Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Hidrolik ve Hidroloji Prof. Dr. Turhan AKÜZÜM. HİDROLİK Durgun veya hareket halindeki sıvıların durumlarını ve ilgili tesislerle olan karşılıklı ilişkilerini.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Hidrolik ve Hidroloji Prof. Dr. Turhan AKÜZÜM. HİDROLİK Durgun veya hareket halindeki sıvıların durumlarını ve ilgili tesislerle olan karşılıklı ilişkilerini."— Sunum transkripti:

1 Hidrolik ve Hidroloji Prof. Dr. Turhan AKÜZÜM

2 HİDROLİK Durgun veya hareket halindeki sıvıların durumlarını ve ilgili tesislerle olan karşılıklı ilişkilerini inceleyen bir bilim dalıdır Akışkanlarla ilgilenir, genellikle su ile ilgilenir Su ile ilgili problemlerin çözümlenmesinde kullanılan, uygulamaya dönük bir bilim dalıdır

3 HİDROLİĞİN UYGULAMA ALANLARI Su kaynaklarının geliştirilmesi (su kaynaklarının miktar ve kalite olarak belirlenmesi, korunması, kontrol edilmesi ve etkin bir şekilde kullanılması) ile ilgili tüm mühendislik çalışmalarında, Suyun kullanılması amacıyla yapılan çalışmalar; su getirme, sulama, akarsularda ulaşım vb. Su miktarının kontrolü amacıyla yapılan çalışmalar; taşkınların ötelenmesi, kurutma tesisleri, kanalizasyon tesisleri vb. Su kalitesinin kontrolü amacıyla yapılan çalışmalar; suyun kirlenmesinin önlenmesi, su arıtma tesisleri vb. Bu çalışmalarda ilgili tesislerin planlanması, projelendirilmesi, inşaatı ve işletilmesi ile ilgili tüm çalışmalarda kullanılır.

4 Sulama çalışmalarında; Akışkanlarla ilgili tüm problemlerin çözümlenmesinde, Basınç ölçülmesinde, Su depolama, çevirme, iletim ve dağıtım yapılarında, feyezan yapılarında, yapılara gelen su yüklerinin ve yapı elemanlarının projelenmesinde (boyutlarının belirlenmesinde) (barajlar, göletler, açık kanallar, basınçlı boru hatları, savaklar, enerji kırıcı yapılar, akedükler, içmesuyu şebekeleri vb.) Sulama yapılarında akış hızının ve debinin ölçülmesinde kullanılır.

5 BİRİMLER BİRİM SİSTEMLERİ: MKS, İNGİLİZ HİDROLİKTE MKS BİRİM SİSTEMİ KULLANILIR MKS (Metre, Kilogram, Saniye) BİRİM SİSTEMİ BİRİMSEMBOL UZUNLUK m (metre)L, l KÜTLE kg (kilogram)M ZAMAN s (saniye)T, t EĞİMboyutsuzI, S HIZm/sV, v İVMEm/s 2 a DEBİm 3 /sQ, q KUVVET kgF BASINÇ kg/m 2 P ENERJİkg.mE ÖZGÜL AĞIRLIK kg/m 3  YOĞUNLUKboyutsuz 

6 KUVVET (F): Sıvı üzerinde hız veya şekil değişikliği yaratan etki BASINÇ (P): Birim alana (A) etki eden kuvvet P=F/A BASINÇ YÜKSEKLİĞİ (BASINÇ YÜKÜ, h): Su bulunan bir sistemde (kanal-boru sistemi vb.) herhangi bir noktada kıyas düzlemine göre yükseklik farkı TEMEL TANIMLAR KD. B h

7 ÖZGÜL KÜTLE ÖZGÜL AĞIRLIK YOĞUNLUK SIVILARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

8 K Ü TLE=AĞIRLIK / YER Ç EKİMİ İVMESİ M = G / gBirim: kg / (m / s 2 )=kg.s 2 /m Ö ZG Ü L K Ü TLE: Birim hacimdeki k ü tledir.  =M/V=(G/g)/VG/V= Ö zg ü l ağırlık (  )  =  /g Birim: (kg.s 2 /m)/m 3 = kg.s 2 /m 4 Ö ZG Ü L AĞIRLIK =AĞIRLIK / HACİM  = G / VBirim: kg/m 3 YOĞUNLUK= = Birim: boyutsuz Özgül Ağırlık +4 0 C deki damıtık suyun özgül ağırlığı Özgül Kütle +4 0 C deki damıtık suyun özgül kütlesi

9 Sıvılarda basıncın ölçülmesinde kullanılan araçlara “Manometre” veya “Basınçölçer” adı verilir. Hava basıncının ölçülmesinde kullanılan araca ise “Barometre” adı verilir.

10 DEBİ (VERDİ): Akım alanı içerisinde belirli bir kesitten birim zamanda geçen sıvı miktarıdır: G= .A.V Sıkıştırılamayan sıvılarda debi: Bir kesitten birim zamanda geçen sıvı hacmidir (Birimi: m 3 /s) (süreklilik denklemi) Q=A.V A: Akım kesit alanı (m 3 ) V: Ortalama hız (sıvı parçacığının birim zamanda aldığı yol)(m/s) ORTALAMA HIZ: Alınan kesitte farklı noktalardaki sıvı parçacığının yersel hız değerlerinin ortalamasıdır DEBİ VE ORTALAMA HIZ Yersel hız (u)=Ortalama hız (V) Q=A.V= Süreklilik denklemi İdeal sıvı V u O A A V İDEAL AKIMDA HIZ PROFİLİ: Hız dağılımı üniformdur Q

11 Düzenli akım: Hız zamanla değişmez (dv/dt=0) Bir sıvının enerjisi, sıvının birim ağırlığının sahip olduğu iş yapabilme yeteneğidir. Hidrolikte birim ağırlık için enerji hesapları yapılır (  ihmal edilir) 2 enerji var: Potansiyel enerji (Statik enerji): 2’ye ayrılır: Seviye (konum, elevasyon, yükselti) enerjisi: sıvının bulunduğu seviye veya konum nedeniyle sahip olduğu enerjidir (seçilen bir kıyas düzleminden olan yüksekliği) (  Z, birim ağırlık için: Z) Basınç enerjisi: Üzerindeki suyun ağırlığı nedeniyle sahip olduğu enerjidir (  h=P, birim ağırlık için: h=P/  ) Kinetik enerji. Sıvının hareketi (hızı) nedeniyle sahip olduğu enerjidir (mV 2 /2, birim ağırlık için: V 2 /2g) ENERJİ

12 HİDROLİKTE ENERJİ (YÜK) ENERJİ (E=Z+P/  +V 2 /2g) POTANSİYEL ENERJİ (Ep=Z+P/  ) KİNETİK ENERJİ (Ek=V 2 /2g) SEVİYE ENERJİSİ (Es=Z) BASINÇ ENERJİSİ (Eb=h=P/  )

13 AKIM ÇEŞİTLERİ AKIMLAR: SERBEST YÜZEYLİ AKIMLAR (açık kanal akımları, yerçekimi sistemleri, tam dolu olmayan boru akımları): Su yüzeyi atmosferle temas halindedir Sıvı sadece atmosfer basıncı etkisindedir Akımı sağlayan kuvvet, yerçekiminden doğan ağırlık kuvvetidir. Üstü açık su yolları (kanallar) Üstü kapalı su yolları (tam dolu akmayan galeriler, tüneller, borular) BASINÇLI AKIMLAR (kapalı akımlar, boru akımları): Sıvı bir basınç altında akar. Boru Açık kanal Boru (serbest yüzeyli akım) Serbest su yüzeyi

14 Akımın laminar veya türbülanslı olduğunu belirlemeye yarayan boyutsuz bir sayıdır. Dairesel kesitli borular için reynolds sayısı: Re = D.V / = D.V.  /  Re: Reynolds sayısı D: Boru çapı, m V: Ortalama hız, m/s : Kinematik viskozite, m 2 /s  : Özgül kütle, kg.s 2 /m 4  : Mutlak viskozite, kg.s/m 2 Üniform çaplı düz borularda, normal pürüzlülükte; Re < 2000 ise: Laminar Akımdır Re > 2000 ise: Türbülans başlar REYNOLDS SAYISI (Re) D

15 REYNOLDS DENEYİ (1883) Su deposu Vana Boya Cam boru Vana Boya Basınç (sabit) LAMİNAR AKIM (düşük hızda) Vana Boya Cam boru Vana Basınç (değişken) TÜRBÜLANSLI AKIM (yüksek hızda) Su deposu

16 Açık kanal: Su yüzeyinin atmosferle temas halinde olduğu bütün su yollarına verilen isimdir. Açık kanal akımlarının çözümü, boru akımlarına oranla daha güçtür, Boru kesiti genellikle dairedir, açık kanallarda ise çok farklı kesitlerle karşılaşılır (yamuk (trapez), dikdörtgen, üçgen, yarım daire, parabol vb.), Borularda pürüzlülük dar sınırlarda değişir. Kanallarda ise kullanılan malzeme çok farklı olduğundan pürüzlülük çok geniş sınırlarda değişir, Açık kanallarda Serbest Su Yüzeyinin durumu zaman ve mekan boyutunda değişir, Açık kanallarda güvenilir deneysel verilerin elde edilmesi genellikle daha zordur, Açık kanallarda akım derinliği (h), debi (Q), kanal taban eğimi (I) ve SSY birbirinden bağımsızdır, AÇIK KANAL AKIMLARI

17 LAMİNAR AKIMDA: Sıvı çok ince kalınlıkta, yani tabakalar halinde ve bir tabaka diğerinin üzerinde kayarak hareket eder (viskoz sıvılar) Sıvı parçacıkları tabakalar arasında yer değiştirmez Hız her tabakada farklı olabilir Örnek: süzme bal, kalın yağ, kılcal boru akımı TÜRBÜLANSLI AKIMDA : Parçacıklar düzensiz hareket eder Hız (yönü ve büyüklüğü) sürekli değişir Hızdaki dalgalanma basınçta da dalgalanmaya neden olur (manometre ibresi sabit değil) SIVI PARÇACIKLARININ HAREKETİNE GÖRE: LAMİNAR - TÜRBÜLANSLI AKIM

18 Açık kanallarda: Re<500 ise akım laminardır 5002000 ise akım türbülanslıdır Açık kanallarda laminar akım çok sınırlı koşullarda oluşur (kesit alanı çok küçükse, hız düşükse ve viskozite yüksekse) (su derinliği 1 cm den az ise) (arazide yüzey akış ve erozyon kontrolü çalışmalarının hidrolik modellemesinde kullanılır)

19 AÇIK KANAL AKIM REJİMLERİ Açık kanallarda yerçekiminin etkisi “FROUDE SAYISI” ile değerlendirilir FROUDE SAYISI, atalet kuvvetlerinin yerçekimi kuvvetlerine (ağırlık kuvvetlerine) oranıdır Eşitlikte: F: Froude Sayısı V: ortalama akım hızı (m/s) g: yerçekimi ivmesi (m/s 2 ) h: su derinliği (m) Fr =V/√ gh Akım rejimiAkım adıSonuç < 1Kritik altı akım, Nehir akımı, yüksek akım, durgun akım V< √ gh =1Kritik akımV= √ gh > 1Kritik üstü akım Sel akımı, alçak akım, hızlı akım, V> √ gh

20 KANAL KESİTİNİN GEOMETRİK ELEMANLARI ADIKESİT ALAN (A) ISLAK ÇEVRE (P) HİDRO- LİK YARI- ÇAP (R=A/P) ÜST GENİŞLİ K (T) HİDRO- LİK DERİNLİK (D=A/T) KESİT FAK- TÖRÜ (Z=A.D 1 /2 ) TRAPEZ (b+mh)h b+2h(1+m 2 ) 1/2 (b+mh)h/(b+2h(1+m 2 ) 1/2 ) b+2mh(b+mh)h/(b+2mh)((b+mh)h) 1,5 /(b+2 mh) 1/2 DİKDÖRTGEN bh b+2h bh/(b+2h) b h bh P A T h b 1 m P T h b A

21 HİDROLOJİ Hidroloji dünyadaki suyun dağılımı, değişimi, fiziksel ve kimyasal özellikleri ile çevre ve canlılara olan etkisini inceleyen bilim dalı Hidroloji; potamoloji (akarsular), limnoloji (göller), kar hidrolojisi ve yeraltı suyu hidrolojisi olarak dört bölüm olarak incelenir. Hidrometri: Su ölçümü Hidrografi: Su kütlelerinin haritaları Hidrometeoroloji: Tarım ve su kaynakları açısından yağışların ve taşkınların incelenmesi

22 Hidrolojik Döngü

23 Hidrolojik Döngünün Unsurları Buharlaşma Yağış Bitki yüzeyinde tutulma Yüzey akış Yeraltı suyu Evapotranspirasyon (topraktan buharlaşma + bitkiden terleme) Sızma Perkolasyon (derine sızma) İnfiltrasyon (toprağın su alma hızı)

24 Su Bütçesi İlişkisi Hidrolojik devredeki suyun miktarı, maddenin korunmasına göre geliştirilen su bütçesi ilişkisine göre belirtilir. Buna göre belli bir araziye düşen yağışların akışlardan farkı, bu arazideki su miktarının artma veya eksilmesini gösterir. Diğer bir deyişle göz önüne alınan belli bir araziye giren akışın çıkan akıştan farkı, depolamadaki değişimi verir. ΔS= I – Q I= giren akışlar, Q= çıkan akışlar ΔS= depolamadaki değişim: Bu değer pozitifse depolamada artmayı, negatifse depolamada azalmayı gösterir.

25 Su Kaynaklarının İşletilmesi Amaç suyun yer ve zamana göre dağıtımını yaparak ekonomik ve sosyal yapının geliştirilmesi, Su kaynakları kısa ve uzun dönem olarak planlanır; Uzun dönem planlanmada içme, kullanma, sulama, enerji üretimi ve dinlenme için gerekli olan su miktarları saptanır. Kısa dönem planlanması ise, toprak koruma ve fazla suyun depolanması amacıyla gerçekleştirilir.

26 a) Yağış birikim eğrisib) İntensite histoğramı Bazı analizler için gerekli olan yağış birikim eğrileri, birikimli yağışın zamana göre grafiklendirilmesi ile elde edilir. Genellikle yağış intensitesinin (şiddeti) zaman artışına göre grafiklendirilmesi de yapılmaktadır. Bu grafiğe intensite histoğramı denir. Yağışların Ölçülmesi

27 Yağış intensite paternleri Yağışların Sınıflandırılması

28 Havza yağış ortalamasının aritmetik ortalama ile hesaplanması Havza Yağış Ortalaması

29 Thiessen yöntemi Havza Yağış Ortalaması

30 Izohyetal (eş yağış eğrileri) yöntemine göre bölgelere ayrılmış olan bir yağış havzası Havza Yağış Ortalaması


"Hidrolik ve Hidroloji Prof. Dr. Turhan AKÜZÜM. HİDROLİK Durgun veya hareket halindeki sıvıların durumlarını ve ilgili tesislerle olan karşılıklı ilişkilerini." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları