Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Üreme Fizyolojisi Erkek üreme sistemi Kadın üreme sistemi Üreme sağlığı Gebelik ve laktasyon Doç. Dr. F. Aytül UYAR.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Üreme Fizyolojisi Erkek üreme sistemi Kadın üreme sistemi Üreme sağlığı Gebelik ve laktasyon Doç. Dr. F. Aytül UYAR."— Sunum transkripti:

1

2 Üreme Fizyolojisi Erkek üreme sistemi Kadın üreme sistemi Üreme sağlığı Gebelik ve laktasyon Doç. Dr. F. Aytül UYAR

3 I. Üreme Sistemine giriş ve erkek üreme sistemi Üreme sisteminin temel işlevi –Puberte –Erkek ve dişi gametogenezindeki temel farklar Erkek üreme sistemi ve işlevlerinin düzenlenmesi –Erişkin erkek üreme organları ve işlevleri –Spermatogenezin düzenlenmesi –Testosteronun etkileri ve salgısının düzenlenmesi –Erkek cinsel işlem performansının düzenlenmesi

4 Üreme sistemi Organizmanın yaşamını sürdürmesi Diğer sistemlerle birlikte homeostazisin korunmasında rol alır ve böylece farklı çevresel koşullarda organizmanın canlı kalabilmesi sağlanır Türün devamını sürdürmesi Üreme sistemi genetik bilgi paketinin nesilden nesile geçmesini sağlar ve böylece türün zaman içinde korunması sağlanır

5 Üreme sisteminin temel işlevi Gametleri üretmek: –sperm, ovum Cinsiyet hormonlarını salgılamaktır: –Androjenler, östrojenler ve progesteron Gonadlar, kanallar ve yardımcı yapılardan oluşur.

6 Cinsiyeti Y kromozomu belirler Y kromozomu varlığında öncü gonadların medullasından testis gelişir, korteks geriler “SRY: sex-determining region of the Y kromosome” Testis varlığında salgılanan –testosteron, wolf kanalının gelişmesini sağlar erkek üreme organları –mülleri inhibe eden madde (MIS), dişi üreme organlarının gelişmesini önler

7 Puberte Gonadların endokrin ve gametojenik işlevlerinin üremeyi mümkün kılan düzeye ilk kez ulaştığı dönemdir. Doğumdan sonra puberteye kadar her iki cinste de gonadlar sessizdir.

8 Pubertenin başlangıcı Hipotalamustan pulsatil olarak GnRH salgılanması hipofizden gonodotropin (FSH ve LH) salgılanmasını uyarır Pubertenin gecikmesi veya yokluğuna –primer amenore –önikoidizm

9 Başlangıç ve bitişi –Puberteden hemen önce başlar –Yaşam boyu sürer, yaşlılıkta giderek azalır Seminifer tübüllerde gerçekleşir –Mayoz sonucu haploid hücreler oluşur –Her birincil spermatosit 4 olgun sperm üretir Spermin olgunlaşması gün sürer Spermatogenez

10 Oogenez Süreç: fetal hayatta başlar, menopozda sona erer Gebeliğin 5-6 aylarında oogonia sayısı en yüksek değere ulaşır (6-7 milyon) ve ilk mayoz bölünmeye gider Birincil oosit doğumda 1-2 milyon, pubertede 400,000 ve menopozda birkaç tanedir Oogenez süreci iki kez duraklar –Doğum öncesi – puberte –Ovulasyon öncesi – döllenme Dönemler halinde devam eder Her birincil oositten bir tek olgun ovum gelişir

11

12 Oogenez II Doğum öncesi: ilk mayoz bölünme profazda kalır Puberteden sonra: mayoz bölünme tamamlanır, ikincil oosit oluşur İkincil oositte 2. mayoz bölünme başlar ve metafazda kalır Ovulasyonla ikincil oosit atılır Döllenme gerçekleşirse 2. mayoz tamamlanır Spermle ovumun birleşmesi sonucu diploid bir zigot oluşur

13 Gametogenezdeki temel farklar Spermatogenez –Pubertede başlar Sperm olgunlaşması bir kez başladıktan sonra duraklama olmaz –Her birincil spermatosit 4 olgun spermi oluşturur –Yaşam boyu sürer, yaşlılıkta azalır Oogenez –Fetal hayatta başlar İşlem iki kez duraklar –Her birincil oosit tek bir olgun ovumu oluşturur –Erişkin yaşamı sırasında sonlanır Menopoz

14 Erkek üreme sistemi işlevleri 1.Spermatogenez 2.Erkek üreme işlevlerinin hormonlarla düzenlenmesi 3.Cinsel işlem performansı

15 Erişkin erkek üreme organları Testisler: Gametogenez ve steroid üretimi Epididim: Spermin olgunlaşma ve depolanması Vas Deferens: Epididim ile üretra arasındaki kanal Ejekülasyon kanalları Üretra

16 Erkek Gonadları Testisler Embriyogenezde abdominal kavitededir İnguinal kanal yolu ile skrotuma iner ve abdomen dışında gelişmesini sürdürür –Spermatogenez vücut ısısının hafif altındaki ısılarda devam eder (skrotum ısısı 32 0 C ) Kriptorşidizm: Testisler skrotuma inmez –Spermatogenez olmaz –Kanser riski artar

17 Erişkin erkek üreme organları Yardımcı cinsiyet bezleri Prostat, bulboüretral bezler, vesika seminalis –Tümü birden spermin içinde yaşadığı ve ejekülasyonla spermle birlikte atılan seminal sıvıyı üretirler Semen = Sıvı + sperm Üretra Hem üriner hem de üreme kanalıdır

18 Testisin yapısı Seminifer tübüller Sertoli hücreleri Germ hücreleri Interstisyel aralık Kan damarları Leydig hücreleri

19 Sertoli hücresinin işlevi Gelişmekte olan sperm hücresinin desteklenmesi ve beslenmesini sağlar Kan-testis engelinin önemli parçasını oluştururlar FSH reseptörü içerir ve yanıt verirler İnhibin salgılarlar Androjen bağlayan protein üretirler

20

21 Leydig hücreleri İnterstisyel alanda bulunurlar LH reseptörü içerir ve cevap verirler LH uyarısı sonucu testosteron üretirler. –Testosteronun bir kısmı dolaşımına katılır –Sertoli hücrelerine geçerek burada androjen bağlayan protein sayesinde konsantre edilirler Spermatogenez için dolaşımdakinden çok daha fazla miktarlarda testesteron varlığı gerekir.

22

23 Testosteronun etkileri İntrauterin gelişmede FSH ile birlikte gametogenezin sürdürülmesi Hipofize etkileri: LH salgısını inhibe eder. Protein-anabolik etkileri ile büyümeyi destekler. Davranışsal etkileri: libido ve saldırganlık

24 Testosteronun etkileri (devam) İkincil cinsiyet özelliklerinin gelişmesi ve korunmasını sağlar. –Dış üreme organları –İç üreme organları –Ses –Saç ve kıllanma –Zihinsel –Deri yağ bezleri

25

26 Testosteronun etki mekanizması Reseptörleri hücre içindedir –Hormon/reseptör kompleksi DNA’ ya bağlanarak gen transkripsiyonuna neden olur –Erkek iç üreme organlarının gelişmesi (Wolf kanalı) Bazı hedef hücrelerde dihidrotestosterona dönüşür –5  -redüktaz enzimi aracılığı ile –Testosteron reseptörüne bağlanarak testosteron etkisini güçlendirir –Erkek dış üreme organları, prostat ve ikincil cinsiyet özelliklerinin gelişmesinden sorumlu

27 Erkek cinsel işlem performansı

28 Ereksiyon Ereksiyon = penisin sertleşmesi Sinir sistemi ile kontrol edilir –Parasempatik uyarı ile başlar –Sempatik uyarı ile inhibe olur Vazodilatasyon yapan nitrik oksit (NO) salınır –NO’e cevap olarak arterler genişler ve organa kan akımı artar –Artan kan akımı venleri sıkıştırarak kanın geri dönmesini önler –Artan kan hacmi penisin büyümesine ve sertleşmesine neden olur

29

30 Ejekülasyon Ejekülasyon = semenin penisten atılmasıdır Sinir sistemi ile kontrol edilir Sempatik uyarı sperm ve semenin üretradan atılmasını sağlayan düz kas kasılmalarına yol açar Aynı anda üriner sfinkterlerin de kapanmasını sağlayarak ejekülasyon sırasında idrar atılmasını önler Ejekülasyonlar arasındaki latent dönem değişkendir (dakikalarla saatler arasında)

31 Semen Analizi Normal atım hacmi ml/ejekülasyon Sperm sayısı milyon/ml Morfolojisi - < 35% anormal Hareketliliği - % 60 hareketli Sterilite - 20 milyon sperm/ml Yaşam süresi – ejekülasyondan sonra 48 saat

32 Cinsel ilişki Dört bölümden oluşur : Uyarılma – Psişik ve fiziksel uyaranlar sakral bülümden parasempatik impulsların doğmasına yol açar: erkekte ereksiyon, kadında vajinal kanalın üst bölümünde gevşeme ve sekresyon Gerilme (plato) - Kalp ve solunum hızı, kas gerginliği, kan basıncı artar Boşalma (orgazm) - Yoğun zevk alma duygusu, kas kontraksiyonları ve erkekte ejekülasyon Çözülme (rezolüsyon) – Uyarılan sistemlerin gevşemesi Masters ve Johnson

33 Üreme Sistemine giriş ve erkek üreme sistemi Üreme sisteminin temel işlevi –Puberte –Erkek ve dişi gametogenezindeki temel farklar Erkek üreme sistemi ve işlevlerinin düzenlenmesi –Erişkin erkek üreme organları ve işlevleri –Spermatogenezin düzenlenmesi –Testosteronun etkileri ve salgısının düzenlenmesi –Erkek cinsel işlem performansının düzenlenmesi

34 II. Kadın üreme sistemi Kadın üreme organları ve over foliküllerinin işlevsel yapısı Foliküllerin büyüme ve gelişmesi, ovulasyon ve korpus luteum oluşumu Kadında aylık ritmin düzenlenmesi Menstrüel siklüsde etkilenen yapılar Kadın cinsiyet hormonları ve işlevleri Menstrüel siklüsde üretken dönem Menopoz

35 Kadın üreme sistemi Kadında üreme işlevi iki büyük evreye ayrılır 1.Vücudun gebeliğe hazırlanması 2.Gebelik

36 Overler Karın boşluğunda gelişir ve orda kalır Fonksiyonları –Hormon yapımı Östrojenler (östradiol) Progestinler (progesteron) –Gametogenez Dişi cinsiyet hücresi = ovum

37 Kadın üreme organları Fallop tüpleri –Yumurtanın overlerden uterusa geçişini sağlayan kanallardır Döllenme yeridir

38 Kadın üreme organları Uterus –İçi boş, kalın duvarlı kas tabakasından oluşur –Embriyo/fetusun implante olduğu ve geliştiği yer –Menstrüasyon endometriyum tabakasında gerçekleşir –Serviks = Uterusun alt bölümü; vajinaya açılır Vajina –Uterusu vücut dışına bağlayan kanal

39 Over Folikülleri Gelişimin farklı aşamasında veya dejenerasyon aşamasında, oosit içeren yapılardır –Granüloza ve Teka hücresi

40 Granüloza hücreleri –FSH reseptörleri taşır ve FSH’a cevap verir, olgunlaşan oositi destekleme ve beslemeye yönelik hücrelere farklılaşır Ovulasyondan hemen önce LH reseptörleri ifade etmeye başlar Östrojen salgılar – Antrum granüloza hücre salgılarıyla oluşur, östrojen içeriği yüksektir

41 Teka interna hücreleri LH reseptörleri içerir; LH ya cevap olarak androjen üretir Androjenler granüloza hücrelerine difüze olarak orada östrojene dönüştürülürler.

42

43

44 Folikülün Büyüme ve Gelişmesi Hormona bağımlı döngüsel bir süreçtir Folikül grupları olgunlaşır ve baskın folikül (ler) kadında her 28 günde bir ovulasyona uğrar (25-35 gün) Ovulasyondan sonra; yırtılan folikül korpus luteumu oluşturur.

45 Korpus Luteum progesteron üreten yapıdır Progesteron (= gebelik hormonu) –Uterusu başarılı implantasyona hazırlar ve gebeliğin sürdürülmesini sağlar Gebeliğin oluşmadığı koşulda dejenere olur (süreç ovulasyondan sonraki 14. günde tamamlanır) Progesteron/östrojen düzeyindeki düşme uterusun endometriyum tabakasının dökülmesine neden olur = menstrüasyon

46 Gebelik oluşursa: İlk üç ay boyunca korpus luteum,progesteron salgılamayı sürdürür Korpus luteumun gelişmesini ve devamını sağlayan: –İnsan koryonik gonodotropini (Human Chorionic Gonadotropin= hCG): gebeliğin erken dönemlerinde plasentadan salgılanır. Gebeliğin sonraki 2/3 ünde progesteron kaynağı plasentadır

47 Kadında aylık ritmin düzenlenmesi gün

48

49

50

51 Menstrüel Faz Pre-ovulatuvar Faz Post-ovulatuvar Faz Uterus (endometriyum kalınlığı) Uterin/Endometriyal/Menstrüel Siklüs

52 Menstrüel Faz: 1-5. günler Yaklaşık 5 gün sürer ml kan kaybedilir Kanamanın 1. günü = döngünün 1. günüdür Korpus luteumdan salgılanan östrojen ve progesteron düzeyi azalınca fonksiyonel endometriyum tabakası dökülür =Menstrüasyon FSH etkisi ile overlerde yeni foliküller büyümeye başlar

53 Pre-ovulatuvar Faz: günler Menstrüasyon ile ovulasyon arasındaki süreç FSH yeni foliküllerin gelişmesini sağlar = foliküler faz / over Olgunlaşan foliküllerden östrojen salgılanır Östrojen endometriyumun proliferasyonunu uyarır = proliferatif faz / uterus

54 Döngünün yaklaşık 14. gününde gerçekleşir Gelişen foliküllerden östrojen üretiminin giderek artması hipotalamusu ve hipofizde LH salgılayan hücreleri uyarır –Azalmış olan GnRH salgısı artar Hipofizden LH salgısı artar LH salgısının doruğa çıkması ile sonuçlanır LH doruğu ovulasyonu tetikler. Ovum atılır Ovulasyon Gonodotropik hormonların plazma konsantrasyonları FSH LH Gonadal hormonlarının plazma düzeyleri Östrojen Progesteron Ovaryum Folikül gelişimiOvulasyon Korpus luteum gelişimi Korpus luteumun dejenerasyonu

55 Post - Ovulatuvar Faz: günler Folikül LH etkisi ile korpus luteuma dönüşür –Korpus luteum progesteron salgılayarak endometriyumu etkiler = luteal faz / over Endometriumda salgı bezleri etkinleşir ve embriyonun implantasyonunu kolaylaştıran değişimler oluşur =Sekretuar veya salgısal faz / uterus

56 Korpus luteum geriler; progesteron ve östrojen düzeyleri düşer Endometriyumun kan desteği azalır Endometriyal dokular dökülür = menstrüasyon Gebelik oluşmazsa

57 Menstrüel siklüsün düzenlenmesi Foliküler faz –Ovulasyondan öncedir –Süresi daha değişkendir Luteal faz –Ovulasyonu takip eder –Çok az değişkenlik gösterir; genellikle 14 gün sürer Ovaryum Folikül gelişimiOvulasyon Korpus luteum gelişimi Korpus luteumun dejenerasyonu

58 Hormonlar Östrojen, progesteron, relaksin, inhibin –Overler ve plasentadan salgılanırlar –Östrojen Kadın ikincil cinsiyet özelliklerinin gelişmesi ve sürdürülmesi –Progesteron Endometriyum ve memenin gelişmesi –Relaksin Gebeliğin sonunda simfiz pubisin gevşemesi –İnhibin FSH salgısının inhibisyonu

59 Menstrüel siklüs sırasında / günde Erken foliküler evre Ovulasyon öncesi Luteal faz ortası progesteron (mg) OH-progesteron (mg)0.544 Dehidroepiandrosteron (mg)777 Androstenedion(mg) Testosteron(  g) Östron (  g) Östradiol(  g) Kolesterol Pregnenolon 17  -Hidroksipregnenolon Dehidroepiandrosteron Progesteron 17  -Hidroksiprogesteron Androstenedion Testosteron 17  -Östradiol Östron Östriol Erkekte Progesteron: 0.3 mg Testosteron: 4 – 9 mg Östradiol: 50  g Gonadal hormonlarının plazma düzeyleri Östrojen Progesteron

60 Östrojenlerin etkileri Üreme organlarında –Endometriyum, serviks ve vajina üzeride proliferatif etki –Foliküllerin gelişmesini kolaylaştırır, fallop tüplerinin hareketini artırır –Uterus kan akımını artırır, miyometriyumun uyarılma eşiğini düşürür, oksitosine duyarlılığını artırır

61 Östrojenlerin etkileri Endokrin organlarda –FSH salgısını azaltır –Hipofiz boyutlarını artırır –Anjiyotensinojen ve tirod bağlayıcı globulin salgısını artırır (sıvı-elektrolit dengesi) –Epifiz kapanmasına neden olur –Protein anabolizan –Kan kolesterolünü düşürür Memelerde –Kanallarda gelişme (memenin büyüme hormonu)

62 Progesteronun etkileri Uterus –Endometriyum, serviks ve vajina üzerindeki sekretuar etki –Miyometriyumda östrojene zıt etki gösterir, uyarılabilirliğini ve oksitosine cevabını azaltır –Endometriyumdaki östrojen reseptörlerinin sayısını azaltır Memede –Lobül ve alveollerin gelişimini uyarır Beyinde –LH salgısını inhibe eder, östrojenin etkisini güçlendirerek ovulasyonu önler

63 Menstrüel siklüsde etkilenen yapılar Over döngüsü –Foliküler faz, ovulasyon ve luteal faz Uterus döngüsü –Menstrüasyon, proliferasyon ve sekretuar fazları Uterus serviksinin mukus salgısındaki döngüsel değişiklikler Vajinal döngü

64 Uterus serviksinin mukus salgısındaki döngüsel değişiklikler Östrojen mukusu daha ince ve daha alkali yapar Progesteron mukusu kalın yapışkan ve hücre içeren hale getirir Ovulasyon anında mukus en ince yapısındadır (spinbarkeit), 8-12 cm uzayabilir

65 Vajinal döngü Östrojen epiteli kornifiye eder Progesteron ile kalın mukus salgısı, epitelde proliferasyon ve lökosit infiltrasyonu

66 Ovulasyonun göstergeleri Endometriyum biyopsisinde salgı evresinin görülmesi Hücre içeren kalın, yapışkan servikal mukusun varlığı Bazal vücut ısısının yükselmesi

67 Döllenme Ovum ile spermin birleşmesidir Fertilizasyon fallop tüplerinin ampullasında gerçekleşir Ovum döllenme yerine birkaç günde ulaşır Döllenen ovumun uterusa implantasyonu ovulasyondan sonra 5-10 gün içinde gerçekleşir.

68 OviductOptimal site of fertilization Ampulla of oviduct Sperm surrounding ovum Fimbria Ovulated ovum Ovary Uterus Cervical canal Vagina 180 million sperm deposited Penis Ejekülsyon- dan sonra dakika Ejeküle olan sperm % si * Fertilizasyon yeri Oviduct un üst 1/3 ü) Uterus ServiKal Kanal Vajen 30–60 10–20 1– *Hayvan çalışmalarına dayalı.

69 Menstrüel siklüsde üretken dönem Döllenme için en uygun cinsel birleşme dönemi ovulasyondan önceki 48 saat ovulasyondan sonraki birkaç saattir –Ovulasyon LH doruğundan 10 saat sonra gerçekleşir –Ovumun döllenebilme süresi 24 saat –Spermin dölleyebilme yeteneği 3-5 gün Üretken dönem 4-5 gündür

70 Menopoz Menstrüasyonun kesilmesi yaşlarında olur Overler FSH’a cevap veremezler Kalan folikül sayısı azalır Östrojen düzeyi azalır Üreme organlarında gerileme olur Sıcak basmaları ve psişik belirtilerle karakterizedir

71 Kadın ve menstrüel bozukluklar Amenore / Dismenore Histerektomi Ooferektomi Endometriyozis Premenstrüel sendrom (PMS)

72 Kadın üreme sistemi Kadın üreme organları ve over foliküllerinin işlevsel yapısı Foliküllerin büyüme ve gelişmesi, ovulasyon ve korpus luteum oluşumu Kadında aylık ritmin düzenlenmesi Menstrüel siklüsde etkilenen yapılar Kadın cinsiyet hormonları ve işlevleri Menstrüel siklüsde üretken dönem Menopoz

73 III. Üreme Sağlığı Üreme sağlığı’nın önemi –Çocuk sağkalımı ve üreme sağlığı –Türkiye’de üreme sağlığı ve nüfus yapısı Doğurganlığın düzenlenmesi –Gebeliğin engellenebileceği aşamalar –Doğum kontrol yöntemleri ve mekanizmaları İnfertilite

74 Üreme Sağlığı Mutlu ve güvenli bir cinsel yaşam Üreme yeteneğini koruma Bu yeteneği kullanma zamanı ve sıklığı konusunda karar verme özgürlüğü Kadın/Erkek/Genç/Yaşlı tüm bireyler için cinselliği de kapsayan bir bütün ve temel bir haktır Birleşmiş Milletler Nüfus ve Kalkınma Konferansı, 1994, Kahire

75 SAĞLIĞI BOZAN ETKENLER Bireysel Çevresel genetik davranışlar fiziksel biyolojik toplumsal

76 Çocuk sağkalımı ve üreme sağlığı Kadının konumu ve güçlendirilmesi Kadın sağlığı Kadın üreme sağlığı Güvenli annelik İnsan Gelişimi Adolesan Cinsel sağlık ve Üreme sağlığı Çocuğun yaşatılması

77 Türkiye’de Toplam doğurganlık hızı2,852,11 Kaba doğum hızı23,916,0 Bebek ölüm hızı (%0)50,615,5 Doğuşta yaşanması beklenen yıl67,373,2 Nüfus artış hızı (%0) (göç yok)11,78,8 Yıl ortası nüfus (1000) (göç yok)

78

79

80 Nüfusun yaş dağılımında olan değişimi (DİE, 1995)

81 Doğurganlığın düzenlenmesi Amaç 1.Çocuk istemeyen ailelerin gebelikten kaçınmalarına yardımcı olmak 2.Çok sayıda ya da çok sık gebelik ve doğumun yol açacağı anne ve çocuk sağlığı sorunlarını önlemek

82 Doğum Kontrol Yöntemleri Kontrasepsiyon: doğum kontrolü Gebeliğin engellenebileceği aşamalar –Ovulasyon/ sperm üretimi –Döllenme –İmplantasyon Yöntemler geri dönüşümlü/ geri dönüşümsüz olabilir

83 Doğum kontrol yöntemleri ve mekanizmaları 1.Doğal yöntemler 2.Bariyer yöntemleri 3.Rahim içi araçlar 4.Oral kontraseptifler 5.Enjeksiyon ve implantlar 6.Postkoital korunma 7.Gebeliğin tıbbi olarak sonlandırılması 8.Erkeğin hormonal kontraseptifleri 9.Sterilizasyon

84 Spermatogenezin Feedback Kontrolü Testis Hipotalamus Ön Hipofiz Testis Leydig Sertoli GnRH+ FSHLH Testosteron (sadece LH) Inhibin (sadece FSH)

85 Hipotalamus Ön hipofiz GnRH Over Granüloza Teka +FSH+LH Progesteron Östrojen + Üreme organları ve diğer hedef dokular + Korpus luteum Ovulasyonun feedback kontrolü – +/ – –

86 Doğal yöntemler - Periyodik korunma Tahminler: Ovulasyon beklenen menstruasyondan önceki 14. günde gerçekleşir Oosit ovulasyondan sonra 24 saat canlı kalabilir Kadın üreme yollarında spermin dölleyebilme yeteneği  2 gün (3-5) –Ovulasyondan 3 gün önce, 1 gün sonra

87 Doğal yöntemler - Periyodik korunma 1.Ritim veya takvim yöntemi 2.Bazal vücut ısısı 3.Servikal mukus (Billings yöntemi)

88 Doğal yöntemlerin Avantajları –Ucuz ve serbest –İlaca gerek yok –Yan etkisi yok –İstenildiğinde gebe kalınabilir Dezavantajları –Yüksek düzeyde motivasyon gerekir –Doğru kullanılmadığında %15-25 yanılma oranı vardır

89 Geri çekme “Coitus interruptus” Ejekülasyondan önce penisin geri çekilmesidir Doğru kullanılmadığında etkinliği % 3-16 (dikatli kullanıldığında %96)

90 Bariyer yöntemler 1.Prezervatif (erkek ve kadın) 2.Spermisid fitiller (kadın) 3.Diyafram (kadın)

91 Bariyer yöntemler Avantajları –Ucuz –Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunma sağlar (prezerfatif) –İstenildiğinde gebe kalınabilir Dezavantajları –Doğru kullanılmadığında %12-21 hata payı var –Kullanılan maddelere duyarlılık –Vajinal ve üriner enfeksiyon riski (prezerfatif hariç)

92 Rahim içi araçlar

93 Rahim içi araçların etki mekanizması –Uterusta inflamatuar cevabı uyararak spermin yaşama şansını azaltırlar –İmplantasyonu önlerler –Servikal mukusu kalınlaştırırlar, spermin geçişine engel olurlar –Spermin kapasitasyonu ve yaşamasını inhibe ederler (progesteron)

94 Rahim içi araçların Avantajları –%2 hata payı var –1-10 yıl süreyle etkin –Çıkarıldığında gebe kalınabilir Dezavantajları –Menstrüasyon sırasında kanamayı artırabilir (steroid içermeyenler) –Uterusta perforasyon olasılığı –Pelvik inflamatuar hastalık riskinde artış

95 Oral kontraseptifler Kombinasyonlar ve fazik oral kontraseptifler 1.Kombinasyonlar –Belirli miktarda östrojen ve progesteron içerir 2.Fazik –Değişen miktarlarda östrojen ve progesteron içerir 21 gün ilaç + 7 gün plasebo

96 Oral kontraseptifler Birincil etki mekanizması GnRH salgısını ve ovulasyonu önlerler

97 Oral kontraseptifler İkincil etki mekanizması –Progestinler Servikal mukusun yapısını değiştirirler Uterus ve fallop tüplerinin motilitesini değiştirir Endometriyal sekresyonu değiştirir –Östrojenler Foliküler büyümeyi inhibe eder

98 Progesteron içerenler Etki mekanizması Servikal mukusun yapısını değiştirirler Uterus ve fallop tüplerinin motilitesini değiştirir Endometriyal sekresyonu değiştirir Ovaryumların gonodotropinlere duyarlılığını değiştirir Ovulasyonu tamamen inhibe etmez

99 Oral kontraseptiflerin Avantajları –Hata oranı<%1 –Eğitim gerekmiyor –Ovaryum kistleri, iyi huylu meme tümörü riskini azaltır. Düzensiz siklüsleri, dismenoreyi vb önler Dezavantajları –Günlük kullanım gerekiyor –Venöz tromboz riski –Sigara içenlerde miyokard infarktüsü riski

100 Enjeksiyon ve implantlar 1.Depo provera 2.Norplant Progesteron içerirler

101 Enjeksiyon ve implantlar Avantajları –Hata oranı<%1 –Uzun etkili Dezavantajları –Düzensiz menstrüel kanamalar –İmplantasyon yerinde iritasyon (norplant)

102 Postkoital korunma Cinsel ilişkiden sonra 1.12 saat arayla iki doz oral kontraseptif alınması 2.Rahim içi araç uygulanması Mekanizma: implantasyonu önlemek

103 Gebeliğin tıbbi olarak sonlandırılması RU 486 (mifepriston) Progesteron antagonisti PGE 1 (misopristol) Uterus içeriğinin dışarı atılmasını sağlar 7 haftaya kadar olan gebeliklerde başarı % 95

104 Kalıcı yöntemler Vazektomi Fallop tüplerinin bağlanması

105 Cinsel yolla bulaşan hastalıklar HIV/AIDS Hepatit B ve C Gonore, Sifiliz ve Clamidya

106 İnfertilite Herhangi bir korunma yöntemi kullanmadan en az 1 yıl süreyle gebe kalınamaması durumudur Kadın ve erkeğin anatomik ve cinsel işlev bozukluğu açısından incelenmesi gerekir

107 İnfertiliteye yönelik testler Bazal vücut ısısı –Progesteron bazal vücut ısısını C artırır Ovulasyon hormon profilinin belirlenmesi –LH, FSH, Östradiol ve Progesteron düzeyleri

108 İnfertiliteye yönelik testler Fallop tüplerinin –kapalı olup olmadığının araştırılması Semen analizi –sperm sayısı, motilite ve yapısal anomali olup olmadığının araştırılması

109 Üreme Sağlığı Üreme sağlığı’nın önemi –Çocuk sağkalımı ve üreme sağlığı –Türkiye’de üreme sağlığı ve nüfus yapısı Doğurganlığın düzenlenmesi –Gebeliğin engellenebileceği aşamalar –Doğum kontrol yöntemleri ve mekanizmaları İnfertilite

110 GEBELİK –Ovumun fallop tüpüne alınması – Döllenme - İmplantasyon –Plasenta ve işlevleri –plasenta hormonları –Östrojen, progesteron ve gebelik –Gebelikte hormonal denge –Anne vücudunun gebeliğe yanıtı Doğum –Doğumun başlaması –Doğumun aşamaları –Laktasyon IV. GEBELİK VE DOĞUM

111 GEBELİK Döllenmiş ovumun implantasyonundan fetusun doğumuna kadar geçen süreçtir 40 hafta sürer –Son menstrüel siklüsun 1. gününden itibaren 284 gün

112 Ovumun fallop tüpüne alınması Fimbriyaların iç yüzündeki silyalı epitel sayesinde gerçekleşir (%98) Östrojenle aktive olan silya, fallop tüplerinin ağızlarını (ostium) açan sürekli vurumlar yapar. Bu haraket ostiumlara doğru yavaş bir sıvı akımı yaratır

113 Döllenme:Spermler dişi üreme kanalında yaklaşık 3 mm/dak hızla ilerler. Cinsel ilişkiden 30 – 60 dakika sonra fallop tüblerine ulaşırlar OviductOptimal site of fertilization Ampulla of oviduct Sperm surrounding ovum Fimbria Ovulated ovum Ovary Uterus Cervical canal Vagina 180 million sperm deposited Penis Yerleşim Görülme zamanı (ejakülasyondan sonra:dakika) Sperm oranı* Fertilizasyon yeri (tuba uterinanın üst 1/3) Uterus Servikal kanal Vajina 30–60 10–20 1– *Hayvan deneylerinin verileri

114 Döllenme Korona radiyatadan geçiş –hiyaluronidaz Zona pellusidadan geçiş –Akrozin vb. proteazlar Sperm zona pellusidadaki reseptöre (ZP3) bağlanır Akrozom parçalanır

115 Döllenme (devam) Füzyon –Gelişimi başlatan uyarı –Polispermi önler Döllenme sperm-ovum kaşılaşmasından itibaren 30 dakikada sona erer

116 İmplantasyon Ovulasyondan 5-10 gün sonra oluşur Trofoblastlar sayesinde gerçekleşir –Proteolitik enzim salgılayarak endometriyum yüzeyindeki hücreleri sindirirler –Endometriyumdan serbestlenen sıvı besinleri aktif olarak blastosite taşırlar Embriyo, 8 hafta bu yolla beslenmeye devam eder

117 Plasenta Koryon ve endometriyumdan köken alır Koryon villusları Maternal sinüsler –İmplantasyondan yaklaşık 1 hafta sonra plasenta gelişmeye ve beslenmeyi üstlenmeye başlar

118 Umblikal kord –Allantois ve yolk kesesinden kaynaklanır –Umbilikal arter ve venleri içerir

119 Plasentanın işlevleri Besin ve oksijen sağlar –ilaçlar, alkol, nikotin vb. maddeler kolayca plasentadan geçer Fetusa ait metabolik ürünleri ve karbondioksiti uzaklaştırır Hormon üretir –hCG, progesteron ve östrojenler (östradiol ve östriol)

120 Plasentanın işlevleri Oksijenin difüzyonu –Pulmoner membrandaki difüzyon prensipleri geçerlidir Oksijen taşınması –Hemoglobin F Fetus hemoglobinidir ve oksijene afinitesi yüksektir Erişkin hemoglobininden %20-50 daha fazla oksijen taşır –Hemoglobin konsantrasyonu anneninkinden %50 daha fazladır –Akciğerlerde de görülen Bohr etkisi ile anne tarafında hemoglobinin O 2 bağlama kapasitesi azalırken fetus tarafında artar

121 İnsan koryonik gonodotropini (hCG) Annede gebeliğin oluştuğunu gösterir –Modern gebelik testleri idrardaki (14. gün) veya kandaki (6. gün) hCG varlığının gösterilmesine dayanır –hCG yapısal ve işlevsel olark LH’ a benzer Gebeliğin erken dönemlerinde salgılanır, 20. haftaya doğru giderek azalır

122 İnsan koryonik gonodotropini (hCG) Korpus luteumun büyümesini sağlar –Büyüyen gebelik korpus luteumundan Östrojenler Progesteron Relaksin –Gebeliğin 6. haftasından sonra plasenta korpus luteumun görevini üstlenmeye başlar

123 Koryonik sommatommotropin (hCS, plasental laktojen) Sinsityotrofoblastlardan salgılanır –Büyüme hormonu ailesinden –Güçlü laktojen, zayıf büyüme etkili Gebeliğin maternal büyüme hormonu Gebelikte azot, potasyum, kalsiyum tutulumuna ve lipolize Annenin glikoz tüketimini azaltarak glikozun fetusa yönlenmesine neden olur

124 Diğer plasenta hormonları POMC CRH GnRH ve inhibin Leptin

125 Progesteron ve gebelik Oksitosinin uterus kası üzerindeki etkilerine zıt yönde davranır –Oksitosin (progesteron ve östrojenin yokluğunda) uterusun kasılmasını sağlar –Gebelikteki yüksek progesteron düzeyi uterusun sessiz kalmasını sağlar –Progesteron / östrojen oranı gebeliğin sonunda düşer ve oksitosin fetusun çıkması için gereken uterus kasılmasını başlatır Östrojenle birlikte meme gelişmesini uyararak memeyi laktasyona hazırlar

126 –Östradiol –Ovaryum ve plasentada üretilir –Östriol –Sadece plasentada üretilir –Gebelikte dolaşımdaki östrojenin büyük bölümünü oluşturur –Düzeyi fetusun durumunun iyi olması ile ilişkilidir –Östron Adrenal androjenlerin dönüşmesi ile oluşur Menopoz sonrası kadınların dolaşımındaki temel östrojendir Östrojen çeşitleri

127 Annede – uterusunun gelişimi –meme büyümesi ve duktal yapının gelişimi –dış genital organların gelişimi Fetus ve embriyo gelişimi Östrojen ve gebelik

128

129 Anne vücudunun gebeliğe yanıtı Ağırlık artar –Gebelik süresince artış 11kg 3.5 kg: fetus 2 kg: amniyon sıvısı, plasenta ve fetal membranlar 1 kg: uterus 1 kg: meme 3 kg: ekstarselüler sıvı ve kan 1,5 kg:yağ dokusu

130 Anne vücudunun gebeliğe yanıtı Metabolizma –Bazal metobolizma hızı 2. yarıda %15 artar Tiroksin, adrenokortikal hormonlar ve cinsiyet hormonları artışına bağlı –Fetusun en çok büyüdüğü dönem gebeliğin son 3 ayıdır Son iki ayda fetusun ağırlığı iki katına çıkar: fetusun gereksinimleri –anne ve plasentadaki depolardan da karşılanır (annenin gastrointestinal sistemi yeterince karşılayamaz )

131 Anne vücudunun gebeliğe yanıtı Kalp debisi gebeliğin 27. haftasında %30-40 artar gebeliğin son 8 haftasında normal düzeye yaklaşır Gebeliğin son ayında plasentanın maternal tarafında kan akım hızı 625 ml/dakika Kan hacmi doğumdan hemen önce % 30 artar östrojen ve aldosteron artışı sonucu böbreklerde sıvı tutulur Kemik iliğinin aktivasyonu sonucu eritrosit yapımı artar

132 Anne vücudunun gebeliğe yanıtı Solunum hızı % 20 artar Bazal metabolizma hızı ve ağırlığın artmasına bağlı Büyüyen uterusun diyafragmayı yukarı itmesi sonucu azalan ventilasyon solunumun hızlanmasına katkıda bulunur İdrar oluşum hızı hafifçe artar Sıvı alımı ve metabolik ürünlerinin artar

133 Gebelik toksemisi Preeklampsi ve eklampsi Annede aşırı su ve tuz tutulması, ağırlık artışı ve ödemle karakterizedir –Gebelerin % 4’ünde gebeliğin son birkaç ayında görülür –arteryel kan basıncında hızlı artış ve idrarla büyük miktarlarda protein kaybı vardır

134 Doğum Uterus kasılmalarının doruğa ulaşması –Uterus kasında uyarılmayı artıran hormonal değişimler Östrojenlerin progesterona oranı Oksitosin Fetal hormonlar –İlerleyen mekanik değişimler

135 Doğumu başlatıcı işaret fetustan gelir Fetal hormonlar –CRH , ACTH , androjen  –Androjen plasentada östrojene çevrilir –Östrojen prostaglandin desiduadan prostaglandin salınmasına neden olur –Prostaglandinler miyometriyum kasılmalarını başlatır.

136 Oksitosinin uterusa etkisi Nörohipofizden salgılanan ve özgül olarak uterusun kasılmasına neden olan bir hormondur –Gebeliğin son aylarında uterus kasında oksitosin reseptör sayısı giderek artar –Doğum sırasında oksitosin salgılanma hızı artar

137 Doğumun başlaması Pozitif feedback teori Seviksin gerilmesi refleks yoldan nörohipofizden oksitosin salınımını artırır Oksitosin uterusta kasılmayı artırır Kasılma serviksin daha da gerilmesini sağlar

138 Doğumun aşamaları Dilatasyon (birkaç dakika - 24 saat) Doğumun başlangıcında sevikal kanal 10 cm genişler Kontraksiyonlar düzenli hale gelir Amniyon kesesi yırtılır (kendiliğinden veya müdahale ile) Doğum (1 dakika – saatler) Dilatasyondan sonra bebeğin çıkışına kadar geçen süreçtir “Kuvvetli” kontraksiyonlar olur Doğum Plasentanın çıkması ( dakika) Doğumdan sonra gerçekleşir Kontraksiyonlar devam eder Plasenta doğar Kan damarlarında kontraksiyon olur

139 Doğum

140 Laktasyon Meme bezlerinde süt üretim ve salgılama sürecidir Prolaktin –Alveoler gelişim ve süt üretimini sağlar –Gebelik sırasında düzeyi artar, fakat çok az süt salgısı olur Gebelik süresince yüksek düzeyde salgılanan östrojen ve progesteron memelerin süt salgısı için gelişmesini sağlarken prolaktinin etkisini inhibe ederek üretime engel olurlar

141 Laktasyon (devam) Postpartum (doğum sonrası) –Östrojen ve progesteron düzeyi azalır prolaktinin etkisi ile süt üretimi başlar –Emzirme sonucu meme bezlerinden çıkan uyarılar hipotalamus-nörohipoz yolu ile oksitosin üretimine yol açar Oksitosin süt kanallarındaki düz kasların kasılmasını sağlayarak sütün akmasını sağlar

142 GEBELİK –Ovumun fallop tüpüne alınması – Döllenme - İmplantasyon –Plasenta ve işlevleri –plasenta hormonları –Östrojen, progesteron ve gebelik –Gebelikte hormonal denge –Anne vücudunun gebeliğe yanıtı Doğum –Doğumun başlaması –Doğumun aşamaları –Laktasyon GEBELİK VE DOĞUM


"Üreme Fizyolojisi Erkek üreme sistemi Kadın üreme sistemi Üreme sağlığı Gebelik ve laktasyon Doç. Dr. F. Aytül UYAR." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları