. 21İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

23 İNSAN İHTİYAÇLARI VE EKONOMİK FAALİYETLER Tatmin edildiği zaman insana zevk, edilmediği zaman acı ve elem veren ve organizmada çeşitli gerilimlere neden olan itici güç diye tanımlayabileceğimiz ihtiyaçlarımızın, davranışlarımızın temelini oluşturmakyadır. 22İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

24 İhtiyaç Sürekli Tatmini Psikolojik ve fizyolojik köklere dayanan ihtiyaçlar karşılandıkça önce artan bir haz verir. Karşılanmaya devam ettikçe bir noktadan sonra duyulan haz azalarak sonunda elem’e ve acıya dönüşmektedir. 23İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

25 İhtiyaçların Sınıflandırılması Birincil İhtiyaçlar İkincil İhtiyaçlar 24İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

26 Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi 1.Fizyolojik İhtiyaçlar Yemek, su, uyku, dengeli beslenme, ısı, giyinme, barınma, v.b. 2.Güvenlik İhtiyacı Tehlikeye, tehdide ve yokluğa karşı korunma ihtiyacı. 3.Ait Olma ve Sevgi İhtiyacı Ait olma, sevme, sevilme (Örn: İşletme içinde oluşan enformel gruplar) 25İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

27 Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi 4.Saygı Görme İhtiyacı İnsanlar başkalarının kendisine değer vermesini, saygı göstermesini ister. 5.Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı Bundan önceki her türlü ihtiyaçlarının tatmin olma mutluluğunu görmüş olan kişiler için ortaya çıkar. Kişinin kendi kendine yeterli olması, devamlı olarak kendisini geliştirmesi, yaratıcı olma. Örnek: Rahmi Koç ve Koç Sanayi Müzesi 26İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

28 27 BasamaklarÖrnekler Fizyolojik ihtiyaçlar Yemek ve barınma için yeterli maaş Güvenlik ihtiyaçları Uzun süreli iş sözleşmesi,güvenli bir çalışma ortamı,eşit fırsatlar Ait olma ve sevgi ihtÇalışma arkadaşları tarafından kabul görme,yakın Dostluklar Değer ihtiyaçlarıEtkileyici unvan, büyük ofis,şirket arabası Kendini gerçekleştirme iht.Otonomi ve kendini geliştirmesini sağlayacak bir iş imkânı İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

29 Kendini Gerçekleştirme Saygı Görme Ait Olma ve Sevgi Güvenlik Fizyolojik Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi 28İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

30 İŞLETMECİLİĞİN TARİHSEL GELİŞİM SÜRECİ 29İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

31 İlkel Aşama : Zanaatkarlık Aşaması Lonca Aşaması : Ev İşçiliği Aşaması : Endüstriyel Devrim Aşaması : 30İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

32 İŞLETMECİLİKTE BİLİMSEL YÖNETİM SÜRECİ Klasik yaklaşım Neo Klasik Yaklaşım Modern Yaklaşım Post Modern Yaklaşımı 31İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

33 KLASİK(GELENEKSEL)YAKLAŞIMLAR bilimsel yönetim yaklaşımı yönetim süreci yaklaşımı bürokrasi yaklaşımı Henri Fayol Frederic Taylor Max Weber 32İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

34 İHTİYAÇ EKONOMİ VE ÜRETİM İLİŞKİSİ İnsan gereksinmelerini ve isteklerini gidermeye yarayan somut araçlara mal denir. İkiye ayrılır. a- Ekonomik Olmayan Mallar: Elde etmek için hiçbir çaba gerektirmeyen ve doğada hazır bulunan mallardır. Örneğin soluduğumuz hava, gün ışığı, yağmur suyu b- Ekonomik Mallar: Elde olunması için emek harcanan mallardır. İşletme birimlerinin tüm ürünleri bu anlamda mal kavramına girer. Örneğin: ekmek, buzdolabı uçak, bilgisayar, konserve, kitap vb. 33İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

35 Ekonomik mallar gereksinmeleri giderme özellikleri yönünden üçe ayrılır. 1. Tüketim malları : gereksinmeleri doğrudan gideren malardır. Son tüketicilerin kişisel veya aile gereksinmelerini karşılar. Ekmek, radyo, çamaşır makinası, bu sınıfa girer. 2. Ara mallar: Gereksinmeleri dolaylı olarak gideren mal çeşitleridir. Örneğin ağacın işlenerek mobilyaya dönüştürülmesi 3.Üretim Malları: Başka bir malın üretilmesi için gerekli olan mallardır. Örneğin; işletme binası,işletme donanımı, makinalar, hammaddeler 34İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

36 Ekonomik mallarda bir başka sınıflandırma ölçütü, bu malların dayanıklılığı ya da kullanım sürelerine göredir. İkiye ayrılır: 1. Dayanıksız Mallar: Bir kez kullanım sonucu tüketilip yok edilen mallardır. Gıda maddeleri bu gruba girer. Çay Pasta Elma Muz Ekmek 2. Dayanıklı mallar: Bir kullanım sonucu değil de uzun süreli kullanımla yavaş yavaş tüketilen mallardır. Televizyon Kalem Çanta 35İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

37 HİZMET ÜRETİMİ İnsan gereksinmelerini karşılayan, ancak somut olmayan araçlara hizmet adı verilir. Örneğin; Otel İşletmeciliği Otobüs İşletmeciliği, Muhasebeci, Avukat, Doktor. Öğretmen, Berber. 36İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

38 ÜRETİM VE ÜRETİM ÖGELERİ Gereksinme ve istekleri karşılamak için gerekli olan mal ve hizmetleri elde etme amacıyla girişilen çabalar EKONOMİK DİDİNMELER adını alır. Mal ve hizmetlerin gereksinme ve istekleri karşılama özelliğine YARAR denir. Gereksinmeleri giderme derecesine göre farklı değerlerde olur. İnsan istek ve gereksinmelerini karşılayacak yararlı mal ve hizmetleri ortaya koymak ÜRETİM ‘ dir 37İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

39 ÜRETİM ÖGELERİ EMEK DOĞA SERMAYE GİRİŞİMCİ TEKNOLOJİ 38İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

40 A- EMEK Herhangi bir işte çalışmaya uygun olan tüm erkek ve kadınlar bir ülkenin emek gücünü oluştururlar. Bir işletmede emek, tüm üretim ögelerini harekete geçirici ve eşgüdümleyici bir özellik taşır. ÜRETİM ÖGELERİ Emek gücü,. kas gücüne kafa gücüne dayanır. 39İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

41 B- DOĞA ( TOPRAK) Tüm doğal varlıklar temel bir üretim kaynağı olarak ele alınır. Toprak, çiftçilerin kullandıkları tarla, kentsel fabrika alanlarını ve kırsal alanları kapsar. Denizler, doğal bir kaynaktır. Üretimde kullanılan demir cevheri, petrol, kömür gibi hammaddelerde doğanın ürünleridir. Tarım, ormancılık, balıkçılık da doğrudan doğruya doğaya bağlıdır. 40İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

42 41İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

43 C- SERMAYE Mal ve hizmet üretimini destekleyen servet,sermaye (kapital) adını alır. Kapital çeşitli biçimlerde olabilir: Bir işletmenin makinaları, araç ve gereçleri nakit para, üretim malları, çeşitli hak ve ayrıcalıklar 42İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

44 Değişik Açılardan Sermaye Kavramı Sermaye kavramı bilim dallarına göre incelendiğinde değişik biçim ve anlamlarda kullanılmaktadır. a.Ekonomik Açıdan Sermaye Ekonomik açıdan sermayeyi, üretilmiş üretim araçları şeklinde tanımlamak mümkündür. Buna göre emeğin verimliliğini yükseltmede kullanılan her türlü araç- gerç ve makineler bu anlamda ekonomik sermaye malı sayılır. 43İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

45 b.Muhasebe Açısından Sermaye Muhasebe anlamında sermaye, işletme sahibinin işletmeden olan alacağı şeklinde tanımlanabileceği gibi işletmenin bilançosunda yer alan aktif ile pasif kalemler arasındaki olumlu fark şeklinde de tanımlanabilir. Sermaye = mevcutlar + Alacaklar – Borçlar şeklinde gösterilebilir. c. Finansman Açısından Sermaye Finansman anlamında sermaye işletmelerin borç olarak dışarıdan sağladıkları kaynakların yanında kurucu ortakların koymuş olduğu değerler, hisse senedi alanların ödeme güçleri teşebbüsün yarattığı karşılıklar dağıtılmamış Karları ve benzeri güçlerini ifade eder. 44İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

46 d. İşletme Yönetimi Açısından Sermaye İşletme yönetimi açısından sermaye kavramıyla, açıklanmak isteyen üretim esnasında kullanılan maddi ve maddi olmayan değerlerdir. Maddi sermayenin kapsamına girenler, Doğal Kaynaklar, yar mamulü, mamuller, Binalar, makineler, Alacaklar, Nakit gibi değerlerdir. Maddi olmayan sermaye kapsamında da imtiyaz, Lisans, Marka, Patent, Sigorta pirimleri ve iştirakler girmektedir. 45İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

47 D-TEKNOLOJİ Teknoloji, insanın çalışmasını geliştirmek ve üretim yeteneğini arttırmak için bilginin üretilmesi ve uygulanmasıdır. Teknoloji, malların daha etken yollarla üretilmesini sağlar. İş özelliklerini değiştirip, yalınlaştırır. İşin çoğunluğunun makinalar tarafından yapılması,daha az iş gücünün çalıştırılması ve niteliksiz işçiliğin daha az kullanılması sonucunu doğurur. 46İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

48 E- GİRİŞİMCİ Girişimci, kişilerin gereksinme ve isteklerini karşılayacak mal ve hizmet üretiminde bulunmak üzere, üretim araçlarını sağlayarak bir araya getirilmesi olanağı yaratan, kâr elde etme amacı güden ve tüm riskleri yüklenen kişidir. Girişimcinin temel özellikleri: 1. Üretim araçlarını sağlayıp üretime yöneltme 2. Ortaya çıkabilecek riskleri üstlenme 47İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

49 48İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

50 İŞLETME BİLİMİNİN DİĞER BİLİM DALLARIYLA İLİŞKİSİ a.Ekonomi (İktisat) ve İşletme Bilim Dalı: b.Davranış Bilimleri ve İşletme Bilim Dalı c. Hukuk ve İşletme Bilimi İlişkisi d. Matematik – İstatistik ve İşletme Bilim Dalı e. İşletmede Bilgisayar Kullanımı 49İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

51 İŞLETMELERİN AMAÇLARI 1. KÂR ELDE ETME AMACI: Kâr işletmelerin işleyişini değerlendirme amacıdır. Kâr işletmeleri denetleme aracıdır. Kâr çalışanları özendirme aracıdır. Kâr gelişmenin ve sürekli varolmanın aracıdır. İşletmelerin temel olarak iki amacı vardır: 1-Kâr Elde Etmek 2-Topluma Hizmet Etmek 3-Varlığını sürdürmek 50İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

52 2. TOPLUMA HİZMET AMACI İşletmeler yaşadıkları toplumun birer ürünü olarak o topluma katkıda bulunur, hizmet ederler.Temel konu işletmelerin ana amacının bu noktada odaklanıp odaklanmadığıdır. Bir özel kesim işletmesi salt topluma katkı amacına yönelik olarak işletilmez. 3. ÖZEL AMAÇLAR A-Uzun Dönemli Büyüme B-Tüketicilere Nitelikli Mal Sunma C-Çalışanlara Uygun Ücret Verme D-Toplumsal Sorumluluk VS. 51İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

53 ABD’ de 200’ den fazla işletme sorumlusuyla işletmelerin amaçları konusunda görüşmeler yapılmıştır.Bu işletmeler çeşitli büyüklükte mal ve hizmet üreticileri, toptancı ve perakendeciden oluşmuştur. Bunların % 90 ‘ ı aşağıda belirtilen yedi amaç üzerinde uzlaşmıştır. 1. Tüketicilerin gereksinme ve ihtiyaçlarını giderek mal ve hizmetleri öncelikle olarak üretmek 2 Bu üretimi karlı olarak gerçekleştirmek 3. Çalışanların sağlığını ve moral gücünü korumak 4. Komşularıyla ve toplumla iyi ilişkiler geliştirmek 5. Devletin yasa ve öbür düzenlemelerini desteklemek 6. İşletmenin ve elde edinilen karın sağlıklı bir biçimde büyümesini gerçekleştirmek 7. Çevrenin korumasını sağlamak 52İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

54 İŞLETMENİN EKONOMİ İÇİNDEKİ YERİ- ÇEVRE İLİŞKİLERİ VE SORUMLULUKLARI İşletmenin Yakın Çevresindeki Çıkar Grupları 1. Müşteriler: İşletmelerin varlığı doğrudan etkileyen çıkar gruplarının başında müşteriler ( tüketiciler ) gelmektedir. Müşterilerin işletmeden beklentileri şunlardır. Malların pazarda uygun fiyatlarda bulunabilmesi Kaliteli mal ve hizmet arzı Hileli ve yanıltıcı davranışlardan kaçınma Gerek satış esnasında gerekse satış sonrasında kalite güvencesi ve satış sonrası hizmetlerin sağlanması 53İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

55 2.İşletmenin Çalışanları (İş gören ) İşletme personelinin beklentilerini şöyle sıralayabiliriz. Emeğinin karşılığını alma Geleceğinden emin olmalı (sigorta vs. ) İşinden zevk almalı Takdir edilme Motive edici sosyo- psikolojik bir ortam Sorumluluk yükleme ve insiyatif kullanma Irk, dil, din, ayrımın yapılmaması Cinsel taciz olaylarının olmaması Çocuklarına kreş İşletmelerde olup bitenlerden bilgisi olmalı 54İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

56 3.İşletme sahiplerinin istekleri ise Uzun dönemde en büyük kazancın sağlanması İşletmenin verimli çalışması İşletmenin gidişinden bilgi edinilebilmesi İşletmede mevcut para ve üretim öğelerinden mümkün olduğu kadar çok yararlanılması 55İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

57 İşletmenin Ulusal Çevresindeki Çıkar Grupları 1.Tedarikçiler: Tedarikçi denilince akla işletmeye üretim girdileriyle mal ve hizmet sağlayan kişi veya kuruluşlar gelir. İşletmenin ulusal çevresindeki çıkar grupları ile ilişkileri ticari kadar karşılıklı güven temeline de dayanmaktadır. İşletmelerin tedarikçilerden beklentileri şunlardır. Kaliteli ve uygun fiyata mal Tedarikte istikrarın sağlanması Zamanında malın teslimi 56İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

58 2.Finans Kurumları İşletmeye finanssal olanaklar sağlayan ve kredi veren finans kuruluşları ile bankalardır. İşletmelerin bu kurumlardan isteği, kredilerin düşük faizli, uzun vadeli ve süreklilik arz etmesidir. Bunun yanında bankaların ise işletmelerden isteği verilen kredinin zamanında geri ödenmesi ve kredi alınırken karşılığında gösterilen teminatların gerçek değerini bildirmelerini istemektedir. 57İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

59 3.Rakipler : Zaman zaman işletmeler ile rakipleri arasında doğal karşılanmayan ilişkilere rastlanmaktadır. En çarpıcı örneği haksız rekabettir. İşletmelerin rakiplerinden istediği en önemli husus haksız rekabete sebebiyet vermemeleridir. Çünkü haksız rekabet içerisinde hileli davranış, yanıltma, kandırma,taklit, sahtecilik, ve yanlış beyanlarda bulunma gibi davranışlar bulunmaktadır. Ticaret kanunun 56. maddesinde haksız rekabet üzerinde durulmaktadır. Kanuna göre iyi niyet kurallarına aykırı olan ve haksız rekabet sayılabilen hususlar şunlardır. 58İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

60 Başkalarını onların mallarını ve işlerini gereksiz, yanlış ve yanıltıcı beyanlarda kötülemek Başkalarının ahlaki veya mali gücü hakkında gerçeğe aykırı bilgi vermek Kendi kişisel durumu, malları, ticari faaliyeti veya ticari işleri hakkında yanlış ve yanıltıcı bilgi vermek Paye, ödül veya belge almadığı halde almış gibi hareket etmek Başkasının malı, işi, faaliyeti veya ticari işletmesinden aynen veya taklit ederek karışıklığa yol açacak tarzda alıntılar almak Haksız rekabet olarak bilinen bu durumları yaratan işletmeler aleyhine devlet ve diğer mesleki kuruluşlar tazminat ve faaliyetten men cezası uygulayabilirler. 59İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

61 4. Devlet İşletmeler devletten; Ekonomik istikrarın sağlanması Yatırım için gerekli teşvik tedbirlerinin alınması Vergi mevzuatının basitleştirilmesi Ucuz ve bol kredi olanaklarının yaratılması Alt yapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi gibi görevler beklemektedir. 60İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

62 Devlet ise İşletmeden; İstihdama katkıda bulunmaları Savaş ve benzeri durumlarda toplumsal sorumluluklar yüklenmesini İthalat ve ihracat hükümet tarafından belirlenen ekonomik politikalara uymalarını Sağlayacakları kazançların bir kısmını vergi olarak devlete vermelerini, İhracat yaparken ülkeye döviz kazandırılmasını, Teknolojik gelişmeleri takip ederek kendi işletmesinde uygulanmasını ve ekonomik yapıya katkıda bulunmasını ister. 61İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

63 5. Toplum İşletmenin ilişki içerisinde olduğu çıkar gruplarının sonuncusu toplumdur. Toplumun işletmeden beklentileri şunlardır. İşletmeleri artan karlarını istihdam yaratıcı alanlarda kullanılması İşsizliği arttırıcı sermaye yoğun üretim teknolojilerini kullanmak yerine, işsizliği azaltıp emek yoğun teknolojiler ağırlık verilmesini Çevre Kirlenmesine neden olabilecek davranışlardan kaçınmaları Eğitim, Kültür, bayındırlık faaliyetlerine katkıda bulunmalarını beklerler 62İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

64 İŞLETMELERİN SINIFLANDIRILMASI Her ekonomik sistemde değişik türlerde, niteliklerde ve büyüklüklerde bir çok işletme bulunur. İşletmelerin ekonomi içerisindeki işlevlerine ve belirli amaçlara yönelmelerine göre değişik biçimlerde sınıflara ayırmak mümkündür. Ancak ülkelerin sahip olduğu ekonomik ve sosyal yapıların farklı olması nedeniyle tüm ekonomik sistem içerisinde geçerli olabilecek bir sınıflandırma yapmak güçtür. Öte yandan işletmelerin gruplandırılmasında görüş ve anlayış farklılıkları da ortaya çıkmaktadır. 63İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

65 Açıklamalarda kolaylık sağlamak amacıyla istemeleri genellikle değişik açılardan sınıflandırmak ve inceleme konusu yapmak mümkündür. Böyle bir sınıflamada işletmeler, 64İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

66 Tüketici ve alıcı türüne göre işletmeler Üreticileri mal ve hizmet türüne göre işletmeler Üretim araçlarının mülkiyetine göre işletmeler Kullandıkları üretim teknolojilerine göre işletmeler Büyüklüklerine göre işletmeler Pazar alanlarına göre işletmeler Hukuki yapılarına göre işletmeler olarak gruplandırabiliriz. 65İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

67 1.Tüketici ve Alıcı türüne göre İşletmeler Tüketicilerin çeşidine göre işletmeler başlıca üç türlüdür. Başka işletmeler için mal üreten işletmeler En son (nihai) tüketiciler için mal üreten işletmeler Hem nihai tüketicilere hem de diğer imalat işletmelerine mal üreten işletmeler 66İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

68 2.Ürettikleri mal ve hizmet türüne göre işletmeler Üretilen mal ve hizmetin türünü esas alan bu sınıflandırma işletmeleri Dayanıklı mallar üreten işletmeler Dayanıksız mallar üreten işletmeler olmak üzere ikiye ayrılır 67İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

69 3.Üretim araçlarının mülkiyetine göre işletmeler a.Özel işletmeler b.Kamu işletmeleri c.Karma işletmeler d.Yabancı sermayeli işletmeler 68İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

70 4.Kullandıkları Üretim Teknolojilerine Göre İşletmeler a.Emek yoğun işletmeler b.Sermaye yoğun işletmeler 69İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

71 5.Büyüklüklerine Göre İşletmeler Genel kabul görmüş yaklaşımlarda işletmeler sayısal ve sayısal olmayan ölçülerden bir kısmı kullanılmak üzere; – Cüce işletmeler – Çok küçük - Küçük işletmeler – Orta büyüklükteki işletmeler – Büyük işletmeler – Dev işletmeler olarak kabaca beş gruba ayırmak mümkündür. İşletmeleri büyük veya küçük olarak tanımlamaya çalışmanın temel amacı ise hükümetlerin, banka, oda, kooperatif v.b. kurumların finansman veya teknik yardımlarından hangi işletmelerin yararlanacağını belirlemektir. 70İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

72 Cüce İşletmeler: Bir tek iş göreni bile tam gün çalıştıramayacak kadar küçük veya iş hacmi dar olan işletmelere cüce işletme adı verilir. Bir berber veya anahtarcı cüce işletmelere verilebilecek örneklerdir. Çok Küçük - Küçük İşletmeler: Ülkemizde genellikle, çalıştırdığı iş gören sayısı 1-49 arası olan işletmelere çok küçük işletmeler, arasında olan işletmelere ise küçük işletme adı verilmektedir. Orta Büyüklükteki İşletmeler: Bu tür işletmeler genellikle aile şirketleri şeklinde ortaya çıkarlar. İşletmede genellikle çalışan iş gören sayısı arasında değişme gösterir. 71İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

73 Büyük İşletmeler: Çalıştırdıkları insan sayısı genellikle arasında olan işletmeler büyük işletme sayılırlar. Kesin bir kural bulunmamakla beraber bu şirketler genellikle anonim şirket şeklinde kurulurlar. Dev İşletmeler: Çalıştırdıkları insan sayısı genellikle 2000 ve daha fazla olan işletmelere dev işletmeler adı verilmektedir. Bunlara dev işletme denmesinin nedeni; sadece çalıştırdıkları insan sayısının büyüklüğünden değil, aynı zamanda kullandıkları üretim yöntemleri, sahip oldukları üretim güçleri, pazar payları, rekabet üstünlükleri, sermaye büyüklükleri ve dünya çapında faaliyet göstermeleriyle de yakından ilişkilidir. Dev işletmelerin belli başlı uğraşı alanları; Gemicilik, Silah endüstrileri, Nükleer santraller ve benzeridir 72İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

74 Değişik Büyüklükteki İşletmelerin Üstünlük ve Sakıncaları 73İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

75 Büyük İşletmelerin Üstünlükleri Büyük işletmeler makineleşme ve gelişmiş üretim metotlarıyla, büyük ölçekli üretim ( kitle üretimi) yapılabilirler; Böylece birim maliyetler düşer. Yine makineleşme, standartlaştırma ve uzmanlaşma ile iş gücünü ve makineleri daha verimli kullanırlar. Üretimde, araştırma ve geliştirmeye (AR-GE) daha çok kaynak ayırıp, buluş ve yeniliklerden daha fazla yararlanalabilirler. Büyük işletmelerde modern işletmecilik uygulamaları daha çok görülür. 74İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

76 Büyük İşletmelerin Üstünlükleri Daha kaliteli personel çalıştırıldığı gibi, onlara daha iyi eğitim, yetişme ve yükselme imkanı sağlanır. Ayrıca yüksek nitelikli profesyonel yönetici istihdam edilebilirler. Yüksek finans gücü sayesinde, daha kolay ve düşük maliyetle para ve kredi sağlayabilirler. Üretimde atık maddeleri daha iyi değerlendirilebilirler. Satınalmada, üretimde, pazarlamada (örneğin reklam harcamaları) artan pazarlık gücü, iskontolar v.b. nedenlerle büyüklükten kaynaklanan tasarruflar sağlayabilirler. 75İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

77 Büyük İşletmelerin Üstünlükleri Çok sayıda personel çalıştırıldığı için ülkenin istihdam sorununa belirli ölçüde çözüm getirirler. Pazarların geniş ve tüketici taleplerinin yüksek olduğu dönemlerde büyük çapta üretim ve satış yaparak yüksek karlar sağlayabilirler. Geniş yatırım olanaklarına sahip bulunmaları nedeniyle, küçük işletmelerin yapma olanağı bulamadığı alanlara yatırım yapmak suretiyle tekel karına yakın bir kazanç sağlayabilirler. Dünyadaki hammadde, ürün ve sermaye pazarındaki gelişmeler sürekli olarak takip edildiğinden risklerini mümkün olduğu kadar aşağıya indirirler. 76İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

78 Büyük İşletmelerin Sakıncaları Artan üretimin tüketicilerin sürekli değişiklik gösteren isteklerine ve ekonomik bunalım dönemlerindeki isteklerine uydurulması güçleşir. Üretim programlarının değiştirilmesi zor olur ve zaman alır. Bunun için kar azalır ve risk büyür. Talepte ciddi sayılabilecek bir azalma meydana geldiğinde işletme sabit masraflarını karşılamada zorluklarla karşılaşabilir. Üretim miktarı talebin üzerinde olursa talebin fazlası elde kalabilir. 77İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

79 Büyük İşletmelerin Sakıncaları Aşırı büyüklük işletmelerde iletişim ve koordinasyon sorunlarını artırır. Üst yöneticilerin işletmede olup bitenden haberdar olmaları güçleşir. Bu durum kontrolün elden çıkması sonucunu doğurabilir. Çalışanlar arasında sıcaklık ve iş birliği duyguları zayıflar Tekelleşme imkanları çok fazladır. 78İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

80 Küçük İşletmelerin Üstünlükleri Küçük işletmeler dar bir çevreye hitap ettiklerinde müşterileriyle yakın temas ve kişisel ilişkiler geliştirirler. İşçi- işveren ilişkisi de daha yakındır. Müşterilere mal ve hizmetlerle daha iyi hizmet verirler. Bu sebeple daha başarılı olurlar. Büyük yatırım ve teknolojiye ihtiyaç duymamaları sebebiyle, üretimde özel değişiklik yapma imkanları fazla olup, standart mal sunma yerine özel ihtiyaçları karşılamaya daha çok yönelirler. 79İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

81 Küçük İşletmelerin Üstünlükleri Küçük sermaye gerektiğinden kurulmaları daha kolaydır. Sınırlı sayıda personel çalıştırılır, bunlar etkin olarak kontrol edilirler. İnsan ilişkilerinin önem kazandığı alanlarda örneğin, hizmet sektöründe daha etkili olurlar. Büyük işletmelere cazip olmayan küçük pazar bölümlerini hedef Pazar seçip, pazarda tüketiciler ile kişisel ilişkiler kolayca kurabildiklerinden bu alanlarda karlı çalışabilirler. 80İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

82 Küçük İşletmelerin Üstünlükleri Bürokrasi az olduğundan hızlı karar verme yoluyla pazar fırsatlarını yakalama daha kolay olabilir. Kullanılan hammaddelerin veya ürünün çabuk bozulur cinsten olması halinde (süt mamulleri, bazı yiyecek maddeleri gibi) bölgesel küçük işletmeler önem kazanır. Belirli bir malın sipariş olarak yapma, üretimde ve ürünlerinde miktardan çok vasıfa önem verilmesi ancak küçük işletmeler yoluyla olabilir. Üretim teknolojisi mekanik olmaktan çok kalifiye iş gücüne dayanır. 81İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

83 Küçük İşletmelerin Üstünlükleri Sabit sermaye yatırımları az olduğu için teknolojik değişimlerden çok fazla etkilenmezler. Genel olarak bu tür işletmeler sipariş üzerine çalıştıkları için ürettikleri malların elde kalma, satılmama riski düşüktür. Ayrıca, üretimleri sınırlı olduğundan depolama ve satış sorunları oldukça azdır. Örgütlenme maliyetleri çok azdır Kuruluş yeri seçimi daha basittir 82İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

84 Küçük İşletmelerin Sakıncaları Sermayeleri yeterli olmadığı için çoğu kez optimum büyüklükte kurulamazlar ve bunun doğal sonucu olarak da optimum büyüklüğün sağladığı avantajlardan yararlanamazlar. Ürettikleri mallara karşı talebin hızla yükseldiği dönemlerde tüketicilerin isteklerini zamanında karşılayamadıklarından müşterileri kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalabilirler. Finansal kurumlardan kredi bulmakta büyük işletmelere oranla daha dezavantajlı durumdadırlar. 83İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

85 84İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

86 Küçük İşletmelerin Sakıncaları Ürün geliştirme, ürün çeşitlendirme ve yeni ürün bulma imkanları sınırlıdır. Ülkenin istihdam hacmine katkıları sınırlıdır. Uzman personel istihdam etme imkanları zayıftır. İşgücü, eğitim faaliyetleri bilimsel olmaktan çok görgüye dayanır. Küçük işletmelerin sahipleri çoğunlukla, geleneklere aşırı bağlılık gösteren kişilerdir. En büyük amaçları yeterli gelir temin ederek bağımsız yaşayabilmektir. 85İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

87 e. Pazar alanlarına göre işletmeler 1.Ulusal işletmeler 2.Uluslar arası İşletmeler 3.Çok uluslu işletmeler 4.Uluslar üstü İşletmeler 86İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

88 İşletmelerde yatay ve dikey büyüme Yatay Büyüme Aynı üretim dalında mal ve hizmet üretecek yatırımlar yaparak aynı üretim dalında faaliyette bulunan başka bir işletmelerle birleşerek veya onları ele geçirerek işletmenin büyütülmesine yatay büyüme adı verilir. 87İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

89 Dikey Büyüme Bu tür büyümede ise, satıcılar veya alıcıların karını ele geçirmek amacıyla geriye doğru veya ileri doğru genişler. İleriye doğru dikey Büyüme : İşletme kendi mamullerini tüketen veya kullananlara doğru ilerler. Mesela yiyecek maddesi üreten bir işletmenin perakende satış zinciri kurması gibi. Böylece yönetim, üretme pazarlama zincirini denetim altına almış olur 88İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

90 Geriye doğru dikey büyüme : İşletme daha önce satın alındığı girdilerin kendisi üretmeye başlar. İşletmenin geriye doğru büyümesi kendisine üstünlük sağlayacaksa, bu yola gitmesi uygun olabilir 89İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

91 f.Hukuki Yapılarına göre işletmeler Bir işletmenin karar verdikten sonra, işletmenin amacına en uygun yapıda kurulması gerekmektedir. Ülkemizde uygulanan hukuki mevzuata göre işletme kurma şekilleri şunlardır. 90İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

92 1-ÖZEL İŞLETMELER 1-ÖZEL İŞLETMELER A-Tek kişi İşletmeleri B-Şirketler a-Adi şirketler b-Ticaret Şirketleri 1-Şahıs Şirketleri Kolektif Şirketler Komandit Şirketler 2-Sermaye Şirketleri AnonimŞirket Limited Şirket Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketler C-Kooperatifler 91İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

93 Tek Kişi İşletmeleri: En eski, en basit ve en çok görülen işletme şeklidir. İşletmenin tek sahibi vardır: Bu kişi tek yetkili ve sorumludur. Faaliyetlerle ilgili kararlar bu kişi tarafından alınır, uygulanır ve denetlenir. Tüm karar ve riskler bu kişiye aittir. Kuruluşu: kişinin işletme kurma isteği bağımsız çalışma isteği, küçük sermayesini değerlendirme isteği, başka alternatifin olmaması, miras, vb. olabilir. 92İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

94 Tek Kişi İşletmeleri: Az sermaye gerektiren işler için uygundur. tüzelkişiliğiyoktur İşletmenin tüzel kişiliği yoktur. Bu işletmelerin sahibinden ayrı mallar yoktur. İşletmenin sahibi hukuki olarak işletmeden ayrı tutulamaz. Yani, borçlulara karşı işletmeye Koyduğu sermayenin dışında kendi öz varlıkları ile de sorumludur. 93İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

95 Şirketler(Ortaklıklar): Birden çok kişinin emek, denetim ve sermayesini koyup bir araya gelerek kurdukları işletme çeşididir. Borçlar kanununa göre Adi şirketler ve Ticaret Şirketleri olmak üzere 2’ye ayrılır 94İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

96 Borçlar kanununagöre bir işletmenin şirket olabilmesiiçin gerekenhususlaraşağıdaki gibidir: Borçlar kanununa göre bir işletmenin şirket olabilmesi için gereken hususlar aşağıdaki gibidir: Şirketi kuranların sayısı birden fazla olmalıdır. Ortak bir amaç olmalıdır Ortak amaca ulaşmak için ortaklar arasında bir anlaşma olmalıdır Belirlenen hedefe ulaşmak için para, mal veya emek, sermaye olarak konmalıdır Bu tip şirketler Borçlar kanununda adi şirketler olarak tanımlanır. 95 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

97 Adi şirketler En basit şirket modelidir. iki veya daha fazla kişinin emek ve mallarını ortak bir amaca ulaşmak için birleştirmeleri konusunda yaptıkları sözleşme ile meydana getirdikleri ortaklıktır. Özellikle tek kişi tarafından kurulan işletmelerin sakıncalarını giderme amacıyla kurulurlar. Tek kişi işletmelerine göre büyüme şansı daha fazladır. Şayet bir ortaklık Ticaret kanunda tanımlanan şirketlerin niteliklerini taşımıyorsa bu ortaklık Borçlar kanunun 520. Maddesine göre ADİ ORTAKLIK olarak sayılır. Bu şirketler Borçlar kanununa tabidir. 96 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

98 Bu ortaklık türünde Ortaklar arasında yazılı veya sözlü anlaşmalar vardır. Yani anlaşmanın yazılı olması şart değildir. Şekil şartı aranmaz. Ortaklar, paralarını, alacaklarını, mallarını, veya emeklerini sermaye olarak koyarlar Ortaklardan herhangi biri diğerinin olurunu almadan payını devredemez. Kararlar tüm ortakların oy birliği ile alınır. Tüzel kişilikleri yoktur: Adi şirket, sahibinden ayrı bir varlığı olmayan şirketlerdir. Şirketin borçlarından ortaklar kendi özel malları ile de sorumludur. Kazanç veya borçlar anlaşmada belirlenen oranlarda pay edilir 97 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

99 Adi şirketlerde Sermaye Ortağın getirdiği sermaye, “Sermaye Payı”, “Katılma Payı”, “İştirak Hissesi” olarak adlandırılır ve ortakların sermaye payının birbirine eşit olması ve fiilen getirilmiş olması gerekmez. Ortakların sermaye miktarı şirket sözleşmesinde gösterilmemişse, eşit olarak katıldıkları varsayılır 98 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

100 Kâr ve Zararın Paylaşımı Ortaklık sözleşmesinde her hangi bir şekil kararlaştırılmamış ise kâr ve zarar yasada belirtilen şekilde paylaştırılacaktır. Yasada, kâr ve zararın paylaşılmasına dair bazı esaslar belirlenmiştir. 99 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

101 Şirketin Yönetimi Kural olarak adi şirketin yönetimi, bütün ortaklara aittir. Ancak, bu durum güçlükler yaratabileceğinden, yönetim yetkisinin ortaklardan veya hariçten bir veya birkaç kişiye devri kararlaştırılabilir 100 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

102 Şirketin Denetimi Adi şirketlerde her ortağın şirketi denetleme yetkisi vardır. 101 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

103 Sona ermesi/kapatılması: Sözleşmede belirlenen sürenin sona ermesi, Amaca ulaşmanın olanaksızlığının anlaşılması, Bütün ortakların birlikte karar vermeleri, Ortaklardan birinin ölümü, iflas veya 3. Kişilere olan borçlarından dolayı tasfiye payı üzerinde zorunlu icra vukubulması Ortaklardan birinin 6 ay önceden feshi ihbar etmesi gibi nedenlerle şirket sona erer. Fesihten sonra şirketin borçları ve ortakların alacakları dağıtılır kar varsa sözleşmeye göre pay edilir.Zarar varsa ortaklardan talep edilir 102 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

104 Ticaret şirketleri: Ticaret kanununa göre düzenlenmiş ortaklıklardır. Adi şirketlerden farklı olarak şirket sözleşmesi yazılı olmak ve kanunen taşıması gereken asgari şartları sağlamak zorundadır. Diğer bir fark olarak şirket tüzel kişiliğe sahiptir. 2 türü vardır: Şahıs (kişi) şirketleri ve Sermaye şirketleri 103 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

105 Şahıs Şirketleri: Kollektif şirketler Komandit şirketler 104 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

106 Kollektif Şirket:Kollektif Şirket: Kollektif şirket, en yaygın olan şirket türüdür. Türk ticaret kanununa göre düzenlenmiştir. Buradaki tanımı “ ticari bir işletmeyi bir ticari unvan altında işletmek amacıyla gerçek şahıslar arasında kurulan ve ortaklardan hiç birisinin sorumluluğu şirket alacaklarına karşı sınırlandırılmamış olan şirketlerdir” şeklindedir. Kollektif şirket, özellikle küçük ve orta çapta perakende, yarı toptancı ticaret işletmeleri ile, orta çapta işletmeler için uygundur. Asgari bir sermaye koyma zorunluluğu da yoktur. 105 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

107 Kollektif Şirket:Kollektif Şirket: Ortaklar gerçek kişi olmalıdır. Her ortak işletme borçlarından doğan borçlardan kendi koyduğu sermaye ile sınırlı olarak değil tüm varlıklarıyla sorumludur. Ama, öncelikle alacaklılara karşı şirketin kendisi sorumludur. Kollektif şirket bir sözleşme ile kurulur. Sözleşmede, ortakların adı, şirketin uğraşı konusu, sermye olarak konan malların maddi değeri, şirketin kollektif olduğu, şirketi temsile yetkili kişilerin adları, sözleşmedeki imzaların noterce tasdiki GEREKİR.Noter onayından sonra şirket merkezinin olduğu yerdeki Ticaret Siciline tescil ve ilan olunur. Şirketin ticaret siciline kaydı ile tüzel kişilik kazanılmış olur. 106 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

108 KomanditŞirket:Komandit Şirket: Türk ticaret kanununa göre düzenlenmiştir. Buradaki tanımı “ ticari bir işletmeyi bir ticari unvan altında işletmek amacıyla kurulan ve şirket alacaklarına karşı ortaklardan biri veya bir kaçının sorumluluğu belli bir sermaye ile sınırlandırılmış olan şirketlerdir” şeklindedir. Görüldüğü gibi şirket alacaklarına karşı ortaklardan bir veya birkaçının sorumluluğu sınırlandırılmamış diğer ortaklarınki ise sınırlandırılmıştır. Sorumluluğu sınırlandırılmamış ortağa komandite (sınırsız sorumlu) ortak; sınırlı olanlara da komanditer ortak denir. Komandite ortaklar gerçek kişi olmalıdır. Komanditer ortaklar tüzel kişilik olabilir. 107 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

109 Sermaye şirketleri: Sermaye teşkilatlanması şeklindeki işletmelerdir. Ortakların kişiliği değil koydukları sermaye payları önemlidir. 3 çeşittir: Anonim şirket Limitet şirket Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket 108 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

110 Anonim şirket: Bir unvana sahip, ana sermayesi belli ve paylara bölünmüş olan ve borçlarından dolayı yalnız varlıkları ile sorumlu olan şirkettir. Ortakların borçları taahhüt ettikleri sermayeleri ile sınırlıdır. Buna karşılık şirket alacaklarına karşı tüm varlığı ile sorumludur. Kurulabilmesi için en az 5 ortak (gerçek veya tüzel) ve tl sermaye gerekir ve bu sermeyeninde paylara bölünmüş Olması gerekir.(500 krş) İki şekilde kurulurlar. 1-ani kuruluş 2-tedrici kuruluş (1998 yılında kaldırıldı) Yönetim çoğunlukla profesyonel yöneticilere bırakılır Anonim şirketin 3 tane organı bulunmaktadır. Bunlar; 1-Genel kurul 2-Yönetim Kurulu 3- Denetleme Kurulu 109 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

111 Limited şirket: 2 veya daha fazla kişi ( en fazla 50) (gerçek veya tüzel) ile kurulan ortakların sorumluluğu koymayı taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı (5000) tl ve ana sermayesi belirli şirketlerdir. SERMAYESİPAYLARA BÖLÜNMÜŞ KOMANDİT ŞİRKET Sermayesi paylara bölünen ve ortaklardan bir veya bir kaçının şirket alacaklarına karşı bir kolektif şirket diğerlerinin bir anonim şirket ortağı gibi sorumlu oldukları şirkettir Kolektif şirket ortağı gibi olanlara komandite ortak; Anonim şirket ortağı gibi olanlara da komanditer ortak denir Ortak sayısı en az bir komandite olmak üzere en az 5 kişidir. Sermayesi 5000 Tl dir. Bu sermayede 100 krş şeklinde paylara ayrılmaktadır. 110 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

112 Kooperatifler Kooperatifler kanunu ile bu tür işletmeler şirketlerden ayırt edici özellikler getirilmiştir. Karşılıklı yardım ve dayanışma ve belli bir ekonomik çıkarları sağlamayı amaçlayan tüzel kişiliği olan bir örgüttür. En az 7 ortak ile kurulur. İlkeler: Açık kapı ilkesi Demokratik yönetim Maliyetine hizmet Irksal, dinsel ve siyasal tarafsızlık Ortakların sermaye paylarına sınırlı faiz ödeme ve işletme gelir -gider farkının ortaklara adil dağıtımı 111 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

113 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN112 İşletmelerin, en gevşek ilişkiden başlayarak, tam birleşmeye kadar giden çeşitli seviyelerdeki anlaşma veya birleşmeleri altı grupta toplanabilir: Centilmen Anlaşmaları Konsorsiyumlar Karteller Tröstler Holdingler Tam Birleşme (Merger,- Füzyon) ler İŞLETMELERARASI ANTLAŞMALAR VE BİRLİKLER (DIŞ BÜYÜME)

114 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN113 Centilmen Anlaşmaları Anlam olarak, "centilmen anlaşması, buna taraf olanların karşılıklı söz vermelerine dayanan ve tarafların veya bunlardan birinin vazgeçmesi halinde hiçbir, müeyyidenin söz konusu olmadığı" anlaşmadır. Centilmen anlaşması politikada ve hukuk da da söz konusu olur; yazılı veya sözlü olabilir. İki ve daha fazla işletme, hammadde kaynaklarını veya pazarları paylaşmak; yahut fiyat rekabetini kaldırarak fiilî tekeller kurmak için geçici veya sürekli olarak centilmen anlaşması yapabilirler. Böylece anlaşma ile satıcılar, alıcı veya rakipler karşısında daha güçlü duruma gelirler. Zira amaç, içinde bulunulan şartları, anlaşmaya katılan işletmelerin lehine değiştirerek ekonomik açıdan yarar sağlamaktır

115 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN114 Konsorsiyumlar Konsorsiyum, kelime olarak "belirli bir iş için kurulan birlik veya ortaklık" anlamına gelir (TDK,Türkçe Sözlük). Türkçe'de daha çok "Türkiye'ye Yardım Konsorsiyumu" şeklinde geçerse de işletmeler de devletler veya uluslararası finans kuruluşları gibi belirli bir amaç için bir araya gelirler. Genellikle büyük çaplı taahhüt işlerinde ihaleyi kazanabilmek için aynı veya farklı ülkelerden, aynı dalda veya farklı ihtisas dallarındaki işletmeler finansal imkânlarını veya teknolojik ya da diğer üstünlüklerini birleştirip, işbirliği yaparlar

116 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN115 Karteller Kartel, aynı dalda çalışan iki veya daha fazla işletmenin rekabeti azaltmak veya ortadan kaldırmak için hukuki bağımsızlıklarını yitirmeden yaptıkları anlaşma ile oluşturdukları tekelci birliktir. Kartelin en önemli özelliği tüketicilere veya rakiplere karşı teşkilâtlı bir grup olarak ortaya çıkarak, kollektif bir satıcı grubu veya kollektif tekel olmasıdır. Kartelin pazarda güçlü ve etkili olabilmesi için, katılan işletmelerin o malın en "büyük bölümünü ellerinde bulundurmaları gerekir. Bu takdirde rakiplerin rekabet gücü olmaz; ya kartelin aldığı kararlara kendileri de uyar, ya da pazardan çekilmek mecburiyetinde kalırlar. Karteller ulusal veya uluslararası kartel olabilirler

117 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN116 Kartel şeklinde birleşmede sermayelerin birleştirilmesi değil de sadece belirli bir amaç için sermaye güçlerinin, birlikte kullanılması söz konusudur. İşletmeler hukuki bakımdan, hatta iktisadi bakımdan da bağımsızdılar. Amaç, kartele giren işletmelerin fiyatlar, üretim miktarları, satış bölgeleri gibi konularda pazarda hakim olmaları, rekabet gücünü kuvvetli tutmaları ve neticede kârlarını ve satışlarını yüksek seviyelere çıkarabilmeleridir

118 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN117 Karteller, "fiyat karteli", "satış karteli", "kota veya kontenjan karteli" biçimlerinde olurlar. Fiyat kartelinde fiyatları birlikte belirleyerek; satış kartelinde satış bölgelerini paylaşarak; kota kartelinde, arz miktarını kotalar halinde paylaşıp, bu kontenjanlar dahilinde faaliyet gösterip, üretime ve arza hakim olarak ana amaçlarına ulaşmağa çalışırlar. Karteller, diğer bir bakımdan, "ulusal kartel" ve "uluslararası kartel" şeklinde iki gruba ayrılırlar

119 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN118 Kartele benzeyen diğer bir birleşme şekli de "konsern" olup, genellikle daha az firmanın, daha yakın ilişkilerle bir araya gelerek kârlarını artırmaya çalışmasıdır. Bu türde, hukuki bağımsızlık vardır ama iktisadi bağımsızlık ortadan kalkar. Zira, konserne giden işletmeler amaçlarına ulaşmak için, pazar şartlarını doğrudan etkilemeye çalışma yerine, teknik ve finansal yapıların veya teşkilât yapılarını daha elverişli hale getirirler. Üyeler arasında işbölümü yapılır ve iktisadi bağımsızlık ortadan kalkar. Kartelde tam olmasa da iktisadi bağımsızlık mevcuttur

120 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN119 Tröstler Bu birleşme türünde işletmeler hem hukukî, hem de iktisadi bağımsızlıklarını yitirirler. Tröst, "iki veya daha fazla işletmenin tekelci güç oluşturmak maksadıyla hukuki bağımsızlıklarını yitirerek, sermaye ve yönetimlerini birleştirmeleridir". Kartelden farkla, olarak, bunlarda hukuki ve iktisadi bağımsızlık söz konusu olmaz. Ayrıca, kartel belirli bir dal veya konu ile sınırlı iken, 'tröstler her konuya el atarlar. Açık ya da gizli olurlar. Daha çok imalat sanayii ile petrol ve madencilik sektörlerindeki işletmelerde görülür

121 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN120 A.B.D'de kartel biçiminde birleşmelerden zarar görenlerin müracaatları üzerine mahkemelerin aleyhte kararlar ve ağır cezalar vermelerinden sonra, daha geçen asrın sonlarında bu ülkede tröst biçiminde birleşmeye yönelme olmuştur. Ancak, tröst biçiminde birleşmeler de kamuoyunda tepki gördüğü için (ilki I89O, diğerleri, 1913) 1914, 1918 tarihli, sırasıyla, Sherman Anti tröst Kanunu, Wilson Kanunu, Clayton Kanunu ve Webb Export Trade Kanunu) ünlü antitröst kanunlar daha bu asrın başlarında çıkarılmıştır. Daha sonra yenileri de eklenen bu tür kanunlar Avrupa ülkelerinde de kartel ve tröstlere karşı örnek alınmıştır. Dev işletmeler karşısında zayıf kalan tüketiciyi korumayı amaçlayan kanunların çoğu temelde antitröst kanunlardır. Ülkemizde de 1980 yılından beri rekabeti sınırlandıran anlaşmalara ve tüketicinin korunmasına yönelik çeşitli tasarılar tartışma konusu olarak gündemdedir

122 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN121 Holdingler Holdingler açık kurulur, Esas amacı rekabeti sınırlandırmaktan çok bir şahsa veya şirkete ait çeşitli işletmelerin yönetimini,kontrol altına almak ve daha iyi denetlemektir. Holding, bir şirketin başka şirketlerin hisse senetlerinin büyük bölümüne sahip olmak suretiyle yönetim ve denetimini ele geçirmesiyle oluşan şirketler grubudur. Böylece, başka şirketlerin ele geçirilmesiyle kurulan holding, ana şirket ile ona bağlı şirketlerden oluşur

123 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN122 Ana şirketler çoğunlukla mal üretimi ve pazarlamasıyla uğraşmazlar. Holdinge bağlı şirketlerin işletme politika ve stratejilerini belirler ve denetimlerini elde tutarlar. Bir grup oluşturan bağlı şirketler, ana şirketin yönetim ve denetimi altında olmakla beraber, hukuken bağımsız görünümdedirler

124 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN123 Tam Birleşme (Merger-, Füzyon)ler Tam birleşme, (İngilizce Merger veya Fransızca Füzyon) adından da anlaşılacağı üzere, iki veya daha fazla işletmenin tek işletme haline gelmesi halidir. Bir işletme diğerini satın alıp, ona katılabileceği gibi, bunların yeni bir işletme olarak ortaya çıkmaları da mümkündür. İki küçük işletmenin birleşip, tek büyük işletme olması; veya iki büyük işletmenin birleşerek dev bir işletme haline gelmesine iş hayatında sık rastlanır

125 İŞLETMELERİN KURULUŞU

126 İşletme kurmaya iten nedenler KAR- KAZANÇ BEKLENTİSİ Topluma faydalı işler yapma, sosyal saygınlık Bağımsız iş kurma yönetme Miras ve değişik yollardan elde edilen varlıkları değerlendirme Politik veya ekonomik bir düşünceyi işletme kurarak destekleme Başka iş ve iş yapma imkanı bulamama Belirli sektörlerde öncülük ve önderlik etme 125İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

127 İşletmenin Kuruluş aşamaları Yatırım yapma fikri Ekonomik araştırma Teknik araştırma Mali araştırma Yasal araştırma Ön proje Değerlendirme ve yatırım kararı Kesin yatırım projesinin hazırlanması Projenin uygulanması Deneme üretimi Açılış ve projenin sona ermesi 126İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

128 Yatırım yapma fikri: ilgili kişilerde araştırmaya dayanmaksızın bir faaliyet biçimi ve işletmecilik şekli, karlılık açısından yeterli ve teknik bakımdan uygunluk fikri oluşması Ön proje öncesi araştırma: Yatırım yapma fikrinin karlılık beklentileriyle ne denli uyuştuğu konusunda bazı araştırmaları yapılarak bilgi toplanması (ekonomik, teknik, mali, yasal,finansal araştırmalar) 127İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

129 EKONOMİK ETÜT a.Talep Tahmini Talep işletmelerin üretmiş olduğu mal ve hizmetlere, ihtiyaçlarını karşılamak için tüketicilerin göstermiş olduğu tutum ve davranışlardır. Girişimci yatırım yapma eylemine girişimciden önce yapacağı şey, kurulması düşünülen işletmenin üreteceği mal ve hizmetlere karşı piyasada oluşması olası talep düzeyinin tahmin edilmesidir. 128İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

130 Talep tahminlerinde kullanılan yöntemleri üç grupta toplamak mümkündür. Bunlar, deneyim ve sezgiye dayanan talep tahmin yöntemleri, ekonomik göstergelere dayanan talep tahmin yöntemi ve istatistik sel talep tahmin yöntemleri şeklinde sıralanabilir. 129İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

131 Talep tahminine Yönelik Pazar Araştırmaları Talep miktarının araştırılması Yurt içi üretim ve ithalat durumumun araştırılması Cari piyasa ve fiyatları ve maliyet durumumun araştırılması Üretilecek mal ve hizmetlerin özellikleri kullanım yerlerinin araştırılması Tüketicilerin tip ve özelliklerinin araştırılması Rekabet koşullarının araştırılması Üretilecek mallar ve ikame mallarının arz kaynaklarının araştırılması Dağıtım kanallarının araştırılması Üretilecek mallar konusunda hükümetlerin ekonomik politikasının araştırılması 130İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

132 Talep Tahmin Yöntemleri Dolaysız Yolla (direkt) Yapılan Talep Tahmini Dolaysız yolla yapılan talep tahminlerinde elde edilen bilgiler doğrudan kaynağından elde edilir. Uygulama daha çok aşağıdaki yöntemlere rastlanılmaktadır. Anket yoluyla talep tahmini Yöneticilerin görüşlerine baş vurarak yapılan talep tahmini Kilit personelin görüşleri alınarak 131İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

133 Anket Yolluyla Talep Tahmininde bulunmak Anket yönteminde doğrudan doğruya insanlara yönelmek söz konusudur. Hazırlanan anket formları tüketicilerin veya malı kullanacaklara gönderilerek anların duygu, düşünce ve beklentileri öğrenilebilir. Ortaya çıkan sonuçlara göre talep tahminleri, fonksiyonel şekil ve üretim tasarımları yeniden gözden geçirilebilir, malın piyasaya sunulması geciktirilebilir. Veya hiç yapılmayabilir. 132İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

134 2-Yöneticilerin görüşlerinin Alınması Yoluyla Talep Tahminlerinde Bulunmak 3- Kilit Personelin Görüşleri Alınarak Tahminde Bulunmak 133İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

135 Dolaylı (Endirekt) Yolla Yapılan Talep Tahmini Zaman Serileri Analizi Zaman serileri analizinde geçmişe ait verilerden yararlanmaktadır. Elde edilen geçmiş dönemlere ait bilgilerin istatistik i değerlemesi yapılıp trendleri saptandıktan sonra, gelecekte olası talep düzeyi tahmin edilebilir. Zaman serileri yönetiminde bir çok yöntemlerden yararlanılmaktadır. Bunlardan bazıları şunlardır. 134İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

136 Basit Trend Yöntemi ile Talep Tahmini Bu yöntemde geçmişe yönelik çalışmalar ağırlık kazanır. İşletmenin üretip pazara sunmayı düşünüldüğü mal veya hizmetin 5-10 yıllık geçmiş bilgilerini alıp ortalama artış hızını saptayıp geleceğe ilişkin bir hedef belirleyebilmektedir. 135İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

137 Grafikle Gösterme Yöntemi ile Talep Tahmini Bu yöntem genelde göze hitap eden bir yöntemdir. Grafikle gösterme yönteminde geçmiş yıllara ait değerler grafik üzerinde gösterirler. Uzun süredeki gelişme bir doğru veya eğri ile çizilerek gelecek yılların durumu göz kararıyla tahmin edilerek kağıt üzerinde gösterilir 136İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

138 Önde giden göstergeler Yöntemi ile Talep Tahmini Ekonomik yapı içerisinde bazı temel ekonomik göstergeler, olası ekonomik gelişmelerin habercisi olarak sayılabilir. Bunlardan başlıcaları ı aşağıdaki gibi sıralayabiliriz. Gayri Safi Milli Hasıla Milli gelir Kişi başına düşen milli gelir Para ve maliye politikaları Para ve kredi arz Kredi oranları, fiyat gelişmeleri İstihdam ve ücretler, nüfus artışı gibi 137İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

139 Yarı Ortalama Yöntemi ile Talep Tahmini Bu yöntem geçmiş dönemlere ait tüketim serisinin iki eşit kısma bölünmesi ve her bir yarıdaki değerlerin ortalamasının alınması esasına dayanmaktadır. Elde edilen ortalama sonuçlarının grafik üzerine işaretlenmesinden sonra, noktaları birleştiren bir doğru çizilerek iki noktayı birleştiren doğrunun uzantısı ile gelecekteki olası talep tahmin edilmektedir. 138İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

140 Hareketli Ortalama Yöntemi ile Talep Tahmini Bu yöntemde bir döneme ait verilerin yıllar itibariyle gösterdiği dalgalanmalar ve bunlara ait hareketli ortalamalar hesaplanıp izleyen yılların hangi eğilimi göstereceği saptanabilmektedir. Hareketli ortalama yönteminde ele alınan seriler üçerli, dörderli veya daha fazla sayıda gruplamaya tabi tutulur ve birinci grubun ortalaması aynı grubun orta hizasına yazılır. 139İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

141 Ondan sonraki gruplamalarda da bir önceki grubun ilk sayısı terk edilerek birinci gruptan sonraki ilk sayı bu gruba dahil edilmektedir. Bu grubunda ortalaması alınarak grubun orta sayısının hizasına yazılır. Bundan sonraki işletmelere daha önceki grubun ilk değeri atılmak suretiyle devam edilir. Devam edilen işlemeler sonucunda satış miktarı belli olan en son devreye ulaşır. Ancak daha önceden işleme girmiş bulunan en eski devreye ait satış miktarı, işlem dışı bırakılır. 140İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

142 Ön proje aşaması Yapılan araştırmalar sonucu elde dilen bilgilerin derlenerek girişimciye beklentilerine ulaşabilme konusunda projenin neler sağlayabileceği hususunda bilgi verilmesi Değerlendirme ve yatırım kararı verilmesi aşaması Ön projede sunulan bilgilere göre yatırım kararının verilmesi ya da vazgeçilmesi 141İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

143 B-İşletme Kapasitesinin Belirlenmesi ve Kapasite Türleri Kapasite kavramı hakkında yapılmış olan çeşitli tanımlamalar bulunmaktadır.Bu tanımlamalardan bazıları şu şekildedir: Bir işletmenin mal ve hizmet üretebilme yetenek ve imkanlarının belli bir ölçü ile ifade edilmesine işletme kapasitesi denilmektedir. Kapasite, hizmet üretebilme yeteneği ve imkanları hakkında fikir vermekte, genellikle belirli bir zaman içindeki üretim miktarları olarak tanımlanabilir. 142İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

144 Başka bir ifadeyle kapasite, bir işletmenin belirli bir zaman dilimi içindeki üretim gücü olarak tanımlanabileceği gibi işletmenin belirli bir mal ve hizmeti üretebilme yeteneğinin yine belirli bir ölçü ile ( kg, metre, adet, vs.) ifade edilmesi şeklinde de açıklanabilir. Örneğin: normal bir insan günde 8 saat çalışabiliyor ise bu kimsenin çalışma ve iş yapma kapasitesi 8 saat demektir. Bir makine günde aralıksız olarak 18 saat çalışabiliyorsa bu makin anın çalışma kapasitesi de 18 saat demektir. 143İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

145 Kurulması düşünülen işletmenin gelecekte üreteceği mal ve hizmetlere karşı muhtemel talep düzeyini tahmin etmenin başta gelen amacı işletmenin kapasitesini belirlemektedir. Çünkü işletmenin kuruluş aşamasında akla gelen ilk soru, kurulması tasarlanan işletmenin günlük, aylık kapasitesinin ne olacağı ve ne olması gerektiği sorusudur. Bu soruya verebilecek en ideal cevap ise kurulacak olan işletmenin kapasitesi işletme faaliyete geçtik ten sonra ortaya çıkabilecek talepleri belirli bir süre içinde karşılayacak kadar büyük aynı zamanda uzun dönemde atıl kalacak kadar çok büyük seçilmemesidir. 144İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

146 II-İŞLETMELERDE KAPASİTE Kapasite: işletmenin belli bir süre içerisinde üretim ögelerini en iyi biçimde kullanarak ulaşabileceği üretim niceliğidir. İşletmeye bağlı aletler, makinalar ve her türlü donatımın belli bir süre içindeki üretim güçleri, o işletmenin kapasitesinin belirlenmesini sağlar. 145İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

147 KAPASİTE ÇEŞİTLERİ A-Kapasite Birimine Göre Kapasitesi ölçülen nesneye, konuya, birime göre belirlenen kapasite (bir insanın, bir aletin, bir makinanın kapasitesi ) B-Süreye Göre Kapasite a-Teorik kapasite (Maksimum Kapasite) b-Pratik Kapasite (Normal Kapasite) c-Kullanılış Kapasitesi (Fiili Kapasite) d-Atıl Kapasite ve Optimal kapasite 146İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

148 a-Teorik Kapasite: Makina ve donanımın hiçbir duraklama, gecikme, aksama, bozukluk olmadan, nitelikli işçiler elinde yapabileceği en yüksek üretim niceliğidir. 147İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

149 c- Kullanış (Fiili) Kapasitesi İşletmenin uygulamada belli bir dönemde yaptığı üretim niceliğine kullanış kapasitesi denilir. Pratik kapasitenin kullanılan bölümüdür yararlanılamayan bölümü aylak kapasite adını alır. b-Pratik (Normal) Kapasite İşletmenin bakım, bozulma, onarım, elektrik kesilmesi gibi işleyiş kesilmeleri nedeniyle doğan olağan duraklamaları düşüldükten sonra ulaşılan kapasitedir. Bir işletmenin kapasitesi denilince daha çok pratik kapasite anlaşılır. Pratik kapasite, uygulamada gerçekleştirilebilen en yüksek üretim düzeyini ortaya koyar. 148İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

150 C-Çalışma Derecesi ( Kapasite kullanım oranı ) KAPASİTE ÇEŞİTLERİNİN GRAFİKSEL GÖRÜNÜMÜ 149İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

151 Örnek: Su vanası imal etmek üzere kurulan ve kuruluş projesinde yılda 500 bin adet vana imal etmeyi planlayan Altın Vana Tic. Ve San. A.Ş.’nin 1997 yılı boyunca yaptığı deneme imalatı süresince yıllar itibariyle en fazla teknik kapasitesinin yüzde 80’i kadar imalat gerçekleştirebileceği belirlenmiştir.Son iki yılda inşaat sektöründeki durgunluk ve bunun sonucu olarak her türlü inşaat ve sıhhi tesisat malzemesine düşük düzeyde gerçekleşen talep nedeniyle, söz konusu işletme 1998 ve 1999 yılları itibariyle 250 ve 300 bin adet vana üretip satmıştır.Bu bilgilerin ışığında ; İşletmenin normal ( pratik) kapasitesini mutlak rakam ve teorik kapasitesinin yüzdesi olarak bulunuz. İşletmenin 1998 ve 1999 yılları içindeki fiili (kullanış) kapasitesi ve atıl kapasitesini mutlak rakam ve normal kapasitenin yüzdesi olarak bulunuz. 150İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

152 Örnek 2: - “X” malını imal etmek üzere kurulan ve kuruluş projesinde yılda adet mal imal etmeyi planlayan ABC A.Ş. nin 2005 yılı boyunca yaptığı deneme imalatı süresince yıllar itibariyle en fazla adet mal imal edebildiği belirlemiştir. Ekonomik yapıdaki durgunluk ve söz konusu mala gerçekleşen düşük talep nedeniyle söz konusu işletme 2006 ve 2007 yılları itibariyle ve adet mal üretip satabilmiştir. Bu bilgilerin ışığında; a-İşletmenin normal kapasitesini mutlak rakam olarak hesaplayınız ve teorik kapasite cinsinden kapasite kullanma derecesini hesaplayınız. b- İşletmenin her iki dönemine ait kapasite kullanım oranlarını ve atıl kapasite oranlarını hesaplayınız. 151İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

153 İşletme Kapasitesinin Seçimini Etkileyen Diğer Faktörler 1.Talep Hacmi ve Kapasite 2.Teknoloji ve Kapasite 3. Kuruluş Yeri ve Kapasite 4.Finansman ve Kapasite 152İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

154 C-Kuruluş Yerinin Seçimi Bir yatırım kararının verilmesi kadar önemli olan bir diğer sorunda işletmenin nerede kurulacağının saptanmasıdır. İşletmenin yerleşeceği alanın seçimi tüm işletmelerin karşı karşıya kaldığı ve çözmek zorunda olduğu bir sorundur. Kuruluş yeri sadece işletmelerin ilk kuruluşlarında karşılaşabilecekleri bir sorun değildir. Büyüme, pazarın değiştirilmesi arz kaynaklarının değişmesi gibi çeşitli nedenlerden dolayı yerleşim alanlarının değiştirilmesini sırasında da ortaya çıkar. 153İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

155 İşletmeler Kuruluş yerini seçerken amaçlarına ulaşabilecek yerleri tercih ederler. Verimlilik ve karlılığın en yüksek, bunun yanında maliyet giderlerinin de düşük olduğu, üretilen mal ve hizmetlerin tüketiciye en kısa yoldan en ucuz fiyatla yansıtılabilecek bir alan seçilmelidir. Bu önemi dolayısıyla kuruluş yeri rast gele seçilmeli, seçim yapılırken dar görüşlü ve hisse olmamak aksine rasyonel davranılmalı, hükümet politikalarını iyi analiz etmeli, seçime dayanarak teşkil eden alternatif kuruluş yerleri birbirleriyle kıyaslanmalıdır. 154İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

156 Kuruluş yeri tespitinde özel işletmeler ile kamu işletmeleri arasında bazı farklılıklar olduğu unutulmamalıdır. Özel işletme girişimcilerinin temel amaçları kar elde etmek olduğu için birinci derecede önem arz ederken, kamu işletmelerinde kar elde etme amacı ikinci plandadır. Devlet Planlama kuruluşlarının yatırımları yönlendirici çeşitli kriterleri bulunmamaktadır. Bu kriterler 155İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

157 1-Milli geliri azami ölçüye çıkartmak 2-İş gücü daha etkin kullanma ve işsizlik oranının düşmesi 3-Geri kalmış bölgeleri kalkındırma 4-Yerleşimin yoğun olduğu yerlerde sosyal çevre sorunlarına çözüm getirmek Kuruluş yeri için sonuç olarak şunu belirtebiliriz. Müteşebbis kuruluş yeri seçiminde bulunurken verimlilik ve karlılığın yüksek, maliyetlerin düşük olduğu bir noktayı seçmelidir. Böyle bir seçime ise “ Optimal Kuruluş Yeri” denir. 156İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

158 İşletmelerin ilk kuruluşlarında seçenekleri yeri üç aşamalı olarak ele alabiliriz. 1.aşama: Belli bir ülkenin sınırları içindeki belli bir bölgeyi seçmek 2.aşama: Seçilen bu bölge içinde belirli bir topluluğun olduğu özel bir yerin seçilmesi 3.aşama: Bu topluluğun yaşadığı bölge içinde bir fabrika arsasının seçilmesi 157İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

159 Kuruluş Yeri Faktörleri : İşletmelerin kuruluş yeri seçiminde rol oynayan etkenleri şöyle sıralayabiliriz. Ekonomik Etkenler : – Hammadde – Pazar – İnsan Gücü – Ulaşım 2 – Doğal Etkenler – Enerji – Yakıt – Su - İklim Kamusal Etkenler 158İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

160 Teknik Etüt Mal ve hizmet üretmek amacıyla planlanmış olan bir işletmede ekonomik etütler yapıldıktan sonra, elde edilen verilere uygun bir işletmenin teknik yönden kurulup kurulmayacağı araştırılmalıdır. İşletme üretim eylemini gerçekleştiren teknik bir birimdir 159İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

161 Teknik etüt içerisinde şu Çalışmalara yer verilir.. Projenin teknik tanımı, tesislerin kurulacağı arazinin zemin etütleri, hammadde ve yardımcı madde etütleri, ve laboratuar testleri, b. Seçilecek olan üretim yönteminin tanımlanması, seçilen üretim yönteminin gerekçesi ve alternatif yöntemlerle karşılaştırılması, c. Üretilecek mamullerin, yan ürünleri ve atıklarının çeşitleri, çevre kirlenmesi yönünden atıkların fiziksel ve kimyasal nitelikleri, atıkların değerlendirilme olanakları d. İşletmede kullanılacak makine ve teçhizat ile ilgili etütler f. Tesislerin yerleşme planları 160İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

162 g.İnşaat işleri, anan fabrika binaları ile su, elektrik, yakıt gibi yardımcı tesislerin, sosyal ve idari binaların ve işletmenin iç ve dış bağlantılarının yapı biçim ve özellikleri h Montaj işletmelerinin nasıl ve kim tarafından yapılacağı ı. Personel ihtiyacı ile etütler i. İş akım, şemasının düzenlenmesi, teknik yardım, patent sağlanması olanakları 161İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

163 Finanssal Etüt: İşletmelerin kuruluş aşamaları içinde yapılacak finanssal etütler aşağıdaki kuruluşları kapsamaktadır. Kurulacak işletmenin değişmez değer yatırım maliyetleri ile döner sermaye gereksinmelerinin saptanması, gelir ve gider kestirimlerinin yapılması, finansman kaynaklarının saptanması, işletme farklılığının saptanması ve bununla ilgili değerlendirilmelerin yapılmasını kapsar. 162İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

164 Hukuki (Yasal) Etüt Kuruluş aşamasında girişilen yasal araştırmanın başlıca amacı işletme türünü belirlemektedir. Bunun yanında kurulması planlanan işletmenin devlet tarafından desteklenip desteklenmeyeceğini ve kuruluş için gerekli olan yasal izinlerin alınması ve diğer işlemleri tespit etmektedir. Bunun yanında yasal araştırmalar içerisinde, sermaye gereksinimi, mali sorumluluğu sınırlama, vergilenmedeki farklılık, kredi sağlama olanakları, kuruluş giderleri, işletme yapısından gelen zorunluluk gibi etkenlerin de değerlendirilmesi yapılır. 163İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

165 Örgütsel Araştırma Örgütsel Araştırma içerisinde yapılacak etüt konuları şunlardır. İş analizi: İletişim Kanallarının oluşması: Çalışacak kişilerin saptanması : İş bölümü ve Uzmanlaşma Yetki ve Sorumluluk dağılımı 164İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

166 Kesin yatırım projesinin hazırlanması Ön proje aşamasındaki araştırmalarının bazılarının ya da tamamının tekrar ya da daha geniş ve ayrıntılı ele alınması. Kesin projenin uygulanması aşaması İşletmenin kurulması ve faaliyete geçmesi ile ilgili tüm planlanan çalışmaların başlatılması 165İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

167 Deneme üretimi aşaması Projede belirtilen tüm çalışmaların bitirilmesi sonrasında, kuruluş aşamasından kaynaklanacak aksamaları ortadan kaldırıcı ve mevcut sistemin aksamadan yürüyüp yürümediğini kontrol etmelerine olanak sağlayacak deneme çalışmaları yapılması Açılış ve yatırım projesinin sona ermesi Deneme üretimini başarı ile tamamlanan işletme daha önce amaçlanan ve planlanan faaliyetlerine başlar 166İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

168 İŞLETMENİN MALİYETLERİ 167İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

169 İşletmelerin mal ve hizmet üretiminde bulunabilmesi için sağlamış olduğu giderlerin karşılığında yaptığı, ödemelere maliyet gideri adı verilir. Her hangi bir karşı ödemede bulunulsun veya bulunulmasın üretim faktörlerine sahip olunarak bunların başka mal ve hizmetlerin üretiminde çekilmesi bir maliyet oluşturmaktadır. Girdiler işletmeye kazandırılırken o işletmenin elinden bazı değerler çıkmışsa, bunların parasal olarak değerleri girdi maliyetlerini oluşturur. 168İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

170 İşletmenin girdileri belirli bir üretim sürecinden geçerek mal ve hizmetlere dönüşmüş olarak çıkmaktadır. Söz konusu mal ve hizmetlerin satışa hazır duruma gelinceye kadar oluşan her türlü maliyete üretilen malın maliyeti denir. Bir malın maliyeti içerisinde, bu mal ve hizmete ilişkin her türlü ücret, maaş, ve primler, her türlü sigorta primleri, bina ve arazi vergileri payı, taşıma giderleri, posta, teleks ve benzeri haberleşme giderleri, yıpranma payları, her türlü hammadde ve yardımcı madde ve malzeme giderleri, faiz giderleri, patent, lisans, marka ücretleri payları bulunmaktadır. 169İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

171 BU MALİYETLERE İŞLETMELER NİÇİN KATLANIR? 170İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

172 İşletmelerin bu maliyetlere katlanılmasının temel nedeni bu giderlere karşılık daha fazla gelir elde etme düşüncesidir. 171İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

173 İŞLETMEDE MALİYETLERİN KULLANIM ALANLARI 1. İşletme Karının Hesaplanması 2. İşletmede Gider Denetiminin Yapılması 3.Mal ve Hizmetlerin Fiyatlandırılması 4.İşletmede Sağlıklı Kararların Alınması 172İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

174 İŞLETME MALİYETLERİNİN SINIFLANDIRRILMASI Özellikleri dikkate alındığında, işletme içerisindeki maliyetleri aşağıdaki gibi gruplandırabiliriz. 1. Doğal Maliyetler 2. Birim ve Toplam Maliyetler 3. Sabit ve Değişir Maliyetler 4. Ortalama ve Marjinal Maliyetler 5. Gerçek ve alternatif maliyetler 6. Dolaylı ve Dolaysız maliyetler 173İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

175 İŞLETMENİN GELİRLERİ İşletmenin uzun dönemde sürekliliğini sağlayabilmesi, amaçlarını gerçekleştirebilmesi için gelir elde etmesi gerekir. Bu gelirleri de üretmiş olduğu mal ve hizmetlerin satışından sağlamaktadır. Satış geliri, satılan mal ve hizmetin miktarı ile piyasa satış ( birim başına) fiyatının çarpılmasıyla bulunur. 174İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

176 Her hangi bir işletmenin belirli bir dönemdeki işletme geliri iki unsurdan oluşur. Bunlardan birisi, yukarıda değinilen satış geliri ikincisi de aynı dönemde üretilen, ancak satılmayan malların piyasa fiyatı üzerinden tutarıdır. Satılmayan malların tutarı işletmedeki yarı mamullerle mamul stoklarının dönem başındaki tutarı ile dönem sonundaki tutarı arasındaki farktır. 175İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

177 Bir işletmenin ana uğraş konusu olan mal ve hizmet üretmeden elde edilen gelirin dışında, bazı gelirleri de vardır. Bunlar Mal ve hizmet üretiminde kullanılmayan bazı varlıkların kiraya verilmesinden, Başka işletmelerin tahvil ve hisse senetlerine yapılan yatırımlardan, Üretimde artık kullanılmayan ve bütünüyle kendini amorti etmiş makinelerin satışlarından, İşletmeye yapılan bağışlardan, elde edilebilen gelirlerdir. İşletmelerin temel faaliyetleri dışında kalan alanlardan ve faaliyetlerden,elde edilen gelirlerdir. 176İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

178 Kar kavramını bütün açıklığıyla ortaya koya bilmek için, bu kavrama ilişkin alt kavramlarında açıklanmasında yarar vardır. Bunlar dört ana karşılık altında incelenmektedir. 1.Üretim Karı 2.Ana Faaliyet Dışında Sağlanan Kar 3. Toplam ( Total ) Kar 4. Dönem Karı 177İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

179 KARA GEÇİŞ ANALİZİ İşletmenin kuruluş ve gelişiminde kullanılan geleneksel yöntemlerden biri de kara geçiş analizidir. Bazı kaynaklarda başa baş noktası veya olduğu mal ve hizmetin tüketicisine ulaştırılması için katlanılan giderlere, işletmenin ürettiği mal ve hizmetlerin satışından elde ettiği gelirin belli bir noktada eşit olması olarak ifade edilebilir. Başka bir ifadeyle toplam gelir ile toplam maliyetin bir birine eşit olduğu nokta başa baş noktası olarak bilinir. 178İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

180 Kara geçiş analizleri sadece işletmenin kuruluş aşamasında kullanılan bir ekonomik analiz tekniği olmayıp aynı zamanda işletmenin üretim, ve satış kapasitesi, genel giderlerin denetimi, üretim planlaması çeşitli iş hacimlerinde ihtiyaç duyulacak işletme sermayesinin tahmini ve birim maliyetlerin tahmini ve işletmenin elindeki imkanlarıyla ulaşabileceği mümkün kar limitinin belirlenmesi konularında yararlanılan bir tekniktir. 179İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

181 BBN HESAPLANMASI 1.Başa baş noktasındaki üretim miktarını bulmak için, Ms BBN= (ÜM) P- Md BBN = Başa baş noktasındaki üretim miktarı (ÜM) Ms = Toplam Sabit Maliyet P = Birim Satış Fiyatı Md = Birim değişir Maliyet 180İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

182 2. Başa baş noktasındaki satış gelirini hesaplamak içinde aşağıdaki formül kullanılır. Ms BBN = (SG) 1- Md P 181İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

183 Kara geçiş noktası ile kapasite kullanım derecesi arasındaki yakın ilişki aşağıdaki gibi bir formül ile gösterilebilir. Ms K.K.D.% = (P-Md)xmax Bu formüldeki X max sembolü işletmenin tam kapasite ile çalışması halindeki üretim miktarını göstermektedir. 182İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

184 ÖRNEK: Su vanası imal edip satan “Zengin A.Ş.” nin yıllık sabit maliyetleri toplamı TL. Birim satış fiyatı TL. Birim başına değişken maliyeti TL. olarak verilmektedir. İşletmenin tam kapasite ile çalışması halinde 1000 adet vana üretimi yapılabilmektedir. Bu bilgilerin ışığında; İşletmenin kara geçiş noktasındaki üretim miktarını bulunuz? Bu noktadaki satış gelirini hesaplayınız. Kapasite kullanım derecesini belirleyiniz. Kara geçiş noktasını bir grafik üzerinde gösteriniz. Zengin A.Ş. nin, sabit maliyetlerinin %25’i oranında mutlak net kar elde edebilmesi için üretip satması gereken su vanası miktarını hesaplayınız. 183İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

185 ÖRNEK 2: - X malını imal ve ticaretini yapan ABC işletmesinin yıllık sabit maliyetleri toplamı TL. birim başına değişken maliyeti 150 TL.dir. İşletme başabaş noktasına ulaştığında birim mal imal etmektedir. İşletme tam kapasite ile çalıştığında ise birim mal üretebilmektedir. Bu bilgilere göre ; a-İşletmenin başabaş noktasındaki satış gelirini, b-Başabaş noktasını grafik üzerinde gösteriniz, c-Kapasite kullanım oranını hesaplayınız. ELLERİNİZDEN ÖPER…….. 184İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

186 İŞLETMENİN VERİMLİLİĞİ Verimlilik (Prodüktivite) Kavramı İhtiyaçlarımızı karşılayan işletmelerin iktisadi bir kurum olarak temel fonksiyonu, üretimde bulunmak ve kar elde etmektir. Bir çaba ve faaliyetin ekonomik nitelik kazanabilmesi ise, her şeyden önce verimliliğin temel fonksiyonu olan en az harcama yeni asgari iş gücü ilkesine uygun bir biçimde yerine getirilmiş olmasıdır. Çünkü bir faaliyetin maliyeti ne kadar artarsa, etkinliğin yeni amaçlara ulaşmanın değeri de o kadar azalır. 185İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

187 Verimlilik genel anlamda belli bir üretim miktarı ile bu üretimi elde etmek için kullanılan faktörler arasındaki oran şeklinde tanımlanabilir. Genellikle uygulamada verimlilik ile üretim kavramı çoğu zaman bir biri ile karıştırılır. Üretim bir sistemde ne kadar fayda yarattığını, verimlilik ise, üretim faktörünün ne kadar iyi kullandığını belirtir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN186

188 Buna göre her hangi bir sistemin verimliliğini şu şekilde ifade edebiliriz. Çıktı Yaratılan Toplam Fayda Verimlilik = = Girdi Sisteme Giren Değerler Toplamı İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN187

189 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN188 İşletmede verimlilik düzeyinin yükseltilebilmesi sadece ekonomik ve teknik imkanların en iyi biçimde kullanılması ile değil aynı zamanda personelin istek ve arzuyla çalışmaları ile gerçekleştirilebilir. Bu nedenle işletme yönetimi personeli, bu yönde tahmin edici ve özendirici çeşitli sosyo- ekonomik tedbirler alınmalıdır. Bunun yanında öğütlerde verimliliğin artırılabilmesi, büyük ölçüde üyelerin teşvik edilmeleri ile birlikte davranışlarının öğüt amaçlarını doğru yönlendirilmeleriyle ortaya çıkmaktadır. Çalışanlar, kendi amaçlarına ulaşmalarının örgütün amaçlarının gerçekleştirilmesiyle ayrılmaz bir bütün olduğunu anladığı zaman, etkin biçimde çalışma eğilimi göstereceklerdir. Eğer bu bağıntıyı göremezlerse etkin, biçimde çalışma eğilimi, göstermeyeceklerdir.

190 Verimliliği Etkileyen Faktörler İç Etkenler 1-katı etkenler Ürün Fabrika ve techizat Teknoloji Malzeme ve enerji 2-Esnek Etkenler İnsan Organizasyon ve sistemler Çalışma Yöntemleri Yönetim biçimleri Dış Etkenler 1-Yapısal etkenler Ekonomi Nufus ve Sosyal yapı 2-Doğal Etkenler İnsan gücü Arazi Enerji Hammadde 3-Devlet ve Alt Yapı Kurumsal Mekanizmalar Politika Alt yapı Kamu İşletmeleri İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN189

191 İşletmede verimliliği ölçme nedenleri ise şunlardır: Üretimi yakından izlemek Üretim planlamasında sapmaları anında düzeltmek Hammadde ve malzeme israfını önlemek Zamandan tasarruf etmek Makine ve teçhizatın randımanını yükseltmek Maliyetleri düşürmek İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN190

192 VERİMLİLİKLE İLİŞKİLİ KAVRAMLAR 1-Fiziki Verimlilik (Mühendislik verimliliği) Fiziki verimlilik daha çok mühendislikte kullanılan bir verimlilik türüdür. Fiziki verimlilik oransal olarak şöyle gösterilebilir: Üretimin Fiziki miktarı Fiziki Çıktı Fiziki Verimlilik == = Üretim Faktörlerinin Fiziki Miktarı Fiziki Girdi İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN191

193 2. Ekonomik Verimlilik (İktisadilik ) İktisadilik ilkesi, kaynak israfının en az seviyede tutulması, maksimum faydanın sağlanması ve bir nimet- külfet ilişkisinin göz önünde tutulması önem kazanmaktadır. İktisadilik ilkesi genelde tutumluluk ve talebe dönüklük gibi iki alt ilkeden oluşmaktadır İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN192

194 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN193

195 Ekonomiklik durumunu bir formülle gösterecek olursak, Çıktı Çıktının Değeri Üretim mik. x Satış fiyatı Ekonomik Verimlilik = = = Girdi Girdinin değeri Toplam üretim maliyet İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN194

196 3.Karlılık (Rontabilite) Karlılık işletmenin belli bir dönemde elde ettiği karın o dönemde işletmede kullanılan sermayeye oranıdır. Buna göre, karlılık aşağıdaki şekilde formüle edilebilir. Kar (Üretim Miktarı x Satış fiyatı) - Üretim Maliyeti Karlılık = = Sermaye Sermaye Karlılığın yüksek olması için üretim miktarı ve satış fiyatının yüksek, buna karşılık maliyet giderleri ve sermayenin düşük olması gerekir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN195

197 4.Üretkenlik İşletme yönetiminde üretkenlik, üretim faktörlerinin en uygun biçimde kullanılması sonucu gerçekleştirilen fiziki üretim düzeyi anlamında kullanılmaktadır.Ülkemizde çoğu kez verimlilik ve üretkenlik kavramları birbirleriyle en anlamda kullanılmaktadır. Ama bu ikisi arasında yakın bazı ilişkiler bulunmakla birlikte, bunlar bütünüyle bir birinden farklı kavramlardır. Verimli çalışan işletmelerde oluşan bir ekonomide üretkenlikte yüksek olur. Ancak bir işletme için yüksek üretkenlik, her zaman verimli üretim yapılmadığı anlamına gelmez İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN196

198 5. Yeterlik (Efficiency) Yeterlik, önceden belirlenmiş standart üretim miktarının uygulama sonucunda oluşan gerçek üretim miktarına bölünmesiyle elde edilen orana denir. Standart Miktar Yeterlik = Gerçek Miktar İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN197

199 6. Etkinlik İşletme yönetimin amaçlarından olan etkinlik yapılan faaliyetleri sonuçlarının arzu edileni sağlanmasını ifade etmektedir. İşletme mal ve hizmet üreterek bunları müşterilerine satıyor olabilir. Ancak önemli olan, bu faaliyetler istenilen, planlanan amaçları gerçekleştirebiliyor mudur? Eğer verilecek cevap evetse bu işletme etkin olarak çalışıyor denilebilir. Buradan hareketle etkinliği şöyle tanımlayabiliriz. Bir işletmenin amaçlarını gerçekleştirme oranına etkinlik adı verilir. Bir işletme yönetimi doğru işleri yaptığı oranda etkili olabilecektir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN198

200 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN199 ÖRNEK Kuruluş sermayesi Milyon TL olup “X” malını imal etmek üzere kurulan ve kuruluş projesinde yılda adet mal imal etmeyi planlayan ABC A.Ş.’ nin 2000 yılı boyunca yaptığı deneme imalatı süresince yıllar itibariyle en fazla adet mal üretimi gerçekleştirdiği belirlenmiştir İşletme 2001 yılında 64 milyon TL maliyet gideri yaparak birim satış fiyatı TL olan 8000 adet mal imal etmiştir yılında bu kez 96 Milyon TL harcayarak, birim satış fiyatı TL olan 9000 adet mal imal edip satmıştır. Bu bilgiler dahilinde; a- İşletmenin her iki dönemine ait kapasite kullanım oranlarını ve atıl kapasite oranlarını hesaplayınız. b ve 2002 yıllarına ait verimliliğini ve karlılık oranlarını hesaplayınız

201 İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN200 ÖRNEK Kuruluş sermayesi 800 Milyon TL olup “X” malını imal etmek üzere kurulan ve kuruluş projesinde yılda 7500 adet mal imal etmeyi planlayan ABC A.Ş.’ nin 2001 yılı boyunca yaptığı deneme imalatı süresince yıllar itibariyle en fazla 6000 adet mal üretimi gerçekleştirdiği belirlenmiştir İşletme 2002 yılında 32 milyon TL maliyet gideri yaparak birim satış fiyatı 8000 TL olan 4000 adet mal imal etmiştir yılında bu kez 48 Milyon TL harcayarak, birim satış fiyatı TL olan adet mal imal edip satmıştır. Bu bilgiler dahilinde; a- İşletmenin her iki dönemine ait kapasite kullanım oranlarını ve atıl kapasite oranlarını hesaplayınız. b ve 2003 yıllarına ait verimliliğini ve karlılık oranlarını hesaplayınız

202 İŞLETME FONKSİYONLARI Her işletme ve örgütün yapacağı faaliyetlere göre oluşturacağı bölümler ayrı ayrı işletmenin fonksiyonlarını oluşturmaktadır. İşletme fonksiyonlarını ilk kez sistemli bir biçimde ortaya koyan kişi Fransız mühendis ve yönetim bilimcisi Hanry Foyol oluşturur. Foyol, işletmenin temel fonksiyonlarını altı başlık altında toplanmıştır. Günümüzde klasik hale gelmiş bulunan söz konusu işletme fonksiyonları şöyle sıralanabilir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN201

203 1.Teknik Fonksiyon: Tedarik edilen üretim girdilerinin fiziksel ve kimyasal dönüşümlere tabi tutularak insan ihtiyaçlarını karşılayacak mal ve hizmetlerin meydana getirilmesiyle sonuçlanan faaliyetler dizisi 2.Ticari fonksiyonu Kuruluşa girip çıkan maddelerin fiyat, cins, ve miktarının iyi belirlenip belirlenmediği, defterlerin düzenli biçimde tutulup, tutulmadığı, yapılan sözleşmelerin yerine getirilip getirilmediğinin kontrol edilmesi 3.Muhasebe fonksiyonu: Her türlü işletme faaliyetleriyle ilgili kayıtların tutulması ve faaliyet sonuçlarının değerlendirilmesini; 4.Mali Fonksiyon: İşletmenin ihtiyaç duyduğu fonların en uygun koşullarda sağlanması ve bunların etkin bir şekilde kullanılmalarıyla ilgili faaliyetlerin düzenlenmesi 5.Güvenlik Fonksiyonu : işletmenin bütün varlıklarını oluşturabilecek risklere karşı sigortalanması, çalışanların fiziki ve sosyal güvenliklerinin sağlanması 6. Yönetim Fonksiyonu : İşletmede beklenen amaçların sağlanması için her türlü faaliyetin gelişi güzel yürütülmesi yerine bunların düzenli bir şekilde planlanması, örgütlenmesi, yönlendirilmesi, eş güdümleşmesi ve kontrol edilmesi için ön görülen sistemli ve düzenli faaliyetler dizisi İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN202

204 İŞLETMENİN TEMEL FONKSİYONU YÖNETİM Yönetimi çok değişik şekilde tanımlamak mümkündür. Bunlardan bazıları şunlardır. Yönetim, iş bölümüne dayanan ve işletmenin hiyerarşik yapısının tüm basamaklarında görülen çalışmadır. Yönetim, başka kişilerin çalışmaları aracılığı ile amaca yönelik işlerin yapılmasıdır. Yönetim, planlama, örgütleme, kaynakları bir araya getirme ve denetleme gibi bir dizi işlevleridir. Yönetimin görevi bu işlevleri uyumlu bir şekilde bir araya getirmektir. Görüldüğü üzere yönetime ilişkin yapılmış farklı tanımlamalar bulunmaktadır. Yukarıdaki tanımların ışığında yönetimi şu şekilde tanımlamak mümkündür. Yönetim, ortak amaçlı kişilerin yer aldıkları bir örgütün en kısa ve kestirme yoldan amaçlarını gerçekleştirmelerine yönelen, planlama örgütleme, yöneltme, eş güdülmeme ve kontrol eylemlerinden oluşan bir süreç olarak ifade edilebilir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN203

205 Yukarıda yapılan, yönetim ile ilgili tanımlamalardan çıkarılabilecek ortak özellikleri şöyle sıralayabiliriz. - Yönetim hem bir sanat hem de bilimsel bir süreçtir. - Yönetimin olabilmesi için insanların varlığı gereklidir. - Bu insanlar arasında iş birliğinin olması gereklidir ve; - Ortak bir amaç doğrultusunda faaliyet göstermelidir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN204

206 YÖNETİMİN ÖZELLİKLERİ 1. Yönetimin beşeri özelliği 2. Yönetimin grup özelliği 3. Amaç özelliği 4. Yönetimin iş birliği özelliği 5. Yönetimde hiyerarşik yapı özelliği 6. İş bölümü ve uzmanlaşma özelliği 7. Yönetimin demokratik olma özelliği 8. Yönetimin evrensellik özelliği 9. Bireyci özelliği 10.Ayrıcalık (İstisnalarla Yönetim) özelliği 11.İki yönlü süreç olma özelliği 12.Yönetimin yaratıcı süreç olma özelliği 13.Yönetimin haberleşmeye dayanma özelliği 14. Yönetimin rasyonelliğe dayanma özelliği 15. Yönetimin sanat, bilim, ve meslek olma özelliği İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN205

207 YÖNETİMİN TEMEL FONKSİYONLARI 1.PLANLAMA: Planlama, kaynaklarının en etkin ve verimli bir şekilde kullanılabilmesi amacıyla işletmenin gelecekte ulaşması gereken amaçlarını çeşitli seçenekler arasında seçim yaparak saptanması ve işletme içi çalışmalarda seçilmiş olan amaca en etkili olarak ulaşmayı sağlayacak en etkili biçimde düzenlenmesi işlemidir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN206

208 Planlamanın Başlıca Safhaları 1.Amaçların Saptanması 2.Ön görülen ve Temel Varsayımlar 3.Seçeneklerin Saptanması 4. Kararın Verilmesi Planlamanın Özellikleri a.Planlama Bir seçim ve Yeğleme sürecidir b. Planlama Bir Karar Sürecidir. c. Planlama geleceğe dönük bir süreçtir. d.Plan Esnek ve dinamiktir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN207

209 Planların Türleri 1.Kullanma biçim ve süresi bakımından a.Bir kezlik (tek kullanımlı) planlar b.Sürekli planlar 2.Nitelikleri açısından planlar; a.Stratejik Planlar b.Yönetsel Planlar 3.Kapsadıkları süreye göre planlar a.Kısa süreli planlar b.Orta süreli planlar c.Uzun süreli planlar İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN208

210 PLAN 4.Teknik yapılarına göre planlar; a.Değişmez planlar b.Değişken planlar TÜRLERİ 5.Kapsamlarına göre ise, a.Genel planlar b.İşletme bölümleriyle ilgili planlar olarak inceleme konusu yapılabilir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN209

211 Planlamanın Yararları Planlama, işletme amaçlarının belirlenmesinde önemli bir araç rolü oynar ve yöneticiyi amaç yönünde düşünmeye karar almaya ve eyleme yöneltir Planlama yöneticiyi geleceğe yöneltir böylece ileriyi görme yeteneği artar Planlama ekonomik alanda ve anlamda katkılar sağlar, daha rasyonel ve ekonomik düşünme ve karar alma yeteneği elde edilir. Planlama, sosyal alanda ve anlamda katkılar sağlar, belirli bir amacın gerçekleştirilmesi için ortak çaba ve iş birliği, sosyal bir havanın esmesini gerçekleştirir, iş gören ve yönetici arasında kaynaşma sağlar ve yetki devrini kolaylaştırır İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN210

212 Planlama risk taşır. Çünkü bir ola sıklar toplamıdır Planlama çalışmasını gerçekleştirmek oldukça güç ve masraflıdır Planda optimal süreyi ayarlamak oldukça zordur. Planlama, çalışmalara belirli bir standart ve sınır getirdiğinde yöneticilerin dinamizmini azaltır., yaratıcılık ve güçlerini köreltir Planlamaların Sakıncaları İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN211

213 2.ORGANİZASYON (ÖRGÜTLEME Örgütleme, planda belirlenen amaçlara ve bunlara ulaşmak üzere belirlenen yollara uygun bir örgüt yapısı kurmayı ifade eder. Örgütteki belli bir amacı gerçekleştirmek için önceden belirlenen iş ve mevkilere görevli seçimi iş gören ve görevler arası çalışma düzenlerinin belirlenmesi örgütleme çalışmalarını oluşturmaktadır. Organizasyonu oluşturmak, belli bir amacı gerçekleştirebilmek için yapılması gereken görev ve faaliyetleri tespit etmek, bu görev ve faaliyetleri yerine getirecek insanları temin etmek ve yerleştirmek ve nihayet bu insanların görevlerini yaparken kullanacakları araçları, teknik ve yöntemleri belirlemek demektir. Bu anlamda organizasyon, insanlar arasındaki ilişkilerin kurulmasıdır İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN212

214 Örgütlemeye Yol Açan nedenler amaç birliği ve en az emek kanunu İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN213

215 Örgütlenme İlkeleri Yetki devri ilkesi İstisnalarla yönetim ilkesiGörevlerde fonksiyonel benzerlik ilkesi Hiyerarşik yapı ilkesi Emir kumanda birliği ilkesiSorumluluk ilkesi Amaç birliği ilkesi İş bölümü ve uzlaşma ilkesiYetki ve sorumluluğun denkliği ilkesi İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN214

216 ÖRGÜTLENME Kontrol alanı (Yönetim alnın sınırlandırılması) İLKELERİ Çevresel ve teknolojik gelişmelere karşılık esneklik ilkesi Örgüt faaliyetlerinde süreklilik ilkesi İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN215

217 Organizasyon Şeması Örgüt veya organizasyon şeması, bir işletmenin ne şekilde örgütlendiğine ait görüntülü veya yazılı bir şekilde tanımlanmasıdır. Örgüt şeması işlerin ne şekilde bölündüğü ve yetkili ve sorumluluğun kimde olduğunu gösterir. Örgüt şemalarında ki her bir kutu, işletmenin mal yada hizmet üretebilmek için gereken iş bölümünü temsil eder. Başka bir ifadeyle örgüt şeması organizasyonun açık bir haritasıdır İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN216

218 3-YÖNELTME Yönetimin temel fonksiyonlarının en karmaşık nitelikte olanlardan biri, yürütme yada önderlik etmedir. Bu fonksiyonda başarılı olabilmek için yöneticinin ya da liderin insanlarla iyi ve etkili bir iletişimde bulunmak ve onların davranışlarını motive edecek noktaların neler olduğunu iyi bilmesi gerekmektedir. Yöneltme fonksiyonunu karmaşık ve zor bir fonksiyon haline getiren noktada budur. Emir- kumanda, emir- komuta veya yürütme gibi adlar da anılan bu işlevde yönetici ilk kez, planı uygulamak için örgütün çeşitli basamaklarına yerleştirdiği iş görenle karşı karşıya gelmektedir. Bunun içindir ki, yöneltme fonksiyonunun planlama ve organizasyon fonksiyonlarıyla çok yakın bir ilişkisi vardır İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN217

219 Yürütme İşlevinin Evreleri 1.Karar Vermek: Daha önce hazırlanan planlar doğrultusunda yöneticileri günlük çalışmalarda belirli kararlara yöneltir. Bu kararlar uygulamaya dönüktür. Karar tek kişi tarafından alınabileceği gibi, grup tarafından da alınabilir 2.İletmek: Yürütme işlevinin bu aşamasından alınan kararlar iş görenlere iletilir. Alınan karar uygulanmak içindir ve yöneticiler tarafından alınıp yerine getirilmesi için iş görenlere iletilir. Bu iletiler genel de emir şeklinde olur. 3.Eyleme Geçmek Yönetici belirlenen plan dahilinde almış olduğu kararları iş görenlere, iletmekle belirli bir amaç gütmektedir. Burada iş görenler yöneticilerin yardım ve katkılarıyla eyleme geçerek, işin gereklerini tüm bilgi ve yeteneklerini, uzmanlıklarını kullanmalarını sağlar İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN218

220 Örgütlerin yönetiminde etkili ve sonuç alıcı bir yönetme sisteminin kurulup sürdürülebilmesi için aşağıdaki bazı koşulların yerine getirilmesi gerekir. Bu koşullar şu şekilde sıralanabilir Yöneticilerin günlük rutin işlerden kurtulabilmesi için yetki devrini gerçekleştirmeleri Örgütte ekip ruhunun gerçekleştirilmesi İş görenler iyi tanınmalı ve işletmeden olan beklentileri önceden belirlenmelidir İyi bir cezalandırma ve ödüllendirme sisteminin kurulması Görev ve sorumluluk yüklenemeyecek olanların örgütten uzaklaştırılması Astlara yetenek ve becerilerini gerçekleştirebilecekleri mevkilerin verilmesi Yönetici kademesinde bulunanlar, sık sık toplantılar yapılıp gerekli yerlerden sözlü yada yazılı raporlar alınmalı Yöneticilerin sahip oldukları tutum ve davranışlarla iyi bir önder olabilmeleri İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN219

221 4- EŞGÜDÜMLEME (KOORDİNASYON) Eşgüdümleme, (koordinasyon) en kısa biçimde, işletmede uyum ve iş birliği sağlama, çalışmayı kolaylaştırma ve başarıyı sağlamak olarak tanımlanabilir. Daha açık bir ifadeyle, bir işletmenin düzenli ve sürekli çalışabilmesi için amaçlar, araçlar, uğraşlar, organlar ve kişiler arasında uyum ve iş birliği sağlanması anlamına gelir. Eşgüdüm işletmede karmaşıklıkları önler, planda gösterilen politika, ilke ve kuruluşların sapmadan uygulanması sağlanır, kişiler arasındaki ilişkileri gelişmelerine yardımcı olur, yeni düşünce ve görüşlerin çıkmasına yardımcı olur İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN220

222 Koordinasyon fonksiyonun belli başlı ilkeleri şunlardır. İlgili ve sorumlu kişiler arasında rahatça görüşüp buluşma sağlanmalıdır Koordinasyon sürekli olan bir iş olarak düşünülmelidir. Planlama yapılırken ve politikalar kararlaştırılırken daha işin başında eş güdüm sağlanmalı. Eş güdülmeme işlevi sürekli olarak uygulanmalıdır İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN221

223 Giderek daha da güçleşen eş güdülmeme görevinin yerine getirebilmesi için aşağıdaki noktalara dikkat edilmesi gerekmektedir Gönüllü eş güdülmemenin özendirilmesi gerekir İyi bir iletişim sisteminin kurulması Plan ve programların uyumlaştırılması İşletmede iyi ve yalın bir örgüt yapısının kurulması Örgütte iş birliği ruhu ve anlayışının geliştirilmesi İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN222

224 5.KONTROL Denetim (Kontrol) yönetim fonksiyonlarının sonucudur. İşletme yönetimi açısından kontrol, örgütte gerçekleşen eylemler ile planlananların karşılaştırılması ve sapma halinde sapmaların nedenlerinin bulunup giderilmesi süreci olarak tanımlanabilmektedir İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN223

225 Kontrol süreci dört aşamadan oluşur. 1. Standartların belirlenmesi 2. Gerçekleşen durumun ölçülmesi 3. Standartlarla gerçekleşen durumun karşılaştırılması 4. Düzeltici tedbirlerinin alınmasıdır İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN224

226 YARARLANILAN KAYNAKLAR Şimşek, M.Şerif. İşletme Bilimlerine Giriş. Ankara. Nobel Yayın Dağıtım Ltd.Şti Karalar, Rıdvan ve Diğerleri. Genel İşletme. Eskişehir.Anadolu Üniversitesi Sabuncucuoğlu, Zeyyat : Tokol, Tuncer.İşletme I.II. Bursa. Furkan ofset 1997 Dinçer, Ömer: Fidan, Yahya. İşletme Yönetime Giriş. İstanbul. Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş Akat, İlter : Budak, Gönül: Budak, Gülay. İşletme Yönetimi.İzmir. Barış ayınları Alpugan, Oktay ve Diğerleri. İşletme Ekonomisi Ve Yönetimi. İstanbul. Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş Tatar, Tevfik: Üner, Mithat. İşletmecilik İlkeleri. Ankara. Gazi Büro yayınları.1992 Yükselen, Cemal. Pazarlama İlkeler- Yönetim. Ankara. Detay Yayıncılık Cemalcılar, İlhan. Pazarlama Kavramlar- İlkeler. İstanbul. Beta Basım Yayım 1996 Yüksel, Öznur. İnsan Kaynakları Yönetimi. Ankara. Gazi Kitap evi Ertekin, Yücel. Halkla İlişkiler. Ankara.Yargı Kitap ve Yayım Evi 2000 Atamanalp, M. Celaleddin. Maliyet Muhasebesi. Erzurum. Aktif Yayınevi 2000 Koç Yalkın, Yüksel. Genel Muhasebe. Ankara. Turhan Kitap Evi Yayınları 1998 Efil, İsmail. İşletmelerde Yönetim Ve Organizasyon. İstanbul. Alfa Basım Yayım Dağıtım İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN

227 İNTERNET KAYNAKLARI Dr. Cem DİKMEN Arş. Grv. Gültekin ALTUNTAŞ Yrd. Doç. Dr. İpek Kalemci TÜZÜN 226İŞLETME BİLİMLERİNE GİRİŞ YUNUS ZENGİN


"Öğr.Gör. Salih AYTEMUR DOMANİÇ MESLEK YÜKSEKOKULU 1." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları