Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ZYS 304 SULAMA Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ziraat Mühendisliği Lisans Programı 6. Yarıyıl Prof. Dr. Süleyman KODAL

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ZYS 304 SULAMA Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ziraat Mühendisliği Lisans Programı 6. Yarıyıl Prof. Dr. Süleyman KODAL"— Sunum transkripti:

1 ZYS 304 SULAMA Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ziraat Mühendisliği Lisans Programı 6. Yarıyıl Prof. Dr. Süleyman KODAL

2 SULAMA DERSİNİN İÇERİĞİ Giriş (1. hafta) Sulama Sistemleri (2. hafta) Toprak-Bitki-Su İlişkileri (3.-4. hafta) Bitki Su Tüketimi ve Sulama Suyu İhtiyacı ( hafta) Arazinin Sulamaya Hazırlanması (8. hafta) Sulama Yöntemleri (9. hafta) –Salma sulama yöntemi (9. hafta) –Tava sulama yöntemi (10. hafta) –Uzun tava sulama yöntemi (10. hafta) –Yağmurlama sulama yöntemi (11. hafta) –Damla sulama yöntemi (11. hafta) –Ağaç altı mikro yağmurlama sulama yöntemi (11. hafta) Sulama Suyu Kalitesi ve Sorunlu Topraklar (12. hafta) Drenaj ( hafta)

3 3. BÖLÜM TOPRAK-BİTKİ-SU İLİŞKİLERİ

4 Sulama yönünden önemli bazı toprak özellikleri Toprak fazları –Katı (toprak taneleri) –Sıvı (toprak suyu) –Gaz (toprak havası) Toprak bünyesi : Toprak tanelerinin büyüklük dağılımı –Kil (< mm) –Mil ( mm) –Kum ( mm)

5 Toprak bünye sınıfları –S, LS, SL, L, SiL, Si, SCL, CL, SiCL, SC, SiC, C Toprak yapısı : Toprak tanelerinin dizilişi ve gruplar halinde kümeleşme biçimi –Taneli (teksel) yapı : Ped yoksa –Kümeli (agregat şeklindeki) yapı : Ped varsa

6 Toprak yapısı

7 TOPRAK, SU VE HAVA

8 GAZ (hava) SIVI (su) KATI (toprak zerresi) WgWg WwWw WsWs W AĞIRLIK (g) VgVg VwVw VsVs VeVe V G s = γ s / γ w = W s / V s γ w = W s / V s γ t = W s / V n = 100 (V e / V) e = 100 (V e / V s ) S = 100 (V w / V e ) HACİM (cm 3 ) Özgül ağırlık (G s ), hacim ağırlığı ( γ t ), porozite (n), gözenek oranı (e), doyma derecesi (S)

9 –Etkili kök derinliği –Etkili toprak derinliği –Bu iki değerden hangisi küçük ise, o değer sulama suyu uygulanacak toprak derinliğini verir. KÖK BÖLGESİ % 25 % 40 % 30 % 20 % 10 ETKİLİ KÖK DERİNLİĞİ ALINAN SU Sulama suyu uygulanacak toprak derinliği

10 Toprak nemi ifade biçimleri Kuru ağırlık yüzdesi cinsinden ifade Hacim yüzdesi cinsinden ifade Derinlik cinsinden ifade Toprak rutubet gerilimi (tansiyon) cinsinden ifade (atm, b, kg/cm 2, m, cm, pF) P w = 100 (W w / W s ) = 100 (W - W s ) / W s P v = 100 (V w / V) = P w (γ t / γ w ) = P w γ t d = (P w / 100) γ t D

11 Toprak nemi sabiteleri SIZAN SU KULLANILABİLİR SU HİGROSKOPİK SU DN TK SN FK 0 atm 1/10-2/3 atm (1/3 atm) 7-40 atm (15 atm) atm TRGSABİTE KSTK

12 Kullanılabilir toprak suyu (STK) ve izin verilen tüketim (İVT) STK = Su tutma kapasitesi (kullanılabilir toprak nemi, yarayışlı su) Kullanılamayan su Derine sızan su (cazibe suyu, yerçekimi suyu) KRİTİK SEVİYE (KS) TARLA KAPASİTESİ (TK) SOLMA NOKTASI (SN) STK TK SN DOYMA NOKTASI (DN) DN FIRIN KURU (FK) FK STRES İZİN VERİLEN TÜKETİM İVT (p, %)

13 Toprak nemi doyma noktasında MEVCUT RUTUBET (MR) TK SN DN STRES İVT KS AŞIRI YAĞIŞ (1) Derine sızar SN KS TK İVT (2) MR: TK’de EVAPOTRANSPİRASYON (ET) Toprak nemi tarla kapasitesinde

14 Toprak nemi azalıyor ETa = ETm SN KS TK (3) MR: TK-KS arasında SN KS TK (4) MR: TK-KS arasında ETa = ETm

15 Toprak nemi kritik seviyede SULAMA ? SN KS TK (5) MR: KS’de ETa = ETm SN KS TK (6) MR: KS’nin altında Stres ETa < ETm SULAMA ?

16 Toprak nemi kritik seviyenin altında SN KS SN KS TK (7) MR: KS’nin altında Stres ETa < ETm SULAMA ? STRESS TK MR: SN’da ETa = 0 BİTKİ SOLAR SULAMA ? (8)

17 Sulama yapılırsa SULAMA SN KS TK (9) MR: KS’de iken ETa = ETm Ne zaman? MR KS’de iken sulama yapılırsa SULAMA SN KS TK (10) MR: TK-KS arasında ETa = ETm Ne kadar?

18 Tarla kapasitesine kadar sulama suyu SULAMA SN KS TK (11) MR: TK’ne gelene kadar ETa = ETm Ne kadar?

19 Toprak örneklerinin alınması 0 cm 30 cm 60 cm 90 cm 120 cm 150 cm Bozulmamış örnek alma kabı

20 Bozulmamış toprak örneklerinden –Tarla kapasitesi ve hacim ağırlığı Bozulmuş toprak örneklerinden –Toprak bünyesi, solma noktası, toprak tuzluluğu (elektriksel iletkenlik ya da tuz yüzdesi) Profillerin incelenmesinden –Etkili toprak derinliği

21 Toprak neminin ölçülmesi 1) Gravimetrik yöntem W - W s P w = 100 W s

22 2) Tansiyometre Lastik tapa Saydam boru Vakum göstergesi Seramik uç

23 Tansiyometre kalibrasyon eğrisi P w (%) Tansiyometre okumaları (mb)

24 3) Nötron yöntemi Sayaç Kablo Radyoaktif madde (Am + Be) Alüminyum (PVC) tüp

25 Nötronmetre kalibrasyon doğrusu P v (%) Sayım oranı (sayaç okuması/standart okuma)

26 4) Elle kontrol yoluyla tahmin Toprak örneğinin rengi Avuçta bıraktığı ıslaklık Top oluşturma durumu Sicim - şerit oluşturma durumu

27 Toprakta suyun hareketi Doymuş toprak koşullarında –Yerçekiminin etkisi ile –Basınç yükünün yüksek olduğu noktadan basınç yükünün düşük olduğu noktaya doğru Doymamış toprak koşullarında –Kapilar kuvvetler ve yerçekiminin etkisi ile –TRG’nin düşük olduğu noktadan yüksek olduğu noktaya doğru (Nemin yüksek olduğu noktadan düşük olduğu noktaya doğru)

28 Sulama sırasında SULAMA SUYU Doyma noktası Çok ıslak Islak TK civarı TK’den düşük Yerçekimi ile aşağı doğru nem hareketi Nem hareketi yok D

29 Sulamadan sonra cm 45 cm 90 cm BUHARLAŞMA BÖLGESİ Nem hareketi yukarı doğru ASIL KÖK BÖLGESİ Nem hareketi köklere ve yukarı doğru İKİNCİ DERECE KÖK BÖLGESİ Nem hareketi köklere ve aşağı doğru KÜÇÜK KÖK BÖLGESİ Nem hareketi köklere doğru

30 Suyun köklere doğru hareketi - Su hareketi kılcal köklere doğrudur - Kılcal kökler nemin yüksek olduğu noktaya doğru uzayarak suya ulaşırlar

31 Toprağın su alma hızı Su alma (infiltrasyon) : Suyun, yüzeyden toprak içerisine girmesi (mm, cm) Su alma hızı (infiltrasyon hızı) : Birim zamanda toprak içerisine giren su miktarı (mm/h, cm/h)

32 Su alma hızına etkili faktörler Toprak bünyesi Toprağın yapısı Toprakta mevcut nem miktarı Toprağın işlenme durumu Toprak yüzeyindeki su yüksekliği Topraktaki tuzların cinsi ve miktarı

33 Su alma hızının ölçülmesi Çift silindir infiltrometre ölçmeleri (Karık dışındaki tüm sulama yöntemleri için) Karıklara giren ve çıkan suyun ölçülmesi (Karık sulama yöntemi için)

34 Çift silindir infiltrometre ölçmeleri cm cm 40 cm cm

35 Karıklara giren ve çıkan suyun ölçülmesi TARLABAŞI KANALI DRENAJ KANALI m TAMPON KARIK DENEME KARIĞI II. İSTASYON I. İSTASYON TARLABAŞI KANALI DENEME KARIĞI SİFON ORİFİS HACMİ BİLİNEN KAP

36 4. BÖLÜM SULAMA SUYU İHTİYACI

37 YAĞIŞ SULAMA SUYU KÖK BÖLGESİ

38 BİTKİ SU TÜKETİMİ, EVAPOTRANSPİRASYON (ET)

39 Bitki su tüketimi Etkili yağış Sulama randımanı YAĞIŞ SULAMA SUYU KÖK BÖLGESİ

40 Bitki su tüketimi (Evapotranspirasyon) Bitki su tüketimi = Toprak yüzeyinden olan buharlaşma (evaporasyon) + Bitki yapraklarından olan terleme (transpirasyon) Kısa periyotlu bitki su tüketimi : Günlük, haftalık, on günlük Uzun periyotlu su tüketimi : Aylık, mevsimlik

41 BİTKİ SU TÜKETİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER 1. İKLİM FAKTÖRLERİ2. TOPRAK FAKTÖRLERİ3. BİTKİ FAKTÖRLERİ -Solar radyasyon (güneş ışınları şiddeti) -Sıcaklık -Bağıl nem -Rüzgar -Güneşlenme süresi -Gündüz saatleri -Toprak nemi -Toprağın işlenme durumu -Bitki örtüsü -Bitki cinsi -Gelişme devresi -Büyüme mevsimi

42 Bitki su tüketiminin saptanması Doğrudan ölçme yöntemleri İklim verilerinden tahmin yöntemleri - Kıyas Bitki. Yonca (USDA-SCS). Çayır bitkileri (FAO) Kıyas bitki su tüketimi (FAO) “8-10 cm yüksekliğinde, yeknesak boylu, etkili büyüyen, yeterli sulanmış, çayır bitkileri ile kaplı geniş alandaki su tüketimi” ET = k c ET p ET = k c ET o

43 Kıyas bitki su tüketimi tahmin yöntemleri (FAO) Penman-Monteith Kap buharlaşması Blaney-Criddle

44 Bitki katsayısı 1. devre (başlangıç devresi) : Ekim-dikim tarihi - % 10 örtü k c minimum ve sabit 2. devre (ilk gelişme devresi) : % 10 örtü - maksimum örtü k c minimumdan maksimuma artış gösterir 3. devre (orta devre) : Maksimum örtü – olgunlaşma başlangıcı k c maksimum ve sabit 4. devre (son devre) : Olgunlaşma başlangıcı – hasat k c maksimumdan belirli değere azalır Tek yıllık bitkilerde

45 Sulama randımanı Transpirasyon randımanı : Su iletim randımanı : Su uygulama randımanı : Su depolama randımanı : Su dağıtım randımanı : Bitki su kullanım randımanı : Toplam sulama randımanı : W f E c = 100 W r W s E a = 100 W f E = E c E a

46 Etkili yağış Etkili yağış : Düşen yağışın bitkinin yararlandığı kısmı Düşen yağış 25 mm’den az olduğunda ; Düşen yağış 25 mm’ye eşit ve fazla olduğunda ; Etkili yağış = Düşen yağış Etkili yağış < Düşen yağış

47 Sulamaya başlanacak toprak nemi düzeyi TK SB SN KSTK dndn TK – SB R y = TK – SN R y = % 50 Yüzey sulama yöntemleri R y = % 50 Yağmurlama sulama yöntemi R y = % 30 Damla sulama yöntemi R y = % 40 Ağaç altı yağmurlama sulama yöntemi

48 Her sulamada uygulanacak sulama suyu miktarı Net sulama suyu miktarı : - KSTK yüzde (%) cinsinden verilmişse ; - KSTK derinlik (mm) cinsinden verilmişse ; Toplam sulama suyu miktarı - Tarlabaşında ; - Su kaynağında ; (TK-SN) R y d n = γ t D 100 d n = d k D R y d n d t = E a d n d t = E a E c

49 Sulama aralığı Sistem kapasitesi d n SA = ET A d t Q = 3.6 T

50 Sulama zamanının planlanması Sulama zamanının planlanması : Sulamanın yapılacağı zaman ve uygulanacak sulama suyu miktarının saptanması Sulama zamanının planlanması yöntemleri - Fenolojik gözlemler - Toprak neminin elle kontrolü yoluyla tahmin - Toprak neminin ölçülmesi - Bitki su tüketiminden yararlanma

51 CROPWAT (8.0)

52 BİTKİ SU TÜKETİMİ HESAPLARI –İklim faktörleri (sıcaklık, nem, rüzgar hızı, güneşlenme, yağış), ETo (Penman-Monteith yöntemi ile) –Bitki faktörleri, kc –Bitki su tüketimi: ET=ETo x kc –Etkili yağış: Re –Sulama suyu ihtiyacı: I=ET-Re SULAMA ZAMAN PLANLAMASI (SULAMA PROGRAMLAMASI –Ne zaman? (zamanlama seçenekleri) –Ne kadar? (su miktarı seçenekleri) Tam sulama (optimum sulama) Kısıntılı sulama Kuru tarım ŞEBEKE SU İHTİYACI VE MODÜL –Bitki deseni, şebeke su ihtiyacı, modül

53 CROPWAT (8.0) YAZILIMI (ilk açılan sayfada açıklamalar-yeni) Aylık, on günlük ve günlük iklim faktörleri ve ET hesabı Birim ayarları (ör: rüzgar hızı: m/s, km/h) Kuru tarım hesapları Çeltik ET ve sulama suyu ihtiyaçları Grafikler

54 YENİ OTURUM (PROJE) AÇMA

55 YAZILIM MENÜLERİ SOL TARAFTA –Climate/ETo –Rain –Crop –Soil –CWR (Crop Water Req.) –Schedule (Irr. Scheduling) –Crop pattern –Scheme Üst tarafta (açılan sayfayla ilgili olarak) –New –Open –Save –Close –Print –Chart –Options En üstte (genel) –File –Edit –Calculations –Charts –Settings –Window –Language –Help

56 ON GÜNLÜK, GÜNLÜK ET HESAPLAMALARI VEYA MEVCUT ETo GİRİŞİ (BAŞKA YÖNTEMLE HESAPLANMIŞ VEYA ÖLÇÜLMÜŞ)

57 Climate/ETo - yeni dosya açma

58 İKLİM FAKTÖRLERİ (DMİ) DMİ istasyon adı Yükseklik (m) (altitude) Enlem (derece.dakika ise derece ve ondasına çevrilmeli ondasına çevrilmeli, kuzey) (latitude) Boylam (derece.dakika ise derece ve ondasına çevrilmeli, doğu) (longitude) Ortalama düşük sıcaklık ( o C) (min. temperature) Ortalama yüksek sıcaklık ( o C) (maks. temperature) Ortalama bağıl nem (%) (humidity) Ortalama rüzgar hızı (m/s) (wind) Günlük ortalama güneşlenme süresi (saat.dakika ise saat ve ondasına çevrilmeli) (sun) Ortalama toplam yağış miktarı (mm/ay) (rain)

59 ISPARTA ETo

60 Climate/ETo - mevcut dosya çağırma

61

62 AYARLAR

63 ETo Grafik

64 ETo Çubuk Grafik

65 ETo 3D Grafik

66 ETo-Gafik Preview Print veya dosyaya yazdırma (ASCII file)

67 Rain - yeni dosya açma

68 Rain - mevcut dosya çağırma

69

70 Crop - yeni dosya açma

71 Crop - mevcut dosya çağırma

72 Mevcut dosyadaki bitki bilgileri, yöreye uygun olarak değiştirilmeli ve farklı kaydet yapılmalı (ekim tarihi, YDU, kc, stage:A-B-C-D, root depth,critical depletion)

73 Soil - - yeni dosya açma

74 Soil - - yeni dosya açma Mevcut dosyadaki bilgiler, yöreye uygun olarak değiştirilmeli ve farklı kaydet yapılmalı ÖNEMLİ (BAŞLANGIÇTA TOPRAK NEM AÇIĞI)

75 Crop Water Requirements (CWR)

76 CWR Graph

77 NEDEN KIŞ AYLARINDA ET VAR?

78 SCHEDULE SULAMA ZAMAN PLANLAMASI

79 OPTIONS – SULAMA ZAMANI SEÇENEKLERİ

80 SULAMA SUYU MİKTARI SEÇENEKLERİ, SU UYGULAMA RANDIMANI

81 GRAPH – TAM SULAMA HASATTA TOPRAK NEMİ BAŞLANGIÇ TOPRAK NEM AÇIĞI=0 (TK) TK SN KS

82 HASATTA TOPRAK NEMİ HASATTA TOPRAK NEMİ FAZLA İSE DÜZELTİLMELİ SULAMA ZAMANI VEYA SULAMA SUYU MİKTARI SEÇENEKLERİ KULLANILARAK DÜZELTME YAPILABİLİR

83 IRRIGATION TIMING-NO IRRIGATION (KURU TARIM- RAINFED)

84

85 KISINTILI SULAMA (VERİM AZALIR)

86 VERİM AZALMASI

87 MEVSİMLİK STRES, MEVSİMLİK KISINTI STRES

88 GELİŞME AŞAMALARINDA STRES

89 VERİM AZALMASI

90 STRES

91 PRINT

92 OTURUMU (PROJEYİ) KAYDETME

93 OTURUMU (PROJEYİ) AÇMA

94 AÇILAN OTURUM: DENEME

95 SEMBOLLER AαAlpha B  Beta  Gamma  Delta  Elipson  Zeta  Eta  Theta  Lambda  Mu N Nu  Pi  Rho  Sigma  Tau  Omega


"ZYS 304 SULAMA Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ziraat Mühendisliği Lisans Programı 6. Yarıyıl Prof. Dr. Süleyman KODAL" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları