Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

BTÖ-611 İnsan-Bilgisayar Etkileşimi Yrd.Doç.Dr. Hakan TÜZÜN Bölüm 11: Kullanıcı Desteği Mehmet Ali ÇİNİCİ.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "BTÖ-611 İnsan-Bilgisayar Etkileşimi Yrd.Doç.Dr. Hakan TÜZÜN Bölüm 11: Kullanıcı Desteği Mehmet Ali ÇİNİCİ."— Sunum transkripti:

1 BTÖ-611 İnsan-Bilgisayar Etkileşimi Yrd.Doç.Dr. Hakan TÜZÜN Bölüm 11: Kullanıcı Desteği Mehmet Ali ÇİNİCİ

2 BTÖ-611 2/46 Anahatlar  Kullanıcı Desteği Kullanıcı Desteği  Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Kullanıcı Desteği Yaklaşımları  İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri  Uyarlanabilir Yardım Sistemleri Uyarlanabilir Yardım Sistemleri  Kullanıcı Modelleme Kullanıcı Modelleme  Alan ve Görev Modelleme Alan ve Görev Modelleme  Bilginin Gösterilmesi Teknikleri Bilginin Gösterilmesi Teknikleri  Kullanıcı Desteği Tasarımı Kullanıcı Desteği Tasarımı

3 BTÖ-611 3/46 Kullanıcılar Neden Desteğe İhtiyaç Duyarlar? Sistem tutarsızdır. Sistem bunaltıcıdır. Sistemin kendisi kullanıcıya yeterli ipucunu/desteği sunmaz. Kullanıcı sistemde öngörülenden farklı bilişsel modele sahiptir. Kullanıcının acelesi vardır. Kullanıcı ne yapacağını, nerede olduğunu unutur.

4 BTÖ-611 4/46 Kullanıcı Desteği Temel nitelikler  farklı zamanlarda farklı destek türleri  uygulanması ve sunuşu dikkatli tasarım gerektirir. Kullanıcı desteği türleri  hızlı referans,  göreve özgü yardım,  tam açıklama,  öğretici.

5 BTÖ-611 5/46 Kullanıcı Desteği hızlı referans: daha önce sistemi kullanmış ve aşina olan kullanıcılara detayları hatırlatmak maksadıyla kullanılır. göreve özgü yardım: kullanıcı belirli bir görevi yaparken problemle karşılaştığında veya yapacağı görev için aracı nasıl kullanacağını bilemediği zaman kullanılır.

6 BTÖ-611 6/46 Kullanıcı Desteği tam açıklama: daha tecrübeli veya meraklı kullanıcıların aracı veya komutu kullanmak için ihtiyaç duyabileceği detaylı bilgileri anlatır. Bu açıklama genelde kullanıcının o an ihtiyaç duymadığı bilgileri de içermektedir. öğretici: yeni kullanıcılara aracı nasıl kullanacaklarını adım adım anlatmaya amaçlar.

7 BTÖ-611 7/46 Kullanıcı Desteği Tüm bu kullanıcı desteği türleri birbirini tamamlayıcıdır ve kullanıcının sistem tecrübesi ve farklı ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak değişik zamanlarda gereksinim duyulur. Gerekli kullanıcı desteği türleri kullanıcının istediği birçok bilgiyi ihtiva eder: tanımlar, örnekler, bilinen hatalar ve hata kurtarma bilgileri, komut seçenekleri, vb.

8 BTÖ-611 8/46 Kullanıcı Desteği Yardım sistemleri ile dokümantasyon arasındaki temel fark:  yardım sistemleri  problem tabanlı ve belirli bir konuya özgün.  dokümantasyon  sistem tabanlı ve genel.

9 BTÖ-611 9/46 İdeal bir yardım sistemi tasarımı nasıl olmalıdır? İdeal Yardım Sistemi Tasarımı

10 BTÖ /46 İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri Cevaplanması zor bir soru olsa da, tasarlanacak yardım sistemlerinin sahip olması gereken bazı temel özellikler tanımlanabilir. Tüm yardım sistemleri bu özelliklerin tamamına sahip olmayabilir, ancak tasarlayacağımız destek araçlarını test etmek için bize iyi bir ölçüt olacaktır.

11 BTÖ /46 İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri Mevcudiyet/erişilebilirlik Doğruluk ve bütünlük Tutarlık Sağlamlık Esneklik Dikkat çekmeyen/sade

12 BTÖ /46 Mevcudiyet/erişilebilirlik: Kullanıcı sistemle etkileşimde bulunduğu süre boyunca yardıma ulaşmak ister. Özellikle çalıştığı uygulamadan çıkmak zorunda kalmamalıdır. İdeal olanı diğer herhangi bir uygulama ile eşzamanlı çalışmalı ve sürekli erişilebilmelidir. Doğruluk ve bütünlük : Yardım, sistemin davranışı ile uyumlu olmalı ve onu kapsamalıdır. Ancak günümüzde uygulamalar sık sık güncellenmekte ve sürüm farklılıkları oluşmaktadır. İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri

13 BTÖ /46 Tutarlık: Yardım sistemi kendi içinde, farklı yardım bileşenleri ve referansları arasında tutarlı olmalıdır. Sağlamlık: Yardım sistemi, doğru hata işleme ve davranışı öngörebilme mekanizmaları ile güçlü olmalıdır. Kullanıcı ihtiyaç duyduğunda yardım alabilme konusunda sisteme güvenebilmelidir. İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri

14 BTÖ /46 Esneklik: Birçok yardım sistemi, yardım isteyen kullanıcının uzmanlık seviyesini dikkate almadan aynı yardım mesajını vermektedir. Esnek yardım sistemleri ise, her kullanıcıya deneyimine, kendi ihtiyaçlarına ve göreve göre etkileşim imkânı verir. Dikkat çekmeyen/sade: Yardım sistemi kullanıcının normal çalışmasına devam etmesini engellememelidir. İdeal Yardım Sistemi Gereksinimleri

15 BTÖ /46 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Komut desteği  komut seviyesinde en temel, en yaygın yaklaşımdır.  kullanıcının ne aradığını bildiğini varsayar.  kullanıcı özel bir komutla yardım ister. Örnek: UNIX  man, DOS  help  hızlı referans için uygundur.  kullanıcı toplulukları ve forumlar Komut satırı yönlendirmesi  hata oluştuğunda doğru kullanım bilgisini sağlar.  kullanıcının komutun kullanımını bildiğini varsayar.  söz dizimsel hatalar için uygundur.

16 BTÖ /46

17 BTÖ /46

18 BTÖ /46 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Konuya özel yardım  yardım istemi, içinde bulunulan bağlama göre yorumlanır. Örnek: Microsoft Office “What’s This?” Çevrimiçi öğreticiler  kullanıcı test ortamında sistemin temel esasları doğrultusunda çalışır.  esnek kullanım imkânı verildiğinde yararlıdır. Çevrimiçi dokümantasyon  kağıt ortamındaki dokümantasyon e-ortamda sunulur.  yaygın ortamlarda sürekli erişim imkânı.  e-ortamda gözden geçirilmesi zor olabilir, bunun için hipermetin desteği kullanılır.  evrensel erişim (Universal Access).

19 BTÖ /46 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Çevrimiçi Dokümantasyon İlkeleri başlık ve kılavuzlarla desteklenmiş açık/sade bir yapı kullanıcı görevlerine göre düzenlenmiş bilgiler kısa ve jargondan uzak cümleler numaralanmış ve adımlara ayrılmış işlemler Mümkün olduğunca kullanılan örnekler indeks, içerik, özet ve serbest arama imkânı hata mesaj listeleri Sık Sorulan Sorular ve açık cevapları.

20 BTÖ /46 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Asgari Kitapçık ( Minimal Manual, MM )  acemi ve standart kullanıcılar için hazırlanan alternatif çevrimiçi dokümantasyondur.  kullanıcı görevleri ve hata kurtarma üzerinde odaklanır.  sistemin gerçek dokümantasyonunun yaklaşık ¼.

21 BTÖ /46 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları Jack Carroll ve arkadaşları tarafından 1990 yılında Asgari Kitapçık yaklaşımı ile 19 ofis çalışanı ve 8 görevin icrası konusunda yapılan çalışmada:  %40 daha hızlı öğrenme,  2.7 defa daha fazla görev öğrenme, Benzer diğer çalışmalarda da:  daha etkili öğrenme,  daha az hata ve  sistemi daha hızlı kullanmaya başlama olduğu görülmüştür.

22 BTÖ /46 Kullanıcı Desteği Yaklaşımları sihirbazlar  göreve özgü araç kullanıcıya belirli sorulara vereceği cevaplarla adım adım görevi uygulatır.  karmaşık veya az sıklıkla yapılan görevlerde yararlıdır. Örnek: Microsoft Office 2003 kurulumu.  belirli bir göreve özgü olduğundan esnekliği azdır.  kullanıcıya geri gidebilme imkanı vermelidir. yardımcılar  kullanıcı davranışını gözlemleyerek bağlama uygun yardım önerir.  bazen can sıkıcı olabilir.  kullanıcının denetiminde olmak zorundadır.

23 BTÖ /46 Gerçek İnsanlardan Yardım İyi tasarlanmış dokümantasyon ve akıllı yardım sistemleri önemli olmasına rağmen, gerçek insanlarla konuşmak, karşılaşılan sorunların çözülmesi için büyük fayda sağlamaktadır. Uzman kullanıcılar, nasıl tasarlandığını bildikleri için genellikle dokümantasyondan faydalanmaktadırlar. UNIX yardım sistemi çalışmaları, acemi kullanıcıların dokümantasyonu kullanmayı değil, bunu daha önce okumuş uzmanlarla görüşmeyi tercih ettiklerini göstermiştir.

24 BTÖ /46 Gerçek İnsanlardan Yardım Ürünün başka kullanıcıları da bir başka yardım kaynağıdır. Örnek: PHP Çevrimiçi dokümantasyon Kullanıcı toplulukları, forumlar ve üreticilerin teknik destek kitapları da başka bir yardım kaynağıdır. Örnek: Sun Java’nın yazılım geliştiriciler için oluşturduğu web sayfası ile Sun firması, uzmanlar ve o an çevrimiçi olan diğer kullanıcılarla çevrimiçi kullanıcı forumları ve canlı görüşme imkânı sunmaktadır.

25 BTÖ /46 Uyarlanabilir Yardım Sistemleri Uyarlanabilir Yardım Sistemleri kullanıcının hareketlerini izleyerek ve modelini oluşturarak çalışır. Kullanıcı modeli kullanıcının:  deneyimini,  tercihlerini,  hatalarını,  bunların birleşimi hususlarını içerebilir.

26 BTÖ /46 Uyarlanabilir Yardım Sistemleri Kullanıcı ihtiyaçlarına uyarlanmış yardım sunmak için bağlama ilişkin bilgi, ayrı ayrı kullanıcı, görev ve alan bilgilerini ve yönergeleri kullanır. Sorunları:  bilgi gereksinimi fazla  etkileşim kimin kontrolünde?  ne uyarlanmalıdır?  uyarlamanın kapsamı nedir?

27 BTÖ /46 ORIMUHS Sistem Mimarisi Object-oRiented Intelligent Multimedia Help System

28 BTÖ /46 Uyarlanabilir Yardım Sistemleri Akıllı kullanıcı desteği (intelligent user support ), birçok durumda sistem veya kullanıcının sistemi kullanma performansı üzerinde olumsuz etki yapmaktadır (Woods, 1993).

29 BTÖ /46 Kullanıcı Modelleme Tüm yardım sistemleri mutlaka bir kullanıcı modeline sahiptir.  Tek, genel kullanıcı modeli (non-intelligent)  kullanıcıya göre düzenlenmiş model (adaptable)  Sistemin düzenlediği model (adaptive)

30 BTÖ /46 Kullanıcı Modelleme Bazı insan-bilgisayar etkileşimi araştırmacıları, insan-bilgisayar sistemlerinin doğal işbirliğini artırma potansiyeline sahip olması nedeniyle kullanıcı modelleme ile yakından ilgilenmektedirler.

31 BTÖ /46 Kullanıcı Modelleme Yaklaşımları Niceleme (Quantification)  en basit kullanıcı modelleme yaklaşımıdır.  kullanıcının ne bildiği nicel olarak ölçülür.  farklı eylemlere farklı ağırlıklar verilerek kullanıcının görevi gerçekleştirmesi puanlanır.  sonuçta kullanıcı, belirli eşik değerlere göre uzmanlık seviyeleri arasında gezer.

32 BTÖ /46 Kullanıcı Modelleme Yaklaşımları Sterotip (Stereotype)  kullanıcının niteliklerine bağlıdır.  kullanıcı, komut kullanımı ve hataları gibi belirli bir kategoriye göre sınıflandırılır.  Sterotip oluşturma türleri:  bilgi kullanımı,  makine öğrenmesi (machine learning)

33 BTÖ /46 Kullanıcı Modelleme Yaklaşımları Bindirmeli (Overlay) modeller  ideal bir uzman kullanıcı modeli oluşturulur.  sistemin gerçek kullanımı ideal model ile karşılaştırılır.  model, kullanıcı davranışını bilinen hata katalogları ile karşılaştırarak, ortaklıkları/farklılıkları içermelidir.

34 BTÖ /46 HCI Alanında Kullanıcı Modelleme Zorlukları Kullanıcı modelleme ve görev modellemenin farklılaşması, Kullanıcı modellemenin çaba/değer (trade-off) dengesinin artması, Farklı modelleme teknikleri desteği (integrating modeling), Hatalı, eski ve yetersiz bilgi içeren kullanıcı modelleri, Farklı alanlardaki kullanıcı modelleme yaklaşımlarının yeterliliği hakkında kriter geliştirilmesi, Daha geniş bağlamı kapsaması, Kullanıcı modelleme ve kontrol, Gizlilik/kullanıcı modelleri.

35 BTÖ /46 Alan ve Görev Modelleme Kapsadığı hususlar:  ortak hatalar ve görevler  şu ana yapılmakta olan görev Komut serilerinin kullanımı analizini içerir. Sorunları  sembolleştirilen görevler  iç içe geçmiş görevler  kullanıcının niyeti

36 BTÖ /46 Tavsiye Stratejisi Verilen duruma uygun doğru tavsiye türünün seçilmesini kapsar. Örnek: hatırlatıcı, öğretici, vb. Bazı akıllı sistemler tavsiye stratejisini modeller, ancak yine de doğru stratejinin seçilmesi büyük önem taşır. EuroHelp uyarlanır yardım sistemi, kullanıcının çalışmasını bir öğretmen gibi izleyerek ona ihtiyacı olan tavsiyeyi sunar.

37 BTÖ /46 Tavsiye Stratejisi “Bunu Biliyor musunuz?” (“Did You Know”, DYK) Microsoft’un “Günün İpucu“ (“Tip of the Day”)

38 BTÖ /46 Bilginin Gösterilmesi Teknikleri kural tabanlı  bilgi kurallar ve gerçekler şeklinde sunulur.  çıkarım mekanizması ile yorumlanır.  genellikle geniş alanlarda (domain) kullanılır. çerçeve tabanlı  bilgi doldurulması gereken boşluk yapılar şeklinde saklanır.  dar alanlarda (domain) yararlıdır.

39 BTÖ /46 Bilginin Gösterilmesi Teknikleri ağ tabanlı  bilgi gerçekler arasındaki ilişkiler şeklinde gösterilir.  çerçevelere bağlantı yapmakta kullanılabilir. örnek tabanlı  bilgi karar yapıları şeklinde dolaylı olarak gösterilir.  kurallarla programlama şeklinde değil sınıflandırma yapacak şekilde eğitilmiştir.  çok az bilgi edinimi gerektirir.

40 BTÖ /46 Bilginin Sunulmasına ve Modellemeye İlişkin Problemler bilgi gereksinimi kullanıcı davranışının yorumlanması mevcut kaynaklar

41 BTÖ /46 Uyarlanabilir Yardım Tasarımında Dikkate Alınması Gerekli Konular Teşvik  kontrolü kullanıcı mı elinde bulunduruyor yoksa sistem mi etkileşimi yönlendiriyor? veya karma mı?  sistem yardım önermek için kullanıcının davranışını durdurabiliyor mu? Etki  ne uyarlanacak ve bunu yapmak için hangi bilgiye gereksinim duyuluyor?  ihtiyaç duyulan tek şey model Kapsam  modelleme hangi seviyede? (uygulama/sistem)  uygulamalar arasında uzmanlık seviyesi değiştiğinden sistem seviyesinde yapılan modelleme daha karmaşıktır.

42 BTÖ /46 Kullanıcı Desteği Tasarımı Kullanıcı desteği sisteme eklenen bileşen değil, sistemin organik bir bileşenidir.  Bu nedenle sistemle bir bütün olarak tasarlanmalıdır. Yardımın nasıl sunulacağına ilişkin teknolojik hususlara değil, yardımın bağlamına ve içeriğine odaklanmalıdır.

43 BTÖ /46 Nasıl Sunulmalı? Yardım nasıl istenecek?  komut, düğme (button), işlev (açık/kapalı), ayrı bir uygulama, acaba sesli yardım istenebilir mi? Yardım nasıl gösterilecek?  yeni pencere, tam ekran, bölünmüş ekran  açılır kutular, ipucu ikonları Etkili bir yardım sunumu şu hususları kapsamalıdır:  açık, aşina, tutarlı ve uygun bir dil  açıklayıcı değil öğretici  yoğun metin kullanımından uzak  özet bilgi ve örnek

44 BTÖ /46 Kullanıcı Desteği Gerçekleştirimi Yardım ne?  işletim sistemi komutu  meta-komut  uygulama Yardım bilgisinin yapısı:  tek bir dosya  dosya hiyerarşisi  veri tabanı Hangi kaynaklar mevcut?  ekran boşluğu  bellek kapasitesi  hızı Olmazsa olmaz:  esneklik ve genişletilebilirlik  çıktı alabilme  gözden geçirebilme

45 BTÖ /46 Kaynaklar Woods, D. D. (1993), The price of flexibility, In Gray et al. (1993), 19–25. Stoev, S., and Encarnac, L. M. (1998). A navigation tool for ORIMUHS based on goal recognition and action prediction. In Report 6. GI Workshop “Adaptivit¨at und Benutzermodellierung in interaktiven Softwaresystemen” (ABIS’98), Erlangen. FORWISS. L. Miguel Encarnac, Stanislav L. Stoev (1999), An Application-Independent Intelligent User Support System Exploiting Action-Sequence Based User Modelling. John F. Schrage, Susan E. Yager (2004), End User Support: Preparing New Specialist To Address The Future, Journal of Informatics Education Research, Volume 6, Number 3.

46 BTÖ /46 Teşekkürler…


"BTÖ-611 İnsan-Bilgisayar Etkileşimi Yrd.Doç.Dr. Hakan TÜZÜN Bölüm 11: Kullanıcı Desteği Mehmet Ali ÇİNİCİ." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları