Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

SOLUNUM FONKSİYON TESTİ PARAMETRELERİNİN TANIMLANMASI Dr. Candan Öğüş Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "SOLUNUM FONKSİYON TESTİ PARAMETRELERİNİN TANIMLANMASI Dr. Candan Öğüş Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı."— Sunum transkripti:

1 SOLUNUM FONKSİYON TESTİ PARAMETRELERİNİN TANIMLANMASI Dr. Candan Öğüş Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

2 Sunu planı Solunum fonksiyon testleri endikasyonları, kontrendikasyonları Solunum fonksiyon testleri Akciğerlerin volüm ve kapasiteleri Akım volüm halkası Reversibilite Bronş provakasyon testleri Maksimum istemli ventilasyon Difüzyon kapasitesi Maksimum inspiratuvar/ maksimum ekspiratuvar basınçlar (MIP/ MEP) Kompliyans Kapanma volümü ve kapanma kapasitesi Hava yolu rezistansı Hava yolu iletkenliği Ventilasyon parametreleri, anatomik ve fizyolojik ölü başluk

3 Solunum fonksiyon testleri endikasyonları A. Akciğer hastalığının varlığını ya da yokluğunu doğrulamak (anormal semptom /fizik muayene / laboratuvar bulgularının varlığı) B. Bilinen bir hastalığın akciğer fonksiyonlarına sayısal yansımasını belirlemek (solunumsal / kardiyak / nöromusküler hastalıklar)

4 C. Çevresel ve mesleksel maruziyetin etkinliğini ölçmek (sigara, tozlu ve toksik materyal) D. Tedaviye yanıtın değerlendirilmesi (bronkodilatör, steroid, kardiyak ilaçlar, akciğer rezeksiyonu, transplantasyon, akciğer rehabilitasyonu) E. Cerrahi prosedürün riskini tahmin etmek (Akciğer rezeksiyonu, sternotomi, üst batın girişimleri,..) F. Yetersizlik durumunu saptamak (Sosyal/ hukuki nedenler)

5 Spirometri kontrendikasyonları Test performansını etkileyen akut durumlar Nedeni bilinmeyen hemoptizi Pnömotoraks Yakın tarihte göz cerrahisi, torasik /abdominal cerrahi geçirme Yakın tarihte MI veya unstable angina öyküsü Torasik anevrizmalar (rüptür riski)

6 Solunum Fonksiyon Testleri A.Hava yolu fonksiyonu 1. Basit spirometre 2. Zorlu vital kapasite manevrası a. FVC,FEV 1, PEF b. Akım-volüm halkası 3. Maksimum volanter ventilasyon (MVV) 4. Maksimum inspiratuar/ekspiratuar basınçlar (MIP/ MEP) 5. Hava yolu rezistansı (Raw) ve kompliyansı (C)

7 B. Akciğer volümleri ve ventilasyon Fonksiyonel rezidüel kapasite (FRC) Total akciğer kapasitesi (TLC), rezidüel volüm (RV), FRC/TLC oranı Dakika ventilasyonu, alveolar ventilasyon ve ölü boşluk Ventilasyonun dağılımı C. Diffüzyon kapasitesi D. Kan gazları ve gaz değişim testleri (kan gazı, pulse oksimetre, kapnografi) E. Kardiyopulmoner egzersiz testleri F. Metabolik testler

8 Tidal volüm İnspiratuvar yedek volüm Ekspiratuvar yedek volüm Rezidüel volüm akciğer volümleri akciğer kapasiteleri İnspiratuvar kapasite Vital kapasite Fonksiyonel rezidüel kapasite Total akciğer kapasitesi Kapasite: en az iki volüm değeri toplamı Akciğer volümü: Hava boşluklarında bulunan gaz miktarı Akciğerlerin volüm ve kapasiteleri

9 İnspirasyon aktif, ekspirasyon pasif bir harekettir.

10 Akciğer volümleri STATİK Zamanla ilişkilendirilmeden manevraların tamamlanır DİNAMİK Zorlu solunum (inspirasyon/ekspirasyon) manevraları sırasında ölçümler alınır

11 Statik akciğer volümleri Akciğerler ve intratorasik havayollarında bulunan hava volümü; Akciğer parankimi ve çevreleyen organ ve dokular, Yüzey gerilimi, Solunum kaslarının oluşturduğu güç, Akciğer refleksleri, Havayollarına ait özellikler tarafından belirlenmektedir.

12 statik volümler Tidal volüm ( V T ): Sakin solunum sırasında akciğerlere giren veya çıkan hava hacmidir. Ortalama 500 ml.dir. TİDAL VOLÜM

13 İnspiratuvar yedek volüm (IRV): Sakin solunum sırasında inspirasyon tamamlandıktan sonra derin inspirasyonla alınan hava volümüdür. TİDAL VOLÜM İNSPİRASYON YEDEK VOLÜM

14 Ekspiratuvar yedek volüm (ERV) Sakin solunum sırasında ekspiryum tamamlandıktan sonra tam bir ekspirasyonla atılan maksimum hava volümüdür. EKSPİRASYON YEDEK VOLÜM TİDAL VOLÜM İNSPİRASYON YEDEK VOLÜM

15 Rezidüel volüm (RV) Maksimum bir ekspirasyondan sonra akciğerlerde kalan hava volümüdür. EKSPİRASYON YEDEK VOLÜM TİDAL VOLÜM İNSPİRASYON YEDEK VOLÜM REZİDÜEL VOLÜM

16 Total akciğer kapasitesi Maksimal inspirasyondan sonra akciğerlerde bulunan hava miktarıdır. Tüm volümlerin toplamından oluşur (RV+ERV+V T +IRV) EKSPİRASYON YEDEK VOLÜM TİDAL VOLÜM İNSPİRASYON YEDEK VOLÜM REZİDÜEL VOLÜM TOTAL AKCİĞER KAPASİTESİ

17 İnspiratuvar kapasite Sakin solunum sırasında ekspiryum tamamlandıktan sonra maksimum inspirasyonla alınan hava hacmidir. VT ile IRV’ün toplamından oluşur. EKSPİRASYON YEDEK VOLÜM TİDAL VOLÜM İNSPİRASYON YEDEK VOLÜM REZİDÜEL VOLÜM TOTAL AKCİĞER KAPASİTESİ İNSPİRASYON KAPASİTESİ

18 Vital kapasite (VC) Maksimum bir inspirasyondan sonra tam bir ekspirasyonla çıkartılan (ekspiratuvar VC), maksimal ekspirasyondan sonra tam bir inspirasyon ile akciğerlere alınan (inspiratuvar VC) hava volümüdür. (VT+ IRV + ERV) EKSPİRASYON YEDEK VOLÜM TİDAL VOLÜM İNSPİRASYON YEDEK VOLÜM REZİDÜEL VOLÜM VİTAL KAPASİTE TOTAL AKCİĞER KAPASİTESİ İNSPİRASYON KAPASİTESİ

19 Maksimum ekspirasyon ; yavaş ve zorlanmadan yapılırsa statik volüm olarak yavaş vital kapasite (SVC), zorlu yapılırsa dinamik volüm olarak zorlu vital kapasite (FVC) adını alır. Sağlıklı kişilerde; SVC = FVC SVC - FVC = hava hapsi

20 Fonksiyonel rezidüel kapasite (FRC) Normal bir ekspirasyonun sonunda akciğerlerde bulunan hava volümüdür (RV + ERV) FRC= ekspiryum sonu akciğer volümüne (EELV) EKSPİRASYON YEDEK VOLÜM TİDAL VOLÜM İNSPİRASYON YEDEK VOLÜM REZİDÜEL VOLÜM FONKSİYONEL REZİDÜEL KAPASİTE VİTAL KAPASİTE TOTAL AKCİĞER KAPASİTESİ İNSPİRASYON KAPASİTESİ

21 Relaksasyon volümü ( Vr) Respiratuvar sistemin gevşeme durumunda iken içinde bulunduğu statik dengeyi yansıtır. Akciğer ve göğüs duvarı basınçlarının eşit düzeyde ve ters yönde hareket ettiği, solunum sistemi total elastik recoil basıncının sıfır olduğu durumdur. Sağlıklı bireylerde istirahatte FRC ile benzer düzeydedir.

22 Dinamik akciğer volümleri ve akımlar Havayolları obstrüksiyonunun belirlenmesinde kullanılırlar, zorlu ekspirasyon ve inspirasyon sırasında değerlendirilirler. Dinamik spirometrinin sonuçları volüm-zaman eğrisi ya da akım-volüm halkasıyla ifade edilir.

23 Volüm, Litre Zaman, saniye FVC 5 volüm-zaman eğrisi FEV 1

24 Akım Volüm Halkası Ekspiratuar akım hızı, L/sn Volüm (L) FVC Maksimal ekspiratuar akım (PEF) İnspiratuar akım hızı, L/sn RV TAK

25 Zorlu vital kapasite (FVC) Tam bir inspirasyondan sonra zorlu ve hızlı ekspirasyonla atılan hava volümüdür. VC’den farkı manevranın çok hızlı yapılmasıdır Volüm (L) FVC RV TAK

26 Birinci saniyedeki zorlu ekspiratuvar volüm (FEV 1 ) Volüm, Litre Zaman, saniye FVC 5 FEV 1 FVC manevrasının başlangıcından itibaren zorlu ekspirasyonun 1. saniyesinde atılan hava volümüdür. Bu değer volüm olarak ifade ediliyorsa da aslında bir saniyedeki akım hızını (volüm/zaman) ifade eder yani hızı gösterir.

27 Altıncı saniyedeki zorlu ekspiratuvar volüm (FEV 6 ) Zorlu ekspiryum manevrası hava yolu obstrüksiyonu olan olgularda 20 saniyeye kadar uzayabilmektedir. Bu manevranın 6 saniye ile sınırlandırılması önerilmektedir. Bu olguların ekspiryum süresi 6 saniyeyi aşabileceğinden, zorlu ekspiryum manevrasının sonunda plato çizilmesine çalışılmalıdır

28 Tiffeneau oranı: FEV 1 / FVC oranı: FEV 1 % Solunumsal bozukluğun tipini (obstrüktif veya restriktif) belirlemede önemlidir. Genç, sağlıklı kişilerde bu oran % 75’in üzerindedir. Akciğerin elastik yapısındaki değişikliklere bağlı olarak yaşlılarda bu oran % 65-70’e kadar düşebilir. ObstrüksiyonRestriksiyon FVC azalır FEV1 azalır FEV1/FVC (%) azalırnormal veya artar

29 Maksimum ekspirasyon ortası akım hızı (MMEFR, FEF 25-75%) Zorlu ekspirasyon manevrasının ortasındaki, FVC’nin % 25 ile %75’i arasındaki akım hızıdır. Orta ve küçük havayollarından gelen akımı yansıtır. Uyumlu klinik durumda; % FEF25-75; beklenen değerin % 60’ından azsa ve FEV 1 /FVC oranı düşükse, hava yolu obstrüksiyonu düşünülebilir.

30 Maksimal akım- volüm halkası Ekspiratuar akım hızı, L/sn Volüm (L) FVC Maksimal ekspiratuar akım (PEF) İnspiratuar akım hızı, L/sn RV TAK Maximum inspirasyon eğrisi Maximum ekspirasyon eğrisi Spirometrik traseden elde edilir

31 Maksimum ekspirasyon eğrisinden elde edilen başlıca ölçümler PEFR, FEF %25, FEF %50, FEF %75 dir. PEFR eğrinin efora bağımlı bölümü, FEF %75 ve FEF %50 ise efora bağımsız bölümleridir. FEF %50 ve FEF %75 periferik hava yolları hakkında bilgi verir. FEF : Zorlu ekspirasyonla ilk ml’nin atıldığı perioddaki akım hızıdır. Zorlu ekspirasyonun erken bölümünü yansıtır, büyük havayolları hakkında bilgi verir

32 Maksimum inspirasyon eğrisinden elde edilen ölçümler; PIFR, FIVC, zorlu inspirasyonun %25’indeki, %50’sindeki ve %75’indeki akım hızlarıdır (FIF %25, FIF %50 ve FIF %75) Ancak bu ölçümler için beklenen değer cetvelleri yoktur

33 Akım volüm eğrisinden ayrıca FVC, V T, ERV ve IRV değerleri de saptanabilir. Akımı etkileyen faktörlerin yorumlanmasına yardım eder, görsel bilgi aktarır

34 Akım-volüm halkasının şekli intratorasik/ekstratorasik solunum yolu darlıklarında, obstrüktif / restriktif hastalıklarda tipik görünümü nedeniyle tanı koydurucudur normal hafif obs ağır obs Fix büyük h.yolu obs değişken extrator. büyük h.yolu obs Restriktif patern

35 ObstrüktifRestriktifMikst Zaman Volüm Yavaş yükseliş, atılan hava volümünde azalış, tam expirasyon süresinin uzaması Azalmış maksimum volümle birlikte platoya erken ulaşma Azalmış maksimum volüme yavaş yükselme volüm-zaman eğrisi

36 PEF : Tepe ekspiratuar akımı PEF, hem peakflowmetre hem de akım-volüm eğrisinden hesaplanabilir. Büyük hava yollarındaki obstrüksiyonu yansıtır ve eforla büyük değişkenlik gösterir. Sıklıkla astım alevlenmelerinde hava yolu obstrüksiyonunun derecesinin bir indeksi olarak kullanılır.

37 Helyum-oksijen ( %80 He+%20 O 2 ) karışımında maksimum ekspirasyon akım-volüm halkası Düşük dansiteli, He- O 2 içeren gaz solutulduğunda büyük hava yollarındaki türbülan akım laminer akım niteliğini kazanır, akım hızları artar. Geçiş akımı Oda havasında akım-volüm halkası çizdirilir İşlem He-O 2 karışımı solutularak tekrarlanır Üst üste konulan iki eğrinin ekspiryum sonuna doğru düşük akciğer volümlerinde birleşme noktasından akım hızının eşitlendiği volüm: “VOLÜM İSO FLOW”

38 He-O 2 karışımı solutulunca; Maksimum ekspirasyon eğrisinin FEF 50 sinde akım hızları sağlıklı erişkinlerde de artar, akım hızı artışı > %20 ise, akım kısıtlanması iç çapı 3 mm’den büyük hava yollarındadır. Klinik pratik uygulamada küçük hava yolu hastalıklarını saptamada ‘volüm iso flow’, FEF 50’den daha duyarlı olmakla birlikte kullanımı sınırlıdır.

39 Reversibilite Erken reversibilite:Postbronkodilatör FEV 1 ’de bazal değere göre %12 ve mutlak değer olarak 200 ml artış. Geç reversibilite: 6hafta-3ay yüksek doz inhaler steroid veya 2 hafta oral steriod sonrası FEV 1 ’de ≥%15 ve mutlak değer olarak 200ml artış, PEF’de ≥20 artış

40 1 Zaman (sn) 2345 FEV 1 Volüm (lt) Normal kişi Astmatik (bronkodilatör sonrası) Astmatik (bronkodilatör öncesi) Erken reversibilite

41 Bd sonrası FEV1 – bazal FEV1 bazal FEV1 Mutlak değişkenlik= Bronkodilatör sonrası FEV 1 -bazal FEV 1 Başlangıç değeri = X 100 üzerinden % değişim Reversibilite değerlendirmesi 200µg salbutamol 500 µg terbutalin µg IB 30-45dk sonra FEV1 ölçümü 15-20dk sonra FEV1 ölçümü Tets öncesi kesilmesi gereken ilaçlar: kısa etkili bd (8 saat), uzun etkili B2agonist (12), uzun etkili antikolinerjik ve yavaş salınımlı teofilin (24), inh steroid (devam edilir) Predikte değer üzerinden reversibilite = Bronkodilatör sonrası FEV 1 -bazal FEV 1 / beklenen FEV 1 X 100

42 PEF Değişkenliği = Maksimum PEF - Minimum PEF X100 1/2 x (Maksimum PEF + Minimum PEF) Sabah /akşam PEF değişkenliği %20 üzerindeyse astım lehine kabul edilir. 1haftalık izlemde; en düşük sabah prebronkodilatör PEF X 100 yakın dönemdeki en yüksek PEF PEF değişkenliği en az 4 gün  %15, en az 3 gün  % 20, tüm günlerin ortalaması olarak % 10’un üzerinde ise astım lehinde kabul edilir GINA 2006 PEF değişkenliği ölçümü

43 Bronş provakasyon testleri Bronş aşırı duyarlılığı: Değişik uyaranlara karşı hava yollarının verdiği abartılı bronkokonstrüktör yanıt Astım, allerjik rinit, kistik fibrozis, KOAH, bronşektazi, ASYE (+) Sıklıkla metakolin, histamin ve egzersiz kullanılır PD 20 : FEV1’de % 20’lik düşüş yapan metakolin dozu normalde PD 20 > 16mg/ml Astımlılarda < 8mg/ml

44 Maksimum istemli ventilasyon (MVV) Hızlı ve mümkün olduğu kadar derin solunumlarla bir dakikada solunabilen hava miktarıdır. Volüm (L) Zaman (sn) Olgu, 12 sn. güçlü ve derin nefes alır, volüm 1 dk.’ya tamamlanır.

45 Solunum kasları, toraks-akciğer kompliyansı, hava yolu direncini yansıtabilir Özellikle solunum kas gücünü değerlendirmede kullanılır MVV<%50 ise toraks ve üst batın operasyonları için risk oluşturur

46 Bir dk’da 1mmHg basınç farkıyla alveolokapiller membrandan geçen gaz miktarıdır (25mL/dk/mmHg) Test için CO kullanılır (çözünürlüğü ve Hb afinitesi O 2 ’den fazla olduğu için difüzyonu hızlı ve transferi sadece diffüzyonla sınırlı) Alveolden kana transfer olan CO Alveole-kapiller CO basınç gradienti Transfer coefficient (KCO) : DLCO/VA: Her bir litre akciğer volümüne düşen difüzyon kapasitesini gösterir. Test gazı: %0.3CO, %10 He, %21 O2 ve gerisi N2 Difüzyon kapasitesi DLCO=

47 Solunum kas gücü ölçümleri: Maksimum inspiratuvar ve maksimum ekspiratuvar basınçlar (MIP ve MEP) Solunum yolunu kapatan bir valve (shutter) karşı yapılan max insp ve eksp sırasında ölçülen ağız içi basınçlarıdır Solunum kas gücünü indirekt olarak gösteren noninvaziv testlerdir

48 Dispne ve VC’de, MVV’de açıklanamayan azalma varlığında bu testler önemli MIP inspiratuvar kas gücünü yansıtır ve normalde -60cmH2O’dan yüksektir. MEP ekspiratuvar kas gücünü yansıtır, normalde cmH2O’dan fazladır MEP <40cmH2O ise hasta etkin öksüremez

49 genişleyebilme yeteneği genişleyebilirlik ölçüsü KOMPLİYANS dışarıdan uygulanan güce karşı deforme olmamak için gösterilen direnç ELASTANS C = 1/E

50 Kompliyans Akciğer ve göğüs duvarının elastik özelliklerini değerlendirir Alveolerin iç yüzeyi ve plevra yüzeyi arasındaki basınç farkına transpulmoner basınç denir. Kompliyans, her bir ünite transpulmoner basınç değişikliğine karşılık gelen volüm değişikliğidir ( △ V / △ P) Elastik recoil basıncı (Pel), belirli bir akciğer volümünde akciğer veya toraks tarafından oluşturulan güç

51 Basınç-Volüm Eğrisi C =  V /  P VV  P

52 Total respiratuvar sistem kompliyansı (Crs), akciğer ( CL) ve göğüs duvarı ( Ccw) kompiyanslarından oluşur. CL, akciğer dokusunun elastik özellikleri ve sürfaktan ile ilişkilidir. Ccw, göğüs duvarı elastik özellikleriyle ilişkilidir. Ortalama kompliyans: C =  V /  P C = 500 ml / 2.5 cmH 2 O C = 200 ml / cmH 2 O Transpulmoner basınç 1 cmH 2 O arttığında, akciğerler 200 ml. genişler

53 Statik kompliyans: İnspirasyon ve ekspirasyon sırasında belirli noktalarda statik koşullar altında ölçülür Yaşla birlikte ve obstrüktif hastalıklarda artar, restriktif hastalıklarda azalır Dinamik kompliyans: Hızlı solunum sırasında ölçülür ve solunum sırasındaki gerçek elastik direnci gösterir Hava yolu direnç artışını göstermede hassas bir testtir

54 Kapanma volümü (CV) Akciğer volümü azaldıkça küçük hava yollarının çapları da azalır ve RV düzeyinde kapanırlar. Kapanma volümü, ekspirasyonda hava yolları kapanmaya başladığı zaman akciğer içerisinde kalan hava volümüdür ve genellikle VC’nin bir yüzdesi olarak ifade edilir: CV/ VC X 100

55 Kapanma kapasitesi (CC): Kapanma volümü noktasında akciğerlerdeki total gaz volümü CC:CV+RV CC, TLC’nin bir yüzdesi olarak ifade edilir: CC/ TLC X 100. Yüksek bir kapanma volümü, küçük havayolu hastalığının erken bir belirtisidir. Genç erişkinlerde: CV/ VC % : %10-20, CC/ TLC % ise %30’dur.

56 Hava yolu rezistansı (Raw) Akımın her bir ünitesine karşı ağız (atmosferik basınç) ve alveol basıncı arasındaki farktır (cmH 2 O/L/sn) Bu basınç farkı iletici havayollarında bulunan gaz moleküllerinin sürtünme etkisi sonucu ortaya çıkar Birim akımla oluşan basınç değişikliği hava yolu çapını yansıtır (obstrüktif ve restriktif hastalıkların ayrımında önemlidir )

57 Türbülan akım Yüksek akım hızında oluşur Akım aksiyel ve radiyal yöndedir Trakea ve ana bronşlarda gözlenir Daha fazla hava yolu direnci oluşturur Laminer akım Düşük akım hızında oluşur Akım aksiyel yöndedir Bronş merkezine doğru artar Küçük hava yolarında bulunur Bozulmuş laminer akım Trakeabronşial ağaçta gözlenir Oluşumu için enerji gereklidir.

58 Total hava yolu rezistansının Nazal solunumda % 50’sini burun, Ağızdan solunumda %30’unu ağız-farenks-larenks ve trakea oluşturur Periferik havayollarının katkısı ise azdır (%20)

59 Vücut pletismografisi hava yolu rezistansını direkt olarak ölçen tek yöntemdir. Rutin incelemelerde Raw kullanılmaz (pahalı ve zor Total pulmoner rezistans: Hava yolu rezistansı (%90) + Doku rezistansı (%10) Raw santral (burun – 6. jenerasyon): yüksek direnç (türbülan akım) Raw perifer (7. jenerasyon – 23. jenerasyon): düşük direnç (laminer ve diffüz bölgeler) Vücut pletismografisi hava yolu rezistansını direkt olarak ölçen tek yöntemdir. Rutin incelemelerde Raw kullanılmaz (pahalı ve zor)

60 Hava yolu iletkenliği (Kondüktans) Hava yollarındaki her bir ünite basınç düşmesine karşılık oluşan akımdır (Gaw=1/Raw) (L/sn/cmH 2 O) Her litre akciğer volümü için oluşan iletkenlik ise spesifik iletkenliktir (SGaw) Hiperreaktiviteyi saptamada ve bronkodilatör yanıtı değerlendirmede önemli.

61 Anatomik ölü boşluk (iletim bölgesinde gaz alışverişi yapılmayan bölüm) Alveolar ölü boşluk (solunum bölgesinde gaz alışverişi yapılmayan bölüm) + Fizyolojik ölü boşluk (akciğerlerde gaz alışverişi yapılmayan tüm alan)

62 Total pulmoner ventilasyon (TPV): Solunum sayısı X V T Alveolar ventilasyon (VA): Akciğerlerde gaz alışverişine katılan gaz volümüdür. Solunum sayısı X (V T -V D ) Ventilasyon katsayısı (VK):Taze gelen hava / önceden varolan hava : % 12

63


"SOLUNUM FONKSİYON TESTİ PARAMETRELERİNİN TANIMLANMASI Dr. Candan Öğüş Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları