Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü "— Sunum transkripti:

1 Sayısallaştırılmış Materyallerin Kullanımı, Telif Hakları ve Standartlar
Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

2 Plan Kültürel ve sanatsal mirası temsil etmek için giderek dijital nesnelere olan bağımlılığın artması Dijital Avrupa Stratejisi Geçmişin geleceği – şimdinin geleceği Metin dışı kültürel nesnelerin dijitalleştirilmesi Mevcut sistemin yetersizlikleri Kullanım, Telif Hakları ve Standartlar AB Projeleri (PLANETS) Bakış açısı Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

3 Kültürel mirasın dijitalleştirilmesi
Kültürel nesnelerin Internet’i (The Internet Culture of Things) Metin dışı kültürel nesnelerin dijitalleştirilmesi Dijital varlık Dijital insani bilimler (dijitalleştirme ihanettir) Çevrimiçi kullanımın artması (Apple iTunes’dan 10 milyarıncı parça indirilmiş) Görünürlük kullanımı artırıyor (Google örümceklerine açılması) Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

4 Unesco dijital mirasın korunması bildirgesi 2003
As a society we are “becoming increasingly dependent on digital artifacts to represent our cultural and artistic heritage” Unesco dijital mirasın korunması bildirgesi 2003 World Heritage Info Network Unesco Dünya Dijital Kütüphanesi Europeana Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

5 Projeler Michael+ SHAMAN Digicult PLANETS BRICKS
Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

6 Viviane Reding AB Komiseri Telekom ve Medya
Dijital Avrupa Stratejisi Yeni bir Dünya Bankası çalışması her %10'luk ek genişbant penetrasyonun % 1.3 büyüme yarattığını söylüyor. Avrupa'nın öncü ülkeleri bu hedefleri uygulamaya başlamıştır. Fransız hükümeti, Fransa Numérique 2012 planı ile, tüm evleri en az 512 Kbit bir internet bağlantısını 2012 sonuna kadar sağlamayı hedefledi. İngiltere'de Lord Carter, iddialı Dijital İngiltere raporunda, tüm evlere en az 2 Mbit'i 2012 sonuna kadar sağlamayı hedefledi, ve “Gelecek Kuşak Fonunu”ndan yararlanmayı planlıyor. Almanya'da, federal hükümet, Breitbandstrategie programı ile, nüfusun% 75 için 50 Mbit'i 2014 sonuna kadar hedefliyor. Finlandiya evrensel genişbant hizmetini 100 Mbit olarak hayata geçiriyor. Bunlar kendi önceliklerini doğru seçen örnek ülkelerdir. Hepsi dijital ekonominin büyütülmesi gerektiğini anladı. Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

7 1. Dijital Avrupa için ilk ve en önemli önceliğimiz, Avrupa içinde üretilen dijital içeriğe erişimi kolay ve cazip yapmaktır. Avrupalı kullanıcıya hitab eden cekici sayısal içeriğin bulunabilmesi yüksek-hızlı genişbant İnternetin gelişmesinde belirleyici olacaktır. Maalesef, şu anda bu konuda son derece kutuplaşmış bir tartışma var: Birçok hak sahipleri internetten izinsiz indirilen nesnelerin fikri mülkiyet haklarının ihlali ettiğini, illegal hatta cezai suç olduğunu söylemekte, diğerleri ise internet erişiminin evrensel hak olduğunu vurgulamaktalar. İşin doğrusu: Her iki tarafda haklı. İşin acısı, uzun ve çoğunlukla verimsiz tartışmalardan sonra, iki tarafta kendi konumlarına dönmekte, diğer tarafla anlaşmak için hiç bir işaret vermemektedir. Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

8 Bu arada, internet korsanlığı , özellikle dijital yerliler, yani arasında yoğun İnternet kullan genç kuşak arasında gittikçe daha cazip ( "seksi") olmakta. Bu kuşak bizim, yeni inovasyon ve yeni büyüme fırsatlarını sunan, dijital ekonominin temeli olacaktır. Eurostat rakamları bunların % 60'ının, son aylarda internetten para ödemeden görsel-işitsel içerik indirdiğini, ve % 28'ide ödemek istemediğini gösteriyor . Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

9 Bu rakamlar mevcut sistemde ciddi eksiklikler olduğunu göstermektedir
Bu rakamlar mevcut sistemde ciddi eksiklikler olduğunu göstermektedir. Yasayı çiğneyenleri cezalandırmak gerekir. Ama gerçekten pazarda yeterince çekici ve tüketici dostu yasal ürün sunuyormu? Fikri Mülkiyet Hakları için mevcut yasal sistem internet kuşağın beklentileri ne ölçüde karşılıyor? Biz baskı tedbirlerinden önce tüm alternatif seçenekleri düşündük mü? Konuya gerçekten 16 yaşındaki birinin gözüyle baktık mı? Yoksa matbaa çağında yetişmiş Hukuk profesörünün perspektifinden mi baktık? Bence, büyüyen İnternet korsanlığı mevcut iş modelleri ve hukuki çözümler için verilmiş bir güvensizlik oylamasıdır. Bu politika yapanlar için bir uyarıdır. Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

10 Şayet çabucak, dijital içeriğe erişimi, daha kolay ve daha tüketici dostu yapamazsak, sanatsal yaratıcılığın destekçisi ve dijital hizmetler yasal kullanıcı olan bir kuşağı olduğu gibi kaybedebiliriz. Ekonomik, sosyal ve kültürel olarak, bu bir trajedi olur. Bu nedenle benim ana önceliğim, diğer Komisyonlarla birlikte Avrupa tek pazarındaki dijital içeriğe erişim için basit, tüketici dostu bir yasal çerçeveyi, aynı zamanda yaratanlara adil ücret sağlayacak şekilde oluşturmaktır. Dijital Avrupa sadece kurulu içerik yaratıcıları ile ve dijital yerlileri arasında ilgilenen kullanıcılar ve yenilikçi tüketiciler ile kurulur. Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

11 Bu konuda Avrupa'nın somut neler yapabileceğini iki örnek vereceğim:
Her şeyden önce, online hizmetler için fikri mülkiyet haklarının lisanslanmasını tüm AB Üye ülkelerinde kolaylaştırmak olabilir. Bugün, hak sahipleri ve online hizmet sağlayıcılar fikri hakların yönetimi için çok fazla zaman ve para harcıyorlar, halbuki bu paraları cazip servisler için harcayabilirlerdi. Sıkça tüketiciler bir başka AB ülkesindeki online içeriğe erişemiyorlar. Tüm Üye Devletleri kapsayan online içerik için, ölçek ekonomisinden yararlanan ve tüketici dostu çözümler için çok basit ve daha az parçalanmış düzenleyici çerçeve gerekmektedir. 30 yıl önce ticari uydu TV başladığı zaman benzer bir sorunu yaşadık Sınır ötesi hizmetle ilgili fikri haklar izin sorunları karmaşık hale gelince, Avrupa Kablo ve Uydu Direktifi ile basitleştirilmiş bir sistem oluşturarak Avrupa'nın tamamı için bu sorunu çözdü. Gelişen online içerik dünyası için benzer çözümler geliştirmenin zamanın şimdi olduğuna inanıyorum. Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

12 İkinci örnek: Avrupada kitapları dijital ortama aktarmayı teşvik edecek modern kurallar oluşturmalıyız. Avrupa ulusal kütüphanelerde kitapların % 90'dan fazlası artık ticari olarak mevcut değil; çünkü ya baskısı bitmiş yada yetimler; yani bu kitapların sayısal kullanımı için yetkili bulunamıyor. Avrupa çapında bir kamu tescil sisteminin kurulmasıyla bu eserlerin dijital ortama aktarmada özel yatırım teşvik edebilir ve yazarların dijital dünyada adil ücret almasını garantilebilir. Bu da Google kitapları ile ilgili mevcut ideolojik tartışmaların bitmesine yardımcı olabilir. Birçok yayıncının ve kütüphanelerin Google'ın piyasa gücünden korkmalarını anlıyorum. Ama aynı zamanda, Avrupa'nın parçalanmış düzenleyici sistemi nedeniyle bu alanda ilginç iş modelleri sunmak isteyen İnternet şirketlerinin sıkıntılarını paylaşırım. Bende Avrupa dijital kütüphanesinin, Europeana, geliştirilmesi bağlamında bu sıkıntılarını yaşıyorum. Şunu çok açık ifade edelim: Eğer hızlıca, yetim eserler ve kütüphaneler ile ilgili Avrupa telif hakları kuralları reformu yapmazsak, dijital ortama aktarma ve çekici içerik geliştirilmesi Avrupa'da değil , Atlantik'in diğer tarafında gerçekleşecektir. Yalnızca tüketici dostu modern kurallar Avrupa içeriğinin zaten dünyanın dört bir yanında başlayan dijital ortama aktarma çabalarının güçlü bir parçası olmasına imkan verecektir. Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

13 Değişen Telif Hakkı Anlayışı
✦Hukuk herzaman teknolojiden sonra geliyor ✦“Bilgi özgür olmalı” (J.P. Barlow) ✦Dijital nesnelerin tanımlanması, düzenlenmesi ve korunması ✦Elektronik bilgilerin korunması ve ticaretiyle ilgili uluslararası anlaşmalar ✦Elektronik telif hakkı yönetim sistemleri ✦Elektronik bilgi edinme özgürlüğü Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

14 Kültürel mirasın dijitalleştirilmesi
Kültürel nesnelerin Internet’i (The Internet Culture of Things) Metin dışı kültürel nesnelerin dijitalleştirilmesi Dijital varlık Dijital insani bilimler (dijitalleştirme ihanettir) Çevrimiçi kullanımın artması (Apple iTunes’dan 10 milyarıncı parça indirilmiş) Görünürlük kullanımı artırıyor (Google örümceklerine açılması) Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

15 Murat Bardakçı 2. Arşiv belgesi dünyanın hiçbir yerinde yerinde dijital ortama alınmaz. Belge mikrofilme çekilir, bilgisayara kaydedilen ise arşivin kataloğudur. Unutmayın: Osmanlı Arşivleri gibi on milyonlarca belgeye sahip bir arşivi hálá bitmemiş tasnifi bir yana bırakarak dijitalleştirmeye kalkışmak gereksiziği bir yana tamamlanması seneler boyu mümkün olamayacak bir iştir ve birilerini vergilerimizle zengin etmeye yarayan ham bir hayaldir. Hal böyle iken pusuda bekleyen ve basına ‘‘Bu işi biz yaparız’’ diye demeçler veren bilgisayar şirketlerini kimler, niçin ümitlendirmektedirler? Evet efendim... Arşiv konusunu yüzlerce senelik evrakın çayırda tuş edilmesine mani olana, bu kış sular ltında kalmasını önlemeye, hatta devletin denetleme kurullarıyla yetkili makamları işe müdahale edene kadar yazmaya devam edeceğim. Neticede ortaya 32 kısım tekmili birden güzel bir hikáye çıkacak, inanın...     12 Kasım 2000, Pazar hurriyet Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

16 “Europe's Cultural and Scientific Heritage at a Click of a Mouse”
“i2010: Digitial Libraries Initiative” “Digitize once, distribute widely” Future for the Past DIGICULT, CALIMERA, COINE, ERPANET, NEDLIB Future for the Present Preserving the Internet (B. Kahle) Digitizing a book costs 8-12 Euro Making digital copies is not enough to create a European Digital Library. Technical issues such as interoperability between libraries, metadata creation and developing search technologies need to be resolved (European Commission, 2005, p. 8). Digitization of past (analog) materials Only a fraction (between 1% and 2%) of total collections in EU libraries, archives and museums have been digitized so far (European, Commission, 2005, p. 5). It is estimated that “the total cost of preserving the world’s audiovisual archives by simple format transfer would be around 100 billion Euro” (European Commission, 2005, p. 14). DIGICULT (Digital Heritage and Cultural Content Programme of the European Commission) CALIMERA (Cultural Applications: Local Institutions Mediating Electronic Resources) COINE (Cultural Objects in Networked Environments) ERPANET (Electronic Resources Preservation and Access Network) NEDLIB (Networked European Digital Library) Digitization of the present (born-digital) materials Born-digital cultural heritage objects are dynamic and intelligent Preserving the born-digital cultural heritage, especially the intelligent objects such as dynamic web pages, can be difficult to preserve for future generations (Lynch, 2002). Requires more sophisticated preservation methods to accommodate changes introduced later to the objects (European Commission, 2005, p. 19). Preservation of born-digital objects depends on copying and migration, issues of intellectual property rights (IPR) (e.g., orphan works) need to be tackled (European Commission, 2005, p. 19). Preserving the Internet (Kahle) Internet: the largest digital information “repository”, (e.g., pictures, sound files, movies, interactive games, 3D cultural heritage objects). The Internet Archive (www.archive.org) has 55 billion web pages indexed. Alexa crawlers take snapshots of the Web regularly (daily for the popular Web content, every 2 months for a broad cross-section of the Web), each crawl consisting of 1.6 Terabytes of Web content spanning 4.5 billion pages from over 16 million sites.[1] Alexa crawlers also record data regularly on the infamous “404 not found” pages, and it appears that terabytes of digital information get lost continuously (Lyman & Kahle, 1998). [1] Intellectual and artistic works, performances, and other creative productions of human beings –which can be defined as culture- get forgotten as time passes, unless they are recorded. Recorded objects have longer lives but they “inevitably decay” (Lyman & Kahle, 1998). “access to, and preservation of, the physical remains of human cultural and biological heritage are essential for an informed society.” (Clark, et al., 2002) As a society we are “becoming increasingly dependent on digital artifacts to represent our cultural and artistic heritage” (Rothenberg, 1995). Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

17 European Commission Recommendation
1) Digitization of content by setting up large scale digitization facilities; 2) Online accessibility by promoting the development of the European Digital Library as the multilingual access point to Europe’s cultural heritage; and 3) Digital preservation by establishing national strategies and plans for the long-term preservation of and access to digital material. 24 August 2006: EC recommendation on the digitization and online accessibility of cultural material and digital preservation “i2010: Digitial Libraries Initiative” “Europe's Cultural and Scientific Heritage at a Click of a Mouse”. EU Members spent more than 14 billion Euro for libraries, archives and museums as cultural heritage organizations. Content industries constitute 5% of Europe’s GDP. “Digitization of the content resources held by libraries, archives and museums, and making them available electronically could considerably increase their economic impact.” (European Commission, 2005, p. 4). Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

18 Değişen Telif Hakkı Anlayışı
✦Hukuk herzaman teknolojiden sonra geliyor ✦“Bilgi özgür olmalı” (J.P. Barlow) ✦Dijital nesnelerin tanımlanması, düzenlenmesi ve korunması ✦Elektronik bilgilerin korunması ve ticaretiyle ilgili uluslararası anlaşmalar ✦Elektronik telif hakkı yönetim sistemleri ✦Elektronik bilgi edinme özgürlüğü Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

19 Kullanım Kullanım kopyası, arşiv kopyası, ağ kopyası (sıkıştırma, bant genişliği) Bastırma (para alınması, webe koy kendisi bastırsın ama kaliteyi düşür ya da filigran koy) İndirme (tek kullanımlık indirmeye imkan ver, kullanım miadı koy, başkalarına aktaramasın, üzerinde değişiklik yapamasın) Erişilen miktar Yazarın nasıl tanıtıldığı (odevci.com; zaten ücretsiz erişilen malzemenin parayla satılması) Topkapı Sarayı Arşivi örneği (CD olarak gönderiyor, ama Web’e koymam demesi) Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

20 Telif Hakları Kalıcılık-otantiklik (dijital imza, sürüm kontrolü, şifreleme) (Playboy orta sayfa örneği) Access-presentation Farklı formatlar Çeşitli ve dinamik oluşu Koruma ve saklama için dijital kopyasını alma hakkı (US Telif Hakkı Yasası Md 108) (telif hakkı – kanıt olma durumu) Milli kütüphanelerin şimdik kültürü koruma görevleri yok mu? KUTUP-L’nin ilk 3 yılı yok? Göçürülmeden doğan telif hakları (göçürülmüş kopya orijinal kopyanın yerine geçer mi? %1-%2 hata büyük bir oran bu açıdan Bir formattan diğerine koruma amacıyla aktarmadan doğan telif hakları (konuşan kitaplık) Anadan doğma-sonradan olma ayrımı-zaten dijital ortamda olan materyallerin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması İkon ve küçük resimlerin gösteriminden doğan telif hakları (ABD’de bazen aykırı bulunuyor, bazen bulunmuyor) Bağlantı vermeden doğan telif hakları (AÜ-Milliyet) Derlemeden doğan telif hakları (NYT-Tasini davası) Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

21 Standartlar OAI-PMH OAIS CIDOC-CRM Semantik Web RDF RDF/XML OWL
Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

22 Avrupa Birliği Dijitalleştirmeden çok toplulaştırmayı destekliyor
“Bir kez dijitize et, geniş bir biçimde dağıt” (digitize once, distribute widely) mantığıyla hareket edilmesi bekleniyor SEEDI PLANETS AB projelerine katılım için destek Metin dışı kültürel nesnelerin dijitalleştirilmesi Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

23 Virtual Museum of Canada
Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

24 Digital Archive Network for Anthropology and World Heritage
Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

25 The Digital Michelangelo Project
Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

26 Dijital Michelangelo Projesi
Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

27 Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

28 Growing / Grown Up Digital
Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul

29 Sayısallaştırılmış Materyallerin Kullanımı, Telif Hakları ve Standartlar
Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ Bilgi Kaynaklarının Sayısallaştırılmasında Standartlar ve İşbirliği Çalıştayı, Şubat 2010, İstanbul


"Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü " indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları