Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2 Doç. Dr. Mehmet TEKŞAM Radyoloji A.B.D.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2 Doç. Dr. Mehmet TEKŞAM Radyoloji A.B.D."— Sunum transkripti:

1 TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2 Doç. Dr. Mehmet TEKŞAM Radyoloji A.B.D

2 X-Işınları ve Gamma Işınlarının Madde ile Etkileşimi Fotoelektrik olay Fotoelektrik olay Compton Saçılması Compton Saçılması Çift Oluşumu Çift Oluşumu Thomson Saçılması Thomson Saçılması

3 Fotoelektrik Olay Fotonlar atomun elektronları ile çarpışır Fotonlar atomun elektronları ile çarpışır Foton enejisinin tamamını elektronlara aktarır Foton enejisinin tamamını elektronlara aktarır Fotonun enerjisi elektronu atomun yörüngesinden uzaklaştıracak kadar yeterli ise elektron atomdan kopartılır ve atom iyonize olur (iyonizasyon) Fotonun enerjisi elektronu atomun yörüngesinden uzaklaştıracak kadar yeterli ise elektron atomdan kopartılır ve atom iyonize olur (iyonizasyon)

4 Fotoelektrik Olay

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15 Compton Saçılması Foton atomun elektronları ile çarpışır Foton atomun elektronları ile çarpışır Foton enerjisinin bir kısmını elektrona aktarır Foton enerjisinin bir kısmını elektrona aktarır Fotonun geriye kalan enerjisi düşük enerjili foton olarak yayılır Fotonun geriye kalan enerjisi düşük enerjili foton olarak yayılır Düşük enerjili foton orijinal fotonun yönünden farklı yöne gider (yönü değişmiştir) Düşük enerjili foton orijinal fotonun yönünden farklı yöne gider (yönü değişmiştir)

16 Compton Saçılması

17

18

19

20

21

22 Çift Oluşumu Fotonlar nükleer alanın varlığında kaybolurlar, tüm enerjilerini ayrıldıkları elektron ve pozitif elektrona (pozitron) aktarırlar Fotonlar nükleer alanın varlığında kaybolurlar, tüm enerjilerini ayrıldıkları elektron ve pozitif elektrona (pozitron) aktarırlar Pozitron bir elektronla birleşir ve kaybolur Pozitron bir elektronla birleşir ve kaybolur Bunu yapabilmesi için gelen fotonun enerjisi 1.02 MeV’un üzerinde olması gerekli Bunu yapabilmesi için gelen fotonun enerjisi 1.02 MeV’un üzerinde olması gerekli

23 Çift Oluşumu

24

25 Thomson Saçılması 10KeV’un altındaki düşük enerjili X-ışını fotonları atomun çekirdeğinin çekim etkisi ile enerji kaybı göstermeksizin yön değiştirir.X-ışını yalnızca yön değiştirmiştir. 10KeV’un altındaki düşük enerjili X-ışını fotonları atomun çekirdeğinin çekim etkisi ile enerji kaybı göstermeksizin yön değiştirir.X-ışını yalnızca yön değiştirmiştir.

26 Thomson Saçılması

27 Nötronlar Nükleer reaksiyon sonrası oluşur Nükleer reaksiyon sonrası oluşur Termal; enerjileri <0.025 eV Termal; enerjileri <0.025 eV Orta; 0.5 eV -1 keV Orta; 0.5 eV -1 keV Hızlı; 10 keV-1 MeV Hızlı; 10 keV-1 MeV Relativistik; > 10 MeV Relativistik; > 10 MeV

28 Nötronlar Doğada madde ile etkileşimi sekonder.Enerjisini atomun çekirdeğine aktarır ve ortamda iyonizasyona neden olur Doğada madde ile etkileşimi sekonder.Enerjisini atomun çekirdeğine aktarır ve ortamda iyonizasyona neden olur Dışarıdan insana çok zararlı Dışarıdan insana çok zararlı Yüksüz olduğu için uzak mesafelere gidebilir Yüksüz olduğu için uzak mesafelere gidebilir Hızlı nötronlar yavaş olanlarda daha zararlı Hızlı nötronlar yavaş olanlarda daha zararlı Bazı maddelerde termal nötronların yakalanması gamma ışınlarına neden olabilir Bazı maddelerde termal nötronların yakalanması gamma ışınlarına neden olabilir

29 Radyasyon Birimleri ICRU - International Commission on Radiological Units and Measurements. ICRU - International Commission on Radiological Units and Measurements. Radyoaktivite Şiddet Birimi Radyoaktivite Şiddet Birimi Işınlama Birimi Işınlama Birimi Fiziki Doz Birimi Fiziki Doz Birimi Biyolojik Doz Birimi Biyolojik Doz Birimi Radyasyon Enerjisi Birimi Radyasyon Enerjisi Birimi

30 Radyoaktivite Şiddet Birimi Radyoaktivite Şiddet Birimi Bekerel:Saniyede 1 çekirdeğin parçalandığı bir maddede radyoaktivitenin şiddeti 1 bekerel (Bq) Bekerel:Saniyede 1 çekirdeğin parçalandığı bir maddede radyoaktivitenin şiddeti 1 bekerel (Bq) Eski birim:Curie (Ci) Eski birim:Curie (Ci) Radyasyon Birimleri

31 Işınlama (ekspojur) Birimi Işınlama (ekspojur) Birimi Coulomb/kg:NŞA’da 1 kg hava içinde 1 coulomb’luk elektrik yüküne eşdeğer iyon çifti oluşturan X- yada gamma ışını miktarı Coulomb/kg:NŞA’da 1 kg hava içinde 1 coulomb’luk elektrik yüküne eşdeğer iyon çifti oluşturan X- yada gamma ışını miktarı Eski birim:Röntgen:NŞA’da 1 cm3 havada 1 elektrostatik yük birimi oluşturan X- yada gamma ışını miktarı 1 röntgen Eski birim:Röntgen:NŞA’da 1 cm3 havada 1 elektrostatik yük birimi oluşturan X- yada gamma ışını miktarı 1 röntgen Radyasyon Birimleri

32 Fiziki Doz Birimi Fiziki Doz Birimi X-ışınlarının enerjisi hastanın vücudunda, oluşan iyonizasyon nedeniyle depolanır. X-ışınlarının enerjisi hastanın vücudunda, oluşan iyonizasyon nedeniyle depolanır. Radyasyon ekspojuruna bağlı olarak bu enerji depolanmasına radyasyon absorbsiyon dozu adı verilir. Radyasyon ekspojuruna bağlı olarak bu enerji depolanmasına radyasyon absorbsiyon dozu adı verilir. Gray (Gy):Bir ışınlama esnasında ortama 1 Joule (J)/kg enerji aktaran radyasyon dozu. Gray (Gy):Bir ışınlama esnasında ortama 1 Joule (J)/kg enerji aktaran radyasyon dozu. Eski birim Rad:Bir ışınlama esnasında ışınlanan maddenin 1 gramının abzorbe ettiği enerji 100 erg olduğunda alınan doz. Eski birim Rad:Bir ışınlama esnasında ışınlanan maddenin 1 gramının abzorbe ettiği enerji 100 erg olduğunda alınan doz. Radyasyon Birimleri

33 Biyolojik Doz (Eşdeğer doz) Birimi Biyolojik Doz (Eşdeğer doz) Birimi Radyasyonun canlı dokularda soğurulan miktarını ifade etmek için kullanılır Radyasyonun canlı dokularda soğurulan miktarını ifade etmek için kullanılır Eşdeğer Doz = Radyasyon fiziki doz birimi x Kalite Faktörü Eşdeğer Doz = Radyasyon fiziki doz birimi x Kalite Faktörü Sievert (Sv):Gray x Kalite Faktörü Sievert (Sv):Gray x Kalite Faktörü KF: X-ışını,Gamma Işını için “1” KF: X-ışını,Gamma Işını için “1” 1 Sv=1 Joule/kg 1 Sv=1 Joule/kg Eski birim REM: Rad x KF Eski birim REM: Rad x KF 1 Sv=100 rem 1 Sv=100 rem Radyasyon Birimleri

34 Tanısal radyoloji pratiğinde, kalite faktörü 1 olarak kabul edildiğinden, radyasyon dozu birimi ile eşdeğer doz birimi aynıdır. Tanısal radyoloji pratiğinde, kalite faktörü 1 olarak kabul edildiğinden, radyasyon dozu birimi ile eşdeğer doz birimi aynıdır. Tanısal dozlardaki x-ışını için 1 röntgenlik yumuşak doku ekspojuru, vücutta 1 rad’lık doz ve 1 reml’ik eşdeğer doz oluşturur. Tanısal dozlardaki x-ışını için 1 röntgenlik yumuşak doku ekspojuru, vücutta 1 rad’lık doz ve 1 reml’ik eşdeğer doz oluşturur. Röntgen tanıda, Röntgen, RAD ve REM değerleri oldukça yüksek rakamlar oluşturduğundan bu birimlerden 1000 kat az olan miliröntgen, milirad ve milirem birimleri kullanılır Röntgen tanıda, Röntgen, RAD ve REM değerleri oldukça yüksek rakamlar oluşturduğundan bu birimlerden 1000 kat az olan miliröntgen, milirad ve milirem birimleri kullanılır Radyasyon Birimleri

35 Radyasyon Enerjisi Birimi Radyasyon Enerjisi Birimi Bir elektronun vakum içerisinde ve 1 voltluk potansiyel farkına sahip bir elektriksel alanın etkisi ile hızlandırıldığında kazandığı kinetik enerji. Bir elektronun vakum içerisinde ve 1 voltluk potansiyel farkına sahip bir elektriksel alanın etkisi ile hızlandırıldığında kazandığı kinetik enerji. Birimi eV. Birimi eV. Radyasyon Birimleri

36 İYONİZE RADYASYONUN ÖLÇÜLMESİ İnsan tarafından alınan iyonize edici radyasyon enerji miktarı veya dozu, SI de Gray (Gy) olarak tanımlanır. Bir Gray, SI de her bir kg’lık kütle tarafından biriktirilen-soğurulan bir joule’lük enerjidir. İnsan tarafından alınan iyonize edici radyasyon enerji miktarı veya dozu, SI de Gray (Gy) olarak tanımlanır. Bir Gray, SI de her bir kg’lık kütle tarafından biriktirilen-soğurulan bir joule’lük enerjidir. 1 Gy = 1 J /kg = 1 m 2.sn -2 = 100 rad Ancak farklı tip radyasyonun bir graylık etkimesi aynı biyolojik etki üretmez. Örneğin bir graylık alfa ışıması, bir graylık beta ışımasından daha büyük etki yaratır. Ancak farklı tip radyasyonun bir graylık etkimesi aynı biyolojik etki üretmez. Örneğin bir graylık alfa ışıması, bir graylık beta ışımasından daha büyük etki yaratır. Dolayısıyla ışımaların biyolojik etkisi için Sievert(Sv) diye anılan bir effektif doz birimi tanımlaması yapılmıştır. Binde birine milisievert (mSV) denir. (1 Sv = 100 rem) 1000 mrem = 1 rem = 0.01 Gy dir

37 1- GAZLI DEDEKTÖRLER: Alfa, Beta duyarlığı fazla, gama duyarlığı azdır. Yüksek sayım hızı alınmaz. Yüklerin deşarjı sırasında detektöre giren başka ışınlar sayılamaz. Yani ikinci sayım belli bir süre sonra yapılmaktadır. Sayıcının yeniden sayım yapabilme durumunu kazanması için gereken süreye ÖLÜ ZAMAN denir.

38 2- SİNTİLASYON DEDEKTÖRLERİ A)SOLID SİNTİLASYON ARACI: Kiristal, fotoelektrik, compton ve çift teşekkül gibi karşılıklı etkileşme sonucunda gama ışınımlarından soğurduğu enerjiyi görünür ışık haline çevirir. B)LİKİD SİNTİLASYON ARACI: Kullanılma amaçlarına göre değişik fosfor çözeltilerle sintilasyonlu gözlem aygıtı üretilir.

39 DETEKTÖRLERİN KIYASLANMASI Gazlı:Sintilasyonlu: Duyar HacımHava veya soy gazKatı kristal (NaI) ve sıvı fosfor Ölçtüğü ışımaAlfa, beta, gama Beta duyarlığı yüksek, gamaya az, Beta, gama, Gama duyarlığı yüksek Diğer özellikleriSınırlı sayım hızı, ölü zamanı büyük, basit yapıda ve portatif, personellerin radyasyon korumasında kullanılır Yüksek sayım hzı, ölü zamanı küçük, enerjiyi ölçer, in vivo ve in vitro radyasyon ölçümü yapabilir.

40 RADYASYON VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİM Canlılar çevresinden oldukça anlamlı düzeyde iyonize edici ışıma alırlar. Yine tıp ve diş hekimliğinde kullanılan X-ışımalarından korunma bir sağlık sorunudur. Aynı şekilde teşhis ve tedavide kullanılan ışımalarda sağlığımızı ayrıca tehdit eder. Yine soluduğumuz havada bulunan radon yüzünden de bir miktar ışımaya maruz kalmaktayız.

41 RADYASYONDAN TEMEL KORUNMA YÖNTEMLERİ ZAMAN ENGEL ENGEL UZAKLIK UZAKLIK

42 RADYASYONDAN TEMEL KORUNMA YÖNTEMLERİ ZAMAN: Radyasyona maruz kalan kişinin kaynakla karşı karşıya kaldığı süredir. Bu süre içinde maruz kalınan ışınım şiddeti genel olarak saatte miliröntgen olarak ifade edilir. ZAMAN: Radyasyona maruz kalan kişinin kaynakla karşı karşıya kaldığı süredir. Bu süre içinde maruz kalınan ışınım şiddeti genel olarak saatte miliröntgen olarak ifade edilir. UZAKLIK: Radyasyon şiddeti uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak azalmaktadır. Örneğin aynı kaynaktan 4 m uzakta olan bir kişi, 2 m uzakta olandan 1/4 kadar şiddette radyasyona maruz kalmaktadır. Bunu formülüze edecek olursak: I : şiddet, R : uzaklık olmak üzere, UZAKLIK: Radyasyon şiddeti uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak azalmaktadır. Örneğin aynı kaynaktan 4 m uzakta olan bir kişi, 2 m uzakta olandan 1/4 kadar şiddette radyasyona maruz kalmaktadır. Bunu formülüze edecek olursak: I : şiddet, R : uzaklık olmak üzere, I 1. R 1 2 = I 2. R 2 2 dır.

43 KAYNAĞA OLAN UZAKLIK 2 metrede etkileşim 4 metrede etkileşim

44 ENGEL OLUŞTURMA Kurşun, beton ve su radyasyona karşı oldukça iyi koruma ve şiddette azalmayı sağlamaktadır. Bu nedenle radyasyonla yapılan uygulama ve çalışmalarda bu engeller kullanılmaktadır. Kurşun, beton ve su radyasyona karşı oldukça iyi koruma ve şiddette azalmayı sağlamaktadır. Bu nedenle radyasyonla yapılan uygulama ve çalışmalarda bu engeller kullanılmaktadır. Radyasyon şiddetindeki azalma exponansiyeldir. Radyasyon şiddetindeki azalma exponansiyeldir. I 2 = I 1. e -µx Burada µ : lineer soğurma katsayısı, I 2 = I 1. e -µx Burada µ : lineer soğurma katsayısı, x : kalınlık miktarıdır. x : kalınlık miktarıdır. Engel oluşturuken, Radyasyon şiddetini yarıya indiren kalınlık Yarı Tabaka Kalınlığı (YTK), veya Onda Bir Tabaka Kalınlığı (OTK) kullanılmaktadır. Engel oluşturuken, Radyasyon şiddetini yarıya indiren kalınlık Yarı Tabaka Kalınlığı (YTK), veya Onda Bir Tabaka Kalınlığı (OTK) kullanılmaktadır. 0,693 2,303 0,693 2,303 YTK = OTK = µ µ µ µ

45 ÖRNEK: Bir radyoizotop labaruatuarında çalışan bir kişi 200 mCi I-131, 100mCi Au- 198 ve 10 mCi Na-24 radyoizotopları ile haftada bir saatlik sürede ve 40 cm lik çalışma uzaklığında alacağı toplam dozu hesaplayalım. ÖRNEK: Bir radyoizotop labaruatuarında çalışan bir kişi 200 mCi I-131, 100mCi Au- 198 ve 10 mCi Na-24 radyoizotopları ile haftada bir saatlik sürede ve 40 cm lik çalışma uzaklığında alacağı toplam dozu hesaplayalım. (Doz faktörleri: I-131 için 2,18, Au-198 için 2,35, Na-24 için de 18,4 dür) İyot için: D = (2,18 x 200) / (40) 2 = 0,273 rem = 273 mrem olur, İyot için: D = (2,18 x 200) / (40) 2 = 0,273 rem = 273 mrem olur, Altın için : D = (2,35 x 100) / (40) 2 = 0,147 rem = 147 mrem Altın için : D = (2,35 x 100) / (40) 2 = 0,147 rem = 147 mrem Sodyum için : D = (18,4 x 10) / (40) 2 = 0,115 rem = 115 mrem bulunur. Sodyum için : D = (18,4 x 10) / (40) 2 = 0,115 rem = 115 mrem bulunur. Toplam doz miktarıda: D = = 535 mrem dir. Bu değerde izin verilen dozun 5 katına eşittir. Toplam doz miktarıda: D = = 535 mrem dir. Bu değerde izin verilen dozun 5 katına eşittir. 0,3 cm lik kurşun tabakanın gelen dozu yarıya indirdiği bilindiğinden, I için, 3 x 0,3 = 0,9 cm, kurşunla doz miktarı: 34 mrem I için, 3 x 0,3 = 0,9 cm, kurşunla doz miktarı: 34 mrem Au için, 4 x 0,3 = 1,2 cm kurşunla doz miktarı: 10 mrem Au için, 4 x 0,3 = 1,2 cm kurşunla doz miktarı: 10 mrem Na için de, 3 x 0.3 = 0,9 cm lik kurşunla doz miktarını: 15 mrem olabilir Na için de, 3 x 0.3 = 0,9 cm lik kurşunla doz miktarını: 15 mrem olabilir SONUÇTA maruz kalınan doz miktarı: = 59 mrem olacaktır.

46 KORUNMA STANDARTLARI Uluslararası Radyolojik Korunma Komisyonu (ICRP) tarafından önerilen temel radyasyon korunma standartları: 1- Mesleği gereği radyasyonla çalışanlar için bütün vücudun ışınlanma doz limitleri: 50 mSv/yılveya 5 rem/yıl 1 mSv/haftaveya 100 mrem/hafta 0,2 mSv/günveya 20 mrem/gün 0,2 mSv/günveya 20 mrem/gün 2- Halk için bütün vücudun ışınlanma doz limitleri: 5 mSv/yıl veya 0,5 rem/yıl 5 mSv/yıl veya 0,5 rem/yıl

47 Işınlama(rem)Sağlığımıza etkisiSüre 5 -10Kanda kimyasal değişimsaatlerce 50Mide bulantısı“ 55Bitkinlik“ 70Kusma“ 75Saç dökülmesi2-3 hafta 90Diare“ 100Kanamalar“ 400Ölümcül doz (ÖLÜM)2 ay içinde 1000Bağırsak çeperinde hasar İç kanamalar ÖLÜM1- 2 haftada 2000MSS nin hasarlanmasıDakikalar Bilinç kaybıİçinde ÖLÜMÖlüm

48 RADYASYON ETKİMESİ, EXİTASYON VE İYONİZASYON Enerji taşıyan bir radyasyon dalgasının herhangi bir atomun elektronuna vereceği enerji miktarına göre olası durumları inceleyecek olursak: 1- Elektrona yüklenen enerji miktarı az ise, elektron kendisini çekirdeğe bağlayan kuvveti yenemez ve atomdan kopamaz, sadece yörüngesini biraz daha büyütebilir, bir üst yörüngeye geçer. 1- Elektrona yüklenen enerji miktarı az ise, elektron kendisini çekirdeğe bağlayan kuvveti yenemez ve atomdan kopamaz, sadece yörüngesini biraz daha büyütebilir, bir üst yörüngeye geçer. Bu elektrona bekar elektron denir. 2- Veya elektron, söz konusu enerji yüklemesi ile atomdan tamamen koparsa, atom İYONLAŞMIŞ demektir. Yani artık bir elektronu eksik olup, (+) yüklü bir yapı haline dönüşmüştür. 2- Veya elektron, söz konusu enerji yüklemesi ile atomdan tamamen koparsa, atom İYONLAŞMIŞ demektir. Yani artık bir elektronu eksik olup, (+) yüklü bir yapı haline dönüşmüştür. Atomdan kopan ve yüksek bir hız kazanan elektronlar ortamda ilerlerken bir bilardo topu gibi diğer elektronlara çarpa çarpa enerjisini kaybeder. Bu çarpışmalar sonucu daha birçok elektron da yörüngelerinden koparak radyasyonun indirekt etkisi ile yeni birçok İYONLAŞMIŞ ATOMLAR’ın ortaya çıkmasına neden olurlar. Bu çarpmalar sırasında elektronlar, moleküllerin değişik atomlarını bağlayan elektronlara çarpmış ve onların kopmalarına neden olmuşsa, çift elektron yapılı organik molekül o yerde hemen ikiye ayrılır. Böylece o molekül veya sistemin tümü inaktif hale geçebilir.

49 Örneğin, su molekülüne bu enerji yüklü elektron çarpınca, bağlayıcı elektronlardan biri dışarı çıkabilir ve su molekülü parçalanarak bir hidrojen (H + ) iyonu ve bir hidroksil ( 0 OH) RADİKALİ meydana gelir. Örneğin, su molekülüne bu enerji yüklü elektron çarpınca, bağlayıcı elektronlardan biri dışarı çıkabilir ve su molekülü parçalanarak bir hidrojen (H + ) iyonu ve bir hidroksil ( 0 OH) RADİKALİ meydana gelir. Veya radyasyon nedeni ile enerji yüklü elektron çarpması ile dışarı çıkan suya ait elektron başka bir su molekülü tarafından da tutulabilir. Negatif yüklü hale gelen su molekülü bu kez de bir hidrojen ( 0 H) RADİKALİ ve bir hidroksil (OH - ) iyonu şeklinde iki parçaya bölünebilir. Hidrojen radikalinden ara reaksiyonlar sonucu sırasıyla hidrojen peroksit (H 2 O 2 - ) ve hidroksil ( 0 OH) oluşur. Hidrojen peroksit hücre için toksikdir ve hücrenin ölümüne sebep olur. Bu oluşumlar sırasında ortaya çıkan radikaller birer organik molekül daha parçalarlar.

50 Sonuç olarak, enerji yüklü bir fotonun su molekülüne çarpması sonucu, indirekt yoldan 4 organik molekül parçalanmış olur. Sonuç olarak, enerji yüklü bir fotonun su molekülüne çarpması sonucu, indirekt yoldan 4 organik molekül parçalanmış olur. Yapılan çalışmalar, bir organik ortamda oksijenin olmaması veya az olması halinde, radyasyon etkimesi sonucu ortaya çıkan indirekt yollarla, oksijenli ortama göre yarısı kadar organik molekülün parçalandığı bulunmuştur (antioksidanların kullanılmasına yol açtı). Ayrıca indirekt etkinin, fiziko-kimyasal evrede durdurabilme veya zayıflatabilme olanağı vardır. Çünkü aynı enerjiyi biyomoleküle gitmeden bir başka moleküle bağlamak olasıdır. Bu eylem, radyasyona karşı koruma amaçlı maddelerin etkinliğini içerir. Ayrıca indirekt etkinin, fiziko-kimyasal evrede durdurabilme veya zayıflatabilme olanağı vardır. Çünkü aynı enerjiyi biyomoleküle gitmeden bir başka moleküle bağlamak olasıdır. Bu eylem, radyasyona karşı koruma amaçlı maddelerin etkinliğini içerir. Bu konuda yapılan araştırmalar, glikoz, sistein ve sisteamin gibi indirgemeye neden olan maddelerin, serbest radikallerle birleşerek onları inaktif (etkisiz) hale getirmek suretiyle biyomolekülleri koruyucu hale dönüştüklerini ortaya çıkarmıştır.

51 HÜCRESEL DÜZEYDE ETKİME Dört ana evreden oluşan bu olaylar arasında kesin sınırlar yoktur. Öyle ki bazı olaylar fizikokimyasal evrede iken bazı olaylar kimyasal evreye geçmiş olabilir. Bu olaylar: I- FİZİKSEL EVRE: ( ile sn içinde oluşur) Işımanın hücrenin bir atomu veya molekülü ile etkileşmesi sonucu enerjisinin biyomoleküllerce soğurulması ile iyonlaşmanın ve uyarılmanın meydana gelmesi. II- FİZİKO KİMYASAL EVRE: ( sn içinde oluşur) Bu iyonlaşma sonucu hücre içinde yeni ürünler oluşur. Örneğin hücredeki makromoleküllerde birinci kırılma oluşur ve hücredeki suyun ışıma ile etkileşmesi sonucu kimyasal yönden son derece aktif yüksüz radikaller oluşabilir. III- KİMYASAL EVRE: ( sn içinde oluşur) Bu radikaller arasında veya radikallerle hücre molekülleri arasında ısı, basıç ve oksijen miktarı gibi çevresel etkiler yardımıyla çeşitli kimyasal reaksiyonlar oluşur. IV- BİYOLOJİK EVRE: ( 1 sn ile 40 sene içinde oluşur) Hücrede oluşan zarar sonucu ışımanın dozuna, dozun verilme hızına, LET’in (ışımanın türü ve enerjisine), dozun dokularda dağılımına ve dokuların ışımaya karşı duyarlılığına bağlı olacak şekilde biyolojik etkimeler ortaya çıkar.

52 Radyasyonun Biyolojik Etkileri Fiziksel olaylar ATOM DÜZEYİNDE (iyonlaşma, uyarma) Fizikokimyasal olaylar MOLEKÜL DÜZEYİNDE (Radikallerin oluşumu) Direkt ve indirekt etki HÜCRE DÜZEYİNDE (Hücresel zarar) Somatik Hücreler Germ Hücreleri Somatik etki ORGAN DÜZEYİNDE Akut etkiKronik etki LösemiKanser Genetik etki (Mutasyon) (Mutasyon) Eşik doz (50 rem)Eşik doz yok (Rastgele olmayan etki)(Rastgele etki)

53 İNSAN DOKU VE ORGANLARININ RADYASYONA KARŞI DUYARLIĞI YÜKSEKNORMALDÜŞÜK Kemik iliği Meme Tiroid (çocuklarda) Akciğerler Mide Overler Kolon Deri Beyin Kemik Uterus Böbrek Özafagus Karaciğer

54 Radyasyonun zararlı etkisine karşı oluşan duyarlık, bazı insanlarda da faklıdır. Bireysel duyarlığı içeren bu faktörler: YAŞ: Genelde çocuklar, yetişkinler göre daha büyük risk altındadır. Kadınlarda 20 yaşın altında radyasyona maruz kalıdığında daha fazla kanser oluşum riski vardır ve mepozdan sonra ise en azdır. Yine çocuklar tiroid kanserinde, büyüklere nazaran daha fazla risk altındadır. YAŞ: Genelde çocuklar, yetişkinler göre daha büyük risk altındadır. Kadınlarda 20 yaşın altında radyasyona maruz kalıdığında daha fazla kanser oluşum riski vardır ve mepozdan sonra ise en azdır. Yine çocuklar tiroid kanserinde, büyüklere nazaran daha fazla risk altındadır. CİNS: Kadınlarda radyasyon nedeni ile göğüs ve yumurtalık kanseri oluşma riski büyüktür, ama erkeklerde aynı risk göğüs ve prostat için ortaya konulamamıştır. Erkeklerde de kadınlara göre daha fazla tiroid kanseri olma riski vardır. CİNS: Kadınlarda radyasyon nedeni ile göğüs ve yumurtalık kanseri oluşma riski büyüktür, ama erkeklerde aynı risk göğüs ve prostat için ortaya konulamamıştır. Erkeklerde de kadınlara göre daha fazla tiroid kanseri olma riski vardır. DİĞER IŞIMALAR: Yeraltında çalışan madencilerde radondan dolayı akciğer kanseri olma riski artmaktadır ve bunlar sigara da içiyorsa risk çok daha büyük olmaktadır. Güneşten gelen UV ve X-ışının kullanımı nedeni ile deri kanserleri olmaktadır. DİĞER IŞIMALAR: Yeraltında çalışan madencilerde radondan dolayı akciğer kanseri olma riski artmaktadır ve bunlar sigara da içiyorsa risk çok daha büyük olmaktadır. Güneşten gelen UV ve X-ışının kullanımı nedeni ile deri kanserleri olmaktadır. GENETİK FAKTÖRLER: Özellikle radyoterapi sırasında, bireysel genetik hastalığı olanlarda radyasyona karşı duyarlık artmaktdır. Örneğin, çocuklarda retina kanserinin radyasyonla tedavisi sırasında ve sonrasında kemik iliği kanseri olma riski artmaktadır. GENETİK FAKTÖRLER: Özellikle radyoterapi sırasında, bireysel genetik hastalığı olanlarda radyasyona karşı duyarlık artmaktdır. Örneğin, çocuklarda retina kanserinin radyasyonla tedavisi sırasında ve sonrasında kemik iliği kanseri olma riski artmaktadır.

55 RADYASYON KAZALARI, TANI VE TEDAVİLERİ Radyolojik kaza, kişilerin veya çevrenin, beklenmedik bir zamanda aşırı dozda radyoaktif madde ile ışınlanmasıdır. Nisan 1986 da koruyucu zırha sahip olayan Çernobil Nükleer santralinde buhar patlaması sonucu, aşırı radyasyon ışımasına maruz kalan 237 kişiden 134 ünde Akut Radyasyon Sendromu (ARS) oluştu ve bunların 28 inde radyasyon yanıkları sonucu ölüm oluştu. Eylül 1987’de, Brezilya, Goiania’da terkedilmis bir teleterapi aygıtında bulunan zırhlanmıs 137 Cs kaynağı (50,9 TBq) koruyucu muhafazasından çıkartılarak kaynak etrafındaki zırh parçalandı. Kazazedelerden 4 kisi öldü, 28 kiside lokal radyasyon hasarları gelisti. 249 kiside radyoaktif bulasma belirlendi, bunlardan 129’unda hem iç hem dıs kontaminasyon-bulasma söz konusuydu 1989 San Salvador, El Salvador’da endüstriyel sterilizasyon ünitesinde bir radyolojik kaza meydana geldi. Kaza 60 Co kaynağının açık pozisyonda takılı kalmasıyla gerçeklesti. Üç isçi yüksek radyasyon dozlarına maruz kaldı ve ARS gelisti. Özel tedavi ile akut etkiler sınırlandırıldı. Yine de bacakları çok ciddi hasar gören iki isçinin bacakları nerede ise tamamen kesilmek zorunda kaldı. En çok ışınlanan kişi 6 ay sonra öldü, ölümün residüel akciğer hasarı ve diger hasarların katkısına bağlı oldugu düşünüldü.

56 Uygulama Alanı Kaynak, Radyonüklid Işınlanan Vücut Kısmı Hasar Gören kişi 1 Endüstri Sterilizasyon Radyografi Ölçüm sistem Co- 60, Cs-137 Ir-192, Cs-137 Eller, tüm vücut Eller, diğer kısımlar 1 – 3 1 – Tıp Tanı Tedavi X ışını üreteçleri Co-60, Cs-137 Hızlandırıcılar Eller ve yüz Tüm vücut, eller, diğer kısımlar 1 – AraştırmaReaktörleri de içeren geniş spektrumdaki kaynaklar Eller, yüz ve diğer kısımlar Kullanılmış kaynaklar Co-60, Cs-137 Ve diğerleri Eller, diğer kısımlar Nükleer Reaktörler Cs-137, Sr-90 I-131, Pu-210 Tüm vücut, Tiroid bezi Akciğer

57 Bir kaza oluşumu sonucu, erken safhalarındaki en önemli ışınlanma yolları şöyle sıralanabilir: 1- Radyoaktif kaynak, nükleer tesisten ve salınan herhangi bir radyoaktif maddeden kaynaklanan direkt (dogrudan) radyasyon, 2- Hava ile taşınan radyoaktif maddelerin (uçucular, aerosoller, partiküller), solunmasından, 3- Radyoaktif maddelerin toprakta veya yüzeyde birikimi nedeni ile dogrudan radyasyon ışınlanmalarından, 4- Cilt ve giysilere bulaşan radyoaktif maddelerden kaynaklanır.

58 20 ila 30 Gy arasında bir doza maruz kalmış bir işçinin ellerinde meydana gelen yanık ve su kabarcıkları.

59 5 – 10 Gy lik, Ir-192 radyoaktif kaynağını iş önlüğünün cebinde 2 saat taşıyan bir işçinin, göğsünün ön ve sağ tarafında ışınlanmadan 5 ve 11 gün sonra oluşan kızarıklıklar

60 20 ile 30 Gy lik ışımaya maruz kalan işçinin, 21 gün sonra, ışınlanan bölgesinde meydana gelen deri dökülmesi

61 Lokal ışınlanmanın şiddetini değerlendirmek için iki tanısal işlem kullanılabilir: Bunlar termal ve radyoizotopik yöntemlerdir. Her iki yöntem de, ısınlanmıs ve ışınlanmamış bölgeler birbiriyle karşılaştırıldığından son derece güvenilirdir. Termografi herhangi bir hasarı tanımak ve derecesini tayin etmekte kullanılabilir. Özellikle klinik bulguların belirgin olmadıgı erken ve gizli-latent- dönemlerde lokal radyasyon hasarlarının tanınmasında faydalı ve hassas bir tekniktir. İlave olarak hem kontak termografi, hem de infrared teletermovision faydalıdır. İkinci teknik, özellikle el ve kolların etkilendigi kısmi vücut ısınlanmasının tanısında muhtemelen daha üstün olmakla beraber oldukça pahalıdır. Termografi herhangi bir hasarı tanımak ve derecesini tayin etmekte kullanılabilir. Özellikle klinik bulguların belirgin olmadıgı erken ve gizli-latent- dönemlerde lokal radyasyon hasarlarının tanınmasında faydalı ve hassas bir tekniktir. İlave olarak hem kontak termografi, hem de infrared teletermovision faydalıdır. İkinci teknik, özellikle el ve kolların etkilendigi kısmi vücut ısınlanmasının tanısında muhtemelen daha üstün olmakla beraber oldukça pahalıdır. Radyoizotopik yöntemde, 99 Tm perteknatın damar içine enjeksiyonunu takiben dagılımı bir sintilasyon kamerası ile izlenerek, vücudun bir kısmında veya organlardaki kan dolasımı kaydedilebilir. Radyoizotopik yöntemde, 99 Tm perteknatın damar içine enjeksiyonunu takiben dagılımı bir sintilasyon kamerası ile izlenerek, vücudun bir kısmında veya organlardaki kan dolasımı kaydedilebilir.

62 AKUT RADYASYON TANISI TEDAVİSİ Tanı: ARS’ nun tanısı klinik ve laboratuvar verilerine dayanır. Prodromal faz, ısınlanmadan sonra birkaç saat içinde meydana gelebilir ve anoreksia, bulantı, kusma ile karakterizedir. ARS’ nun bu fazında, yaklasık 0,5 Gy bir ısınlanmadan sonra laboratuar bulguları hematopoetik hasarı gösterebilir. Bu fazı semptomların genellikle geriledigi, doza baglı olarak nispeten bulguların gözlenmedigi bir ile üç hafta süren bir latent faz takip eder. Bu fazı semptomların genellikle geriledigi, doza baglı olarak nispeten bulguların gözlenmedigi bir ile üç hafta süren bir latent faz takip eder. Latent fazı kritik faz izler. Dolasan kandaki lenfositler radyasyona en hassas hücre türlerinden biridir ve mutlak lenfosit sayısındaki düsme erken gözlem fazında radyasyon ısınlanmasının seviyesini tayin etmek için en iyi ve yararlı laboratuar testidir. Latent fazı kritik faz izler. Dolasan kandaki lenfositler radyasyona en hassas hücre türlerinden biridir ve mutlak lenfosit sayısındaki düsme erken gözlem fazında radyasyon ısınlanmasının seviyesini tayin etmek için en iyi ve yararlı laboratuar testidir. İmmünolojik bozukluklar 48 saat içinde ortaya çıkar. Gastrointestinal semptomlar Gy’i asan dozlarda gözlenir ve hatta bazen daha düsük dozlarda kemik iligi sendromu ile bir arada olabilir. Gastrointestinal semptomlar Gy’i asan dozlarda gözlenir ve hatta bazen daha düsük dozlarda kemik iligi sendromu ile bir arada olabilir. Hızlanmıs prodromal ve kısalmıs latent fazları diare izleyebilir. Hızlanmıs prodromal ve kısalmıs latent fazları diare izleyebilir. Nörovasküler sendromlar 20 Gy’i asan ısınlamalardan sonra meydana gelir ve siddetli prodromal belirtilerin hemen baslaması ve vazomotor kollaps ile 1-2 gün içinde ölüme götüren belirtilerle karakterizedir. Nörovasküler sendromlar 20 Gy’i asan ısınlamalardan sonra meydana gelir ve siddetli prodromal belirtilerin hemen baslaması ve vazomotor kollaps ile 1-2 gün içinde ölüme götüren belirtilerle karakterizedir.

63 Alınan akut doza bağlı olarak, ciltteki hasarların ve klinik bulgularının başlangıç zamanı BulgularDoz aralığı (Gy) Başlangıç zamanı (gün) Eritem – 21 Epilasyon>314 – 18 Kuru döküntü – 30 Islak döküntü – 28 Blister oluşumu – 25 Ciltte yaralar> Nekrosis>25>21

64 AKUT RADYASYON TEDAVİSİ Tedavi gerçek semptomlar, bulgular ve rutin laboratuvar testlerinin sonuçlarına dayandırılmalıdır. Baslangıç semptonları ve bulguları radyasyona özel degildir. Klinik belirtilerin aşikar hale gelmesi ve daha fazla bilgi toplanıncaya kadar degerlendirme yapabilmenin tek yolu dikkatli gözlem ve tekrarlı laboratuar çalısmalarıdır. Siddetli hasarı 48 saat içinde ortaya çıkarabilmek için en yararlı ve tek laboratuar analizi absolü lenfosit sayımıdır. Siddetli hasarı 48 saat içinde ortaya çıkarabilmek için en yararlı ve tek laboratuar analizi absolü lenfosit sayımıdır. Acil serviste bulantı ve kusma yakınmaları olan hastalara belirtilere dönük tedavi yapılmalı ve günlük kan sayımları kontrol edilmelidir. Dış radyasyon dozu 1 Gy’den daha az olan kazazedeler eger absolu lenfosit sayımı ve doz degerleri uyumlu ise ayakta takip edilebilir. Dıs radyasyon dozu 1 Gy’i aşanlar gözlenmelidir. Acil serviste bulantı ve kusma yakınmaları olan hastalara belirtilere dönük tedavi yapılmalı ve günlük kan sayımları kontrol edilmelidir. Dış radyasyon dozu 1 Gy’den daha az olan kazazedeler eger absolu lenfosit sayımı ve doz degerleri uyumlu ise ayakta takip edilebilir. Dıs radyasyon dozu 1 Gy’i aşanlar gözlenmelidir. ARS’nun daha ileri tedavisinde takip edilecek prensip, kemik iligi depresyonunda ortaya çıkabilecek komplikasyonları önlemektir. Bu yaklasım, profilaktik antibiyotiklerin uygulanması ile kan ürünlerinin (plateletler ve eritrositler) transfüzyonunun yerine geçmistir. ARS’nun daha ileri tedavisinde takip edilecek prensip, kemik iligi depresyonunda ortaya çıkabilecek komplikasyonları önlemektir. Bu yaklasım, profilaktik antibiyotiklerin uygulanması ile kan ürünlerinin (plateletler ve eritrositler) transfüzyonunun yerine geçmistir.

65 Profilaktik platelet ve eritrosit transfüzyonları, platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır. Profilaktik antibiyotiklerin kullanılmasına ve kan ürünlerinin uygulanmasına, hastaların antiseptik bir kogusta izolasyonundan ve ates, kanama, orofaringeal ülserasyonlar, nörolojik ve vasküler degisiklikler gibi klinik semptonların dikkatli gözlemlenmesinden sonra karar verilir. Profilaktik platelet ve eritrosit transfüzyonları, platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır. Profilaktik antibiyotiklerin kullanılmasına ve kan ürünlerinin uygulanmasına, hastaların antiseptik bir kogusta izolasyonundan ve ates, kanama, orofaringeal ülserasyonlar, nörolojik ve vasküler degisiklikler gibi klinik semptonların dikkatli gözlemlenmesinden sonra karar verilir. Mikrobiyolojik izleme etkili bir enfeksiyon tedavisi için önemlidir. Ateş 38 0 C ( F) den daha yüksek oldugunda kan kültürüne baslanmalıdır. Mikrobiyolojik izleme etkili bir enfeksiyon tedavisi için önemlidir. Ateş 38 0 C ( F) den daha yüksek oldugunda kan kültürüne baslanmalıdır. Semptomatik ve destekleyici tedavi de gereklidir. Bu, sakinlestirici ve ağrıyı hafifleten ilaçların, destekleyici sıvıların kullanılmasını ve yeterli beslenmeyi içerir. Gerekli oldugunda sıvı, elektrolit ve beslenmeyi desteklemek için damar yolu açık tutulmalıdır. Hastane enfeksiyonunu önlemek için steril gıdalar tercih edilmeli, çiğ sebze ve meyvelerden kaçınmak gerekmektedir. Semptomatik ve destekleyici tedavi de gereklidir. Bu, sakinlestirici ve ağrıyı hafifleten ilaçların, destekleyici sıvıların kullanılmasını ve yeterli beslenmeyi içerir. Gerekli oldugunda sıvı, elektrolit ve beslenmeyi desteklemek için damar yolu açık tutulmalıdır. Hastane enfeksiyonunu önlemek için steril gıdalar tercih edilmeli, çiğ sebze ve meyvelerden kaçınmak gerekmektedir.

66 ARS İLK GÜNLERİNDE LENFOSİT DEĞİŞİMLERİ ARS derecesiDoz (Gy) Işınlamadan 6 gün sonra lenfosit Sayıları (10 9 hücre/L) Klinik öncesi faz ,5 – 2,5 Hafif1 - 20,7 – 1,5 Orta2 – 40,5 – 0,8 Şiddetli4 – 60,3 – 0, 5 Çok şiddetli6 – 80,1 – 0,3 Öldürücü> 80 – 0,05

67 RADTONÜKLİTLERLE KONTAMİNASYON

68 Radyoaktif kontaminasyon-bulasma internal (iç) veya external (dıs) olabilir. Biyolojik ve olası saglık sonuçları asagıdaki faktörlere baglıdır: a) Giris yolu; a) Giris yolu; b) Dağılım sekli; b) Dağılım sekli; c) Radyonüklidlerin organlardaki birikim bölgeleri; c) Radyonüklidlerin organlardaki birikim bölgeleri; d) Kontaminasyona sebep olan radyonüklidden yayılan radyasyonun özelliği; d) Kontaminasyona sebep olan radyonüklidden yayılan radyasyonun özelliği; e) Vücut içindeki veya üzerindeki radyoaktivite miktarı; e) Vücut içindeki veya üzerindeki radyoaktivite miktarı; f) Kontamine edicinin fizikokimyasal yapısı. f) Kontamine edicinin fizikokimyasal yapısı. Bu bilgiler kontamine olmus bir kisinin yeterince değerlendirilmesi ve tıbbi bakımı için gereklidir.

69 KORUYUCU ÖNLEMLER Çalışmalara katılanlar için: İlgili tüm personele baslık, eldivenler, maske ve koruyucu giysiler dagıtılmalıdır. Maske ve eldiven kenarları bantlanmalıdır. Yardımcı ve ambulans personeli isleri bittikten sonra kontaminasyon taramasından geçirilmelidir. Çalışmalara katılanlar için: İlgili tüm personele baslık, eldivenler, maske ve koruyucu giysiler dagıtılmalıdır. Maske ve eldiven kenarları bantlanmalıdır. Yardımcı ve ambulans personeli isleri bittikten sonra kontaminasyon taramasından geçirilmelidir. Oda hazırlanması: Özel bir izolasyon odası veya genel acil servis alanından uzakta bir oda kullanılmalıdır. Hava sirkülasyonu engellenmeli, direnaj sistemi olan bir küvet veya hasta masası saglanmalıdır. Atık su ve kontamine olması muhtemel olan her türlü malzemenin toplanacagı kaplar ve plastik torbalar gibi gereçlerin bulunması yararlı olacaktır. Oda hazırlanması: Özel bir izolasyon odası veya genel acil servis alanından uzakta bir oda kullanılmalıdır. Hava sirkülasyonu engellenmeli, direnaj sistemi olan bir küvet veya hasta masası saglanmalıdır. Atık su ve kontamine olması muhtemel olan her türlü malzemenin toplanacagı kaplar ve plastik torbalar gibi gereçlerin bulunması yararlı olacaktır.

70 Yüzey ölçümleri: β ve γ dedeksiyonu için kapasitesi iyi olan bir Geiger-Müller sayıcısı genellikle yeterlidir. Cihaz göstergesinin yetersiz kalması yüksek ısınlama hızını belirtir ve ölçüm sınırı daha yüksek bir cihaz (iyon odası) gerekebilir. Tarama kisinin vücudundan yaklasık 25 mm mesafede yapılmalı ve dedektör, 50mm/sn’den daha hızlı hareket etmemelidir. Yüzey ölçümleri: β ve γ dedeksiyonu için kapasitesi iyi olan bir Geiger-Müller sayıcısı genellikle yeterlidir. Cihaz göstergesinin yetersiz kalması yüksek ısınlama hızını belirtir ve ölçüm sınırı daha yüksek bir cihaz (iyon odası) gerekebilir. Tarama kisinin vücudundan yaklasık 25 mm mesafede yapılmalı ve dedektör, 50mm/sn’den daha hızlı hareket etmemelidir. Personel dozimetreler: Film badge veya termolüminesans dozimetreler minumum gereklilik olarak kabul edilmekle birlikte, direkt okunan personel dozimetreler tercih edilir. Isınlanma seviyeleri makul olan en düsük seviyelerde tutulmalı fakat her sart altında ulusal yetkili otoritelerce tespit edilen limitler asılmamalıdır. Personel dozimetreler: Film badge veya termolüminesans dozimetreler minumum gereklilik olarak kabul edilmekle birlikte, direkt okunan personel dozimetreler tercih edilir. Isınlanma seviyeleri makul olan en düsük seviyelerde tutulmalı fakat her sart altında ulusal yetkili otoritelerce tespit edilen limitler asılmamalıdır.

71 DEKONTAMİNASYON İŞLEMLERİ Gerekli Maddeler: Ilık su, sabun veya sıradan deterjanlar, yumusak fırça, sünger, plastik örtüler, bantlar, havlular, çarsaflar, iyot tabletleri veya solüsyonu. Gerekli Maddeler: Ilık su, sabun veya sıradan deterjanlar, yumusak fırça, sünger, plastik örtüler, bantlar, havlular, çarsaflar, iyot tabletleri veya solüsyonu. İşlem önceliği: Bütün giysiler çıkarılır ve plastik torbalara konur. Önce hayat kurtarıcı önlemler alınır. Kontamine olmus bölgeler belirlenir, açık bir sekilde isaretlenir ve dekontaminasyon yapılıncaya kadar üzeri örtülür. Eger varsa ilk önce yaraların dekontaminasyonuna baslanır ve sonra en çok kontamine olan alana geçilir. İşlem önceliği: Bütün giysiler çıkarılır ve plastik torbalara konur. Önce hayat kurtarıcı önlemler alınır. Kontamine olmus bölgeler belirlenir, açık bir sekilde isaretlenir ve dekontaminasyon yapılıncaya kadar üzeri örtülür. Eger varsa ilk önce yaraların dekontaminasyonuna baslanır ve sonra en çok kontamine olan alana geçilir.

72 Bölgesel Kontaminasyon: Kontamine olmamıs bölge plastik örtü ile tamamen kapatılır ve kenarları bantlanır. Kontamine bölge sabunla dikkatlice ovulur ve durulanır. Bu islem aktivitede degisiklik gözleninceye kadar tekrar edilir. Her bir yıkama 2-3 dakikadan fazla sürmemelidir. Siddetli fırçalama ve ovmanın olusturacagı tahristen kaçınılmalıdır. Kararlı bir izotop çözeltisi ile yıkama, islemi daha da kolaylastırabilir. Bölgesel Kontaminasyon: Kontamine olmamıs bölge plastik örtü ile tamamen kapatılır ve kenarları bantlanır. Kontamine bölge sabunla dikkatlice ovulur ve durulanır. Bu islem aktivitede degisiklik gözleninceye kadar tekrar edilir. Her bir yıkama 2-3 dakikadan fazla sürmemelidir. Siddetli fırçalama ve ovmanın olusturacagı tahristen kaçınılmalıdır. Kararlı bir izotop çözeltisi ile yıkama, islemi daha da kolaylastırabilir. Yaygın kontaminasyon: Ciddi yaralanması olmayan kisilere dus aldırılır. Daha ciddi yaralanması olanlara sedyede veya operasyon masasında banyo yaptırılır. Sabunla yıkama, ovalama ve durulama sırası takip edilir. Yaygın kontaminasyon: Ciddi yaralanması olmayan kisilere dus aldırılır. Daha ciddi yaralanması olanlara sedyede veya operasyon masasında banyo yaptırılır. Sabunla yıkama, ovalama ve durulama sırası takip edilir. Beklenen Sonuç: Radyonüklid aktivitesi daha fazla dedekte edilemez veya azalır. Beklenen Sonuç: Radyonüklid aktivitesi daha fazla dedekte edilemez veya azalır. Profilaktik önlemler: Kontamine bölgeyi plastik örtü ile örtmek ve kenarlarını bantlamak. Eller için eldiven kullanılabilir. Cildi belli bir süre dinlenmeye bıraktıktan sonra yıkama-kurulama islemleri tekrarlanır. Profilaktik önlemler: Kontamine bölgeyi plastik örtü ile örtmek ve kenarlarını bantlamak. Eller için eldiven kullanılabilir. Cildi belli bir süre dinlenmeye bıraktıktan sonra yıkama-kurulama islemleri tekrarlanır.

73 RADYASYON HASARLARINA BİR ÖRNEK: HİRİSHOMA ( ) SERGİ SARAYI ve ŞEHİR Patlamadan 5 dak sonra oluşan bulutlar 8000 m ye yükselmiş. 69 kg lık URANYUM-235 içeren bomba yerden 600m yüksekte patlatılmış ve kişi ölmüş tonluk TNT ye eşdeğer olan bombanın esas olarak 1,6 km çapındaki yeri yıkmış ve 11,4 km 2 alanı da yakmış

74 RADYASYON HASARLARINA BİR BASKA ÖRNEK: NAGAZAGİ ( ) Nagazagide oluşan bulutlar m ye kadar ulaşmış. 6,4 kg PULOTONYUM-239 içeren bomba yerden 469 m yüksekte patlatılmış ve kişi ölmüş tonluk TNT ye eşdeğer olan bomba F lık sıcaklık ve 624 MPH luk yıkıcı rüzgar yaratmış.

75 Hiroşhimaya atılan bombanın RADYASYON IŞIMASI sonucu deride oluşan yanmalar

76 Sırtta oluşan yanmalar

77 16 yaşında ve patlama merkezinden yaklaşık 2 km uzakta bisiklete binerken, oluşan patlama sonucu, radyasyon ışımasından vücudunun 1/3 yanmış,

78 Bombalama ile yayılan UV sonucu gözde oluşan katarakt

79 Radyasyonun öldürücü kullanımına bir başka örnek: (Suikast silahı polonyum-210) Eski KGB ajanı Albay Aleksandr Litvinenko'nun Londra’da öldürülmesinde siyanürden 250 milyar kez daha zehirli olan polonyum- 210 elementinin kullanılması.

80 Ölüm spreyi :Londra'daki Çeçen sürgünlerden Ahmed Zakayev, Litvinenko'yu yemek yerken gördüğünü söyledi. Bu yemekten sonra Albay Litvinenko şiddetli mide ağrısı ve bulantısı şikâyetiyle hastanelik oldu, iki hafta sonra da 43 yaşında öldü. Uzmanlar Litvinenko'ya polonyum-210 elementinin yiyecek veya içeceğine ya sprey halinde püskürtülerek ya da toz olarak serpildiğine inanıyorlar. Bir kere polonyum alan kişinin tedavi imkânı bulunmuyor. Polonyum vücut içinde kanla hareket ederken yaydığı alfa ışını vasıtasıyla organları birer birer öldürüyor. Ölüm spreyi :Londra'daki Çeçen sürgünlerden Ahmed Zakayev, Litvinenko'yu yemek yerken gördüğünü söyledi. Bu yemekten sonra Albay Litvinenko şiddetli mide ağrısı ve bulantısı şikâyetiyle hastanelik oldu, iki hafta sonra da 43 yaşında öldü. Uzmanlar Litvinenko'ya polonyum-210 elementinin yiyecek veya içeceğine ya sprey halinde püskürtülerek ya da toz olarak serpildiğine inanıyorlar. Bir kere polonyum alan kişinin tedavi imkânı bulunmuyor. Polonyum vücut içinde kanla hareket ederken yaydığı alfa ışını vasıtasıyla organları birer birer öldürüyor. Otopsi yapılamıyor: Litvinenko'nun Londra'nın kuzeyinde Muswell Hill'deki evinde de radyoaktivite izine rastlandı. Litvinenko'ya vücudunda radyasyon olması nedeniyle otopsi yapılamıyor. Hükümet ise Cobra adlı acil güvenlik komitesini toplayarak İngiltere'de meydana gelen bu ilk nükleer suikastı ele aldı. Suikast söz konusu kamuya açık mekanlarda düzenlendiği için sinsi saldırı sırasında aynı mekânlarda olanların da radyasyona maruz kalma ihtimali belirdi. Sağlık Bakanlığı, kasım başlarında bu mekânlara uğrayanların kontrol için hastanelere gitmesi çağrısı yaptı. Otopsi yapılamıyor: Litvinenko'nun Londra'nın kuzeyinde Muswell Hill'deki evinde de radyoaktivite izine rastlandı. Litvinenko'ya vücudunda radyasyon olması nedeniyle otopsi yapılamıyor. Hükümet ise Cobra adlı acil güvenlik komitesini toplayarak İngiltere'de meydana gelen bu ilk nükleer suikastı ele aldı. Suikast söz konusu kamuya açık mekanlarda düzenlendiği için sinsi saldırı sırasında aynı mekânlarda olanların da radyasyona maruz kalma ihtimali belirdi. Sağlık Bakanlığı, kasım başlarında bu mekânlara uğrayanların kontrol için hastanelere gitmesi çağrısı yaptı. 2 British Airways uçağında polonyum-210 kirliliği için 33 bin yolcuya radyasyon çağrısı: 25 Ekim-29 Kasım 2006 tarihleri arasında, aralarında İstanbul'un da bulunduğu çeşitli merkezlere, eski ajan Litvinenko'nun öldürülmesinde kullanılan polonyum-210 izi saptanan uçaklarla seyahat edenlerin doktora başvurması istendi.


"TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2 Doç. Dr. Mehmet TEKŞAM Radyoloji A.B.D." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları