Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Prof.Dr. Celal Karlıkaya Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD. TTD Tütün Kontrolü Çalışma Grubu Başk. ULUSAL KANSER HAFTASI Ankara,

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Prof.Dr. Celal Karlıkaya Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD. TTD Tütün Kontrolü Çalışma Grubu Başk. ULUSAL KANSER HAFTASI Ankara,"— Sunum transkripti:

1 Prof.Dr. Celal Karlıkaya Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD. TTD Tütün Kontrolü Çalışma Grubu Başk. ULUSAL KANSER HAFTASI Ankara, 1-3 Nisan 2008 Sağlık Slaytları

2  Türkiye’de  Türkiye’de her yıl 100,000 insan sigaradan ölmektedir. Bu rakam önlem alınmazsa 2025 yılında 250,000 insana ulaşacaktır.

3 ABD Çevre Koruma ajansı (EPA) ÇSD yi 1992’de A sınıfı karsinojen ilan etti Sadece 15 diğer madde Klas A: ör asbestos, radon, benzene, arsenic, ve hardal gazı MARUZİYET İÇİN KABUL EDİLEBİLİR EŞİK DEĞER YOKTUR!

4 En az 1,000 çalışmaya dayanarak hazırlanan California EPA raporu Dünya Kongresinde de gündeme gelmiştir Bu rapora göre ÇSD genç kadında meme kanseri riskini % arttırıyor. Ayrıca erken doğum ve düşük doğum ağırlığı kanıtlanıyor

5 Akciğer Kanseri 1986  11/13 risk artışı  5 anlamlı  Kohort çalışmlarının 1/3’ü anlamlı ◦ Hirayama*, Garfinkle,Gillis  Toksikolojik çalışma yok  Moleküler ep çalışması yok Meme Kanseri 2006  13/14 risk artışı  7 anlamlı  Kohort çalşmalarının 1/3’ü anlamlı ◦ Hanaoka*, Reynolds, Wartenberg  Toksikoloji pozitif  Moleküler epi var

6 Erkeklerde kanser % 1-Akciğer Deri Larinks Mesane Mide Prostat 3.1 Türkiye’de kanser Fidaner, Eur J Cancer 2001; 37(1): Kadınlarda kanser % 1-Meme Deri Uterus Over Serviks Akciğer 5.2

7 1.İyi bilinmediği toplumlara sigaranın zararlı etkileri bilgisini yaymak 2.Fiyatların arttırılması 3.Sigara içimine dair düzenlemeler (yasak ve kısıtlamalar) 4.Doktorları sigarayı bırakma sürecine dahil etmek 1. to 4: see Levy et al (2005) Addiction, 100, Lancaster & Stead (2004) Cochrane Database Syst Rev

8  WHO – ICD-10  F17.0 Akut Zehirlenme  F17.1 Zararına Kullanım  F17.2 Bağımlılık Sendromu  F17.3 Yoksunluk Durumu  F17.8 Diğer Mental ve Davranış Bozukluğu  F17.9 Sınıflandırılmamış Mental ve Davranışsal Bozukluk  Z72.0 Tütün Kullanımı (F17.2 Tütün Bağımlılığı Hariç)  FDA  APA (American Psychiatric Association) – DSM III, DSM-IV  …

9 SİGARA BIRAKMA HAYAT KURTARIR!  Sigara bırakma tütün mücadelesinde en hızlı ve muhtemelen en büyük yarar sağlayan yöntemlerden biridir  50 yaşından önce bırakanlar sonraki 15 yılda sigaraya bağlı hastalıklardan ölme risklerini %50 azaltmış olurlar. California Department of Health Services. October Pierce JP, et al. JAMA 1998;280(10):893–9. Hu T-W, et al. Am J Public Health 1995b;85(9):1218–22.

10  Küçük hücreli olmayan akciğer kanserinde, sağkalımı arttıran faktörler: ◦ + % 50 sigara bırakma ◦ + % 7 kemoterapi ◦ + % 0 radyoterapi  Küçük hücreli akciğer kanserinde sigara bırakma: ◦ 2. yılda sağkalım x2 ◦ 5. yılda sağkalım x5 Kaynak: ENSP

11  Cerrahi sonrası küçük hücreli olmayan akciğer kanseri: sigara bırakma > radyoterapi > kemoterapi  KOAH: sigara bırakma > rehabilitasyon > inhale steroid > bronkodilatator Kaynak: ENSP

12 Kalp krizi geçiren bir kişi sigarayı bırakırsa sonraki bir yılda ölüm riskini %50 azaltır. Kaynak: UDSHHS Sigara bırakmanın etkinliği şu tedavilerden daha etkilidir: beta-adrenergik reseptör blokeri ilaçlar Salisilik asid, antikoagülasyon, ACE inhibitörler

13 Ülkemizde sigara içme prevalansı çok yüksektir. Erkek nüfusta % 50’nin üzerinde olan, kadın nüfusta % 30’a yaklaşan prevalans yüksekliğinin nedenlerinden birisi de bırakma oranlarının düşük olmasıdır Sigarayı bırakmış olanların oranı yerel çalışmalara göre % 20 civarındadır UTKP (9 Ekim 2006)

14 yılına kadar toplumda sigara bırakma oranını tespit etmek yılına kadar toplumda sigara bırakma oranını % 40’ın üzerine çıkarmak yılı sonuna kadar sağlık personelinde bırakma oranlarını %50’nin üzerine çıkarmak yılına kadar öğretmenler, din adamları ve yönetici, görevle bağlantılı meslek mensuplarında sigara bırakma oranlarını % 50’nin üzerine çıkarmak yılına kadar hamilelik döneminde sigarayı bırakmış olma oranını % 90’nın üzerine çıkarmak

15 Destek ve farmakolojik girişim en yüksek bırakma oranlarını sağlar Sadece istenç…………………………….3%* Kişisel yardım materyalleri………………4%* Kısa (3 dk) doktor tavsiyesi……………..5%** Kısa (3 dk) doktor tavsiyesi + NRT…….. 8% * 12 aylık bırakma hızı * Parrot et al, Thorax ** Richmond, Int J Tuberc Lung Dis 1999.

16  Kısa klinik görüşme  Yoğun klinik görüşme  İkinci Basamak Tedavi ◦ Bireysel tedavi ◦ “Sigara bırakma sınıfı” ◦ Grup terapisi  Üçüncü basamak

17 Difference between active and placebo/control and 95% CI Note: direct comparisons should not be made between different treatments

18 Bırakma evreleri Düşünmüyor nüksHazırlanıyor Eskiye dönüş kayma Harekete geçmiş- bırakıyor Döngü Kısa süreli idame Sürekli idame

19

20

21 Bırakmayı düşünmüyor Kararlı Bırakmış Kısa süreli başarı  Kişisel ve çevresel stres  Bağımlılık  Akran ve ailede sigara içme durumu  İş yerinde sigara içmenin kabul edilirliği  Doktorun izlemesi  Sigara bırakma programlarının idame ile ilgili komponentleri  Toplumsal bilgi düzeyi  Hekim ve diş hekimlerinin riskler konusunda uyarıcılığı  İyi örnek olma  Bağımlılık hakkındaki düşünce  Negatif imaj  Maliyet  Akut hastalık  Medya kampanyaları  Sosyal baskı  Bırakma kampanyaları  Hekim/diş hekimi bırakma önerisi  Sigara içme yasakları  Kendine yardım programları  Telefon hatları  Nikotin bant ve sakızları Uzun süreli başarı  Sigara-bırakma kliniği temelli programlar  Sigara yasakları  Sosyal normlar

22 Hasta başına 5 dk Hasta başına 1 saatHasta başına 3 saat %

23

24 Hasta başına 1 saat Başarı %15 =/< 5 dk / hasta Başarı %8 Hasta başına 3 saat Başarı %25

25 Bırakmayı düşünüyor mu? Bırakmış Tedavi seçenekleri MotivasyonNüksü önle Bir şey yapma Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Düzenli kayıt tut Bırakma süreci

26 1. Sigara içen ve bırakma denemesi konusunda istekli olan içiciler 2. Sigara içen, ancak bırakma denemesi konusunda istekli olmayan olgular 3. Önceden içip sigarayı yeni bırakmış içiciler

27

28 Beş basamakta 5A uygulaması önerilmektedir  Sor (Ask)  Bırakmasını öner (Advice)  İlk bir ay içindeki sigarayı bırakma isteğini değerlendir (Assess)  Tedaviyi planla ve yardım et (Assist)  Nüksü önlemek için izle (Arrange)

29 SOR Sigara içenleri belirle ÖNER Sigara bırakmanın sağlığa Yararları ve sağlık için riskleri kişiselleştirerek bırakmayı öner BELİRLE Bırakma gayretini belirle Yardım et Bırakmaya yardım et İZLE Mutlaka kontrole çağır !

30  Sigara içip içmediğinin sorulması  Her hastaya kliniğe her başvurusunda sigara içme durumunun sorulması ve kaydedilmesi

31  Sigarayı bırakmasının önerilmesi  Her sigara içicisine açık bir şekilde, ısrarla ve kişinin kendi özelliklerini de ele alarak (hastalık/sağlık durumu, sosyal durumu, sigaranın ekonomik yükü, evdeki diğer bireylerin dumana maruz kalmalarının getirdiği riskler gibi) sigarayı bırakmasının önerilmesi

32  Hastanın durumunun değerlendirilmesi  Kliniğe başvurduğu sırada sigarayı bırakma konusundaki istek durumunun değerlendirilmesi, hazırsa destek sağlanması ya da sigara bırakma polikliniklerine yönlendirilmesi

33  Hastaya destek olunması  Sigarayı bırakması için bir plan hazırlanmasına yardım edilmesi ve pratik sorun çözme önerileri getirilerek, tedavi süresince sosyal destek sağlanması  Bırakma süreci içinde her türlü problemi ile ilgilenileceği konusunda bilgilendirilmesi

34  Tedavi dışı sosyal destek alması için yardım edilmesi ve yakın çevresinden destek almasının önerilmesi  Tıbbi tedavi protokolü anlatılarak tavsiye edilmesi

35  Hasta takip programının düzenlenmesi  Takip programının, mümkünse ilk bir ay içinde iki kez olacak şekilde düzenlenmesi  Görüşmeler sırasında, başarılı ise övgüde bulunulması, motivasyonun sürdürülmesi  Başarısız olmuşsa neden olan sorunların ele alınması  Sorunlar ve tıbbi tedavi açısından değerlendirilmesi veya daha yoğun tedaviler için sevk edilmesi

36 5R olarak adlandırılan bir basamak uygulaması geliştirilmiştir: 1. Kişiye özel hastalık durumunu veya riskleri, ailesel ve sosyal durumu ele alarak bırakmaya cesaretlendir (Revalence):  Kişiye özel durumun ele alınması  Kişinin o anki durumunun (hastalık, aile, çocuk, ekonomik durum, yaş, cinsiyet, sağlık endişeleri gibi) ele alınarak neden bırakması gerektiği konusunda cesaretlendirilmesi

37 5R olarak adlandırılan bir basamak uygulaması geliştirilmiştir: 2. Sigara içmeye bağlı gelişebilecek olumsuz sonuçları vurgula (Risks):  Sigara içmenin sonuçlarının vurgulanması  Olguların sigaranın özellikleri ve zararları konusunda bilgilendirilmesi

38 3. Sigarayı bırakmanın erken ve geç dönemindeki yararlarını anlat (Rewards):  Sigarayı bırakmanın yararlarının anlatılması  Olguların sigara bırakıldıktan sonra erken ve geç dönemde ortaya çıkacak olumlu değişiklikler konusunda bilgilendirilmesi

39 4. Olgunun sigarayı bırakmasını engelleyen faktörleri belirle ve çözüm yolları geliştir (Roadblocks):  Sigarayı bırakmayı engelleyen sorunların saptanması  Engellerin(yoksunluk belirtileri, başarısızlık korkusu, kilo alma, destekten yoksunluk, depresyon, sigara içmekten hoşlanmak gibi) belirlenmesi 3. Motivasyonel desteği, olgunun her poliklinik başvurusunda tekrarla (Repetition)

40 5. Motivasyonel desteği, olgunun her poliklinik başvurusunda tekrarla (Repetition):  Her başvuruda motivasyonun tekrarlanması  Motivasyonu tam olmayan olguların kliniğe her başvurusunda onları motive edecek görüşmenin tekrarlanması

41 Hedef, nüksü önlemek olmalıdır  Sigarayı bırakmaya bağlı ortaya çıkabilecek sorunlar ve nükse neden olabilecek faktörlerin belirlenmesi ve bunlara yönelik çözüm önerilerinin getirilmesi planlanmalıdır

42  Yoğun Klinik Görüşmeler  Konuyla özel olarak uğraşan sigara bırakma polikliniklerinde uygulanması beklenen işlemleri içerir

43  Sigara dumanına maruziyetin ölçümü (CO analyser)  Tütün bağımlılığının testi (Fagerström test, kan nikotin düzeyi)  Bırakmaya hazır olup olmama  Bırakma motivasyonunun ölçümü  Sigaraya bağlı vücuttaki etkilenmelerin, hastalıkların tanısı  Sigaraya bağlı vücuttaki etkilenmelerin, hastalıklara ait risklerin tanısı  Bırakma sonrası izlem için bazal SFT

44  Program 4 veya daha fazla seanstan oluşmalıdır  Görüşme süreleri 10 dakikadan az olmamalıdır  Hastalar bırakma gününden sonraki ilk 15 gün içinde en az bir kere görülmelidir  İzleyen 3 ay, ayda 1 kez ve daha sonra 3 ayda bir görüşmelerle 1 yıllık izlem tamamlanmalıdır

45  Görüşmeler, hem bireysel hem de grup görüşmeleri şeklinde yapılabilir  Ayrıca telefon görüşmeleri etkili bir uygulamadır  Telefon görüşmeleri, olgular kontrole gelmediği zaman ve poliklinik kontrol tarihleri arasında izleyen hekimin belirlediği tarihlerde ve sıklıkta yapılabilir

46  Destek ve davranış tedavileri, pratik öneriler (sorun çözme, beceri geliştirme) ile tedavi sırası ve sonrasındaki sosyal desteği kapsamalıdır  İlaç tedavisi, fiziksel bağımlılığı saptanan her sigara içicisine (eğer bir kontrendikasyon yoksa) önerilmelidir  İlaç tedavisinin sigarayı bırakma başarısını arttırdığı ve yoksunluk belirtilerini azalttığı olgulara açıklanmalıdır

47  Tütün, psikolojik ve fiziksel bağımlılık yapan bir maddedir  Bağımlı bir kişide sigaranın bırakılması yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır

48  Nikotin bağımlılığı sigarayı bırakmaya çalışan kişilerin başarısızlığında en önemli rolü oynamaktadır

49 Nikotin yerine koyma tedavisinin onaylanmış olan 4 formu vardır 1. Nikotin sakızı 2. Nikotin bandı 3. Nikotin nazal sprey 4. Nikotin inhaler

50 Plazma nikotin düzeyleri Benowitz (1993) Drugs, 45: Zaman (saatler) Plazma Nikotin (ng/ml) Nikotin bantı (15mg) 60 Nikotin nazal sprey (2mg) Zaman (dk) Plazma Nikotin (ng/ml) Russell et al (1983) Br Med J, 286: Sigara Nikotin sakızı(2mg)

51  2 ve 4 mg’ lık olmak üzere iki formu vardır  Günde 25 adetten az sigara içenlerde 2 mg’lık formun, günde 25 adet ve daha fazla sigara içenlerde 4 mg’lık formun günde en fazla 24 adet çiğnenmesi önerilmektedir

52  24 saatte bir ve 16 saatte bir kullanılan iki formu vardır  Ülkemizde nikotin bandının Nicotinell adıyla (30, 20,10 TTS’lik sırasıyla 21,14, 7 mg salan, 3 ayrı tip) 24 saatte bir kullanılan formu bulunmaktadır

53  Günde 15 adetten fazla sigara içenlerde 21 mg başlanması, bu dozda 4 hafta devam edilmesi, daha sonra da 2’ şer hafta süreyle sırayla 14 mg ve 7 mg olarak tedavinin 8 haftaya tamamlanması önerilmektedir  adet/gün içenlerde düşük dozlarda başlanabilir

54  Kanda nikotin 2-4 saatte tepe değere ulaşır ve 24 saat boyunca sabit düzeyde kalır  Bant tercihen sabah, üst kola veya gövde ön yüzünde tüysüz bir bölgeye uygulanmalıdır ve her gün uygulama yerinin değiştirilmesi gereklidir  Tedaviye hedeflenen bırakma gününde başlanır  Tedavi ile birlikte sigara içilmemesi gerektiği konusunda hasta uyarılmalıdır

55  Bantların yan etkileri genellikle hafif ve geçicidir, nadiren tedavinin kesilmesine neden olur  Uygulama yerinde alerjik reaksiyon, aritmi, taşikardi, baş ağrısı, soğuk algınlığı benzeri semptomlar, uykusuzluk, bulantı, kas ağrısı, sersemlik, daha nadir olarak karın ağrısı, dispepsi, öksürük, anormal rüya görme, artrit, anksiyete, emosyonel değişiklikler, kabızlık ya da ishal, eklem ve sırt ağrısı görülebilir

56  Bir doz, her iki burun deliğine bir püskürtmedir  Her püskürtme 0,5 mg nikotin içerir  Saatte 1-2 doz, azami 5 doz önerilmektedir  Maksimum günlük doz 40 mg’ dır  3-6 ay süreyle kullanılabilir

57  En yüksek plazma düzeyine 5-10 dakikada ulaşır  En sık karşılaşılan yan etkileri burun ve boğaz irritasyonu, öksürük, aksırık, sürekli göz ve burun akıntısı, sinüzit, çarpıntı ve bulantıdır

58  Her inhalasyon kartuşu 10 mg nikotin içerir  Her bir inhalasyonla 13 mg nikotin alınır  Bir kartuş ortalama 80 inhalasyon sağlar  Başarılı bir sonuç için 6-16 inhalasyon kartuş/gün kullanılması önerilmektedir  Özellikle elinde bir şeyler bulundurma ihtiyacı olan bağımlılar için en iyi seçenek olabilir, çünkü çok sık kullanım gerektirir

59  Büyük kısmı ağız mukozasından emilir  3-6 ay süre ile kullanılabilir  20 dakikada en yüksek plazma düzeyine ulaşır  Genellikle iyi tolere edilir, geçici ağız ve boğaz irritasyonu, öksürük en sık görülen yan etkisidir

60  Başlangıçta herhangi bir NRT seçilebilir  Tedavi başarısızlığında ya da nikotin yoksunluk belirtileri yeterince kontrol altına alınamadığında, kombine tedavi kullanılabilir  En çok tercih edilen bant ve sakız kombinasyonudur  Bu kombinasyonda sakızı 2 mg’lık formunun kullanılması tercih edilmektedir

61  Gebelik  Emzirme dönemi  18 yaş altı  Son 6 hafta içinde geçirilmiş akut miyokard infarktüsü  Unstabil anjina pektoris  Ciddi aritmiler  Serebrovasküler hastalıklar  Bant formu, psöriazis ve egzema gibi inatçı deri hastalığı olanlarda önerilmemektedir

62 SİGARANIN BIRAKILMASINDA ETKİLİ ÖNERİ VE DAVRANIŞ TEDAVİLERİ

63  Kişinin kendine ait durumunu, sigara içmeyi sürdürme ya da nüks riskini artıran aşağıdaki etkenleri değerlendirmek ◦ Stres altında olmak ◦ Diğer içicilerle aynı ortamda bulunmak ◦ Alkol almak ◦ Acı, sıkıntı veren olay yaşamak

64  Sorun çözme becerileri geliştirmek. Bu beceriler, riskli durumların üstesinden gelmeye yönelik stratejilerdir ◦ Risk faktörlerini önceden belirlemek ve etkilemesinden kaçınmak ◦ Olumsuz ruh halini azaltacak strateji geliştirmek ◦ Yaşam kalitesini artırmak ve stresi azaltmak için davranış stratejileri geliştirmek (örneğin, dikkati başka yöne çekmek)

65  Sigara içme ve başarılı bırakma hakkında temel bilgiler vermek ◦ Bir nefes sigara içmekle bile nüks ihtimali artar ◦ Yoksunluk belirtileri sigarayı bıraktıktan sonra 1-3 hafta içinde en üst düzeye ulaşır ◦ Yoksunluk belirtileri, depresif ruh hali, aşırı içme isteği, konsantrasyon güçlüğü gibi değişikliklerden oluşur

66 Olguların destek isteme konusunda eğitimi: ◦ Kitaplar, internet siteleri ◦ Video-kaset gösterimi (destek davranış modelleri) ◦ Ailesi, arkadaşları ve iş arkadaşlarından sosyal destek istemesi ◦ Toplantılara katılma ◦ Evde sigara içilmemesinin sağlanması

67 Klinisyenin planladığı diğer destekler ◦ Mektupla destek olmak ◦ Telefonla arayarak destek olmak ◦ Sigara bırakma seanslarına çağırmak ◦ Bir başkasına destek olmasını sağlamak

68 İyi şanslar !

69 Dr. Celal Karlıkaya Türk Toraks Derneği Tütün Çalışma Grubu Başkanı (lütfen imza kampanyamıza destek veriniz!) Sağlık Slaytlarıhttp://hastaneciyiz.blogspot.com


"Prof.Dr. Celal Karlıkaya Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD. TTD Tütün Kontrolü Çalışma Grubu Başk. ULUSAL KANSER HAFTASI Ankara," indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları