Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

EKOLOJİ (2009-2010 Bahar Yarıyılı) Prof. Dr. Cemalettin Y. ÇİFTÇİ A.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "EKOLOJİ (2009-2010 Bahar Yarıyılı) Prof. Dr. Cemalettin Y. ÇİFTÇİ A.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü."— Sunum transkripti:

1 EKOLOJİ (2009-2010 Bahar Yarıyılı) Prof. Dr. Cemalettin Y. ÇİFTÇİ A.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü

2 2 Tarla bitkileri; tarla dediğimiz zaman, tamamen doğal koşullara açık işlenebilen geniş alanlarda yetiştirilen bitkileri anlarız. Tarla bitkileri içerisinde çok yıllık bitkiler bulunsa da çoğunluğu tek yıllıktır. Bu nedenle tarla alanları çoğunlukla her yıl işlenen alanlar olarak da isimlendirilir. Tarla bitkileri; tarla dediğimiz zaman, tamamen doğal koşullara açık işlenebilen geniş alanlarda yetiştirilen bitkileri anlarız. Tarla bitkileri içerisinde çok yıllık bitkiler bulunsa da çoğunluğu tek yıllıktır. Bu nedenle tarla alanları çoğunlukla her yıl işlenen alanlar olarak da isimlendirilir. 1. Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller 1. Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller A- Serin İklim Tahılları A- Serin İklim Tahılları B- Sıcak İklim Tahılları B- Sıcak İklim Tahılları C- Yemeklik Baklagiller C- Yemeklik Baklagiller 2. Endüstri bitkileri 2. Endüstri bitkileri A- Lif Bitkileri A- Lif Bitkileri B- Nişasta Şeker Bitkileri B- Nişasta Şeker Bitkileri C- Yağ bitkileri C- Yağ bitkileri D- Tütün- İlaç ve baharat bitkileri D- Tütün- İlaç ve baharat bitkileri 3. Yem Bitkileri Çayır ve Meralar 3. Yem Bitkileri Çayır ve Meralar A- Buğdaygil yem bitkileri A- Buğdaygil yem bitkileri B- Baklagil yem bitkileri B- Baklagil yem bitkileri Serin İklim Tahılları; Buğday, Arpa, Yulaf, Çavdar ve Tiriticale, Sıcak iklim Tahılları; Mısır, Çeltik, Darılar ve Kuş yemi, Yemeklik Baklagiller; Nohut, Mercimek, Fasulye, Bakla, Bezelye, Börülce

3 3 EKOLOJİ DERSİNİN GENEL KONULARI EKOLOJİNİN TANIMI EKOJİ ve DİĞER BİLİMLER EKOLOJİNİN BÖLÜMLERİ EKOSİSTEM

4 4 EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Ekosistemlerin genel özellikleri ve ekosistemlerin öğeleri EKOLOJİK DÖNGÜLER SU DÖNGÜSÜ

5 5 KARBON DÖNGÜSÜ AZOT DÖNGÜSÜ FOSFOR DÖNGÜSÜ OKSİJEN VE KÜKÜRT DÖNGÜSÜ

6 6 AGRO EKOSİSTEMLER AGRO EKOSİSTEMLERİN EVRİMİ GEN MERKEZLERİ TARIM VE ÇEVRE FAKTÖRLERİ

7 7 Türkiye’nin genel ve tarım ürünleri dışsatım dışalım farkları ve değişimleri Genel (000 000$) Tarım Ürünleri (000 000 $) DışsatımDışalımFarkDeğiş.DışsatımDışalımFarkDeğiş. 1980 2 910 7 909 - 4 999 100.0 1 672 51 + 1 621 100 1987 10 190 14 158 - 3 968 79.4 1 853 782 + 1 071 66.1 1993 15 348 29 429 - 14 081 281.7 2 365 1 664 + 701 43.2 1994 18 105 23 270 - 5 165 103.3 2 457 1 209 + 1 248 77.0 1995 21 636 35 708 - 14 072 281.5 2 133 2 444 - 311 1996 23 224 43 627 - 20 403 408.1 2 455 2 885 - 430 1997 26 261 48 559 - 22 298 446.0 2 679 3 093 - 414 - 414 1998 26 974 45 921 - 18 947 379.0 2 700 2 597 + 103 6.4 1999 26 588 40 671 - 14 083 281.7 2 394 1 814 + 580 35.8 2000 27 775 54 503 - 26 728 534.7 1 998 2 129 - 131 2001 31 334 41 399 - 10 065 201.3 2 264 1 413 + 851 52.5 2002 36 059 51 554 - 15 495 310.0 2 089 1 707 + 382 23.6 2003 47 068 68 808 - 21 740 434.9 2 545 2 567 - 22 2004 63 167 97 540 - 34 373 687.6 2005 73 122 116 048 - 42 926 858.7 2006 85 135 85 135 139 576 - 54 441 1 089.0 2007 107 271 170 062 - 62 791 1 256.1 2008 132 003 132 003 201 823 - 69 820 1 396.7 2009

8 8 Türkiye’nin dış ticareti ve dış ticaretinde tarım ürünlerinin oranı Dışsatım ( 000 000 $) Dışalım ( 000 000 $) GenelDışsatımTarımÜrünleriDışsatımı Tarımın Payı GenelDışalımTarımÜrünleriDışalımı (%)Değişim(%)Değişim 1980 2 910 1 672 57,46100 7 909 510,64100 1989 11 627 2 126 18,2932 15 792 1 041 6,59 1 030 1993 15 348 2 365 15,4127 29 429 1 664 5,65883 1994 18 105 2 457 13,5724 23 270 1 209 5,20813 1996 23 224 2 455 10,5718 43 627 2 885 6,61 1 033 1998 26 974 2 700 10,0117 45 921 2 597 5,66884 1999 26 588 2 394 9,0016 40 671 1 814 4,46697 2000 27 775 1 998 7,1913 54 503 2 129 3,91611 2001 31 334 2 264 7,2313 41 399 1 413 3,41533 2002 36 059 2 089 5,7910 51 554 1 707 3,31517 2003 47 068 2 545 5,419 68 808 2 567 3,73583

9 9 Dünya ve Türkiye’de Arazi Kullanımı Çizelge. 2003 yılı Dünya ve Ülkemizde arazi varlığının kullanıma göre dağılımı (000 ha) (1994*) (FAO,2006) Arazi Kullanım Şekli Dünya%Türkiye% Toplam Alan 13 432 420 78 356 Karalar Alanı 13 004 397 76 963 Tarım Alanı 4 973 406 38.2 39 180 50.9 İşlenen Alanlar 1 540 572 11.8 26 013 33.8 Her Yıl İşlenen Alanlar 1 402 317 23 358 Sürekli Tarım Alanları 138 255 2 655 Çayır ve Meralar 3 432 834 26.4 13 167 17.1 Orman Alanları 4 172 435* 32.1 20 703* 26.9 Diğer Alanlar 3 864 756* 29.7 16 615* 21.6 Sulanan Tarım Alanları 277 098 5 215

10 10 EKOLOJİNİN TARİHÇESİ Çevre sorunları günümüz dünyasında ve ülkemizde son 25 – 30 yıldır gündeme gelmiş ve önemini giderek artan bir hızla sürdürmektedir. Özellikle son yıllarda artan;  ormanların tahribi,  erozyon sorunu,  tarım alanlarının tarım dışı amaçlarla kullanımı,  gelişmekte olan ülkelerde görülen hızlı nüfus artışı ve buna bağlı olarak görülen çarpık kentleşme,

11 11  yeşil alanların eksikliği,  deniz kıyılarının yapılaşma nedeniyle bozulması,  sanayide kullanılan kimyasal maddelerin doğaya verilmesi ve insan sağlığı ile diğer canlılara etkisi gibi  Sorunlar, tüm ülkelerin ve Türkiye’nin ana sorunları olup, bu sorunların çözümleri konusunda arayışlar sürmektedir.

12 12  Hansen (1920)’e göre ekoloji terimi ilk kez Alman zoolog Ernst Haecel tarafından 1869 yılında kullanılmış; Yunanca’da yurt, yuva, ev ya da yaşanılan yer anlamına gelen “oikos” sözcüğü ile Yunanca ve Latince’de söyleyiş, sözler ve bilim anlamına gelen “logia” sözcüklerinden oluşmuştur.  Haecel ekolojiyi; “hayvanların inorganik ve organik çevreleri ile ilişkilerinin incelenmesi olarak tanımlamıştır.

13 Daha sonra Tansley (1926) ekolojiyi; geniş anlamda “organizmaların (canlıların) doğal yaşama yerlerindeki fonksiyonlarını inceleyen bilim dalı” olarak ifade etmiştir. Bugün ise ekoloji; canlıların (organizmaların) kendi aralarındaki ve canlıların çevreleriyle olan karşılıklı ilişkilerini inceleyen bilim dalı” olarak tanımlanmaktadır

14 14  tarım ise “Bitki yetiştirme (fitotekni), hayvan yetiştirme (zootekni), bitkisel ve hayvansal ürünler elde etme, bitkisel ve hayvansal ürünlerin nitelik ve niceliklerini iyileştirme, bitkisel ve hayvansal ürünleri pazara hazırlama (marketing ve standardizasyon) ve saklama (depolama), bitkisel ve hayvansal ürünleri işleyip, değerlendirme (teknoloji) bilim ve sanatıdır.  Tarım bilimin yanında ayrıca, seziş, içgüdü ve özel beceri de istemektedir. Tarım bilimi kısaca, uygulamalı bir bilim dalı olup, amacı insanlığın yararına ekonomik değerler elde etmektir.

15 15 Çevre koşulları denildiğinde, canlıların içinde bulundukları ortamın tüm koşulları anlaşılır. Bu koşullar sırasıyla; (1)Çeşitli iklim faktörleri (ışık, sıcaklık, yağış, hava ve hava hareketleri gibi), (2)Çeşitli toprak faktörleri (toprağın yapısı ve dokusu, toprak fiziği, toprak kimyası, toprak suyu, toprak havası ve toprak sıcaklığı gibi), (3)Çeşitli canlı faktörler (toprak içinde ve toprak üstünde yaşayan tüm canlılar) olmak üzere, başlıca üç ana grupta toplanabilir.

16 16 Çevre koşullarını oluşturan bu faktörler, canlıları her zaman ve her yerde aynı önem ve yoğunlukta etkilemezler. Bunların en düşük (minimum), en uygun (optimum) ve en yüksek (maksimum) etki sınırları; canlıların cins, tür, çeşit ve gelişme devreleri ile yetiştirme yerlerinin özelliklerine göre büyük değişiklikler gösterir. Bu faktörler, en düşük ve en yüksek sınırları arasında yoğunluklarına göre, canlıların morfoloji ve biyolojilerinde büyük değişiklikler ortaya çıkartırlar.

17 17 Canlılarda ortaya çıkan bu değişimler içinde yaşadığı çevre koşullarını etkilerler. Kısa­cası hem canlı hem de içinde bulunduğu çevre koşulları karşılıklı ve sürekli birbirlerini etkilerler, işte bu karşılıklı etkileri incelerken de ekoloji bilimi; (1)Canlıların iklim ve toprakla olan ilişkilerini açılıyabilmek için; iklim bilimi (klimatoloji), toprak bilimi (pedoloji) ve yeryüzü bilimin (geoloji)'den; (2)Canlılar üzerinde; iklim, toprak ve diğer tüm canlıların etkilerini kavrayabilmek için de biyoloji, fizyoloji, histofizyoloji ve genetik ile morfoloji, anatomi, histoloji, sitoloji ve sitogenetik bilimlerinden yararlanır

18 18  Tarımsal ekoloji ise; sonuçta tarımsal ürünleri ortaya çıkaran bitkisel ve hayvansal canlıların kendi aralarındaki ve yine bu canlılarla çevre koşulları arasındaki karşılıklı ilişkileri inceleyen, tarımsal üretimde verimliliği ve kaliteyi artırmanın temel ilkelerini açıklayan bilim dalıdır.  Ekoloji bilimi içersinde bazı özel alanların gelişmesi, bazı yeni ekoloji dalları ya da yeni çalışma alanlarının oluşmasına neden olmuş olup, yeni alanların ekoloji ile ilgileri Şekil 1’de özetlenmiştir.

19 19 EKOLOJİ TarımRadyoekoloji Biyocoğrafya Çevre Biyolojisi Paleoekoloji Uzay Ekolojisi Ormancılık Balıkçılık Ekolojisi Oseonografi Limnoloji Yaban Hayatı

20 20 Biyocoğrafya: Ekolojinin bitki ve hayvanların yeryüzündeki yayılışını inceleyen alanı, Limnoloji: İç suların canlı ve cansız öğelerini inceleyen ekoloji alanı, Oseonografi: Okyanus ve deniz ekosistemlerinin biyotik ve fiziki koşullarını inceleyen ekoloji alanı, Radyoekoloji: Yeni gelişmekte olan ve uzayın ekolojik sorunlarını inceleyen ekoloji alanı,

21 21 Canlılar organizasyon derecesine göre sıralandığında, biyolojik spektrum meydana gelmekte ve bu spektrum; (Protoplazma  Hücreler  Dokular  Organlar  Organ sistemleri  Organizmalar  Populasyonlar  Kommuniteler  Ekosistemler  Biyosfer) şeklinde oluşmaktadır. Bu biyolojik spektrumda her bölüm arasında kesin sınırlar olmamakla beraber, bir bölümden diğer bölüme tedrici ve devamlı bir geçiş olmaktadır.

22 22 Ekoloji bilimi, bu biyolojik spektrum içersinde organizmalar, populasyonlar, kommuniteler, ekosistemler ve biyosfer bölümleri ile ilgilenmektedir. Bu terimleri tanımlamak gerekirse, Populasyon; Aynı türden bireylerin oluşturduğu gruplardır. Kommunite; Ekolojik anlamda belirli bir yeri işgal eden bütün populasyonlar olarak tanımlanabilir. Ekosistem; Kommunite cansız çevre ile birlikte ekolojik sistem ya da diğer bir ifade ile ekosistemi oluşturmaktadır.

23 23 DÜNYA BESİN DENGESİ Dünya Nüfusu ve Değişimi 2000 yılı FAO verilerine göre Dünya nüfusu 6 056 710 000 kişi olup, bu nüfusun % 60.5’i Asya kıtasında (3 672 338 000) yaşamaktadır. Dünyanın en kalabalık ülkesi olan Çin’in nüfusu 1 282 437 000 kişi ve Dünya nüfusunun % 21.2’si yani diğer bir ifadeyle yaklaşık 1/5’ i bu ülkede yaşamaktadır. 2000 yılı FAO verilerine göre Dünya nüfusu 6 056 710 000 kişi olup, bu nüfusun % 60.5’i Asya kıtasında (3 672 338 000) yaşamaktadır. Dünyanın en kalabalık ülkesi olan Çin’in nüfusu 1 282 437 000 kişi ve Dünya nüfusunun % 21.2’si yani diğer bir ifadeyle yaklaşık 1/5’ i bu ülkede yaşamaktadır. Gelişmiş ülkelerin nüfusu 1 314 540 000, gelişmekte olan ülkelerin nüfusu 4 742 170 000 kişi olup, Dünya nüfusunun % 21.7 si gelişmiş ülkelerde, % 78.3’ü gelişmekte olan ülkelerde yaşamaktadır. Gelişmiş ülkelerin nüfusu 1 314 540 000, gelişmekte olan ülkelerin nüfusu 4 742 170 000 kişi olup, Dünya nüfusunun % 21.7 si gelişmiş ülkelerde, % 78.3’ü gelişmekte olan ülkelerde yaşamaktadır. Türkiye nüfusu ise, dünya nüfusunun % 1.1’ini oluşturmaktadır (Çizelge 1). Türkiye nüfusu ise, dünya nüfusunun % 1.1’ini oluşturmaktadır (Çizelge 1).

24 24 2000%2015%2025%2050% Afrika 793 626 000 13.1 1 110 008 000 15.4 1 358 120 000 17.1 2 000 385 000 21.5 Asya 3 672 338 000 60.5 4 370 625 000 60.6 4 776 599 000 60.2 5 428 171 000 58.2 Avrupa 727 304 000 12.0 704 507 000 9.7 683 531 000 8.6 603 328 000 6.4 Avustralya 19 138 000 0.3 21 910 000 0.3 23 523 000 0.3 26 502 000 0.2 Kuzey-Orta Amerika 487 183 000 7.9 567 648 000 7.9 617 670 000 7.7 707 665 000 7.6 Güney Amerika 345 739 000 5.7 418 238 000 5.8 460 769 000 5.7 535 516 000 5.6 Okyanusya 30 520 000 0.5 36 336 000 0.5 40 051 000 0.5 47 191 000 0.5 Dünya 6 056 710 000 100 7 207 362 000 100 7 936 740 000 100 9 322 256 000 100 Çin 1 282 437 000 21.2 1 418 741 000 19.7 1 479 994 000 18.6 1 472 233 000 15.8 Türkiye 66 668 000 1.1 79 004 000 1.1 86 611 000 1.1 98 818 000 1.1 Gelişmiş Ülkeler 1 314 540 000 21.7 1 348 865 000 18.7 1 359 803 000 17.1 1 335 108 000 14.3 Gelişmekte Olan Ülkeler 4 742 170 000 78.3 5 858 497 000 81.3 6 575 937 000 82.9 7 987 148 000 85.7 Çizelge 1. Dünya, Kıtalar ve Bazı Ülkelerde 2015, 2025 ve 2050 Yıllarında Beklenen Nüfus Değişimi (FAO)

25 25 Çizelge 2. Dünya, Kıtalar ve Bazı Ülkelerde 2000 Yılı Verilerine Göre 2015, 2025 ve 2050 Yıllarında Beklenen Nüfus Değişim Oranları 2000201520252050 Afrika 793 626 000 100 1 110 008 000 139.9 1 358 120 000 171.1 2 000 385 000 252.6 Asya 3 672 338 000 100 4 370 625 000 119.0 4 776 599 000 130.1 5 428 171 000 147.8 Avrupa 727 304 000 100 704 507 000 97.0 683 531 000 94.0 603 328 000 83.0 Avustralya 19 138 000 100 21 910 000 114.5 23 523 000 122.9 26 502 000 138.5 Kuzey-Orta Amerika 487 183 000 100 567 648 000 116.5 617 670 000 126.8 707 665 000 145.3 Güney Amerika 345 739 000 100 418 238 000 121.0 460 769 000 133.3 535 516 000 154.9 Okyanusya 30 520 000 100 36 336 000 119.1 40 051 000 131.2 47 191 000 154.6 Dünya 6 056 710 000 100 7 207 362 000 119.0 7 936 740 000 131.0 9 322 256 000 153.9 Çin 1 282 437 000 100 1 418 741 000 110.6 1 479 994 000 115.4 1 472 233 000 114.8 Türkiye 66 668 000 100 79 004 000 118.5 86 611 000 129.9 98 818 000 148.2 Gelişmiş Ülkeler 1 314 540 000 100 1 348 865 000 102.6 1 359 803 000 103.4 1 335 108 000 101.6 Gelişmekte Olan Ülkeler 4 742 170 000 100 5 858 497 000 123.5 6 575 937 000 138.6 7 987 148 000 168.4

26 26 Çizelgelerden de görüldüğü gibi, tüm dünyanın halen ve gelecekte en önemli sorununun, beslenme sorununun olacağı açıktır. Bu nedenle besin maddesi üretiminde kendine yeterli ve aynı zamanda dış satım da yapabilecek üretim fazlasına sahip ülkeler, sanayileşmelerini de geliştirerek planlı ve programlı bir yol izleyebilirlerse dünya ekonomisinde söz sahibi olabileceklerdir. Bilinebilir insanlık tarihi içersinde dünya nüfusu ve bir asırdaki büyüme hızı Çizelge 3’de verilmiştir (Cox ve Atkins 1979).

27 27 Bilinebilen insanlık tarihi içersinde dünya nüfusu ve bir asırdaki büyüme hızı YIL Hesaplanabilen dünya nüfusu Bir asırdaki artış yüzdesi M.Ö. 400000 50 000 ? M.Ö. 8000 5 000 000 0.1 M.S. 1 300 000 000 5.3 M.S. 1750 791 000 000 5.7 M.S. 1950 2 518 636 000 109.2 M.S. 2005 6 454 626 000 284.1 M.S. 2050 8 918 728 000

28 28 TÜRKİYE NÜFUSU ve DEĞİŞİMİ Çizelge 4. Türkiye’de yıllara göre toplam, kentsel ve kırsal nüfus ile oranları YıllarKentsel%Kırsal%ToplamArtış 19273.305.87925.010.342.39175.013.648.270100.0 19303.484.06624.011.055.64476.014.539.710106.5 19404.346.24824.413.474.70075.617.820.948130.6 19505.244.33625.015.702.84975.020.947.185153.5 19608.859.73031.918.895.08868.127.754.818203.4 197013.691.10038.421.914.07361.635.605.173260.9 198019.645.00643.925.091.94856.144.736.954327.8 198526.865.75753.023.798.70147.050.664.458371.2 198930.191.15055.024.701.85045.054.893.000402.2 199033.326.35159.023.146.68441.956.473.035413.8 199133.822.34059.023.503.66041.057.326.000420.0 199234.564.56059.024.019.44041.058.584.000429.2 199335.921.40060.023.947.60040.059.869.000431.3 200044.006.27464.923.797.65335.167.803.927496.8 2007 49 763 310 70.5 20 822 945 29.570,586,256517.2 200954.807.21975,517.754.09324,572,561,312531.7

29 29 Besin Üretim Yöntemleri Besin maddesi üretim yöntemleri büyük farklılıklar göstermekle beraber, başlıca altı grupta toplanabilir. 1. Bitkisel üretim. 2. Küçük ve büyükbaş hayvan yetiştirme, 3. Deniz ve göl (tatlı su) balıkçılığı, 4. Avcılık ve yabani ürünlerin toplanması, 5. Tatlı su ve deniz suyu kültürü, 6. Sentetik yoldan besin maddesi üretimi. Ancak, bugün tüm dünyada tarımsal üretim denildiğinde, hemen ilk akla gelen bitkisel ve hayvansal üretimdir.

30 30 Dünya ve Türkiye’de Arazi Kullanımı Çizelge. 2007 yılı Dünya ve Ülkemizde arazi varlığının kullanıma göre dağılımı (000 ha) (1994*) (FAO,2006) Arazi Kullanım Şekli Dünya%Türkiye% Toplam Alan 13 432 420 78 356 Karalar Alanı 13 009 115 76 963 Tarım Alanı 4 931 861 37.9 39 454 51.3 İşlenen Alanlar 1 553 688 11.9 24 837 32.3 Her Yıl İşlenen Alanlar 1 411 117 10.8 21 929 28.5 Sürekli Tarım Alanları 142 571 2 908 Çayır ve Meralar 3 378 173 26.0 14 617 19.0 Orman Alanları 4 172 435* 32.1 20 703* 26.9 Diğer Alanlar 3 864 756* 29.7 16 615* 21.6 Sulanan Tarım Alanları 277 098 5 215

31 31 Bu verilere göre işlenen alan miktarının yakın gelecekte önemli boyutlarda artırılması olası değildir. Halen verimli, orta derecede verimli ve verimsiz alanlarda bile tarım yapılmaktadır. Kalan işlenebilir alanların büyük çoğunluğu; verimsiz, asit, tuzluluk gibi sorunları bulunan alanlardır. Bu alanların verimli tarım alanlarına çevrilmesi, birçok sorunun çözümüne bağlıdır. Bu konuda gerekli teknoloji ve girdilerin kullanımı, drenaj ve sulama gibi benzeri işlemler, ekonomik ve ekolojik koşullar büyük önem taşımaktadır. İşlenen alanların artırılmasında bir yol olarak, ormanların ve çayır meraların bozulmasıdır. Burada da uzun vadede yarar ve zararların çok iyi belirlenmesi gereklidir.

32 32 Dünya ve Türkiye’de Beslenme Türkiye ve Dünyada Gıda Tüketimi (kalori/gün/kişi) ToplamBitkisel Kaynaklı Hayvansal Kaynaklı Miktar%Miktar%Miktar% DÜNYA 2 697 100 2 272 8442416 TÜRKİYE 3 196 100 2 954 922428 Gelişmiş Ülkeler 3 404 100 2 397 70 1 008 30 Gelişmekte Olan Ülkeler 2 473 100 2 233 9024010

33 33 Dünyada Besin Üretiminin Seyri Son yıllarda besin maddeleri üretimindeki artış hızı, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde hemen hemen aynı olup, bu oran % 2.8 kadardır. Ancak gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde besin maddesi artışında görülen bu benzerlik, nüfus artış hızında çok farklı seyretmiştir. Örneğin; gelişmiş ülkelerde nüfus artış hızı 1950 yılında % 1.3 iken, bu oran 1970 li yıllarda % 0.9'a, 2000’li yıllarda % 0.05’lere (halen Almanya’da % 0.06, Finlandiya'da % 0.2 ve Fransa'da % 0.04 kadardır) düşmüştür.

34 34 Gelişmekte olan ülkelerde ise nüfus artışı 1950’li yıllarda % 1.9 kadar iken 2000’li yıllarda % 2.5'lerin üzerine çıkmıştır. Bu da göstermektedir ki, gelişmiş ülkelerde, yılda kişi başına düşen besin maddesi üretimi artışı, gelişmekte olan ülkelere oranla daha yüksek seyretmektedir. Bir başka ifade ile yılda kişi başına besin maddesi üretimi artışı, gelişmiş ülkelerde % 2.7 kadar iken; gelişmekte olan ülkelerde çoğu zaman nüfus artışı, kişi başına besin maddesi üretimi artışından fazla olmakta ve kişi başına düşen besin maddesi miktarı yıldan yıla azalma göstermektedir.

35 35 Türkiye ve Dünyada gıda tüketimi (gr. protein/gün/kişi) Toplam Bitkisel Kaynaklı Hayvansal Kaynaklı Miktar%Miktar%Miktar% DÜNYA70.910046.16524.835 TÜRKİYE85.010068.08017.020 Gelişmiş Ülkeler 103.510044.04259.558 Gelişmekte Olan Ülkeler 60.610046.87713.823

36 36 Kişi başına günlük protein tüketiminin; Dünya ortalaması olarak % 65’i bitkisel, % 35’i hayvansal kaynaklıdır. Kişi başına günlük protein tüketiminin; Dünya ortalaması olarak % 65’i bitkisel, % 35’i hayvansal kaynaklıdır. Türkiye’de % 80’i bitkisel, % 20’si hayvansal kaynaklı, gelişmiş ülkeler ortalaması % 42’si bitkisel, % 58’i hayvansal kaynaklı, gelişmekte olan ülkelerde % 77’si bitkisel, % 23’ü hayvansal kaynaklıdır. Türkiye’de kişi başına günlük protein tüketimi büyük oranda bitkisel kaynaklı olup, oranı dünya, gelişmiş ve gelişmekte olan ülke ortalamalarından daha yüksektir. İnsanlara gerekli olan besin maddeleri miktarını etkileyen diğer bir faktör, yaşam seviyesidir. Ülkelerde kişi başına düşen milli gelir, kişilerin doğrudan ya da dolaylı yolla tükettikleri tarımsal ürün miktarı ile yakından ilişkilidir (Brown, 1973). Doğrudan tüketim; hasattan sonra ürünlerin olduğu gibi tüketilmesi, Dolaylı tüketim; hasat edilen ürünlerin teknolojik işlemlerle kaliteli ürünlere çevrildikten sonra tüketilmesidir.

37 37 Birim miktarda kaliteli ürün elde edilebilmesi için daha fazla miktarda hammadde kullanılacaktır. Aynı durum, hasat edilen ürün ya da ürünlerin hayvanlara yedirilmesiyle yüksek kaliteli hayvansal ürünlerin elde edilmesi de söz konusudur. Gelişmekte olan ülkelerde yılda kişi başına tüketilen tane ürünü miktarı 100 – 300 kg civarında olup, genellikle doğrudan tüketilmektedir. Gelişmiş ülkelerde yılda kişi başına tüketilen tane ürünü miktarı 450 – 900 kg arasında değişmekte ve önemli bir bölümü dolaylı olarak, kaliteli hayvansal ürünler ya da mamul maddeler halinde tüketilmektedir.

38 38 1950 – 1975 yılları arasında dünya besin maddeleri artış hızı, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde benzer olup, bu oran % 2.8 kadardır (Walters, 1975). Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde besin maddeleri artışında görülen bu benzerlik, nüfus artış hızında çok farklı seyretmiştir. Gelişmiş ülkelerde nüfus artış hızı 1950 yılında % 1.3 iken, bu oran 1970 li yıllarda % 0.9’a düşerken, aynı yıllar da gelişmekte olan ülkelerde % 1.9’dan % 2.5’a çıkmıştır. Gelişmekte olan ülkelerde yılda kişi başına düşen ortalama ürün artış miktarı (% 0.4) tüm gelişen ülkelerde aynı oranda değildir. Birçok Afrika ve Asya ülkesinde bunun altında seyretmekte, Afrika ülkelerinin çoğunluğunda, 1961 yılından bu yana kişi başına düşen üretim miktarında geriye gidiş gözlenmektedir


"EKOLOJİ (2009-2010 Bahar Yarıyılı) Prof. Dr. Cemalettin Y. ÇİFTÇİ A.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları