Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Etki Değerlendirme, Risk Analizi, SÇD ve Üretim Süreci Değerlendirmesi (LCA) PROF.DR.ALPER ÇABUK.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Etki Değerlendirme, Risk Analizi, SÇD ve Üretim Süreci Değerlendirmesi (LCA) PROF.DR.ALPER ÇABUK."— Sunum transkripti:

1 Etki Değerlendirme, Risk Analizi, SÇD ve Üretim Süreci Değerlendirmesi (LCA) PROF.DR.ALPER ÇABUK

2 KONTROL LİSTELERİNİN AVANTAJLARI Kullanımları kolaydır Kullanımları kolaydır En basit formlu yakla ş ımdır En basit formlu yakla ş ımdır Etkilerin kısa bir özetidir Etkilerin kısa bir özetidir Etkilerin sistematik olarak ele alınmasını sa ğ lar Etkilerin sistematik olarak ele alınmasını sa ğ lar Listeler iyi hazırlandı ğ ında herhangi bir etkinin gözden kaçama olasılı ğ ı yoktur Listeler iyi hazırlandı ğ ında herhangi bir etkinin gözden kaçama olasılı ğ ı yokturDEZAVANTAJLARI Neden sonuç ili ş kilerini kapsamaz Neden sonuç ili ş kilerini kapsamaz Sık olarak çok genel ve eksiktir Sık olarak çok genel ve eksiktir Etkiler arası etkile ş imleri kapsamaz Etkiler arası etkile ş imleri kapsamaz Aynı etki farklı ba ş lıklar altında tekrar edilebilir ve bu durum asıl önemli etkiden uzakla ş maya neden olabilir. Aynı etki farklı ba ş lıklar altında tekrar edilebilir ve bu durum asıl önemli etkiden uzakla ş maya neden olabilir.

3 KONTROL LİSTELERİNİN Amerikan Atom Enerjisi Komisyonu, 1973 yılında ükleer güç santrallerinin çevresel etkilerinin belirlenemsi kapsamında etkilerin Proje alanı ve topografyası Proje alanı ve topografyası Bölgesel demografi, arazi ve su kullanımı Bölgesel demografi, arazi ve su kullanımı Bölgedeki tarihi, kültürel, doğal ve estetik değerler Bölgedeki tarihi, kültürel, doğal ve estetik değerler Jeoloji Jeoloji Hidroloji, Hidroloji, Meteoroloji, Meteoroloji, Ekoloji, Ekoloji, Mevcut radyasyon seviyeleri Mevcut radyasyon seviyeleri ana ba ş lıkları altında çalı ş malar yapılmasını önermi ş tir(Uslu 1993).

4 KONTROL LİSTELERİNİN Amerikan Federal Enerji Komisyonu ise, 1973 yılında do ğ al gaz boru hatları için yapılan ÇED çalı ş masında; - Yörenin özellikleri ve arazi kullanımı, -Türler ve ekosistemler, -Sosyoekonomik faktörler, -Atmosferik ko ş ullar ve ıslak alanlar, -Çevrenin ayrıcalıklı özellikleri, ana gruplarında çalı ş malar yapılmasını uygun bulmaktadır.

5 KONTROL LİSTELERİNİN ABD'de barajlar üzerinde yapılmı ş olan 55 ÇED çalı ş masını de ğ erlendiren Ortolano ve Hil11972 yılında, bu konuda a ş a ğ ıdaki sistemati ğ i ortaya koymu ş lardır: - Arazi ve verim kaybının tesbiti, -Mevcut yapıların, arkeolojik ve tarihi sit alanlarının kaybı, -Yaban hayvanlarının habitat kaybı, -Estetik kalitedeki de ğ i ş imler,.Do ğ al akarsu mecralarının yok olmasının getirdi ğ i sonuçlar, -Baraj haznesinin olu ş turaca ğ ı etkiler, -Baraj haznesinin neden olaca ğ ı su kalite de ğ i ş imleri, -Baraj yapısının neden olaca ğ ı etkiler, -Dolu ve dip savaklarla, su alma yapılarının etkileri, -Mansaptaki de ğ i ş imler, -Yeraltı suyuna etkiler, -Baraj su seviyesi de ğ i ş iminin etkileri (Uslu, 1993).

6 KONTROL LİSTELERİNİN Hava alanları için yapılmı ş 8 ÇED çalı ş masının de ğ erlendirilmesi ile insan çevresi ve do ğ al çevre üzerine olabilecek etkiler a ş a ğ ıdaki sistematik çerçevede özetlenmi ş tir (Uslu 1993). I. insan çevresine olan etkiler Ta ş ınmazlara olan etkiler Ta ş ınmazlara olan etkiler Estetik ve görsel etkiler Estetik ve görsel etkiler Yerle ş im bölgelerine olan etkiler Yerle ş im bölgelerine olan etkiler Kamu hizmetlerine etkiler Kamu hizmetlerine etkiler İ skan yerlerindeki zorunlu de ğ i ş imler İ skan yerlerindeki zorunlu de ğ i ş imler Gürültü etkileri Gürültü etkileri Havaalanı konumu, uçu ş konileri, güvenlik sorunları Havaalanı konumu, uçu ş konileri, güvenlik sorunları Havaalanının planlanan kullanım kapasitesinin etkileri Havaalanının planlanan kullanım kapasitesinin etkileri İ stihdam durumuna etkiler İ stihdam durumuna etkiler Demografik etkiler Demografik etkiler Sosyo-psikolojik etkiler Sosyo-psikolojik etkiler

7 KONTROL LİSTELERİNİN II. Do ğ al çevreye olan etkiler Proje alanındaki yaban hayatı Proje alanındaki yaban hayatı Su kirlenmesi Su kirlenmesi Ormanlar Ormanlar Mevcut binalar ve kullanımlar Mevcut binalar ve kullanımlar Hava kirlenmesi Hava kirlenmesi Erozyon Erozyon Genel ekolojik etkiler Genel ekolojik etkiler

8 ETKİ DEĞERLENDİRMESİ, İNGİLTERE-İLGİLİ YÖNETMELİKTEN (PROJENİN DİREKT, İNDİREKT, İKİNCİL, KÜMÜLATİF, KISA-ORTA- UZUN DÖNEM, GEÇİCİ, KALICI, POZİTİF VE NEGATİF ETKİLERİNİ KAPSAMAKTADIR.) İ nsanlar, yapılar ve di ğ er insan yapısı çevre üzerine etkiler Proje sonucu kirlilik artı ş ındaki de ğ i ş iklik ve çevresel etkilerin sonuçları Proje sonucu kirlilik artı ş ındaki de ğ i ş iklik ve çevresel etkilerin sonuçları Projenin yöreye ve genel peyzaj üzerine görsel etkileri Projenin yöreye ve genel peyzaj üzerine görsel etkileri Normal i ş letme sırasında proje sonrası emisyon seviyeleri ve etkileri Normal i ş letme sırasında proje sonrası emisyon seviyeleri ve etkileri Proje sonucu olu ş acak gürültü seviyeleri ve etkileri, Proje sonucu olu ş acak gürültü seviyeleri ve etkileri, Lokal yollar ve ta ş ımacılık üzerine projenin etkisi Lokal yollar ve ta ş ımacılık üzerine projenin etkisi Projenin kirleticiler, görsel kirlilik, vibrasyon vb. nedeniyle binalar, mimari ve tarihi miras, arkeolojik özellikler ve di ğ er sanatsal yapıtlar üzerine etkileri Projenin kirleticiler, görsel kirlilik, vibrasyon vb. nedeniyle binalar, mimari ve tarihi miras, arkeolojik özellikler ve di ğ er sanatsal yapıtlar üzerine etkileri

9 ETKİ DEĞERLENDİRMESİ, İNGİLTERE-İLGİLİ YÖNETMELİKTEN (PROJENİN DİREKT, İNDİREKT, İKİNCİL, KÜMÜLATİF, KISA-ORTA- UZUN DÖNEM, GEÇİCİ, KALICI, POZİTİF VE NEGATİF ETKİLERİNİ KAPSAMAKTADIR.) Flora, fauna ve jeoloji üzerine etkileri Bitki ve hayvan türleri ile habitat kayıpları ve zararlanmalar Bitki ve hayvan türleri ile habitat kayıpları ve zararlanmalar Jeolojik, paleontolojik ve fizyografik özellik kayıpları ve zararlanmalar Jeolojik, paleontolojik ve fizyografik özellik kayıpları ve zararlanmalar Di ğ er ekolojik de ğ i ş imler Di ğ er ekolojik de ğ i ş imler

10 ETKİ DEĞERLENDİRMESİ, İNGİLTERE-İLGİLİ YÖNETMELİKTEN (PROJENİN DİREKT, İNDİREKT, İKİNCİL, KÜMÜLATİF, KISA-ORTA- UZUN DÖNEM, GEÇİCİ, KALICI, POZİTİF VE NEGATİF ETKİLERİNİ KAPSAMAKTADIR.) Alan üzerindeki etkiler Projenin fiziksel etkileri. Örne ğ in lokal topografyadaki de ğ i ş iklik, yüzey stabilitesi üzerine etkiler, toprak erozyonu vs. Projenin fiziksel etkileri. Örne ğ in lokal topografyadaki de ğ i ş iklik, yüzey stabilitesi üzerine etkiler, toprak erozyonu vs. Proje alanı ve çevre topraklarına kimyasal emisyon ve depozitlerin etkileri Proje alanı ve çevre topraklarına kimyasal emisyon ve depozitlerin etkileri Alan kullanım/kaynak etkileri Alan kullanım/kaynak etkileri Alınacak tarımsal alanların niteli ğ i ve niceli ğ i Alınacak tarımsal alanların niteli ğ i ve niceli ğ i -Mineral kaynakalrın sterilizasyonu; -Di ğ er alternatif alan kullanımları, “hiç bir ş ey” yapmama seçene ğ i dahil -Proje alanı çevresindeki kullanımlar üzerine etkiler-tarım dahil; -Katı atıklar

11 ETKİ DEĞERLENDİRMESİ, İNGİLTERE-İLGİLİ YÖNETMELİKTEN (PROJENİN DİREKT, İNDİREKT, İKİNCİL, KÜMÜLATİF, KISA-ORTA- UZUN DÖNEM, GEÇİCİ, KALICI, POZİTİF VE NEGATİF ETKİLERİNİ KAPSAMAKTADIR.) Su üzerine etkiler Alanın drenaj sistemi üzerine etkiler Alanın drenaj sistemi üzerine etkiler Hidrografik özelliklerdeki di ğ er de ğ i ş iklikler. Örne ğ in su seviyesi, su kanalları, yer altı suyu akı ş ı Hidrografik özelliklerdeki di ğ er de ğ i ş iklikler. Örne ğ in su seviyesi, su kanalları, yer altı suyu akı ş ı Kıyısal alanlar ve haliç olu ş umu hidrojeolojisi üzerine etkiler Kıyısal alanlar ve haliç olu ş umu hidrojeolojisi üzerine etkiler Su kalitesi üzerine kirleticilerin, atıkların vs. Etkileri Su kalitesi üzerine kirleticilerin, atıkların vs. Etkileri Hava ve iklim üzerine etkiler Kimyasal emisyonların seviyesi ve konsantrasyonu ile bunların çevresel etkileri Kimyasal emisyonların seviyesi ve konsantrasyonu ile bunların çevresel etkileri Özel durumlar Özel durumlar Kötü koku Kötü koku Di ğ er iklimsel etkiler Di ğ er iklimsel etkiler

12 ETKİ DEĞERLENDİRMESİ, İNGİLTERE-İLGİLİ YÖNETMELİKTEN (PROJENİN DİREKT, İNDİREKT, İKİNCİL, KÜMÜLATİF, KISA-ORTA-UZUN DÖNEM, GEÇİCİ, KALICI, POZİTİF VE NEGATİF ETKİLERİNİ KAPSAMAKTADIR.) Proje ile ili ş kili di ğ er indirekt ve ikincil etkiler Projenin neden oldu ğ u trafik (karayolu, havayolu, denizyolu,tren) etkileri Projenin neden oldu ğ u trafik (karayolu, havayolu, denizyolu,tren) etkileri Proje, ile materyal, su, enerji ya da di ğ er kaynakların temini ve tüketimi Proje, ile materyal, su, enerji ya da di ğ er kaynakların temini ve tüketimi Proje ile ilgili di ğ er geli ş imler, Örne ğ in, elektrik, su, kanalizasyon, telekominikasyon, telekominikasyon hatları Proje ile ilgili di ğ er geli ş imler, Örne ğ in, elektrik, su, kanalizasyon, telekominikasyon, telekominikasyon hatları Proje ile ili ş kili mevcut ya da amaçlanan di ğ er alt projeler Proje ile ili ş kili mevcut ya da amaçlanan di ğ er alt projeler

13 KONTROL LİSTELERİNİN Planlama ve projelendirme aşaması: Spekülasyon nedeni ile arazi kullanımındaki değişimler, mücavir alanlarında sosyal ve ekonomik belirsizlikler, planlanan aktivitenin kamu hizmetlerine etkileri, proje beklentileri nedeniyle yöreye göçler ya da yöreden ayrılmalar Planlama ve projelendirme aşaması: Spekülasyon nedeni ile arazi kullanımındaki değişimler, mücavir alanlarında sosyal ve ekonomik belirsizlikler, planlanan aktivitenin kamu hizmetlerine etkileri, proje beklentileri nedeniyle yöreye göçler ya da yöreden ayrılmalar Konstrüksiyon aşaması: iskan değişimleri, gürültü, erozyon ve doğal drenajın etkilenmesi, yer altı suyu tablası değişimleri, su kirlenmesi, yaban hayatı yaşam ortamlarının etkilenmesi, parkların, rekreasyon alanlarının ve tarihi sit alanlarının zararlanması, estetik ve görsel etkiler, inşaat faaliyetleri ile ilgili etkiler, kaynak kullanımı, riskler. Konstrüksiyon aşaması: iskan değişimleri, gürültü, erozyon ve doğal drenajın etkilenmesi, yer altı suyu tablası değişimleri, su kirlenmesi, yaban hayatı yaşam ortamlarının etkilenmesi, parkların, rekreasyon alanlarının ve tarihi sit alanlarının zararlanması, estetik ve görsel etkiler, inşaat faaliyetleri ile ilgili etkiler, kaynak kullanımı, riskler. İşletim aşaması (dolaysız etkiler): Gürültü, hava kirliliği, su kirliliği, sosyo ekonomik etkiler, ekolojik değişimler, enerji tüketimi, İşletim aşaması (dolaysız etkiler): Gürültü, hava kirliliği, su kirliliği, sosyo ekonomik etkiler, ekolojik değişimler, enerji tüketimi, İşletim aşaması (dolaylı etkiler): Mücavir alanlarda arazi kullanımı, bölgesel gelişimdeki değişimler, konut ve kamı binaları gereksiniminde değişmeler, yakın çevredeki rekreasyon alanı vb. yerlerin kullanımındaki değişmeler, projenin değişik toplum kesimlerine farklı etkileri, yaşam şekillerinin değişimesi, ulaşımdaki iyileşmenin diğer teknolojik gelişme imkanları yaratıp yaratmayacağı İşletim aşaması (dolaylı etkiler): Mücavir alanlarda arazi kullanımı, bölgesel gelişimdeki değişimler, konut ve kamı binaları gereksiniminde değişmeler, yakın çevredeki rekreasyon alanı vb. yerlerin kullanımındaki değişmeler, projenin değişik toplum kesimlerine farklı etkileri, yaşam şekillerinin değişimesi, ulaşımdaki iyileşmenin diğer teknolojik gelişme imkanları yaratıp yaratmayacağı

14

15 ETKİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

16 ETKİ VE PROJE TİPİNE GÖRE eğilim analizleri eğilim analizleri senaryolar senaryolar kıyaslama kıyaslama sezgisel sezgisel

17 FORMLARINA GÖRE Mekaniksel ya da matematiksel modeller Mekaniksel ya da matematiksel modeller İ statistiki modeller İ statistiki modeller Fiziksel imaj ya da mimari maketler Fiziksel imaj ya da mimari maketler Arazi ve laboratuar denemeleri Arazi ve laboratuar denemeleri Kıyas modelleri Kıyas modelleri Di ğ er Di ğ er

18 ETKİ DEĞERLENDİRME ETK İ ÖNEM İ N İ N SAPTANMASI Kriterler Etki büyüklü ğ ü ve olu ş ma olasılı ğ ı Etki büyüklü ğ ü ve olu ş ma olasılı ğ ı Etkinin mekana ve zamana göre da ğ ılımı Etkinin mekana ve zamana göre da ğ ılımı Etkilenen çevrenin onarım olasılı ğ ı Etkilenen çevrenin onarım olasılı ğ ı Etkilenen çevrenin de ğ eri Etkilenen çevrenin de ğ eri Kamu kaygıları ve politik yansımaların düzeyi Kamu kaygıları ve politik yansımaların düzeyi

19 ETKİ DEĞERLENDİRME ETK İ ÖNEM İ N İ N SAPTANMASI Yöntemler FORMAL (niceliksel) FORMAL (niceliksel) INFORMAL (niteliksel) INFORMAL (niteliksel) Analitik (yarar maliyet) Analitik (yarar maliyet) Oylama (Delphi) Oylama (Delphi)

20 İNCELEME VE DEĞERLENDİRME (REVIEW) Kriterler: Bütün ilgili bilgilerin analiz edilmi ş ve sunulmu ş oldu ğ undan emin olmak, Bütün ilgili bilgilerin analiz edilmi ş ve sunulmu ş oldu ğ undan emin olmak, ÇED içindeki bilgilerin geçerlili ğ ini ve do ğ rulu ğ unu de ğ erlendirmek, ÇED içindeki bilgilerin geçerlili ğ ini ve do ğ rulu ğ unu de ğ erlendirmek, Öneri projeyi hemen anlamak ve ek bilgiye gerek olup olmadı ğ ını de ğ erlendirmek Öneri projeyi hemen anlamak ve ek bilgiye gerek olup olmadı ğ ını de ğ erlendirmek Projenin çevresel etkilerinin önemini de ğ erlendirmek Projenin çevresel etkilerinin önemini de ğ erlendirmek Projenin çevresel etkilerinin izleme ve denetleme gereksinimini de ğ erlendirmek Projenin çevresel etkilerinin izleme ve denetleme gereksinimini de ğ erlendirmek Projeye izin konusunda öneride bulunmak Projeye izin konusunda öneride bulunmak

21 ÇED YÖNTEMLERİNİN Kullanımını Olumlu Etkileyen Durumlar; Yöntem kullanımında yasal düzenlemeler ve/veya kılavuz yayınlar Yöntem kullanımında yasal düzenlemeler ve/veya kılavuz yayınlar Yöntemler konusunda bilgi kaynaklarının ve ortamlarının geni ş letilmesi ve ÇED uygulayıcılarına aktarılması Yöntemler konusunda bilgi kaynaklarının ve ortamlarının geni ş letilmesi ve ÇED uygulayıcılarına aktarılması ÇED uygulayıcılarının yöntem kullanımının mesleki sorumlulukları dahilinde oldu ğ unu algılaması ÇED uygulayıcılarının yöntem kullanımının mesleki sorumlulukları dahilinde oldu ğ unu algılaması ÇED sürecinin proje planlaması sırasında geçekel ş tirilmesi, proje kararları alındıktan sonra haklı çıkarma yolunda “sonradan akla gelen bir a ş ama” olarak de ğ il, ÇED sürecinin proje planlaması sırasında geçekel ş tirilmesi, proje kararları alındıktan sonra haklı çıkarma yolunda “sonradan akla gelen bir a ş ama” olarak de ğ il, Öneri proje bile ş enlerinin ve olası çevresel etkilerinin karma ş ık olması, Öneri proje bile ş enlerinin ve olası çevresel etkilerinin karma ş ık olması, Projeye kar ş ıt davaların olu ş ması Projeye kar ş ıt davaların olu ş ması

22 ÇED YÖNTEMLERİNİN Kullanımını Olumsuz Etkileyen Durumlar; Yöntemlerin kullanımı ile ÇED için zaman gereksiniminin artaca ğ ı dü ş üncesi, Yöntemlerin kullanımı ile ÇED için zaman gereksiniminin artaca ğ ı dü ş üncesi, Yöntem kullanımının maliyeti artıraca ğ ı dü ş üncesi Yöntem kullanımının maliyeti artıraca ğ ı dü ş üncesi Yöntem kullanımının geni ş veri ya da bilgi gerektirmesi ve bunun a ş ırı harcamalar olmaksızın elde edilemeyece ğ i, Yöntem kullanımının geni ş veri ya da bilgi gerektirmesi ve bunun a ş ırı harcamalar olmaksızın elde edilemeyece ğ i, ÇED uygulayıcılarının farklı yöntemler, avantaj ve dezavantajlar konularında yeterli bilgilerinin olamaması ÇED uygulayıcılarının farklı yöntemler, avantaj ve dezavantajlar konularında yeterli bilgilerinin olamaması Belirsizlikler ve etkilerin kesin olarak ölçülememesi kaygıları, Belirsizlikler ve etkilerin kesin olarak ölçülememesi kaygıları, ÇED uygulayıcılarının kar ş ıt dava durumunda bu yöntemlerin ve sonuçların a ş ırı derecede incelenebilece ğ i konusundaki kaygılar ÇED uygulayıcılarının kar ş ıt dava durumunda bu yöntemlerin ve sonuçların a ş ırı derecede incelenebilece ğ i konusundaki kaygılar

23 YÖNTEM TİPLERİNİN GÖRECELİ KULLANIMI Seçici: Yöntemlerin limitli kullanımı, bu limitler, veri gereksinimi, yöntem hakkında bilgi noksanlı ğ ı ya da yeni yöntemler nedeniyle olabilir. Ortalama: Farklı alanlarda faklı tipteki projeler için kullanım yöntemleridir Yaygın: ÇED uygulanan birçok ülkede yaygın olarak kullanılan yöntemdir.

24 YÖNTEM TİPLERİNE DEĞİŞEN İLGİLER I: Ba ş langıç İ lgisi S: Süren İ lgi

25 ÇED YÖNTEMLERİ VE KULLANIM ALANLARI X: Listelenen kullanım alanları için yöntemlerin kullanımı

26 ÇED RAPORU UCUZ ÇED SONRADAN PAHALIYA MAL OLUR.

27 ÇED RAPORU Karma ş ık ve anla ş ılmaz anlatımları içermemelidir. Karma ş ık ve anla ş ılmaz anlatımları içermemelidir. Dayanakları olan tahminleri içermelidir. Dayanakları olan tahminleri içermelidir. Spesifik, güvenilir ve tarafsız olmalıdır Spesifik, güvenilir ve tarafsız olmalıdır

28 ÇED RAPORU DEĞERLENDİRME FORMATI ÖRNEĞİ : INS. OF ENV. ASSES., UK Dereceler: A: Mükemmel, tamamlanmamı ş çalı ş ma yok. A: Mükemmel, tamamlanmamı ş çalı ş ma yok. B: İ yi, sadece birkaç eksiklik var. B: İ yi, sadece birkaç eksiklik var. C: Önemli ihmaller ve yetersizlikler C: Önemli ihmaller ve yetersizlikler D: Bölümler iyi olu ş turulmu ş ancak bütün içinde eksik de ğ erlendirilmi ş D: Bölümler iyi olu ş turulmu ş ancak bütün içinde eksik de ğ erlendirilmi ş E: Zayıf önemli ihmaller ve yetersizlikler var E: Zayıf önemli ihmaller ve yetersizlikler var F: Çok zayıf, önemli konular zayıf ele alınmı ş ya da hiç de ğ inilmemi ş F: Çok zayıf, önemli konular zayıf ele alınmı ş ya da hiç de ğ inilmemi ş K/E: Kabul edilemez K/E: Kabul edilemez

29 KRİTERLER Planlanan faaliyetin, lokal çevrenin ve temel arazi ko ş ullarının saptanması Planlanan faaliyetin, lokal çevrenin ve temel arazi ko ş ullarının saptanması Planlanan faaliyetin tanımlanması Planlanan faaliyetin tanımlanması Alanın tanımı Alanın tanımı Atıklar Atıklar Temel Arazi koşulları Temel Arazi koşulları Önemli etkilerin tanımlanması ve de ğ erlendirilmesi Önemli etkilerin tanımlanması ve de ğ erlendirilmesi Etki tanımlama Etki tanımlama Etki büyüklüğünün tanımlanması Etki büyüklüğünün tanımlanması Etki öneminin değerlendirilmesi Etki öneminin değerlendirilmesi Alternatifler ve Etki Önleme – Azaltma Alternatifler ve Etki Önleme – Azaltma Alternatifler Alternatifler Etki önleme / azaltma Etki önleme / azaltma Etki önelmenin işlerliği Etki önelmenin işlerliği Sonuçların Bildirimi Sonuçların Bildirimi Sunum Sunum Denge Denge TEKNİK OLMAYAN ÖZET TEKNİK OLMAYAN ÖZET

30 STRATEJİK ÇEVRESEL DEĞERLENDİRME “BÜTÜNCÜL ÇEVRE YÖNET İ M İ (BÇY) SÜREC İ PRAT İ KTE KABUL GÖRMÜ Ş İ Y İ B İ R UYGULAMYKEN SÇD, BÇY İ LKELER İ N İ AMAÇLANAN PLANLAR VE POL İ T İ KALARLA BÜTÜNLE Ş MES İ N İ SA Ğ LAMADA B İ R ARAÇTIR.

31 SÇD

32 DİĞER KONULAR R İ SK ANAL İ Z İ R İ SK ANAL İ Z İ ÜRET İ M SÜREC İ (LIFE – CYCLE) DE Ğ ERLEND İ RMES İ ÜRET İ M SÜREC İ (LIFE – CYCLE) DE Ğ ERLEND İ RMES İ KR İ Z YÖNET İ M İ KR İ Z YÖNET İ M İ

33 BAZI RİSK TİPLERİ Teknik Risk Teknik Risk yangın yangın patlama patlama şimşek şimşek fırtına fırtına taşkın taşkın işletme hatası işletme hatası sabotaj sabotaj Vandalizm Vandalizm Hava kirleticileri Hava kirleticileri Su kirleticileri Su kirleticileri Toprak kirleticileri Toprak kirleticileri Radyasyon Radyasyon Toksik maddeler Toksik maddeler Güvenli olmayan alet ekipman Güvenli olmayan alet ekipman

34 BAZI RİSK TİPLERİ Sosyal Risk Sosyal Risk bir kazanın sosyal sonuçları bir kazanın sosyal sonuçları yetersiz çalışma koşulları yetersiz çalışma koşulları zayıf iş ilişkileri zayıf iş ilişkileri zayıf iş motivasyonu zayıf iş motivasyonu iş güvencesinde kayıp iş güvencesinde kayıp Pazar Riski Pazar Riski olumsuz kamu oyu olumsuz kamu oyu olumsuz tüketici davranışları olumsuz tüketici davranışları iş güzü üzerine olumsuz etkiler iş güzü üzerine olumsuz etkiler Finansal Risk Finansal Risk anlaşma unsurları anlaşma unsurları iflas iflas mali hata mali hata sahtekarlık sahtekarlık hırsızlık hırsızlık materyal zararlanması materyal zararlanması Bireysel kayıplar Bireysel kayıplar

35 Faktörler Risk gönüllü olarak mı alınıyor? Risk gönüllü olarak mı alınıyor? Risk önlenebilir mi? Risk önlenebilir mi? Risk sonuçları nelerdir? Risk sonuçları nelerdir? Kaza olasılı ğ ı nedir? Kaza olasılı ğ ı nedir? Riske atılmayla kazanılacak avantajlar nelerdir? Riske atılmayla kazanılacak avantajlar nelerdir? İ nsanlar riskin farkındalar mı? İ nsanlar riskin farkındalar mı? Sonuçlar önlenebilir mi? Sonuçlar önlenebilir mi?

36 RİSK HESABI R(x) = P(x). D (x) R(x) = Risk P(x) = olasılık D = zarar X= kaza tipi Farklı kazaların toplam risk hesabı: Risk = ∑ P (X) D(X)

37 ÜRETİM SÜRECİ DEĞERLENDİRMESİ (LIFE – CYCLE ASSESMENT) Üretim Süreci Analizi Bir ürün, süreç ya da faaliyetin çevresel yüklerini, enerji ve materyal kullanımı ile çevreye saldı ğ ı atıklarının saptanması ve niceli ğ inin ölçülmesi yoluyla de ğ erlendirmek, Bir ürün, süreç ya da faaliyetin çevresel yüklerini, enerji ve materyal kullanımı ile çevreye saldı ğ ı atıklarının saptanması ve niceli ğ inin ölçülmesi yoluyla de ğ erlendirmek, Bu enerji ve materyal kullanımı ile atıkların çevre üzerine etkilerini de ğ erlendirmek ve Bu enerji ve materyal kullanımı ile atıkların çevre üzerine etkilerini de ğ erlendirmek ve Önlemler geli ş tirmek ve uygulamak Önlemler geli ş tirmek ve uygulamak amaçlarını kapsayan bir süreçtir.

38 KAPSAM Ham madde temini ve i ş lenmesi Ham madde temini ve i ş lenmesi Üretim Üretim Nakliye ve da ğ ıtım Nakliye ve da ğ ıtım Kullanım/yeniden kullanım/onarım/geri dönü ş üm Kullanım/yeniden kullanım/onarım/geri dönü ş üm Sonuç atı ğ ı Sonuç atı ğ ı

39 B İ R ÜRET İ M DE Ğ ERLEND İ RMES İ SONUCU “ÇEVRESEL PROF İ L” OLARAK TANIMLANIR

40 AMAÇLAR Sistemin, tüm kaynak gereksinimi, enerji tüketimi ve çevresel yüklerine ili ş kin kapsamlı bilgi temelini olu ş turmak Sistemin, tüm kaynak gereksinimi, enerji tüketimi ve çevresel yüklerine ili ş kin kapsamlı bilgi temelini olu ş turmak Tüm üretim süreci içerisinde kaynak kullanımında ve emisyon miktarında en büyük azaltmanın nerede yapılabilece ğ ini tanımlamak Tüm üretim süreci içerisinde kaynak kullanımında ve emisyon miktarında en büyük azaltmanın nerede yapılabilece ğ ini tanımlamak Sistem girdi ve çıktılarını, alternatif ürünler, süreçler ya da faaliyetlerle kar ş ıla ş tırmak Sistem girdi ve çıktılarını, alternatif ürünler, süreçler ya da faaliyetlerle kar ş ıla ş tırmak

41 AŞAMALAR Kavramsal a ş ama Kavramsal a ş ama çalışma neden yapılacak? çalışma neden yapılacak? Kime ve nasıl sunulacak? Kime ve nasıl sunulacak? Analiz kapsamı Analiz kapsamı “Sistem sınırı” BE Şİ KTEN MEZARA” “Sistem sınırı” BE Şİ KTEN MEZARA” Envanter Envanter De ğ erlendirme De ğ erlendirme

42 Endüstri Sistemindeki Temel Bileşenler (SETAC 1990).

43 Kullanım/YenidenKullanım/Bakım Onarım AŞAMALARI

44 BİR LIFE CYCLE’IN TEMEL AŞAMALARI (SETAC 1990)

45 KULLANIM / YENİDEN KULLANIM/ BAKIM ONARIM Kullanım: Bir ürünün tüketimi, ekipman operasyonu, Bir ürünün daha sonra kullanımı için depolanması (buzdolabı) gibi. Kullanım: Bir ürünün tüketimi, ekipman operasyonu, Bir ürünün daha sonra kullanımı için depolanması (buzdolabı) gibi. Bakım Onarım: Kullanım alanında ya da ba ş ka alanda Bakım Onarım: Kullanım alanında ya da ba ş ka alanda Yeniden Kullanım: Kullanım alanında Yeniden Kullanım: Kullanım alanında aynı amaçla kullanım aynı amaçla kullanım farklı amaçla kullanım farklı amaçla kullanım Yeniden Kullanım: Ba ş ka alanda Yeniden Kullanım: Ba ş ka alanda bağış bağış geri toplam (süt şişeleri) geri toplam (süt şişeleri) Geri Dönü ş üm: Toplama, sınıflama, i ş leme Geri Dönü ş üm: Toplama, sınıflama, i ş leme

46 ETKİ ANALİZİNDE LIFE CYCLE DEĞERLENDİRMESİNİN YERİ (White et al.)

47 KRİZ YÖNETİMİ (AFET YÖNETİMİ) (FELAKET YÖNETİMİ) Do ğ al Afetler Do ğ al Afetler Çölleşme Çölleşme Kuraklık Kuraklık Taşkınlar Taşkınlar Toprak kaymaları Toprak kaymaları Depremler Depremler Fırtınalar Fırtınalar Tayfun Tayfun Volkanik patlamalar Volkanik patlamalar Orman Yangınları Orman Yangınları İ nsan Aktiviteleri Sonucu İ nsan Aktiviteleri Sonucu Patlamalar Patlamalar Yangınlar Yangınlar Hava, deniz, kara ve demiryolu kazaları Hava, deniz, kara ve demiryolu kazaları Maden kazaları Maden kazaları

48

49 ÖRNEK: Yüzey akı ş ı Yer altı suyu besleniminde dü ş ü ş Toprak ta ş ınımı Tarımda verimlilik dü ş ü ş ü Su kaynaklarında tuzluluk Sedimantasyon Ta ş kın alanı seviyesinde yükselme Mal ve can kaybı

50 ÖZET Çevresel bozunum insan yapımı çevrede ve do ğ al çevrede afet riskini artırır Çevresel bozunum insan yapımı çevrede ve do ğ al çevrede afet riskini artırır Çevresel de ğ i ş iklikler do ğ al afet olu ş umunu te ş vik edebilir, bu durumda tekrar çevresel bozunuma neden olarak gelecekte ba ş ka bir felakete olan hassasiyeti artırır. Çevresel de ğ i ş iklikler do ğ al afet olu ş umunu te ş vik edebilir, bu durumda tekrar çevresel bozunuma neden olarak gelecekte ba ş ka bir felakete olan hassasiyeti artırır. Potansiyel zararları dikkate alan çevre planlama ve yönetim çalı ş maları ekstrem olaylara kar ş ı do ğ anın dayanıklılı ğ ını artırır Potansiyel zararları dikkate alan çevre planlama ve yönetim çalı ş maları ekstrem olaylara kar ş ı do ğ anın dayanıklılı ğ ını artırır Alan kullanım politikaları felaket önlemeyi de kapsamalıdır Alan kullanım politikaları felaket önlemeyi de kapsamalıdır

51 CBS ve UA’nın ÇED Kapsamında Kullanımı CBS’nin ÇED kapsamında kullanılabilece ğ i a ş amalar ş u ş ekilde sıralanabilir 1. Hazırlık Çalı ş maları ve Eleme 2. Kapsam ve Etkilerin Belirlemesi 3. Mevcut çevrenin özelliklerinin belirlenmesi ve projenin ve alanın tanımlanması 4. Etkilerin sayısalla ş tırılması ve tanımlanması, ölçülmesi, de ğ erlendirilmesi 5. Alınacak önlemlerin belirlenmesi 6. Alternatiflerin, çözüm önerilerinin de ğ erlendirilmesi 7. ÇED raporun hazırlanması ve sunumu 8. Karar verme süreci 9. ÇED sonrası, izleme ve denetleme faaliyetleri 10. Proje sonrası analiz Anla ş ılaca ğ ı gibi bu a ş amalar ÇED’in zaten tüm a ş amalarıdır. Kısaca CBS; ÇED’in tüm a ş amalarında kullanılabilir. Uzaktan algılama ise, ÇED’in a ş amaları içerisinde hem mevcut alan kullanımının tespit edilmesi, vejetasyon tipi ve yo ğ unlu ğ unun belirlenmesi gibi konularda veri kayna ğ ı olarak kullanılabilir, hem de faaliyet öncesi, sırasında ve sonrasındaki çevresel etkilerin change detection algoritmaları ile izlenmesi amacıyla da kullanılabilir. Bunların yanı sıra, CBS ve UA yazılımlarındaki görselle ş tirme ve 3 boyutlu modelleme araçları, proje öcesi, sırası ve sonrasındaki çevresel etkilerin görselle ş tirilmesi amacıyla karar verileciler için faaliyetin yapılıp yapılmayaca ğ ına karar verme sürecinde önemli çözümler sunabilirler. Yani bu kapsamda de ğ erlendirdi ğ imizde UA özellikle ÇED sonrası, izleme ve denetleme faaliyetleri açısından önem kazanacaktır. Bundan sonraki slaytlarda ÇED a ş amalarında CBS’nin ve UA’nın önem kazandı ğ ı konular verilecek ve sonrasında örneklenecektir.

52 Genel anlamda CBS Sistemleri ÇED kapsamında; Harita, tablo, rapor, grafik ve görüntü entegrasyonunda Harita, tablo, rapor, grafik ve görüntü entegrasyonunda Çalı ş mada kullanılan tüm verilerin depolanması, analiz ve entegrasyonunda Çalı ş mada kullanılan tüm verilerin depolanması, analiz ve entegrasyonunda Karar verme sürecinde sorgulama ve analiz yapma özellikleriyle do ğ ru kararların verilmesinde Karar verme sürecinde sorgulama ve analiz yapma özellikleriyle do ğ ru kararların verilmesinde Geli ş mi ş etiketleme ve yüksek kalitede harita kompozisyonu ile ÇED raporunun hazırlanmasında Geli ş mi ş etiketleme ve yüksek kalitede harita kompozisyonu ile ÇED raporunun hazırlanmasında Co ğ rafi verilere resim, video ya da web sayfası linkleyebilme özelli ğ i, buffer, merge, dissolve, union, clip gibi özellikleri ile geli ş mi ş mekansal analizler yapmada Co ğ rafi verilere resim, video ya da web sayfası linkleyebilme özelli ğ i, buffer, merge, dissolve, union, clip gibi özellikleri ile geli ş mi ş mekansal analizler yapmada Toplanan verinin gerekti ğ i durumda güncellenerek güncel tutulmasında Toplanan verinin gerekti ğ i durumda güncellenerek güncel tutulmasında ÇED kapsamında kullanılacak verilerin üretilmesinde ÇED kapsamında kullanılacak verilerin üretilmesinde 3 boyutlu analiz özellikleri ve görselle ş tirme araçlarıyla mevcut durumun ve etkilerin görselle ş tirilemesinde 3 boyutlu analiz özellikleri ve görselle ş tirme araçlarıyla mevcut durumun ve etkilerin görselle ş tirilemesindekullanılabilir. CBS ve UA’nın ÇED Kapsamında Kullanımı


"Etki Değerlendirme, Risk Analizi, SÇD ve Üretim Süreci Değerlendirmesi (LCA) PROF.DR.ALPER ÇABUK." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları