Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ERGONOM İ Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü. 1.Giriş 1.Giriş Küreselleşme süreciyle birlikte teknolojide yaşanan hızlı gelişmeler, teknolojik yo ğ un.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ERGONOM İ Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü. 1.Giriş 1.Giriş Küreselleşme süreciyle birlikte teknolojide yaşanan hızlı gelişmeler, teknolojik yo ğ un."— Sunum transkripti:

1 ERGONOM İ Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü

2 1.Giriş 1.Giriş Küreselleşme süreciyle birlikte teknolojide yaşanan hızlı gelişmeler, teknolojik yo ğ un sanayi kullanımını arttırmaktadır. Bu durum, günümüzde iş hayatında makine-insan ilişkisinin ivme kazanmasına katkı sa ğ lamaktadır. Üretimin en önemli unsurlarından olan makine-insan ilişkilerindeki bu süratli gelişme, iki unsur arasındaki ilişkiyi düzenleme gereklili ğ ini ortaya çıkarmıştır. İ şte insan-makine ve çevre arasındaki ilişkiyi optimize etme çalışmaları sonucunda ergonomi bilimi do ğ muştur. Son yıllardaki sanayi hamlesi ile birlikte insan-makine ve çalışma ortamı arasındaki ilişkiyi koordine eden ergonomi bilimine daha çok ihtiyaç duyulur olmuş, verimlili ğ in arttırılabilmesi için ergonomik uygulamaların gereklili ğ i açıkça ortaya çıkmıştır.

3 Ergonomi Kavramı a. Ergonomi Tanımı, Amacı ve Önemi: Ergonomi, çalışanların biyolojik, psikolojik özelliklerini ve kapasitelerini göz önünde bulundurarak, insan- makine-çevre uyumunun tabii ve teknolojik yasalarını ortaya koyan çok disiplinli bir bilim dalıdır. Ergonominin disiplinler arası özelli ğ inden dolayı kapsadı ğ ı alanların her geçen gün artması, di ğ er bilim dallarına göre yeni bir bilim dalı olması ve uygulamalarının heyecan verici sonuçlar ortaya çıkarması, üzerinde her geçen gün yeni tanımlamalar yapılmasına neden olmaktadır.

4 Ergonomi Kavramı Yunanca “Ergon=iş, çalışma” ve “Nomos=yasa” anlamına gelen sözcüklerin birleştirilmesiyle elde edilen ergonomi sözcü ğ ü, insanın anatomik özelliklerini, antropometrik ölçülerini, fizyolojik kapasite ve toleranslarını göz önüne alarak; işyeri yerleşimi ve ortam de ğ işkenlerinin etkisi ile oluşan, organik ve psikolojik reaksiyonlara göre, insan-makine-ortam uyuşumunun temel kuramlarını araştıran bir bilim disiplinini ifade etmektedir. Yani ergonomiyi kısaca, “insan ile meslekler arasındaki ilişkilere, bu ilişkiler içindeki sorunlara, anatomik, psikolojik ve fizyolojik bilgilerin uygulanması” olarak tanımlayabiliriz.

5 Ergonomi Kavramı Şekil 1. Ergonomi Bilim Alanının Grafik Tanımı Ergonomi, iş çevresi ile işçi arasında ilişki kuran bir çalışma ortamı olarak ortaya çıkmış bir yapıdır. Ergonomiyi, çalışan ile kullandı ğ ı makine ve ortam arasında en iyi uyumu sa ğ layarak minimum çaba ve minimum zamanda, maksimum verimi elde etme yollarını ortaya koyan bir bilim dalı olarak da tanımlayabiliriz.

6 Ergonomi Kavramı Şekil 2. Ergonominin Çalışma Alanı Başka bir ifade ile işçinin işe de ğ il, işin işçiye uydurulmasının sa ğ lanmasıdır. Örne ğ in; çalışma masasının yüksekli ğ inin arttırılması, çalışanın birçok kez işine ulaşmak için gereksiz yere aşa ğ ıya do ğ ru e ğ ilmesini önleyecek ve bu küçük de ğ işiklikle çalışanın verimlili ğ i üzerinde olumlu etkide bulunacaktır.

7

8

9 Ergonomi Kavramı Bu tanımlamaların ışı ğ ında, bir işyerinde ergonomik çalışma ortamının oluşturulmasının; makineli bir üretim sisteminde çalışan insanın sa ğ lı ğ ını koruyarak, güvenli ğ ini sa ğ lamak; yapılan işin nicelik ve niteli ğ ini arttırmak gibi yararları olabilece ğ ini söyleyebiliriz. Bununla birlikte ergonomik çalışmalarla ulaşılmak istenen amaç, çalışma ortamını, insana gelebilecek tehlikelerden ve kazalardan arındırmanın ötesinde; çalışma ortamını, insanın hoşuna gidecek ve onu mutlu edecek güdüleyici bir ortama dönüştürmektir.

10 Ergonomi Kavramı Ça ğ daş ergonomik ilkelere uygun olarak oluşturulan böyle bir ortamda, araç ve gereçler insan özelliklerine ve yeteneklerine göre tasarımlanır; çalışma yöntemleri ve çevre koşulları insana uygun duruma getirilir; yapılan işin anlamlı, ilginç ve yararlı olarak algılanması sa ğ lanır; çalışanlara yeteneklerini kullanma ve kendini kanıtlama olana ğ ı verilir; çalışanların kendilerini bir de ğ er olarak görmeleri sa ğ lanır. Böylece bir işyerinde iş güvenli ğ ini sa ğ layıp, iş kazalarını önlemek, iş gücü kaybını azaltmak, dolayısıyla da verimlili ğ i arttırmak için işyeri ile çalışanlar arasında eşgüdümün sa ğ lanması gerekmektedir. Bunun için de ergonomi biliminin iyi bilinmesi ve uygulaması şart.

11 Ergonomi Kavramı b. Ergonominin Hedefleri Ergonominin ana hedefi; özellikle çalışma hayatının kalitesini arttırmaktır. Bu hem fiziksel hem de psikolojik şartlara ba ğ lıdır. Ergonominin öncelikli hedeflerini aşa ğ ıdaki gibi sıralayabiliriz; İ nsancıllık ve Ekonomiklik: Amaçlar göz önünde bulundurularak insana ait özelliklerin, bilgilerin, yeteneklerin ve becerilerin bilinmesi ve bunlara ait alt ve üst sınırların belirlenmesi, Sa ğ lı ğ ın Korunması: Geniş anlamıyla çalışma koşullarından ileri gelen hastalıkların önlenmesi veya azaltılması anlamındadır. İ şin Sosyal Uygunlu ğ u: İ şin sosyal açıdan insana uygunlu ğ u, insanın yaşamını toplumsal normlar içinde sürdürebilece ğ i ortamın sa ğ lanması ve bireyler arası ilişkilerin özendirilmesi anlamını taşır. Teknik Ekonomiklik: İ nsan-makine sisteminin fonksiyonel açıdan do ğ ru biçimde düzenlenmesi, bu tür sistemlerin performanslarının süreklili ğ inin sa ğ lanması ve insanların sitem içinde ekonomik açıdan en do ğ ru biçimde görevlendirilmesi anlamını taşır.

12 Ergonominin Kapsamı a. İ nsan Fizyolojisi Çalışanların fizyolojik kapasitelerinin üst düzeyde tutulması ve korunması verimli bir iş hayatının temelidir. Yapılan araştırmalar, sa ğ lıklı insanların günde ortalama 2000 Kcal. iş enerjisi harcayarak çalışabilece ğ ini göstermektedir. Ancak, bu ölçüde verimlili ğ in devamlı olması için de, çalışanların sa ğ lık durumlarının ve fizyolojik kapasitelerinin korunması gerekmektedir. İ nsan vücudu belirli fizyolojik özelliklere sahiptir. Bu özellikler; Kas gerilimi Metabolik iş verimi, Hastalıklara karşı direnci Uyku ve dinlenme süresi gereksinimleri şeklinde özetlenebilir.

13 Ergonominin Kapsamı İ nsanın bu özelliklerinin boyutları insandan insana, hatta aynı insanda gün içinde ve günden güne de ğ işim gösterir. İ nsan fizyolojik özellikleri: Yorgunluk, Alkol ve sigara kullanımı, Kimyasal maddelerin bulundu ğ u ortamda çalışma, Hastalık ve ortam koşullarının (sıcaklık, rutubet, toz, v.b) Titreşim ve gürültü etkileriyle olumsuz etkilenebilmektedir.

14 Ergonominin Kapsamı b. İ nsan Psikolojisi Makine ile çalışan bir insanın sa ğ lık, güvenlik ve iş başarısına, insanın psikolojik özelliklerinin de önemli etkileri vardır. Çalışanların iş hayatlarında verimliliklerini olumsuz yönde etkileyen psikolojik sorunlar aşa ğ ıdaki gibi özetlenebilir: Personel uyuşmazlı ğ ı (şaşırma, yanılma, unutkanlık) Personel üzüntüleri (akraba veya arkadaşlara ait hastalık, ölüm vb. üzüntüler) Ailevi sorunlar Meslek sorunları Ekonomik zorluklar Güvensizlik

15 Ergonominin Kapsamı Yukarıda sayılan nedenlerle ortaya çıkan psikolojik sorunlar çalışanlarda; kızgınlık, öfke, üzüntü, isteksizlik, ilgisizlik, tembellik şeklinde ortaya çıkan, iş ve çalışma koşullarını olumsuz etkileyen tepkilere neden olmaktadır. İ şyerinde psikolojik düzenlemelerin amacı; çalışana, işyerinde rahat edebilece ğ i bir atmosferin hazırlanmasıdır. Ergonomik çalışmalar, psikolojinin inceledi ğ i davranışları iş ortamında ele alır; çalışanın moralini yükselterek, emniyetini ve verimlili ğ ini arttırıcı önlemleri tercih eder. Monoton işlerde de ğ işiklik, renklerin ve müzi ğ in olumlu etkilerinden faydalanmak, çalışanın hoşuna giden çalışma ortamını kurabilmesinde belirli bir serbestli ğ in verilmesi bu önlemlerden bazılarıdır.

16 Ergonominin Kapsamı c. Çalışma Ortamı Ergonomik açıdan çalışma yeri, insanın çalıştı ğ ı makine ve onun yakın çevresi olarak tanımlanmaktadır. İ nsanın işyerindeki vaktinin büyük bir kısmı çalışma yerinde geçti ğ ine göre, buradaki çevre koşullarının, yerleştirme düzeninin ve kullanılan yardımcı araç-gereçlerin optimum verimi sa ğ layacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Endüstriyel ve teknolojik yeniliklerin yaratıcı ve yapıcı gücü olan insan, bu gücü ile meydana getirdi ğ i, çeşitli makine ve sistemlerin oluşturdu ğ u işyeri ortamı ile devamlı bir bütünleşme halindedir. Çalışma ortamı koşullarının incelenmesi, araştırılması, iş veriminin arttırılması, işçinin sa ğ lık, güvenlik ve mutlulu ğ unun korunması, mesleki etkilenmelerin ve iş kazalarının azaltılması do ğ rultusunda yapılacak çalışmalar, ulusal ekonomilerin gelişimlerine katkı sa ğ lamaktadır.

17 Ergonominin Kapsamı ç. İ nsan-Makine İ lişkisi Teknolojik gelişmelere paralel olarak çalışanların iş yüklerinin azaldı ğ ı söylenebilir. Aksine çalışanların fiziksel yükünün azalmasına karşın, zihinsel yüke dönüşerek arttı ğ ını söylemek daha do ğ ru olacaktır. Çünkü üretim için insana duyulan gereksinme nicelik olarak azalırken, nitelik olarak artış göstermektedir. Bir üretim sistemi içinde insanın fonksiyonları ve sorunlarına ergonomik açıdan yaklaşım bugüne kadar farklı ergonomik modellerle açıklanmıştır. Makine kullanan çalışan, makine ve ortamdan gelen sürekli bir enformasyon akışı altında çalışır. Algı organları ile dış ortamdan algılanan bu bilgiler merkezi sinir sistemi aracılı ğ ı ile el, kol ve vücudun farklı organlarınca bir eylemle yanıtlanır. Alınan bilgiye verilen yanıt ne kadar uygunsa, sistemin başarısı da o kadar yüksek olacaktır. Yanıtların uygunlu ğ una veya sistemin iş başarısına ortam ve makineden gelen bilgi sinyallerinin boyutları yanında, çalışanın nitelikleri de etkilidir. Bu etkiler şekil 3’de gösterilmiştir.

18 Ergonominin Kapsamı Şekil 3. İ nsan Görev İ stemi ve Özellikleri

19 Ergonominin Kapsamı Üretim sistemini oluşturan insan-makine-ortam gibi üç ö ğ e vardır. Ortamın özellikleri insanı etkiledi ğ i gibi makineyi de etkiler, ortam ve makineden gelen bilgiler daha sonra merkezi sinir sistemine iletilir. Merkezi sinir sitemi, alınan bilgilere en uygun yanıtı hazırlar. Bu işleme seçim işi denir. Algılama ve seçim, insanda zihinsel yük meydana getirir, insanın o zamana de ğ in kazandı ğ ı deneyimler ile e ğ itim, seçimin uygunlu ğ u ve yükü üzerinde etkilidir. Yapılan seçimin uygulanması, sinir sistemi, iskelet ve kasların yardımı ile el, kol ve vücudun de ğ işik hareketleriyle eylem haline dönüşür. Yapılan eylem insanda fiziksel bir yük oluşturur. Eylemin yapılmasında insan özellikleri açısından en büyük etken, antropometrik özelliklerdir. Algılama, seçim ve eylemin başarısı, insanın iş başarısını; insanın iş başarısı sistemin di ğ er özelliklerine ba ğ lı olarak makineli üretimin ve sistemin iş başarısını ortaya çıkarır.

20 Ergonomide Yüklenme ve Zorlanma Ergonomik araştırma ve uygulamaların asıl amacı, insanın çalışması sırasında işten kaynaklanan yüklenmeleri belirlemek, bu yüklenmeler karşısında ne ölçüde zorlandı ğ ını incelemek ve olumsuz çalışma koşullarını insanın fiziksel, davranışsal ve psiko-sosyal ihtiyaçları ile uyumlu hale getirmektir. Yüklenme; yapılan işe ba ğ lı iş zorlu ğ u, işin yapıldı ğ ı ortamın do ğ urdu ğ u durumsal faktör ve büyüklükler ve bunların zamansal bileşimlerinden kaynaklanmaktadır. Yüklenme nesnel bir kavram olup işi yapandan kesinlikle ba ğ ımsızdır. Yüklenme, işi yapacak olan kişi üzerine etkide bulunur. Kişinin işi kabullenmesi halinde (etkinlik) ortaya bir performans çıkar.

21 Ergonomide Yüklenme ve Zorlanma Yüklenme, işi yapan kişi üzerinde birtakım etkiler de oluşturmaktadır. Yüklenmenin işi yapanda do ğ urdu ğ u bu de ğ işimlere “zorlanma” denilmektedir. Yüklenmenin aksine zorlanma öznel nitelikte bir kavramdır. İ şi yapanın kişisel özelliklerine ba ğ lıdır. Aynı yüklenme iki farklı kişi üzerinde farklı zorlanmalara yol açabilir. Zorlanma kişide yorgunluk, monotoni veya uyum gibi etkilere neden olmaktadır.

22 Ergonomide Yüklenme ve Zorlanma Şekil 4. İ nformasyonel Çalışmada Yüklenme-Zorlanma İ lişkisi

23 Ergonomide Yüklenme ve Zorlanma Zorlanmanın en aza indirilmesi amacıyla işlerin planlanması aşamasında dikkat edilmesi gereken hususlar bulunmaktadır. Bunlar: 1. İ şyerinin Düzenlenmesi Kaldırma ve taşıma işleri planlanırken, yeterli bir hareket alanının bırakılmasına dikkat edilmelidir. Özellikle hareket alanı içerisinde taşımayı güçleştirici engeller ortadan kaldırılmalıdır. Hareket alanı, yükün büyüklü ğ üne, taşınacak nesnenin şekline, yapısına, tutma yerlerine ve yapılacak hareketlere uygun olmalıdır.

24 Ergonomide Yüklenme ve Zorlanma 2. Yükün Büyüklü ğ ü Kaldırılacak veya taşınacak bir yükün sadece a ğ ırlı ğ ı de ğ il, aynı zamanda boyutları, uygun tutacak yerlerinin bulunup bulunmaması, kolay zarar görebilmesi, iş güvenli ğ i açısından tehlikeli olması ve a ğ ırlık merkezinin durumu iş görenin zorlanması etkilemektedir. Kaldırma sırasında yükün a ğ ırlık merkezi vücuda mümkün oldu ğ u kadar yakın olmalıdır. 3. Görüş Sahası Bir çalışanın taşınacak yükün boyutlarını etkileyebilmesi ve de ğ iştirebilmesi genellikle olanaksızdır. Bu nedenle büyük hacimli yüklerin taşınmasında ve yere bırakılması sırasında görüşü engellememesine dikkat edilmelidir.

25 4. Hareketlerin Uygunlu ğ u Kaldırılacak veya taşınacak yükler do ğ ru kasların uygun şekilde kullanımı ile çalışanın tüm gücünü sarf etmeden hareket ettirilmelidir. Hareketler dengeli ve yumuşak olmalı, ani ve sert hareketlerden kaçınılmalıdır. 5. Tutma Yerleri Büyük hacimli ve elin erişme mesafesine uymayan yüklerin taşınmasında uygun tutma yerleri bulunmalıdır. Şayet böyle tutma yerleri bulunmuyorsa, bu takdirde yüklenmeyi azaltıcı başka önlemler araştırılmalıdır. Tutma yerlerinde keskin köşelerin bulunmamasına ve yükün güvenli bir şekilde taşınabilmesi için tutma yerlerinin tüm parmakları içine alacak şekilde düzenlenmesine dikkat edilmelidir. Ergonomide Yüklenme ve Zorlanma

26 Ergonominin Çalışanların Verimlili ğ i Üzerindeki Etkileri Verimlilik mevcut kaynaklarla üretimi, niteliksel ve niceliksel olarak maksimuma çıkarma olarak tanımlanabilir. Örgütsel girdilerin ne kadarının ürüne dönüştü ğ ünü, ne kadarının ise sistemde emildi ğ ini gösteren verimlilik, bir örgütün elindeki kaynakları ne denli iyi kullandı ğ ının bir göstergesidir. Verimlilik artışı, örgüte üretken devreyi yenilemek için gerekli girdileri satın almaya yetecek kaynak sa ğ lamanın ötesinde yedek bir sermaye de sa ğ lar. Bu yedek sermaye örgüte, varlı ğ ını sürdürme ve büyüme olana ğ ı verir. Verimlilik artışından kaynaklanan bu büyüme, yeni bir verimlilik artışına kaynaklık eder. Büyüme ve verimlilik döngüsü, örgüt optimal büyüklü ğ e ulaşıncaya kadar sürer. Genel olarak verimlili ğ i etkileyen faktörleri aşa ğ ıdaki gibi sıralayabiliriz: Kullanılan hammaddenin yapısı ve kalitesi, Uygulanan üretim süreci (teknoloji), Üretim araçlarının kullanım derecesi, Üretimde süreklilik ve standartlaştırma, İ nsan gücünün etken kullanımı

27 Ergonominin Çalışanların Verimlili ğ i Üzerindeki Etkileri Örgütlerin büyümesinde ve gelişmesinde bu denli önemli olan verimlili ğ e ulaşmak, fiziksel ve parasal üretim kaynakları kadar insan kayna ğ ına önem vermek ve onun yeteneklerinden optimal biçimde yararlanmakla mümkündür. Çünkü bir üretim sisteminin başarıya ulaşmasında en etkili ö ğ e kuşkusuz insan kayna ğ ıdır. İ nsansız bir üretim sistemi düşünülemez. Tam otomatik sistemlerde bile denetleme işlevini üstlenen insan, sistemin başarısının temel belirleyicisidir. İ nsan ö ğ esini yeterince de ğ erlendirmeyen bir sistem tasarımının, uzun dönemde ekonomik olması beklenemez.

28 Üretimde alınacak hiçbir önlem insan gücünün etkinli ğ i ile karşılaştırılmaz. Bu açıdan işin bir bütün olarak çalışana uydurulması verimlili ğ in önkoşuludur. Di ğ er yandan herhangi bir iş sistemi içindeki çalışan seçimi, yetiştirilmesi ve adaptasyonu da çalışanın makine ve çevresine uyumu açısından önem taşır. Her iki durumunda da çözüm için do ğ ru sorular sorulmalı ve yanıtlar aranırken mevcut veya araştırma sonucu elde edilecek ergonomik bilgilerden yararlanılmalıdır. Ergonominin Çalışanların Verimlili ğ i Üzerindeki Etkileri

29 Bir sistemin verimli olarak çalışabilmesi için aşa ğ ıdaki hususların uyumunun maksimum düzeyde sa ğ lanması gerekmektedir: Çalışma yerinin düzeni, İ ş güvenli ğ i ve meslek hastalıkları açısından sistemin tasarımı, İ ş sisteminin amacı gerçekleşme derecesi, Çevre koşulları, Çalışma araçlarının konumu, İ ş organizasyonu, Sistem amacına göre insanın yetişme derecesi.

30 Ergonominin Çalışanların Verimlili ğ i Üzerindeki Etkileri Bilginin ve bilginin üretilme biçimlerinin de ergonomik yapısının yo ğ un bir şekilde ele alındı ğ ı dönemleri yaşıyoruz. Günümüzün koşulları içerisinde de ğ erlendirildi ğ inde daha ileri düzey ergonomilerin gelişimi söz konusudur. “Yeni Ekonomi” ile şekillenen bu yeni gereksinimler enformasyon şirketlerinin etkinli ğ inin artması ile ortaya çıkmıştır. Ortaya çıkan bilgilerin sistematik bir anlayışla sorunsuz olarak yeni bilgi üretimlerine olanak tanıyabilmesi için paylaşımlarının en ergonomik şekilde gerçekleştirilmesi, mevcut ergonomik standartlara yenilerinin eklenmesi anlamını taşıyor. Bilgi üreten insanın bu işi en yüksek verimle yapmasını, bu sayede ortaya çıkan bilgileri paylaşmasını, daha sonradan kolayca ulaşabilece ğ i veya unutmayaca ğ ı şekilde arşivlemesini sa ğ lamak gibi işlevler günümüzün şirketlerinde ciddi ihtiyaçlar haline geldi. Bilgi üretmek için çalışan firmaların işi yürütmek adına geliştirdikleri ergonomik düşünceler, verilerin transfer edilme disiplinleri (bilginin el de ğ iştirme yöntemleri) bilginin üretilmesi için verilen iş emirlerinin anlaşılırlı ğ ının garantisinin sa ğ lanması gibi gereksinimlerden do ğ maktadır.

31 Ergonominin Çalışanların Verimlili ğ i Üzerindeki Etkileri Web tasarımı yapan bir firmanın çalışma koşulları fiziksel rahatlı ğ ın sa ğ lanmasının dışında, bilgiyi üretme biçimlerinin de ergonomikleştirilmesi gereklili ğ ini ortaya koymuştur. Kullanılan bilgisayar programlarının ara yüzlerinin veya araçlarının kolay kullanılabilir olması gerekir. Bu firmalarda, işin do ğ ru zamanda en uygun şekilde çıkmasını sa ğ lamak adına verilerin algılanabilirli ğ inin sa ğ lanması ergonomik bir sorun olarak görülmüştür. Aslında temel olarak düşünüldü ğ ünde bilgi üretimi yapan firmalarda yönetimsel kurgular, ergonomik çözümlerden faydalanmaktadırlar. Bu alanlarda faaliyet gösteren yöneticiler için geliştirilen programlar, yönetime ilişkin verimlili ğ i arttırıcı ergonomik çözüm arayışlarının bir göstergesidir. Beyin takımlarının, sanatçıların veya tasarım merkezli işler ortaya çıkaran yani di ğ er bir tanımla standart dışı ortamlarda faaliyet gösteren kişi veya gruplar için standart dışı parametrelerin oluşturulmasını sa ğ lamak, yönetimsel politika gibi gözüken ergonomik parametrelerdir.


"ERGONOM İ Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü. 1.Giriş 1.Giriş Küreselleşme süreciyle birlikte teknolojide yaşanan hızlı gelişmeler, teknolojik yo ğ un." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları