Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sıtma Prof. Dr. Nazif ELALDI Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Sıtma Prof. Dr. Nazif ELALDI Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas"— Sunum transkripti:

1 Sıtma Prof. Dr. Nazif ELALDI Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas

2 Tarihçe Uygarlıklar batırmış bir hastalık MÖ 5. yy’da Hippocrates hastalığın bataklıkla ilgisini tanımladı Malaria= fena havanın solunması Dr. Alphonse Laveran, Fransız askeri doktor, 1880 yılında Cezayir’de malaria parazitini kanda tanımladı Sir Ronald Ross, İngiliz doktor, paraziti anofellerin midesinde tanımladı İkisi de Nobel ödülü kazandı 2

3 Sıtma Plazmodyum türleri tarafından oluşturulur – Parazit türüne göre değişen ateş nöbetleri var – Anemi ve splenomegali gibi bulgulara sahip – İnsan hayatını tehdit eder 200’den fazla Plasmodium spp. var İnsanda 4 tür sıtma etkeni: – Plasmodium falciparum -Plasmodium vivax – Plasmodium ovale -Plasmodium malariae -Plasmodium knowlesi Dünya’da enfeksiyon nedenli ölümlerin yarısı: Tüberküloz, Sıtma ve AIDS 3

4 Sıtma Epidemiyolojisi, Dünya Dünya’da 106 ülkede 3 milyar kişi sıtma için riskli bölgede yaşıyor ! DSÖ 2011 yılı sıtma verileri – Her yıl milyon yeni sıtma olgusu – Eski-yeni olgularla birlikte yılda milyon olgu – Yıllık 2 milyon ölüm (yarısı 5 yaş altı çocuklar) – Dünya’da ölümlerin %86’sı çocuk – Ölümlerin %91’i Afrika’da %6’sı GüneyDoğu Asya’da %3’ü Doğu Akdeniz Bölgesi’nde – Dünya’da yıllık ekonomik kayıp 12 milyar USD 4

5 Sıtma için riskli bölgeler %85 %10 %4 %1 5

6 P. falciparum %85 P. vivax P. ovale P. malaria Plasmodium spp. Dağılımı, Dünya P. vivax %70-90 P. falciparum P. ovale P. vivax P. malaria P. vivax P. malaria P. ovale P. knowlesi 6

7 Olası sıtma coğrafik yayılımı (Dünya) Schlagenhauf P (2004) 7

8 8

9 Dünya’da sıtma kontrolü zorlaşıyor! İklim düzensizlikleri Global ısınma Hukuki ve siyasi karışıklıklar Seyahat HIV Antimalaryal ilaç direnci İnsektisid direnci 9

10 Endemik olmayan bölgelerde sıtma Seyahat sıtması Havaalanı epidemileri Gümrük epidemileri Bagaj sıtması Nozokomiyal sıtma – Laboratuar sıtması 10

11 Sıtma ve uluslararası seyahat Dünya’da >100 sıtma endemik ülke var 125 milyon kişi bu ülkelere seyahat ediyor Seyahat dönüşü sıtma olgusu var – Gerçek rakam Non-endemik bölgelerden seyahatler riskli Endemik bölgelerden göçler risk yaratıyor Endemik bölgelerden dönüşlerde 3 ay sıtma için önemli WHO Malaria Report

12 12

13 13

14 14

15 Seyahat sıtmasında klinik ve laboratuar P. falciparum sıtmasında belirtiler – Ateş (93%) – Başağrısı (51%) – Yaygın kas-iskelet ağrısı (35%) – Halsizlik-yorgunluk (32%) Laboratuar bulguları – Trombositopeni – Serum LDH’da artma – Anemi Zoller et al. Mal. Journ

16 WHO malarya eradikasyon programı 1955’de başladı Vektörlerin insektisit direnci Plasmodiumların (özellikle P. falciparum) ilaç direnci Endemik bölgelerde organizasyon bozukluğu 1976 yılında programın yetersizliği açıklandı 16

17 Sıtma epidemiyolojisi, Türkiye 17

18 Sıtma Tarihi, Türkiye Çok eskilere dayanır Eski medeniyetlerin çöküşünde önemi büyük Kurtuluş Savaşı ve izleyen yıllarda çok yaygın 18

19 Türkiye’de sıtmalı hasta oranı ( ) Tuğluoğlu F. T Parazitol Derg

20 839 SK 1545 SK 4707 SK Kinin,DDT Atebrin Sıtma eradikasyon programı Çukurovalı mevsimlik işçiler Sıtma kontrol programı Cumhuriyet dönemi sıtma olguları ( ) 20

21 21

22 Yıllara göre sıtma ( ), TR WHO Malaria Report 2012 Ölümler

23 Yıllara göre sıtma sayısı, T.C. Sağlık Bakanlığı verileri 0 23

24 WHO Malaria Report

25 İmporte sıtma olguları, TR ( ) Ortalama yıllık olgu var! En yüksek yıllık olgu sayısı arası – Yıllık 267 importe olgu 20 yıllık sürede toplam 1651 importe olgu %80 %18 %2 Ozbilgin et al. Acta Tropica

26 İmporte sıtma görülen İller ( ) (N=736) Yaklaşık yarısı ilk 4 ilde! T.C. Sağlık Bakanlığı verileri 26

27 İmporte olguların ülke dağılımları, TR P. vivaxP. falciparum Gana, Mozambik, Hindistan, Romanya, OrtaDoğu ülkeleri, Tacikistan Burkina Faso, Gana, Kamerun, Senegal, Sudan, Pakistan, Azerbaycan, İran, Uganda, Afrika ülkeleri, Arap yarımadası, Kenya, Malavi, Nijerya, Tanzanya 27

28 İmporte sıtma ile problemler? Türkiye’de P. vivax klorokin direnci yok! Antimalaryal ilaç direnci problemi – P. falciparum – P. vivax Daha fazla dirençli plasmodium, daha fazla problem Malign tersian sıtma olguları Serebral malaria Ölüm 28

29 SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMI (2003) Daha fazla ve kaliteli sağlık hizmeti Temel sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi Salgın oluşturan hastalıkların kontrolü Yerli sıtma olguları neden yok? SITMA ELİMİNASYON PROGRAMI (2006) Güçlü-iradeli politikalar Ozbilgin et al. Acta Topica

30 Sıtmada bulaş yolları 30 Anofel cinsi dişi sivrisineklerin kan emmesi Kan transfüzyonu – Trombosit ve Lökosit transfüzyonu Karaciğer transplantasyonu Konjenital malarya (plasenta rüptürü) Paylaşılan enjektör İnsandan insana bulaş – Nozokomiyal

31 31 Anopheles sacharovi

32 Plasmodium yaşam siklusu (İnsan) 32

33 Plasmodium yaşam siklusu (Anofel) 33

34 Paraziter reseptörler-ligandlar 34 EvreParaziter proteinHücresel protein Sporozoitlerin hepatositlere girişi Sirkumsporozoit protein Heparansülfat içeren proteoglikanlar, LDL-r P.vivax eritrosite giriş Pv 135Duffy faktör P.falciparum eritrosite giriş Eritrosit bağlayıcı antijen (EBA)175 Glikoforin A P.Falciparum enfekte eritrosit rozetleşmesi PfEMP 1Kompleman reseptörü 1 P.falciparum ile enfekte hücrelerin diğer hücrelere yapışması PfEMP 1Trombospondin, CD 36, ICAM-1, VCAM-1, ELAM-1, E-selectin

35 Kimler sıtmaya duyarlı? Daha önce sıtma geçirmemiş olanlar HIV (+)/AIDS hastalığı olanlar Yüksek riskli bölgelerde yaşayanlar arasında: – Çocuklar (özellikle 5 yaş altı) – Hamile kadınlar (özellikle primigravidler) – Sıtma için riskli olmayan bölgelerden seyahat ve göç nedeniyle gelenler 35

36 Falsiparum sıtması patogenezi Temelde iki ana faktöre dayanır: – Mikrovasküler tıkaçlara neden olan sitoaderans – Paraziter toksin salınmasına bağlı inflamatuvar sitokin salınması Sitoaderans – Enfekte eritrositler birleşerek yumak formu oluşturur (Rozet formasyonu) – Damar endotelinde birikip tıkanıklık oluşturur (Serebral sıtma, Pulmoner ödem) – Hastalık şiddeti sitoaderans ve rozet formasyonu ile ilişkili 36

37 Rozet formasyonu (eritrositler) 37

38 P. falciparum trofozoit ve şizontlarından salınan proteinler toksin gibi davranarak sistemik inflamatuvar yanıtı uyarır ve aşırı sitokin üretimine sebep olur Enfekte olan eritrositin rüptürüyle hemoliz oluşabilir ve hemoglobinüri ile akut böbrek yetmezliği Parazitin glikoz tüketimine bağlı ciddi hipoglisemi atakları İnfeksiyondan sonra – Hücresel ve humoral immünite oluşur – Kalıcı bağışıklık oluşmayabilir 38 Falciparum sıtması patogenezi

39 Plasmodium vivax sıtması P. vivax, Türkiye ve dünyada en fazla sıtmaya neden olan tür İyi seyirli ve nadir olarak yaşamı tehdit eder (Benign sıtma) Tedavi edilmezse nükslerle seyretmesi en önemli özelliği 39

40 Plasmodium falciparum sıtması Ciddi anlamda hayatı tehdit eder (Malign sıtma) Esas sıtma ölümlerinin sebebidir P. falciparum’a bağışıklığı olmayan kişilerde hastalık çok çabuk ilerler ve bazı durumlarda belirtilerin ortaya çıkışından 24 saat sonra hastalar hayatını kaybedebilir Nöbetler sürekli ateşli bir şekilde veya kötü nöbetler şeklinde görülür 40

41 Sıtma Kliniği Periyodik ateş sıtmaya özgül Ateş paroksizmi eritrositlerin parçalanması ve parazitlerin kana salınmasıyla ilişkili Siklik ateş P. vivax ve P. ovale’de 48 satte bir, P. malaria’ da 72 saatte bir ve P. falciparum’ da 48 saatte bir ise de düzensiz olabilir 41

42 Sıtma Kliniği Prodromal Belirtiler – Kırıklık, halsizlik, baş ağrısı, Göğüs ağrısı, karın ağrısı, (viral infeksiyon?) Sıtmada 3 Klinik 3 var 1. Üşüme-titreme 2. Yüksek ateş (şizont rüptürü) 3. Terleme 42

43 Sıtma Kliniği Üşüme-titreme dönemi – Üşüme hissi ile çeneler birbirine vurarak titrer, yüz soluk, baş ağrısı ve mide bulantısı, deri soğuk ve kuru (periferik vazokonstrüksiyon) Isı dönemi – Yüz hiperemik, gözler parlak, derisi sıcak ve kuru – Ateş C, şiddetli baş-sırt ve karın ağrısı, bulantı- kusma, deliryum, anemi ve sarılık görülebilir Terleme dönemi – Ateş, terleme ile birlikte normale döner, hasta rahatlar, bitkin düşüp uykuya dalar 43

44 Sıtma Kliniği Santral Sinir Sistemi disfonksiyonu Renal yetmezlik – Özellikle yüksek parazitemili hastalarda – İdrarda çok miktarda hemoglobin ve malaryal pigment (Karasu humması) Pulmoner ödem 44

45 Fizik muayene Ateş Taşikardi Ortostatik hipotansiyon Hepatomegali, splenomegali Lenfadenopati (alışılmış değil) Sarılık Ürtiker Peteşi Konjuktival kanama Retinal vazospazm ve hemorraji Herpes labialis 45


"Sıtma Prof. Dr. Nazif ELALDI Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları