Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU(OSB) VE İŞİTME ENGELİ OLAN BİR ÇOCUKLA YÜRÜTÜLEN PECS UYGULAMA ÖRNEĞİ VE AİLENİN UYGULAMAYA KATILIMI Esin Pektaş Anadolu Üniversitesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU(OSB) VE İŞİTME ENGELİ OLAN BİR ÇOCUKLA YÜRÜTÜLEN PECS UYGULAMA ÖRNEĞİ VE AİLENİN UYGULAMAYA KATILIMI Esin Pektaş Anadolu Üniversitesi."— Sunum transkripti:

1 OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU(OSB) VE İŞİTME ENGELİ OLAN BİR ÇOCUKLA YÜRÜTÜLEN PECS UYGULAMA ÖRNEĞİ VE AİLENİN UYGULAMAYA KATILIMI Esin Pektaş Anadolu Üniversitesi Engelliler Araştırma Enstitüsü E-posta:

2 OSB ve Görsel Destek Sistemleri OSB, ◦ sosyal etkileşim ve iletişimde bozukluklar ile ◦ tekrar edici ve stereotipik hareketlerin varlığıyla kendini belli eden ve genellikle erken dönemde gözlenen nöro-gelişimsel bir bozukluktur (DSM-V, APA, 2013). Otizmli bireyler genellikle diğer insanlarla iletişim kuramazlar ve bunun sonucu olarak da bazı zorluklarla ve problemlerle yüz yüze kalırlar(Webber & Scheuermann, 2008; Kırcaali-Iftar & Odluyurt, 2012). 2

3 ◦ Alan yazında yer alan kaynaklar otizmli çocukların eğitimlerinde geleneksel sözel ipuçlarına kıyasla, görsel ipuçlarının daha etkili olduğunu göstermektedir(Schlosser, Blischak, Belfiore, Bartley ve Barnett, 1988; Michel,2004). ◦ Bu nedenle araştırmacılar, otizmli çocukların eğitimlerinde görsel destek sistemlerinin kullanılmasını önermektedir (Dettmer, Simpson, Myles- Smith ve Gantz, 2000; Rao ve Gagie, 2006). ◦ Otizmli çocukların eğitimlerinde düşük düzeyde teknolojilerin kullanıldığı görsel destek sistemleri arasında, PECS, sosyal öyküler, görsel çizelgeler ve düzenleyiciler, etkinlik çizelgeleri gibi uygulamalar yer almaktadır(Dettmer ve diğ., 2000; Schuerman ve Webber, 2002; Rao ve Gagie, 2006). 3

4 Resim Değiş Tokuşuna Dayalı İletişim Sistemi(PECS) ◦ PECS, OSB olan çocuklara iletişim becerilerinin kazandırılması amacıyla kullanılan ve düşük teknoloji gerektiren özel bir görsel alternatif ve destekleyici İletişim sistemidir (Odluyurt, 2012). ◦ PECS’in gelişimsel geriliği olan ve otizmli çocukların iletişim becerilerinin geliştirilmesinde etkili olduğu gösterilen araştırmalar bulunmaktadır(Smith, Hand & Dowrick 2013; Sulzer-Azarroff, Hoffman, Horton, Bondy & Frost 2009). ◦ PECS’in altı evreli bir öğretim süreci bulunmaktadır. 4

5 Gerekçe ve Amaç Çalışmanın gerekçeleri; PECS uygulamasının bilimsel dayanakları her ne kadar ortaya konmuş olsa da; ülkemizde PECS’in yaygınlığı ve tanınırlığı halen olması gereken düzeye ulaşamaması, PECS’in genelleme aşamasında sınırlı olması ve PECS uygulamalarında genellikle ailelerin uygulamanın dışında bırakılması. Çalışmanın amacı; ◦ OSB olan işitme engelli bir çocukla gerçekleştirilen PECS uygulamasını tanıtmak ve aileyi de uygulamaya dâhil etmektir. 5

6 Katılımcılar ve Ortam 6 Denek AdıYaşCinsiyet Kadın26Kadın Deneğin Annesi CinsiyetYaşSayı Erkek Kadın Toplam3 Uygulamacılar Yöntem Adı TanıCinsiyetYaş Kerim Otizm ve İşitme Engelli Erkek5 Ortam Çalışma Anadolu Üniversitesi, Engelliler Araştırma Enstitüsünün uygulama birimindeki bireysel uygulama sınıflarında ve çocuğun evinde gerçekleştirilmiştir.

7 Araç-Gereçler ◦ Kamera ◦ Tripot ◦ Veri toplama formları ve kalem ◦ PECS klasörü ◦ PECS kartları (5*5 boyutunda) ◦ Pekiştirici yiyecek ve içecekler ◦ Tepsi NOT: Uygulama sürecinde evre 3B ye kadar 5*5 boyutlarında resimli kartlar kullanılmıştır. Ancak 3B evresinde kartlarında uyarlamaya gerek duyulmuş ve kartların boyutları 10*10 şeklinde büyütülmüştür. 7

8 Uygulama Süreci Çocuğun var olan performans düzeyi: PECS uygulamasına başlamadan önce çeşitli zamanlarda ve ortamlarda değişik sürelerde çocuğa ilişkin gözlemler yapılmış ve iletişim becerilerinde sınırlılığı olduğu fark edilmiştir. Aynı zamanda dil davranışları ve davranışların işlevlerini belirleme matriksi uygulanmıştır. Çocuk da ses çıktısı, işlevsel konuşma yoktur. Çocuk gereksinimlerini genel olarak uygun olmayan davranışlarla karşılamakta bazen de yetişkinin liderliğini izlemeyi tercih etmektedir. Çocuğun bu performans düzeyi göz önüne alındığında alternatif iletişim sistemlerinden biri olan PECS ile iletişim gereksinimlerinin öğretilmesi uygun görülmüştür. 8

9 Etkili Pekiştireç Değerlendirme Oturumları ◦ Etkili pekiştireç belirlenirken öncelikle çocuğun öğretmenleriyle ve ailesiyle görüşülmüş ve çocuğun sevdiği tercih ettiği yiyecek/nesneler belirlenmiştir. ◦ İkinci aşama olarak belirlenen pekiştireçler hazırlanmış ve etkili pekiştireç değerlendirme sistemine göre oturumlar düzenlenmiş ve çocuk için en etkili pekiştireçler belirlenmiştir. ◦ Etkili pekiştireç belirleme oturumları uygulama sürecinin başında düzenlenmiş ve oturumlar kamera kaydı altına alınmıştır. Aynı zamanda 3B evresinin başlamadan önce tekrar etkili pekiştireç değerlendirme oturumları düzenlenmiştir. 9

10 EVRE 1 İletişim Kurma ◦ Öğretim oturumları günde bir oturum ve her oturumda 10 denemeye yer verilecek şekilde düzenlenmiştir. ◦ İletişimci öğretmen ve çocuk masada karşılıklı otururlar ve öğretmen resimli kartı masanın üzerine koyar. Yönlendirici öğretmen çocuğun görüş alanı dışında arkasında durur. ◦ İletişimci öğretmen, çocuğun çok yeğlediği yiyeceği elinde, çocuğun ulaşamayacağı şekilde tutar. Çocuğun yiyeceğe uzanma/alma girişiminde bulunmasını beklenir. ◦ Çocuk yiyeceğe uzanır uzanmaz iletişimci öğretmen diğer elini açar, yönlendirici öğretmen, fiziksel ipucuyla, çocuğun masada duran resmi alıp iletişimci öğretmenin eline bırakmasını sağlar. ◦ Çocuk resimli kartı iletişimci öğretmenin eline bırakır bırakmaz, iletişimci öğretmen hemen yiyeceği çocuğa verir ve sosyal pekiştirme yapar. ◦ İletişimci öğretmen çocuğun yiyeceği tüketmesini bekler ve bir sonraki denemeyi başlatır. ◦ Çocuk bu evrede %100 bağımsızlık kazanıncaya kadar uygulamaya devam edilir. 10

11 EVRE 2 Uzaklık ve Kararlılık ◦ Çocuk birinci evreyi bağımsız olarak yapar hale geldikten sonra 2. evreye geçilmiştir. ◦ Bu evrede klasör kullanılarak öğretmenle çocuk ve çocuk ile klasör arasında ki mesafe aşamalı olarak arttırılmıştır. ◦ İletişimci öğretmen ve çocuk masada karşılıklı otururlar ve öğretmen üzerinde resimli kartın bulunduğu klasörü masanın üzerine koyar. Yönlendirici öğretmen çocuğun görüş alanı dışında arkasında durur. İletişimci öğretmen yavaş yavaş çocuktan uzaklaşır. ◦ İletişimci öğretmen, çocuğun çok yeğlediği yiyeceği elinde, çocuğun ulaşamayacağı şekilde tutar. Çocuğun yiyeceğe uzanma/alma girişiminde bulunmasını beklenir. ◦ Çocuk yiyeceğe uzanır uzanmaz iletişimci öğretmen diğer elini açar, yönlendirici öğretmen, fiziksel ipucuyla, çocuğun klasörde duran resmi alıp iletişimci öğretmenin eline bırakmasını sağlar. ◦ Çocuk resimli kartı iletişimci öğretmenin eline bırakır bırakmaz, iletişimci öğretmen hemen nesneyi çocuğa verir ve sosyal pekiştirme yapar. ◦ Çocuk bu evrede %100 bağımsızlık kazanıncaya kadar uygulamaya devam edilir. 11

12 EVRE 3 Resim Ayırt Etme (3A) ◦ Çocuk ikinci evreyi bağımsız olarak yapar hale geldikten sonra 3A evresine geçilmiştir. ◦ Bu evrede çocuğun sevdiği yiyeceklerin yanında sevmediği yiyecekler belirlenmiştir. ◦ Bu evre de çocuğun sevdiği ve sevmediği yiyecekler birlikte sunulmuştur. İletişimci öğretmen ve çocuk masada karşılıklı otururlar ve öğretmen üzerinde resimli kartların bulunduğu klasörü masanın üzerine koyar. ◦ Çocuk sevdiği yiyeceğin resimli kartını iletişimci öğretmenin eline bırakır bırakmaz, iletişimci öğretmen hemen sevdiği yiyeceği çocuğa verir ve sosyal pekiştirme yapar. ◦ Çocuk sevmediği yiyeceğin resimli kartını iletişimci öğretmenin eline bırakır bırakmaz, iletişimci öğretmen hemen sevmediği yiyeceği çocuğa verir. ◦ Bu evre sevdiği ve sevmediği yiyeceği ayırt etmeyi öğreninceye kadar devam etmiştir. ◦ Çocuk bu evrede %100 bağımsızlık kazanıncaya kadar uygulamaya devam edilir.

13 EVRE 3 Resim Ayırt Etme (3B) ◦ Çocuk 3A evresini bağımsız olarak yapar hale geldikten sonra 3B evresine geçilmiştir. ◦ Bu evrede çocuğun sevdiği yiyecekler birlikte sunulmuştur. İletişimci öğretmen ve çocuk masada karşılıklı otururlar ve öğretmen üzerinde resimli kartların bulunduğu klasörü masanın üzerine koyar. ◦ Çocuk istediği yiyeceğin resimli kartını iletişimci öğretmenin eline bırakır bırakmaz, iletişimci öğretmen üzerinde her iki yiyeceğin olduğu tepsiyi çocuğa sunar ve çocuğun iletişimci öğretmene verdiği yiyeceğin resimli kartıyla aynı olan yiyeceği tepsiden almasını sağlar. ◦ Çocuk seçtiği kartla aynı olan yiyeceği alırsa iletişimci öğretmen sosyal pekiştirme yapar. ◦ Çocuk seçtiği kartla aynı olmayan yiyeceği alırsa iletişimci öğretmen hata düzeltmesi yapar. ◦ Bu evrede çocuğun sevdiği yiyeceklerin sayısı arttırılmalıdır. Ancak bu evrede çocuk ile sadece sevdiği iki yiyecek arasından ayırt etme çalışılmıştır.

14 Genelleme Oturumları; ◦ Çalışmada kişi ve ortamlar arası genelleme çalışması yapılmıştır. ◦ Her evre de ölçüt karşılandıktan sonra genelleme oturumlarına yer verilmiştir. ◦ Her evre de üç oturum genelleme verisi toplanmıştır. ◦ Genelleme verileri ailenin evde yaptığı uygulamalardan elde edilmiştir. 14

15 Ailenin Uygulamaya Katılımı ◦ PECS uygulamasının her evresinde çocuğun annesi de uygulamaya dahil edilmiştir. ◦ Uygulamaya başlamadan önce annenin PECS’e ilişkin genel bir bilgi sahibi olmasını sağlayan bilgilendirici bir toplantı düzenlenmiş ve anneden çocuğu için etkili olan pekiştireçlerin neler olduğuna yönelik bilgi alınmıştır. ◦ Uygulamacı her evre de öğrenci ile çalışırken aynı zaman da ailenin de oturumları izlemesini sağlanmış ve uygulamacıyla birlikte bir oturumu beraber gerçekleştirmesini sağlamıştır. ◦ Uygulamacı annenin her evrenin uygulamasını öğrendikten sonra evde uygulamalar yapmasını ve bunları video kaydına çekmesini istemiştir. ◦ Uygulamacı annenin yaptığı uygulamaları izlemiş ve anneye uygulamalarına ilişkin dönüt vermiştir. 15

16 16

17 Bulgular ◦ Çalışmanın sonunda çocuğun iletişim başlatma davranışlarında önemli farklılıklar olduğu gözlenmiştir. ◦ Uygulama esnasında uygulamacı tarafından aileye PECS uygulanmasına ilişkin sıkça bilgi sunulmuş ve evlerinde de benzer uygulamaları sürdürmelerine yönelik aile eğitimleri verilmiştir. ◦ Aile aldıkları eğitimler sonucunda evlerinde çocuğuyla PECS’i uygular hale gelmiştir. ◦ Bunların yanı sıra uygulamacının da otistik özellikler gösteren bireylere iletişim becerileri kazandırma konusunda alternatif ve destekleyici iletişim sistemlerinin kullanımına ilişkin becerilerinin ve katılımcıların iletişim girişimi başlatmalarının arttığı düşünülmektedir. 17

18 ◦ Otistik özellikler gösteren çocukların iletişim becerilerinin geliştirilmesinde alternatif ve destekleyici görsel bir iletişim sistemi olan PECS ‘in hem İşitme engeli hem de otizmi olan çocuklarda da etkili olduğu gözlenmiştir. ◦ Denek, uygulama sona erdikten sonra da edindiği becerileri farklı ortam ve kişilere genelleyebilmiştir. Sınırlılıklar; ◦ Çalışma OSB tanılı ve işitme engelli bir öğrenci ve ailesiyle sınırlıdır. ◦ Sosyal geçerlik verileri toplanamamıştır. ◦ Çocuktan ve zamandan kaynaklanan sebeplerden dolayı çalışma PECS’in 3B evresinin sevdiği iki yiyecek arasından tercih yapabilme kısmına kadar sürdürülmüştür. 18

19 Kaynakça American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, (5 th ed.) Dettmer, S., Simpson, R. L., Myles-Smith B., & Ganz J.B., (2000).The use of visual supports to facilitate transitions of students with autism. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 15 (3), İftar, E. (2012). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocukların Öğretimi. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar ve Eğitimleri (Ed: E. İftar). Ankara: Vize Yayıncılık, ss Michel, P. (2004). The use of technology in the study, diagnosis and treatment of autism. Final term Paper for CSC350: Autism and Associated Developmental Disorders 19

20 Kaynakça Rao, S. M., Gagie, B. (2006). Leraning through seeing and doing Visual supports for children with autism. Teaching Exceptional Children,38, Scheuremann, B., & Webber, J. (2002). Autism: Teaching does make a difference. Toronto, Ontario, Canada: Wadsworth/ Thomson Learning Inc. Schlosser, R., Bilischak, D., Belfiore, P., Bartley, C., and Barnet, N. (1988). The effectiveness of synthetic spech output and orthographic feedback in a student with autism: A preliminary study. Journal of Autism and Developmental Disorders,28, Webber, J., & Scheuermann, B. (2008). Educating students with autism: A Quick start manual. Austin, Texas: Pro-ed. 20


"OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU(OSB) VE İŞİTME ENGELİ OLAN BİR ÇOCUKLA YÜRÜTÜLEN PECS UYGULAMA ÖRNEĞİ VE AİLENİN UYGULAMAYA KATILIMI Esin Pektaş Anadolu Üniversitesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları