Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

MADENLERDE SU ATIMI M. Kemal ÖZFIRAT. KAPALI İŞLETMELERDE SU ATIMI Yeraltı işletmeciliğinde suyun kontrolü aşağıdaki şekillerde yapılır. Topuk bırakma.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "MADENLERDE SU ATIMI M. Kemal ÖZFIRAT. KAPALI İŞLETMELERDE SU ATIMI Yeraltı işletmeciliğinde suyun kontrolü aşağıdaki şekillerde yapılır. Topuk bırakma."— Sunum transkripti:

1 MADENLERDE SU ATIMI M. Kemal ÖZFIRAT

2 KAPALI İŞLETMELERDE SU ATIMI Yeraltı işletmeciliğinde suyun kontrolü aşağıdaki şekillerde yapılır. Topuk bırakma Dolgulu yöntemle çalışma Yeraltı sondajları Sementasyon Set ve barajlar yapmak

3 BARAJLAR Yeraltı ocaklarında çok su geliri olan eski çalışma yerleri ile yeni çalışma yerlerini birbirinden ayırmak gerekir. Genellikle ayak galerilerinde yapılan barajların yerlerinin seçimi de önemlidir. Baraj yapılan yerde arazinin sağlam, çatlaksız ve az geçirgen olması gerekir. Kumtaşı ve konglomera çok poröz, şistli killer ise boşluksuz olmalarına rağmen az mukavim olduklarından uygun değildirler. En iyi baraj yeri olarak kil içeren sağlam tabakalar gösterilir. Baraj yerinin hazırlanması sırasında hiçbir şekilde patlayıcı madde kullanılmaz. Tersi durumda sağlam arazide çatlamalar oluşabilir.

4 KİL BARAJLARI Su gelirinin az olduğu bölgelerde çoğu zaman küçük bir baraj ihtiyacı karşılayabilir. Bu tür barajlar genellikle kalıcı bir barajın yapımı sırasında arka tarafı tutmak amacıyla kullanılır. Şekilde görüldüğü gibi plakalar arasına kil doldurmak suretiyle inşa edilirler. Kil su ile temas edince şişmekte ve iyi bir sızdırmazlık temin edilmektedir.

5 A HŞAP B ARAJLAR Ağaçtan yapılan barajlar, beton barajlardan daha az rijittir. Su alınca şişip iyi bir sızdırmazlık kazanırlar. Çimentonun hemen bulunamaması veya diğer acil durumlarda yapım yoluna gidilir. Basınç altında çalışabilmeleri için konik şekilde yapılırlar. Baraj, yerinde monte edilerek kamalanıp sıkıştırılır. Konikliğin yarıçapı genellikle m arasında olup, uzunlukları da 1-3 m arasında değişir. Barajın yüzü suya dayanıklı çimento ile sıvanır. Yüzeyi 0.5 m olan, 2.5 m uzunluğundaki bir baraj iyi yapılmışsa 18 kgf/cm 2 basınca kadar dayanıklı olabilir.

6 B ETON B ARAJLAR Bu barajlar bazen tamamen beton olarak, bazen de iki duvar arasına beton dökülerek yapılır. Tuğla duvarlar tavan, taban ve galerilerin yan duvarlarına açılan oyuklara oturtulur. Tuğla duvarlar arasına kuru ve kırılmış tuğla parçaları veya molozlar konulur. Sonra borulardan pompalanan çimento enjeksiyonu ile betonlaşır. Enjeksiyon basıncı, beklenen su basıncının iki katıdır. Baraj yapılırken yapım sahasının kuru olması için küçük bir barajcık inşa edilir. Bu sırada gelen sular, su borusu vasıtasıyla taşınır. Baraj tamamen su ile dolu olunca bu boru ya kapatılır ya da bir vana ve manometre ile donatılır. Önceleri beton barajlar yalnızca küresel şekilde iken, daha sonraları yüksek su basıncının (100 atmosfere kadar) barajın kavisli kısmında enlemesine gerilmeler dışında arazide makaslama ve adhezyon etkileri de meydana getirdiği tespit edilmiş ve uygulamada Şekilde görüldüğü gibi, barajda enlemesine gerilmeleri arttırmak sureti ile baraja etki eden su basıncının büyük kısmının daha başlangıçta kayaca taşıtılması sağlanmış olur. Böylece araziye yapılan basıncın yüksek olması nedeniyle kayma ve sürtünme dirençleri de büyümüş olmaktadır.

7 POMPALARLA SU ATIMI Pompaların madencilikte en fazla kullanılan türleri santrifüj pompalar olmaktadır. Pistonlu pompalar daha yüksek verime sahip olmalarına rağmen yaygın olarak kullanılmazlar. Pistonlu pompalarda sürtünme dolayısı ile aşınma söz konusudur.

8 POMPALARLA SU ATIM KOMBİNASYONLARI (a) (b) (d) (c) (a)’da su, kuyunun en derin kısmında yapılan havuzda toplanıp oradan yeryüzüne pompalanır. Pompalar birbirlerine (b)’deki gibi seri bağlanıyorsa güç ve kapasitelerinin aynı olması gerekir. Bu yöntem derinliği 700 m den fazla olan kuyularda uygulanır. Su gelirinin fazla olduğu ocaklarda, üst katlara gelen suyu alt katta toplayıp yeniden yukarı pompalamak her zaman ekonomik olmayabilir. Bu durumda (c)’deki gibi, alt ve üst katların suyu ayrı ayrı yeryüzüne pompalanır. Fakat bu yöntemde, kuyu içinde büyük bir mesafe boyunca çift boru bulunmakta, üstelik her hatta güçlü pompa tesisi sebebiyle gerek ilk yatırım gerekse işletme maliyetleri yüksek olmaktadır. Üst katta toplanan suyun çok daha fazla olması durumunda, ana pompa tesisini bu kata kurmak ve alt katın az olan suyunu daha küçük tesisle bu kata pompalama yoluna gidilir (d).

9 SU TOPLAMA HAVUZLARI Su toplama havuzları genellikle kuyuya yakın yerlerde inşa edilirler. Suyun hem toplanmasını hem de süzülmesini temin ederler. Su geliri az ve düzgün ise, kuyuyu m daha derinleştirerek bu kısmı, aynı zamanda toplama havuzu gibi kullanmak mümkündür. Ancak, su düzensiz ve fazla ise havuz yapma zorunluluğu doğar. Havuzların büyüklükleri ve sayısı herşeyden önce su gelirine bağlıdır. Suyun yeryüzüne çıkışı kuyulardan biri yardımıyla yapılır. Derin madenlerde dışarı atılan suyun ocağa giren temiz havayı ısıtması ihtimali düşünülerek, suyun pompajı hava çıkış kuyularından yapılır.

10 SU TOPLAMA HAVUZLARI Havuz büyüklüğünü belirleyen diğer bir faktör ise pompa kapasiteleri ve sayılarıdır. Tesisatın 24 saat devamlı çalıştırılmasından kaçınılmalı, ayrıca aynı güç ve kapasitede bir de yedek tesis bulundurmaya dikkat edilmelidir. Su geliri fazla ve düzensiz ise devamlı pompaj gerekebilir. Havuzlar mümkün olduğunca az geçirgen ve sağlam arazide yapılır. Havuzdaki tahkimat, aşındırıcı suların etkisi ile büyük bir korozyona maruz kalır. Bu yüzden ağaç ve çelik tahkimatlar kullanılmaz. Eğer zorunlu olarak ağaç tahkimat kullanılması gerekiyorsa ağacın emprenye edilmesi gerekir. En uygun tahkimat beton ve tuğla tahkimattır.

11 Yeraltı su havuzu kesiti

12 POMPA İSTASYONLARI Pompa dairelerinin hacmi, pompa tesislerini rahatça içine alacak şekilde olmalıdır. Genellikle pompalar uzun eksenleri boyunca arka arkaya dizilirler ve böylece tulumba daireleri uzun ve dar bir görünüm kazanır. Bu düzen, ulaşımı ve bakım işlemlerini kolaylaştırır.

13 Tulumba dairesi E = t + b + cve L = n (p + a) + k + z şeklindedir.

14 POMPALAR

15 POMPA SEÇİMİ Pompa seçimi sırasında esas olarak şu özelliklere dikkat etmek gerekir. Pompa ve borulamanın kaba projesi yapılır. Burada tüm borular, fittingler, valfler, ekipmanlar ve sistemdeki diğer üniteler gösterilir. Projede tüm boyutları belirtilir. Debi tespit edilmelidir. Debi miktarının tespitinde çalışma koşulları göz önüne alınmalıdır. Toplam manometrik yükseklik hesaplanmalıdır. Bu Bernoulli bağıntısı yardımıyla hesaplanır. Sıvının özellikleri tespit edilmelidir. Sıvının viskozitesi, aşındırma durumu, yoğunluğu çok iyi bir şekilde incelenmelidir. Pompa sınıf ve tipi seçilmelidir.

16 Pompaların Sınıflandırılması SınıfTip Santrifüj Pompalar Salyangozlu Karışık Akışlı (Tek veya Çok Kademeli) Eksenel Akışlı Rotatif Pompalar Dişli Kanatlı Vidalı Roots Pistonlu Pompalar Direkt Etkili Kranklı (Simpleks - Dubleks) Diyaframlı

17 Bu pompalar özellikle madenlerde çok kullanılır. Bu nedenle maden pompaları olarak da isimlendirilirler. Normal olarak 18.9 lt/dk ile 1893 lt/dk arasında değişen debilere ve 76.2 m’ye kadar tek parça basma yüksekliğine sahiptir. Nisbeten ucuz, güvenilir ve sessizdirler. Konstrüksiyon olarak derli-toplu ve basittirler. Santrifüj pompa, sıvının basılması için santrifüj kuvvetten istifade eden pompa tipidir. Çarkın orta tarafından gelen sıvı çark kanatları tarafından yakalanır ve çark kanatlarının dönme hareketine uydurularak yüksek bir hız elde edecek şekilde ivmelendirilir (Şekil). Sonra santrifüj kuvvetin etkisi ile bir dairesel kanal veya salyangoz içerisine aktarılarak pompanın basma ağzına sevk edilir. Bir santrifüj pompanın çalışma prensibi

18 UYGULAMA

19

20

21

22 Su atımı sunum sonu


"MADENLERDE SU ATIMI M. Kemal ÖZFIRAT. KAPALI İŞLETMELERDE SU ATIMI Yeraltı işletmeciliğinde suyun kontrolü aşağıdaki şekillerde yapılır. Topuk bırakma." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları