Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Yakıtlar ve Yanma 3.Hafta

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Yakıtlar ve Yanma 3.Hafta"— Sunum transkripti:

1 Yakıtlar ve Yanma 3.Hafta

2 Ham Petrol’ün Fiziksel Özellikleri
Yoğunluk Hacim Viskozite Kırılma İndisi Flüoresans Özelliği Renk ve Koku ısıl Değer Parlama Noktası Yoğunluk Ham petrolün yoğunluğu onun kimyasal bileşimini yansıtır. Petrol içerisindeki hidrokarbon yüzdesi, gaz miktarı ve asfalt gibi ağır hidrokarbonların oranı, sülfür oranı, sıcaklık gibi faktörler petrolün yoğunluğunu etkiler. Bir maddenin YOĞUNLUĞU, belli hacimdeki maddenin ağırlığının aynı hacimdeki suyun ağırlığına olan oranıdır. Bir maddenin ÖZGÜL AĞIRLIK ise, belli hacimdeki maddenin ağırlığıdır. Petrol için özgül ağırlık yerine Amerika’da A.P.I. (American Petroleum Institute) derecesi Avrupa’da ise BAUME derecisi kullanılır.

3 Özgül kütle oranı: 60oF (15.6oC) sıcaklıktaki petrolün özgül kütlesinin aynı sıcaklıktaki suyun özgül kütlesine oranı. Özgül Ağırlık ve A.P.I.o’ne göre Petrol Çeşitleri Özgül Ağırlık (g/cm3) A.P.I.o Petrol Çeşidi 0.7 – 0.8 Çok Hafif 0.8 – 0.9 Hafif 0.9 – 1.0 Ağır

4 Hacim Hacmi etkileyen faktörler sıcaklık, basınç ve petrolün içerisinde çözünmüş olan madde miktarıdır. Sıvı petrolün hacmi 600F de ve 1 atmosfer basınçta ölçülür ve varil cinsinden ifade edilir. 1 varil=159 litre. Viskozite Viskozite bir sıvı veya gazın akmaya karşı direncini ifade eder. Yani akışkanlığın tersidir. Petrolün viskozitesi petrolün bileşimine bağlıdır. Yoğunluk ve ağır bileşen miktarı arttıkça viskozite de artar. Sıcaklık ve gaz miktarı arttıkça viskozite düşer. Bir sıvı 1 cm2 kesitindeki bir tüp içerisinde 1 dyne basınç altında, 1 saniyede 1 cm ilerleyebiliyorsa viskozitesi 1 Poise’dır.

5 Kırılma İndisi Bir maddenin kırılma indisi, o maddede yol alan ışığın, boşlukta yol alan ışığa göre ne kadar yavaş ilerlediğini gösteren bir katsayıdır. ni= cv/ci cv: Işığın Boşluktaki Hızı ci: Işığın Madde Ortamındaki hızı ni: Kırılma indisi Snell Bağıntısı Sinα / Sinβ = n2 / n1 Kırılma indisleri maddelerin türleri, saflık dereceleri ile konsantrasyonlarının tayininde ve yapılarının aydınlatılmasında kullanılmaktadır.

6 Petrolün kırılma indisi Refraktometrik Yöntemle (Abbe Refraktometresi) ölçülür.
Petrolün kırılma indisi onun kimyasal bileşimine bağlı bir özellik olup yoğunluğuna göre 1,39 ile 1,49 arasında değişir, hafif petrollerin kırılma indisi de küçüktür.

7 Flüoresans Özelliği Petrol ultraviyole (morötesi) ışık altında sarı-yeşil-mavi renklerde görülür. Bu özellik petrolün kolayca belirlenmesini sağlar. Renk ve Koku Petrolün rengi yansıyan ışıkta yeşilimsi, içinden geçen (kırılan) ışıkta ise açık sarı, kırmızı ve bazen de siyahtır. Özgül ağırlık arttıkça renk de koyulaşır. Hafif hidrokarbonlu petroller hoş kokulu; doymamış HC, S ve N içeren petroller ise kötü kokuludur. Isıl Değer Petrolün ısıl değeri (Hu) özgül ağırlığı ile ters orantılıdır. Özgül ağırlığı 0.9 g/cm3 APIo 17 olan petrolün ısıl değeri : cal/g Özgül ağırlığı 0.7 g/cm3 APIo 70 olan petrolün ısıl değeri : cal/g Parlama Noktası Isıtılan petrol üzerine alev tutulduğunda; petrol buharının ilk alev alma anındaki petrolün sıcaklığı onun parlama noktasıdır. Bu nokta petrolün bileşimine göre değişir.

8 HAM PETROL’ÜN SINIFLANDIRILMASI
Parafinik Naftenik (Asfaltik) Karışık Parafinik Ham Petrol Parafinik HC’dan oluşur. Büyük miktarda wax (mum) içerir. Bu yüzden bu petrolden kaliteli yağlama yağları elde edilir. Parafinik ham petrolden elde edilen ürünlerin özellikleri şunlardır: Yağlama yağlarının viskozite indexi yüksektir. Madeni yağların akma noktası yüksektir. Madeni yağların APIo ve akma noktası yüksektir. Benzinin oktan sayısı düşüktür. Motorinin diesel indexi yüksektir ve yanma kalitesi yüksektir. Gaz yağının is noktası yüksektir.

9 Naftenik (Asfaltik) Ham Petrol
Naftenik HC’lardan oluşur. Büyük oranlarda asfaltik madde içerirler. Hemen hemen hiç wax (mum) bulundurmazlar. Bu petrol tipinden, özel rafinasyon metotları ile elde edilen yağlama yağları kalite olarak parafinik ham petrolden elde edilen yağlama yağlarına eşdeğerdir. Normal yollarla elde edilen yağlama yağları ise sıcaklığa karşı hassastır. Naftenik ham petrolden elde edilen ürünlerin özellikleri şunlardır: Yağlama yağlarının viskozite indexleri düşüktür. Benzinin oktan sayısı yüksektir. Wax (mum ) bulundurmadığından diesel yakıtı (motorin) kolay üretilir. Yüksek kaliteli asfalt elde edilebilir. Elde edilen ürünlerin S oranları yüksektir.

10 Karışık Ham Petrol Hem parafinik, hem naftenik ve bir miktarda aromatik HC’lar içerir. Özellikleri parafinik ve naftenik yapılı ham petrollerin arasındadır. Genel olarak parafiniklere daha yakındır. Karışık ham petrolden elde edilen ürünlerin özellikleri şunlardır: Benzinin oktan sayısı yüksektir. Wax (mum) içerirler. Hacimsel %0.25 – 1.0 arasında S içeririler. Yağlama yağlarının kalitesi parafinik ham petrollerden elde edilen yağların kalitesine eşdeğerdir.

11 Destilasyon Sıcaklığı [oC]
Ham Petrolden Yakıt ve Petrol Türevi Ürünlerin Eldesi Ham petrolün damıtılması. (Yakıt) Ham petrolün ve yarı ham türevlerin iç yapılarının değiştirilmesi. (Petrol Türevi Ürünler) Ham Petrolün Damıtılması (Destilasyonu) Ham petrol değişik kaynama noktasına sahip komplex hidrokarbonların karışımıdır. Destilasyon işlemi bu hidrokarbonların fraksiyonlara ayrılmasını ve yakın kaynama noktasına sahip yeni ürünlerin elde edilmesini sağlar. Destilasyon Ürünü Destilasyon Sıcaklığı [oC] LPG 35 Hafif Benzin Ağır Benzin Kerosen (Gazyağı) Motorin Yağlama Yağları Artıklar 425 - üstü

12 Destilasyon Metotları
Pott Still Shell Still Fraksiyonlu Destilasyon Bu metotlar günümüzde kullanılmamaktadır. Fraksiyonlu Destilasyon Birbiri içerisinde çözünebilen sıvıları kaynama noktası farklarından yararlanarak birbirinden ayırma işlemine ise fraksiyonlu destilasyon (ayrımsal damıtma) denir. Bu yöntemde kaynama noktası en düşük olan sıvı doğal olarak en önce buharlaşır, en yüksek olan ise en sona kalır.

13

14 Ham petrol ısıtma fırınlarında yaklaşık 310-370oC sıcaklığa ısıtılır
Ham petrol ısıtma fırınlarında yaklaşık oC sıcaklığa ısıtılır. Böylece ham petrolün içinde bulunan ve ısı transferini olumsuz etkileyen inorganik tuzlar (Na, Ca Mg v.b.) ve katı maddeler arındırılmış olur. Isıtma işlemi sırasında bu sıcaklığın üzerine çıkılırsa hidrokarbonlar parçalanır yani kraking meydana gelir. Isıtılan ham petrol alt kısmından destilasyon kulesine gönderilir. Kaynama sıcaklıkları 370oC’ın altında olan hidrokarbonlar buharlaşır (Hafif hidrokarbonlar). Ağır hidrokarbonlar sıvı halde kalır. Buharlaşan hidrokarbonlar kulenin üst kısmına doğru yükselirken soğurlar ve kısım kısım yoğuşmaya başlarlar. Yoğuşmayı hızlandırmak için kulenin üst tarafından reflux denilen benzin püskürtülür.

15 Yoğuşan hidrokarbonlar tepsiler içinde dolar
Yoğuşan hidrokarbonlar tepsiler içinde dolar. Bu şekilde her tepsiye belirli sıcaklıkta kaynayan hidrokarbonlar birikmiş olur. Düşük kaynama noktasına sahip hidrokarbonlar destilasyon kulesinin üstünde, yüksek kaynama noktasına sahip hidrokarbonlar destilasyon kulesinin alt kısmındaki tepsilerde toplanır. 370o C sıcaklığa kadar buharlaşmayan hidrokarbonlar destilasyon kulesinin altında tortuları oluşturur. Tortulardan Yağlama Yağı Fuel-Oil Asfalt elde edilir. Petrol Ürünü C Molekül Sayısı Fuel-Oil C20 - C70 Yağlama Yağı C20 – C50 Motorin C14 – C20 Kerosen C10 – C14 Benzin C5 – C10 Nafta C1 – C9 LPG C1 – C4

16 Ham Petrolün ve Yarı Ham Türevlerin İç Yapılarının Değiştirilmesi
Kraking Vakum Altında Destilasyon Kraking Ağır tortulardan daha hafif ürünler elde etmek için uzun ve ağır moleküller kırılarak daha hafif moleküllü ürünler elde etme işlemidir

17 Kraking Termal Kraking Katalizörlü Kraking Hidrokraking 1. Termal Kraking Ağır ve uzun moleküllü HC’lar 1.5 – 10 MPa basınç altında 500 – 600 oC sıcaklığa kadar ısıtılır. Bu basınç ve sıcaklıkta parçalanma olur ve daha küçük moleküllü HC’lar oluşur. Termal kraking esnasında bir miktar katranda oluşur. 2. Katalizörlü Kraking Ağır ve uzun moleküllü HC’lar 0.1 – 0.4 MPa ve 400 – 500 oC sıcaklık altında katalizör yardımıyla parçalanırlar. Bu işlem sırasında ağır HC buharı katalizöre sevk edilir.

18 Katalizörler Doğal Katalizörler Sentetik Katalizörler Doğal Katalizörler Silika-Alümin bileşiminde olanlar İşlem görmüş bentonit kil. Fuller’s Earths Kili. Alüminyum-Hidrosilikatlar. Boksit. Süper Filtrol. Sentetik Katalizörler Sentetik Silika-Alümin (AlSiO3). En çok kullanılan Sentetik Silika-Magnezyum. Sentetik Alümin-Bor. Sentetik Silika-Zirkonyum. En az kullanılanlar.

19 3. Hidrokraking 10 – 15 MPa hidrojen gaz basıncı ve 350 – 450 oC sıcaklık altında katalizör yardımıyla; parafin, naften ve araomatiklerin kraking tepkimeleri elde edilir ve bu tepkimeler hidrojen eşliğinde ısı verir. Jet yakıtı, benzin ve hafif fuel-oil elde etmek için bu kraking yöntemi kullanılabilir. Kullanılan katalizör, uygun asitlikte bir silika-alümin üzerine yerleştirilmiş, sülfür işlevi gören molibden ve nikel oksit karışımından oluşur. Kraking işlemleri ile daha çok hafif benzin elde edilir. Kraking koşulları değiştirilerek motorin elde edilebilse de setan sayısı düşük olduğundan Diesel Motorlarında kullanıma uygun değildir.

20 Sıvı Yakıtlardan Beklenen Özellikler
Sıvı yakıtların özelliklerini belirleyebilmek için çeşitli deneyler yapılır. Bu özellikler ve deneyler şu şekildedir: Özgül Kütle Elemanter Analiz Alevlenme, Yanma ve Kendi Kendine Tutuşma Noktaları Donma (Bulutlanma) ve Akma Noktaları Kararlılık Vizkozite ve Viskozite İndeksi Özgül Kütle () Parafinik HC’ların özgül kütleleri en düşük. Aromatik HC’ların özgül kütleleri en yüksek. Püskürtme karakteristiği açısından özgül kütle önemlidir. Damlacık Çapı, Damlacık Ortalama Yolu, Birim zamanda Püskürtülen Yakıt, özgül kütlenin fonksiyonudur. benzin=735 kg/m3 motorin=820 kg/m3

21 Elemanter Analiz Yakıt içinde bulunan C H2 O2 S gibi elementlerin miktarlarının tespiti. Isıl değerin yüksek olması için C ve H2’nin mümkün olduğunca fazla olması istenir. Hu=34013c h+10900(s-o)-2512(9h+w) Mendelev ifadesi C’a göre H2’in daha fazla olması istenir. Alt ısı değerin yüksek olması. Yanma ürünleri içindeki zararlı emisyon miktarının az olması. Saf H2’in Hu= kJ/kg 2H2 + O2  2H2O O2’de çok bulunmamalı. Alt ısıl değeri düşürücü etkisi var. ( Hu ifadesi)

22 Yakıt içerisinde S miktarı mümkün olduğunca az olmalı
Yakıt içerisinde S miktarı mümkün olduğunca az olmalı. S yakıt kalitesini düşürücü elementtir. S + O2  SO2 SO2 + H2O  H2SO3 (Sülfüröz Asit)  H2SO4 (Sülfirik Asit) H2SO3 yüksek sıcaklık etkisi ile parçalanır ve zararlı olmaz. H2SO4 yanma gazlarının çiğ (yoğuşma) noktasını yükseltir.  150oC Bu sıcaklıkta korozif olan asit yoğuşması başlar. Yoğuşmuş olan H2SO4 metal aksmların kısa zamanda aşınmaına neden olur. Ağır yakıtların motor yakıtı olarak kullanılmamasının sebebi içerisinde yüksek oranlarda S bulunmasıdır. Ağır yakıtların içinde asfaltla birlikte bileşik halinde S bulunur. Normal koşullarda sert tanecikler halindedir. Yüksek sıcaklıklarda erir. Enjektörlerin tıkanmasına neden olur. Yakıtın içerisindeki asfalt oranı %0.5 – 0.7 (kütlesel) arasında olmalıdır.

23 Alevlenme, Yanma ve Kendi Kendine Tutuşma Noktaları
Sıvı yakıtın yanabilmesi için; Buhar fazına geçmesi, Hava ile karışması, Yeter büyüklükte enerji kaynağı ile tutuşturulması, gerekir. Alevlenme Noktası Pensky-Martenz kabındaki yakıt ısıtılır. Isıtmaya bağlı olarak yakıt buharlaşır ve belli bir sıcaklıktan sonra kap üzerinde hafif HC buharı-hava karışımı oluşur. Bu karışıma alev gönderilir. Yakıt buharı/Hava oranı uygun ise tutuşma olur. Vbuharlaşma<Vyanma ise yanan karışımın yerini hemen yanabilir karışım almaz ve yanma durur. Bu anda Pensky-Martenz kabı içerisindeki yakıtın sıcaklığı «alevlenme noktası» olarak adlandırılır.

24 Yakıt Türü Alevlenme sıcaklığı [oC] Kerosen (Gazyağı) 38 Benzin 20-25 Motorin 46-65 Yanma Noktası Yakıt Pensky-Martenz kabı içerisinde ısıtılmaya devam edilir. Vbuharlaşma gittikçe artar. Belli bir sıcaklıkta kap üzerindeki yanan karışımın yerini yanabilen karışım derhal alır. (Vbuharlaşma>Vyanma) Yakıt buharına-hava karışımına alev gönderilir. Bu durumda yanma başlar ve Vbuharlaşma>Vyanma olduğundan sönmeden devam eder. Bu anda Pensky-Martenz kabı içerisindeki yakıtın sıcaklığı «yanma noktası» olarak adlandırılır.

25 Kendi Kendine Tutuşma Noktası
Yakıtta kendi kendine alev meydana gelmesi oksidasyonun sonucudur. Oksidasyon ekzotermik (dışarıya ısı veren) bir reaksiyondur. Oksidasyon sonucu açığa çıkan ısının ortama atılan ısıdan büyük olması halinde yakıt ısınmaya başlar. Sıcak bir plakanın üzerine kendi kendine tutuşma sıcaklığı tespit edilecek olan yakıttan bir damla bırakılır. Yakıt damlası bir ısıtıcı tarafından ısıtılır. Oksidasyon reaksiyonu sonucu açığa çıkan ısı kaybolan ısıdan (ortama atılan ısı) fazla ise yakıt damlası ısınmaya başlar. Yakıt damlasının kendi kendini ısıtması sonucu oksidasyon hızı artar ve alev meydana gelir Alevin meydana geldiği andaki tabla sıcaklığı yakıtın «kendi kendine tutuşma sıcaklığı» olarak adlandırılır. Kendi kendine tutuşma sıcaklığı belirlenirken sıcaklık ve zaman belirtilmelidir.

26 Takip eden 1.5 dk içinde 100oC artırılarak ısıtılır
İlk 3 dk  500oC Takip eden 2 dk  600oC Takip eden 1.5 dk  700oC Takip eden 1.5 dk içinde 100oC artırılarak ısıtılır Donma (Bulutlanma) ve Akma Noktaları Donma Noktası Yakıt soğutuldukça giderek berraklığını kaybeder ve koyu bir renk alır. Bunun 2 sebebi vardır. 1. Viskozitenin artması. Akışkanlığını kaybetmesi. 2. HC moleküllerin kristalleşmesi. C’u çok olan parafinik HC’lar kristal yapıya dönüşürler. Kristalleşmiş HC’lara «Wax» denir. Wa şeklindeki kristallerin özelliği birbirleri ile birleşip bal peteği şekline dönüşmesi ve bünyesinde yakıtı hapsederek akmasını engellemesidir. Donma (bulutlanma) noktası tespit edilecek yakıt içinde su olmamasına dikkat edilmelidir. Cam tüp içine konan yakıt soğutulmaya başlanır. Soğutulan yakıtın saydamlığının bozulduğu sıcaklığa «Donma (Bulutlanma) Noktası» denir.

27 Akma Noktası Donma noktası tespit edildikten sonra yakıt bir miktar daha soğutulduktan sonra tüp sarsılmadan soğutucudan çıkartılır ve yatay konuma getirilir. Bu şekilde tüp içerisindeki yakıt 2s sonra akmaya başlarsa bu andaki yakıt sıcaklığına «Akma Noktası» denir. Donma ve akma noktaları yakıtın depolanması ve bir yerden bir yere taşınması esnasında önem arz eder. Kararlılık Bu özellik; yakıtın depolanması esnasında ve depo ile yakıcı arasında bir tortu meydana getirip getirmemesini ifade eder. Tortunun oluşmasının sebepleri: Yakıtın kendi bünyesinden doğan tortu. - Karbon tipi tortu - Wax tipi tortu Yabancı maddelerden doğan tortu - Su - İnorganik maddeler - Organik maddeler

28 Örnek: Fuel-Oil’de (Ağır Yakıt) tortu oluşması.
Sıvı Ortam (Malten) Sıvı Ortam içinde kolloidal dağılmış katı parçacıklar (Asfalten) Asfaltenler Malten içinde çözelti halinde bulunduğundan yüzey gerilimleri arasında bir denge vardır. Fuel-Oil’i inceltmek için pentan veya heptan ilave etmek ya da ısıtmak malten ve asfalten arasındaki yüzey gerilimini bozar. Eğer yakıtta tam bir kararlılık varsa bu denge bozulmaz. Dengenin bozulup bozulmayacağını tespit etmek için uygulanan deney «Flokülasyon Oranı» deneyidir.

29 Viskozite Bir sıvının akmaya karşı gösterdiği direnç olarak tanımlanır. Sıvı ne kadar az akıcı ise viskozitesi o kadar yüksektir. Viskozite yakıların borulardan akışı ve püskürtme özelliklerinin belirlenmesinde kullanılır. Viskozite Dinamik Viskozite () Kinematik Viskozite ()

30 Dinamik viskozite birimi: poise=[g/cm.s]
Sıvı moleküllerinin iç sürtünmelerini karakterize eden bir katsayıdır. Dinamik viskozite çekme kuvvetinin (F) birim yüzeye (S) düşen kısmının hız gradiyenine (dUs/dD) bölümüne denir. Dinamik viskozite birimi: poise=[g/cm.s] Uygulamada poise’ın 100’de biri olan centipoise (cp) kullanılır.

31 Kinetmatik viskozite birimi: stokes=[cm2/s]
Kinematik Viskozite Dinamik viskozitedeki kuvvet veya kütle birimi yok edilirse kinematik viskozite elde edilir.  : yakıtın özgül kütlesi [g/cm3] Kinetmatik viskozite birimi: stokes=[cm2/s] Uygulamada stokes’un 100’de biri olan centistokes (cs) kullanılır.

32 Viskozite Ölçmede Kullanılan Yöntemler
Saybolt Yöntemi (SSU): ABD’de Redwood Yöntemi (RI): İngiltere’de Engler Yöntemi (oE): Avrupa’da Belli sıcaklığa sahip bir yakıtın belli hacminin kaptan akış zamanı ölçülür. Her 3 yöntemde de viskozite ölçme prensibi aynıdır. Ancak kapların boyutları farklıdır.

33 Saybolt Yöntemi 100oF sıcaklıktaki yakıtın 60 cm3’nün belli bir kapta akış zamanı olarak ölçülür. Örnek: akış zamanı 40 s ise viskozite 40’’SSU/100oF olarak verilir. 2. Redwood Yöntemi 100oF sıcaklıktaki yakıtın 50 cm3’nün belli bir kaptan akış zamanı olarak ölçülür. Örnek: akış zamanı 38 s ise viskozite 38’’RI/100oF olarak verilir.

34 loglog( + k)=a.log(T) + b
Viskozite indeksi Yakıtın viskozitesinin sıcaklıkla ne şekilde değiştiğini gösterebilmek için bulunmuş bir yöntemdir. Walther yaptığı çalışmalarda viskozitenin sıcaklıkla birlikte düştüğünü göstermiştir. Viskozite t oC Walther Bağıntısı Viskozitenin sıcaklıkla değişimini Walther Bağıntısı gösterir. loglog( + k)=a.log(T) + b  : kinematik viskozite [cst] k=0.6 – 0.8 Yakıt için 0.6 alınabilir. a, b : yakıtın parafenik veya naftenik olmasına bağlı olarak değişiklik gösteren katsayılar T: Sıcaklık [K]

35 Bu bağıntıda düşey eksen çift logaritmik, yatay eksende tek logaritmik seçilirse sıcaklığın fonksiyonu olarak viskozite değişimi doğrusal gösterilebilir. Viskozite t oC 210oF 99.8oC 100oF 37.8oC Herhangi bir yakıtın viskozite indeksi (VI) bulunurken; A ve B yakıtlarının viskozitelerinin karşılaştırılması esas alınır. A yakıtının viskozite indeksi 0, B yakıtının viskozite indeksi 100, Diğer yakıtların viskozite indeksleri bunların arasında kabul edilir.

36 Bir yakıtın VI’i bulunurken öncelikle;
A ve B referans yakıtları ile VI bulunacak yakıtın 100oF ve 210oF sıcaklıktaki kinematik viskoziteleri saptanır. Her üç yakıtın 210oF sıcaklıktaki kinematik viskoziteleri eşit olmalıdır. A : VI’i 0 olan yakıtın 100oF sıcaklıktaki kinematik viskozitesi. X : VI’i bulunacak olan yakıtın 100oF sıcaklıktaki kinematik viskozitesi. B : VI’i 100 olan yakıtın 100oF sıcaklıktaki kinematik viskozitesi.


"Yakıtlar ve Yanma 3.Hafta" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları