Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TÜRKİYE’DE ve AVRUPA BİRLİĞİ’NDE TEHLİKELİ ATIK YÖNETİMİ Dr. Gökhan TENİKLER Dokuz Eylül Üniversitesi İİBF Kamu Yönetimi Bölümü BÜTÜNLEŞİK TEHLİKELİ ATIK.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TÜRKİYE’DE ve AVRUPA BİRLİĞİ’NDE TEHLİKELİ ATIK YÖNETİMİ Dr. Gökhan TENİKLER Dokuz Eylül Üniversitesi İİBF Kamu Yönetimi Bölümü BÜTÜNLEŞİK TEHLİKELİ ATIK."— Sunum transkripti:

1 TÜRKİYE’DE ve AVRUPA BİRLİĞİ’NDE TEHLİKELİ ATIK YÖNETİMİ Dr. Gökhan TENİKLER Dokuz Eylül Üniversitesi İİBF Kamu Yönetimi Bölümü BÜTÜNLEŞİK TEHLİKELİ ATIK YÖNETİMİ İZİSYÖM FARKINDALIK TOPLANTISI-7 12 MART 2008 – DESEM BORDO SALON

2 Tehlikeli Atıklara İlişkin Ulusal Mevzuat Sayılı Çevre Kanunu Sayılı Çevre Kanunu 2. Türk Ceza Kanunu 2. Türk Ceza Kanunu 3. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 3. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 4. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 4. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 5. Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 5. Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 6. Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği 6. Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği 7. Çevre Denetimi Yönetmeliği 7. Çevre Denetimi Yönetmeliği 8. Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği 8. Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği 9. Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 9. Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 10. Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 10. Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 11. Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 11. Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 12. Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 12. Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 13. Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği 13. Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği 14. Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 14. Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 15. Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği 15. Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği 16. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik 16. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik

3 ULUSAL PLAN VE PROGRAMLARDA TEHLİKELİ ATIK OLGUSU Beş Yıllık Kalkınma Planları Beş Yıllık Kalkınma Planları Ulusal Çevre Stratejisi ve Eylem Planı (UÇEP) Ulusal Çevre Stratejisi ve Eylem Planı (UÇEP) AB Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programları AB Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programları Ön Ulusal Kalkınma Planı Ön Ulusal Kalkınma Planı Türkiye Cumhuriyeti AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (UÇES) ( ) Türkiye Cumhuriyeti AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (UÇES) ( ) Türkiye'nin AB Müktesebatına Uyum Programı ( ) Türkiye'nin AB Müktesebatına Uyum Programı ( )

4 PLAN VE PROGRAMLARDA DİKKAT ÇEKEN HUSUSLAR ÖNGÖRÜLEN TAKVİMLERDE GERÇEKLEŞTİRİLEMEME DÜZEYİNİN YÜKSEKLİĞİ ATIK KAVRAMININ KATI ATIKLARDAN İBARET OLARAK ELE ALINMASI UYGULAMA ŞANSI BULAMAYAN STRATEJİLER

5 TEHLİKELİ ATIKLARA İLİŞKİN MEVCUT KURUMSAL YAPI Mahalli Çevre Kurulları - Plan uygulama - Görüş bildirme ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Atık Yönetimi Daire Başkanlığı Tehlikeli Atıklar Şube Müdürlüğü Çevre İl Müdürlükleri MAHALLİ İDARELER (BELEDİYELER) Atık Yönetimi Genel Müdürlüğü Pla n ve Pr oje on ayı al ma k Gö rüş al ma k - Bölgesel Plan ve programlama - Koordinasyon - Bilgilendirme - Uluslararası ilişkiler - Denetim ve ceza - Lisans ve izinler - Onaylama - Plan ve programlama - Bertaraf Tesisi kurma/kurdurma - Görüş ve onay alma - Denetim - Raporlama Raporlama - Raporlama ve bildirim - Lisans ve izinler - Görüş ve onay alma - Denetim - Planlama - Acil önlem alma - İL ÖZEL İDARELERİ - KÖYLER (Tanımlanmamış Birimler) DİĞER BAKANLIKLAR

6 KURUMSAL SORUMLULUK ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI (Görev ve Yetki) ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI (Görev ve Yetki) MÜLKİ AMİRLER (Tedbir Alma) MÜLKİ AMİRLER (Tedbir Alma) YEREL YÖNETİMLER (Tedbir Alma) YEREL YÖNETİMLER (Tedbir Alma) ATIK ÜRETİCİLERİ (Yükümlülük) ATIK ÜRETİCİLERİ (Yükümlülük) BERTARAF EDİCİLER (Yükümlülük) BERTARAF EDİCİLER (Yükümlülük)

7 Tehlikeli Atıkların Bertarafına Yönelik Mevcut Tesisler İZAYDAŞ (YILLIK TON) YAKMA İZAYDAŞ (YILLIK TON) YAKMA %75 KOCAELİ, %15 (BURSA, YALOVA, SAKARYA), %10 DİĞER İLLER m3 DEPOLAMA PETKİM (YILLIK TON) YAKMA PETKİM (YILLIK TON) YAKMA TON KENDİ İHTİYACI, TON DİĞER SANAYİCİLER TÜPRAŞ (YILLIK TON) YAKMA TÜPRAŞ (YILLIK TON) YAKMA TAMAMI KENDİ İHTİYACI

8 ÜRETİM 2-3 MİLYON TON YAKMA KAPASİTESİ BİN TON ? KAPASİTE YETERSİZLİĞİ

9 TÜRKİYE’DE YAŞANAN BAŞLICA TEHLİKELİ ATIK VAKALARI Karadeniz sahillerine vuran tehlikeli atık varilleri, 1986 Karadeniz sahillerine vuran tehlikeli atık varilleri, 1986 Yakıt kullanım amaçlı Almanya’dan ithal edilen tehlikeli atıklar, 1987 Yakıt kullanım amaçlı Almanya’dan ithal edilen tehlikeli atıklar, 1987 Tehlikeli Atık yüklü M/V Ulla Gemisi, Tehlikeli Atık yüklü M/V Ulla Gemisi, Orhanlı beldesinde gömülü tehlikeli variller, 2006 Orhanlı beldesinde gömülü tehlikeli variller, 2006 Hollanda’dan gönderilen asbestli hurda gemi, 2006 Hollanda’dan gönderilen asbestli hurda gemi, 2006

10

11 TÜRKİYE’DE TEHLİKELİ ATIK YÖNETİMİ PROJE DENEYİMLERİ A. Tehlikeli Atıkların Yönetimi Projesi ( ) (UYGULANAMADI) A. Tehlikeli Atıkların Yönetimi Projesi ( ) (UYGULANAMADI) B. Türkiye’de Sanayiden Kaynaklanan Tehlikeli Atıkların Yönetiminin İyileştirilmesi” Projesi ( ) (PLANLAMA AŞAMASINDA) B. Türkiye’de Sanayiden Kaynaklanan Tehlikeli Atıkların Yönetiminin İyileştirilmesi” Projesi ( ) (PLANLAMA AŞAMASINDA)

12 TEHLİKELİ ATIKLARIN YÖNETİMİNDE KARŞILAŞILAN SORUNLAR Kurumsal Yetki Belirsizliği Kurumsal Yetki Belirsizliği Strateji Geliştirilmesi Konusundaki Yetersizlikler Strateji Geliştirilmesi Konusundaki Yetersizlikler Uzman ve Yardımcı Personel Yetersizliği Uzman ve Yardımcı Personel Yetersizliği Denetim Eksikliği Denetim Eksikliği Bilgi ve Veri Eksikliği Bilgi ve Veri Eksikliği Bütünleşik Bir Yönetim İhtiyacı Bütünleşik Bir Yönetim İhtiyacı Kurumlararası Eşgüdüm Eksikliği Kurumlararası Eşgüdüm Eksikliği Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’ndeki Mevcut Yetersizlikler Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’ndeki Mevcut Yetersizlikler Teknik Kapasitenin Yetersizliği Teknik Kapasitenin Yetersizliği

13 YETKİ BELİRSİZLİĞİ YETKİ GEÇİŞMESİ KAZA ANINDA KOORDİNASYON ? BELEDİYELER KATI/TEHLİKELİ ATIK İKİLEMİ ? MAHALLİ İDARELER BELEDİYELERDEN Mİ İBARET ? SAĞLIK B. ? ENERJİ VE T.K. B. ? TARIM B. ? SANAYİ VE TİC. B. ?

14 TEHLİKELİ ATIKLARI İHMAL ETMİŞTİR STRATEJİK BELGE VE PLANLAR ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 2006 FAALİYET RAPORU

15 YETERSİZ PERSONEL TEHLİKELİ ATIK ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ Tehlikeli atıkların çevreyle uyumlu bir şekilde yönetimini sağlayacak esasları belirlemek, mevzuatın uygulanmasına yönelik işbirliği ve koordinasyonu sağlamak ve gerekli denetimleri yapmak, Bölgesel boyutta tehlikeli atık yönetim planlarının hazırlanmasını sağlamak, Tehlikeli Atık Yönetimi Komisyonu kurmak, Başkanlığını ve Sekreterya işlerini yürütmek. 5 KİŞİ

16 DENETİMLERDE ETKİNSİZLİK YETERSİZ PERSONEL VERİ EKSİKLİĞİ TEKNİK YETERSİZLİKLER

17 TÜRKİYE’DE ÜRETİLEN TEHLİKELİ ATIK MİKTARLARI BASEL SEKRETERYASI BİLDİRİM YOK OECD VERİLERİ VERİ YOK EUROSTAT VERİLERİ GERÇEK RAKAMLARDAN UZAK

18 YıllarEurostat verileri (1000 ton) YILDA MİLYON TON TEHLİKELİ ATIK ? ?

19 Atık üreticisinin beyanına dayalı bir sistem YILSANAYİ SAYISIGELEN FORM SAYISI 1998 (%10) (%1) ÜRETİCİ SORUMSUZLUĞU

20 TÜİK 2004 TEHLİKELİ ATIK ENVANTER ÇALIŞMASI 1.2 MİLYON TON TEHLİKELİ ATIK İMALAT SANAYİ MADEN VE TARIM SEKTÖRLERİ HARİÇ

21 KURUMLARARASI EŞGÜDÜM EKSİKLİĞİ BÜTÜNLEŞİK YÖNETİM DİSİPLİNİNİN YERLEŞMEMİŞ OLMASI ATIK YÖNETİM KOMİSYONU KALDIRILMIŞTIR

22 TEHLİKELİ ATIKLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ’NE ELEŞTİRİ

23 DÜZENLİ DEPOLAMA TESİSLERİ 3000 m m.

24 TEHLİKELİ ATIKLARIN İTHALATI YASAKTIR ÇEVRE KANUNU (İSTİSNASIZ) TAKY (İSTİSNALI) KANUN&YÖNETMELİK ÇELİŞKİSİ

25 BERTARAF VE GERİ KAZANIM UYGULAMALARI

26 Sanayi İşyerlerine Göre Yaratılan Tehlikeli Katı Atık Miktarı, 2000 ve 2004 Yılları (TÜİK)

27 2000 YILI 2004 YILI

28 Lisanslı Tehlikeli Atık Tesisleri 2007 ve 2008 Depolama Tesisi Ara Depolama Tesisi Yakma Tesisi Geri Kazanım Tesisi 2 (2) 3 (3)81 (108) ÇOĞU 1-2 TÜRDE TEHLİKELİ ATIK İŞLEYEBİLİYOR

29 Yakma Tesislerine Getirilen Tehlikeli Atık Miktarının Atık Tipine ve Bertaraf veya Geri Kazanım Yöntemine Göre Dağılımı 2005 (TÜİK) TIBBİ ATIKLAR DAHİL EDİLMİŞ

30 Türkiye’nin Döneminde Sektörler İtibariyle AB Çevre Mevzuatına Uyum Durumu EN YÜKSEK UYUM

31 AVRUPA BİRLİĞİ’NDE ATIK ÜRETİM MİKTARI TOPLAM 2 MİLYAR TON ATIK

32 AB’de 13 ana başlık altında özetlenebilen mevzuat düzenlemeleri Atık Yönetim Politikası Atık Yönetim Politikası Titanyum Dioksit Sanayi Atıkları Titanyum Dioksit Sanayi Atıkları Evsel Atıkların Yakılması Evsel Atıkların Yakılması Zararlı Atıkların Yakılması Zararlı Atıkların Yakılması Atık Yağlar Atık Yağlar Atıklar İçin Çerçeve Yönetmelikler Atıklar İçin Çerçeve Yönetmelikler PCB/PCT Bertarafı PCB/PCT Bertarafı Tehlikeli Atıklar Tehlikeli Atıklar Kanalizasyon Atıksu Çamurları Kanalizasyon Atıksu Çamurları Piller ve Aküler Piller ve Aküler Ambalaj Atıkları Ambalaj Atıkları Atıkların Sevkiyatı Atıkların Sevkiyatı Atıkların Düzenli Depolanması Atıkların Düzenli Depolanması

33 AB ATIK YÖNETİMİ TEMEL İLKELERİ Atık yönetimi hiyerarşisi Üretici Sorumluluğu Yakınlık Kendine yeterlilik Asgari gidere sebep olan en uygun teknoloji

34 Mevcut Atık Hiyerarşisi Bertaraf (Disposal) Önleme (Prevention) Azaltma (Minimization) Yeniden Kullanım (Reuse) Geri Dönüşüm (Recycle) Geri Kazanım (Recovery) Hedeflenen Atık Hiyerarşisi Üretici Duyarlılığı (Sensibility of Producer) Önleme (Prevention) Azaltma (Minimization) Yeniden Kullanım (Reuse) Geri Dönüşüm (Recycle) Geri Kazanım (Recovery) Ön İşlem (Preperatory Treatment) Bertaraf (Disposal)

35 AB TEMEL TEHLİKELİ ATIK DİREKTİFLERİ Atık Çerçeve Direktifi (75/442 EEC/2006/12/EEC Direktifi ) Tehlikeli Atık Direktifi (91/689 EEC) Atıkların Yakılması Direktifi (2000/76 EC) Düzenli Depolama Direktifi (99/31 EC)

36 TEHLİKELİ ATIKLARA İLİŞKİN KARŞILAŞTIRMA AB ÜLKELERİ VE TÜRKİYE ÜRETİM MİKTARLARI YÖNÜYLE ÜRETİM MİKTARLARI YÖNÜYLE SEKTÖREL KAYNAKLAR YÖNÜYLE SEKTÖREL KAYNAKLAR YÖNÜYLE BERTARAF VE GERİ KAZANIM UYGULAMALARI YÖNÜYLE BERTARAF VE GERİ KAZANIM UYGULAMALARI YÖNÜYLE İTHALAT-İHRACAT YÖNÜYLE İTHALAT-İHRACAT YÖNÜYLE

37 SINIRLILIK BELİRTİLEN BAŞLIKLAR DAHİLİNDE GERÇEKLEŞTİRİLEN KARŞILAŞTIRMALAR MEVCUT VERİLER ÜZERİNDEN YAPILABİLMİŞTİR. BELİRTİLEN BAŞLIKLAR DAHİLİNDE GERÇEKLEŞTİRİLEN KARŞILAŞTIRMALAR MEVCUT VERİLER ÜZERİNDEN YAPILABİLMİŞTİR. BİLGİ VERME VE RAPORLAMA YÜKÜMLÜLÜKLERİNİN YERİNE GETİRİLMESİNDE ÜLKELER AÇISINDAN SORUN YAŞANMAKTADIR. BİLGİ VERME VE RAPORLAMA YÜKÜMLÜLÜKLERİNİN YERİNE GETİRİLMESİNDE ÜLKELER AÇISINDAN SORUN YAŞANMAKTADIR. AYNI KAYNAKLI VERİLER ARASINDA BİLE FARKLILIKLAR SÖZ KONUSU OLABİLMEKTEDİR. AYNI KAYNAKLI VERİLER ARASINDA BİLE FARKLILIKLAR SÖZ KONUSU OLABİLMEKTEDİR.

38 AB Ülkeleri ve Türkiye’de Basel Sekreteryasına Ulusal Rapor Bildirme Durumu ( ) E=Evet / H=Hayır Ülke Almanya EEEEEE Avusturya EEEEEE Belçika EEEEEE Birleşik Krallık EEEEEE Bulgaristan EEEEEE Çek C. HEEEEE Danimarka EEEEEE Estonya HEEEEE Finlandiya EEEEEE Fransa EEEEEE Hollanda EEEEEE İrlanda EEEEEE İspanya EEEEEE İsveç EEEEEE İtalya EEEEEE Kıbrıs EEEEEH Letonya EEEEEE Litvanya EEEEEE Lüksemburg EEEEEE Macaristan HEEEEE Malta HHEHHH Polonya EEEEEE Portekiz EEEEHH Romanya EEEEEE Slovakya EEEEEE Slovenya EEEEEE Yunanistan HEEHEE TürkiyeEEEEEE BASEL SEKRETERYASINA RAPOR BİLDİRİM DURUMU

39 ÜRETİM MİKTARLARI Yılları Arasında Mevcut Üretim Miktarları Ortalaması

40 Yılları Arasında Mevcut Tehlikeli Atık Üretim Miktarları Ortalaması (kg)

41 [1][1] Türkiye’ye ait geri kazanım ve bertaraf oranları 2004 TÜİK istatistiklerinde yer alan tehlikeli atık üretim, geri kazanım ve bertaraf miktarları esas alınarak hesaplanmıştır. Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye’de Geri Kazanım ve Bertaraf Oranları

42 AB Ülkeleri ve Türkiye’de Yakma ve Depolama Tesisi Sayıları (Rapor edilen en son yıllar itibariyle)

43 İhracat 2001 (ton) İhracat 2003 (ton) İthalat 2001 (ton) İthalat 2003 (ton) Almanya ▼ ▲ Avusturya ▲ ▲43201 Belçika ▲ ▲ Birleşik Krallık 35835▲ ▲ Bulgaristan 0▲ ▼ 4300 Çek C. 4346▼ ▼ 3302 Danimarka ▼ ▼ Estonya 3224▼ ▼ 674 Finlandiya 42608▲ ▲15489 Fransa ▲ ▲ Hollanda ▼ ▼ İrlanda ▲ ?0 İspanya 60381▼ ▼ İsveç 56212▲ ▲ İtalya ▲ ▲ Kıbrıs 2479▼23730?0 Letonya 0? ▲206 Litvanya 0?82,3000?0 Lüksemburg 89128▼ ▲1251 Macaristan 18299▲ ? 0 Malta 4500 ? 00 ? 0 Polonya ? 00 ? 0 Portekiz 63254▲ ▼12570 Romanya 2992▲170000?0 Slovakya 333▲ ▲3841 Slovenya 7887▲ ▲23188 Türkiye 0 ? 00 ? 0 Yunanistan 0 ? ? 25500

44 TÜRKİYE’NİN TEHLİKELİ ATIK POLİTİKASININ AVRUPA BİRLİĞİ ÜYELİK SÜRECİ BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

45 2003 Yılı Ulusal Programında yer alan ve 2005 yılında tamamlanması öngörülen; “Atık Çerçeve”, “Atık Katalogu”, “Atıkların Düzenli Depolanması”, “Atıkların Taşınımı”, “Atıkların Yakılması”, “PCB/PCT” ve “Hurda Taşıtlara” ilişkin Direktiflerin mevzuat uyumu için Yönetmelik çıkarma çalışmalarının 2006 yılı sonunda tamamlanması öngörülmüş olmasına rağmen hala bir gelişme kaydedilmiş değildir. Bu direktiflerin gecikmeksizin ulusal mevzuata aktarılması gerekmektedir Yılı Ulusal Programında yer alan ve 2005 yılında tamamlanması öngörülen; “Atık Çerçeve”, “Atık Katalogu”, “Atıkların Düzenli Depolanması”, “Atıkların Taşınımı”, “Atıkların Yakılması”, “PCB/PCT” ve “Hurda Taşıtlara” ilişkin Direktiflerin mevzuat uyumu için Yönetmelik çıkarma çalışmalarının 2006 yılı sonunda tamamlanması öngörülmüş olmasına rağmen hala bir gelişme kaydedilmiş değildir. Bu direktiflerin gecikmeksizin ulusal mevzuata aktarılması gerekmektedir.

46 MEVCUT TEHLİKELİ ATIK YÖNETMELİĞİ DEĞİŞTİRİLMELİDİR Yürürlükteki yönetmelik eski Atık Çerçeve Yönetmeliğine esas alınarak hazırlanmıştır. Yürürlükteki yönetmelik eski Atık Çerçeve Yönetmeliğine esas alınarak hazırlanmıştır. Mevcut tehlikeli atık listesi, oluşturulması planlanan yeni Atık Çerçeve Yönetmeliği taslağında öngörülen ve Avrupa Atık Katalogu ile uyumlu görünen tehlikeli atık listesinden farklılıklar göstermektedir. Mevcut tehlikeli atık listesi, oluşturulması planlanan yeni Atık Çerçeve Yönetmeliği taslağında öngörülen ve Avrupa Atık Katalogu ile uyumlu görünen tehlikeli atık listesinden farklılıklar göstermektedir. Tehlikeli atıkların taşınması, yakılması ve depolanmasına ilişkin direktifler çerçevesinde mevcut yönetmeliğin yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir. Tehlikeli atıkların taşınması, yakılması ve depolanmasına ilişkin direktifler çerçevesinde mevcut yönetmeliğin yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.

47 ULUSAL ATIK PLANI ÇALIŞMASI GERÇEKLEŞTİRİLMELİDİR. Türkiye’nin de atık stratejisi ve politikalarını belli süreler dahilinde planlaması ve bu süreler içinde belirleyeceği hedeflere ulaşmak amacıyla ulus ölçeğinde uygulamaya koyması gerekmektedir. Türkiye’nin de atık stratejisi ve politikalarını belli süreler dahilinde planlaması ve bu süreler içinde belirleyeceği hedeflere ulaşmak amacıyla ulus ölçeğinde uygulamaya koyması gerekmektedir.

48 Türkiye’nin tehlikeli atık yönetiminde göreceli olarak AB ülkeleri genelinden daha yetersiz politikalara sahip olduğu düşünülse de ulusal ve uluslararası düzeydeki ilgi ve duyarlığın sürekli artması ve Avrupa Birliği üyelik sürecinin de etkisiyle, Türkiye’nin ulusal atık yönetim stratejisinin şekillendirilmesinde önemli mesafeler kaydedilmiştir. Günümüzde temel sorun, ulusal stratejinin uluslararası standartları tümüyle karşılayacak şekilde geliştirilmesi ve bir strateji belgesi ile çerçeve altına alınması; daha da önemlisi, uygulamaya geçirilmesini sağlayacak kurumsal ve teknik kapasitenin güçlendirilmesidir. Atık yönetiminde katılımcılığın artırılması ve kamuoyunun bilinçlendirilmesi de stratejik öncelikler arasında yer almalıdır.

49 GÜÇLÜ YÖNLERZAYIF YÖNLER  AB İlerleme raporlarında en yüksek düzeyde uyumun sağlandığı sektörün atık sektörü olması  Çevre bilincinin giderek daha da içselleşmesi  Basel Sözleşmesi’ne taraf olunmuş olması  Denetim eksikliği  Kurumlar arası Koordinasyon eksikliği  Bütünleşik Yönetim Anlayışının yerleşmemiş olması  Merkeziyetçi eğilimin yüksekliği  Tehlikeli atık envanterinin yokluğu  Sanayi envanterinin sağlıklı olmaması  Bertaraf tesislerinin sayı ve kapasitesinin yetersizliği  Atık üreticisinin kurumsal toplumsal sorumluluğunun yeterince gelişmemiş olması  Ulusal Atık Yönetim Planı’nın oluşturulmamış olması  Geri kazanım ve geri dönüşüm oranlarının düşük olması  Özel sektörün atık politikasına katkı düzeyinin düşüklüğü  Personel, kurumsal kapasite ve teknik uzmanlık düzeyinin yetersizliği  Cezai yaptırımların tam anlamıyla uygulanmaması  Vahşi depolama uygulamasının yaygınlığı  Sanayicilerin bertaraf maliyetlerini karşılamak konusunda isteksiz davranmaları  Yerel yönetimlerin tehlikeli atık yönetimi konusunda yetersiz kapasiteye sahip olması  Yasalar ve ikincil mevzuatın (yönetmelik) çelişir hükümler içermesi  Yasal düzenlemelerin uygulamaya geçirilmesi yönünde sıkıntı yaşanıyor olması  Uyum çalışmalarına ilişkin olarak öngörülen takvimin sürekli gerisinde kalınması  Atıklara ilişkin projelerin mevcut durum tespiti veya öneriler aşamasında kalarak uygulama fırsatlarının yaratılamaması  Ulusal Plan ve Programlarda atık olgusunun katı atık ve tıbbi atıklardan ibaret olarak algılanması  Çevre ve Orman Bakanlığı’nın 2006 yılı Faaliyet raporunda tehlikeli atıklara ilişkin icraatların bulunmaması  Tehlikeli Atıklara İlişkin Acil Eylem Planlarının bulunmaması  Tehlikeli atıkların evsel atıklarla karıştırıldığı yönündeki düşüncelerin yaygınlığı Atık üreticilerine yönelik eğitim ve bilgilendirme düzeyinin düşük olması FIRSATLARTEHDİTLER  Dünyada az atık üreten temiz üretim modellerinin gelişmekte olması  Atık yönetimine ilişkin olarak desteklenen AB projelerinin varlığı ve AB Fonlarından yararlanılabilmesi  Yasadışı tehlikeli atık trafiği  AB Yüksek Maliyetli Çevre Direktifleri

50 TÜRKİYE’NİN ÇEVRE MEVZUATINA UYUM MALİYETİ MİLYAR EURO ATIK SEKTÖRÜ İHTİYACI 9.5 MİLYAR EURO

51 ÖZEL SEKTÖR AB HİBE PROGRAMLARINDAN YARARLANAMAMAKTADIR. DEVLET DESTEĞİNE İHTİYAÇ DUYULMAKTADIR. ÇÖZÜM: KAMU&ÖZEL&SİVİL ORTAKLIĞI İlgili bakanlıklar Yerel yönetimler Atık üreticileri Özel sektör ve atık şirketleri Sivil Toplum ve Çevre Merkezli Örgütler Halk

52 YENİ BİR KURUMSAL YAPILANMAYA İHTİYAÇ DUYULMAKTADIR ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI MI? ORMAN BAKANLIĞI MI?

53 Yasaya aykırılıkların tespiti ve cezalandırılması, lisanslandırma ve izin verme yetkisinin kullanılması, izleme ve denetim gibi faaliyetler daha çok il düzeyindeki örgütlere devredilmeli; Bakanlık Merkez örgütü daha çok atık yönetim politika ve stratejilerini belirleyen, ve bunları sürekli geliştiren, ilgili kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyon ve işbirliği sağlayan, gerektiğinde atık yönetim sektörüne, ilgili kurum ve kuruluşlara liderlik ve rehberlik yapan ve doğrudan atık yönetim uygulamalarını değil, bu uygulamaları yönetmekle ve yönlendirmekle sorumlu kurumları denetleyen bir yapıya kavuşturulmalıdır.

54 YEREL YÖNETİMLERİN TEHLİKELİ ATIK UYGULAMALARINA İLİŞKİN OLARAK DESTEKLENMESİ GEREKMEKTEDİR.

55 Yerel yönetimlerin sistem içinde yapabilir kılınmasına ilişkin olarak bölgesel ölçekte uygulanacak projelere yönelik en etkin model, “Birlik Modeli”dir. Yerel yönetim birlikleri modeli, yönetişim temeli üzerine geliştirilmiştir. Nitekim sulama birliklerinin meclislerinde, birliğin sulama faaliyetlerinden yararlanan ve meclis üyesi seçilme şartlarına sahip olan çiftçilerin de temsili sözkonusudur. Yerel yönetimlerin sistem içinde yapabilir kılınmasına ilişkin olarak bölgesel ölçekte uygulanacak projelere yönelik en etkin model, “Birlik Modeli”dir. Yerel yönetim birlikleri modeli, yönetişim temeli üzerine geliştirilmiştir. Nitekim sulama birliklerinin meclislerinde, birliğin sulama faaliyetlerinden yararlanan ve meclis üyesi seçilme şartlarına sahip olan çiftçilerin de temsili sözkonusudur.

56 Yerel yönetimlerin öz kaynaklarından karşılayamayacakları yüksek maliyetli projeleri bölgesel düzeyde planlamaları ve bu şekilde belediyelerin güçlerini birleştirmesi, hem kapasiteye ilişkin zaaflarının bertaraf edilmesinde, hem de yatırımların ekonomik, verimli ve etkin bir şekilde gerçekleştirilmesinde çok yararlı bir yöntemdir. Bu tür girişimlerin Bakanlıkça da özendirilmeye devam edilmesi ve ilgili kuruluşlarca her türlü desteğin sağlanması önemlidir. Yerel yönetimlerin öz kaynaklarından karşılayamayacakları yüksek maliyetli projeleri bölgesel düzeyde planlamaları ve bu şekilde belediyelerin güçlerini birleştirmesi, hem kapasiteye ilişkin zaaflarının bertaraf edilmesinde, hem de yatırımların ekonomik, verimli ve etkin bir şekilde gerçekleştirilmesinde çok yararlı bir yöntemdir. Bu tür girişimlerin Bakanlıkça da özendirilmeye devam edilmesi ve ilgili kuruluşlarca her türlü desteğin sağlanması önemlidir.

57 ÖZEL SEKTÖR TEMSİLCİLER İ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI YEREL TEHLİKELİ ATIK AJANSLARI ÇEVRE VE ORMAN İL MÜDÜRLÜKLERİ BELEDİYELER ULUSLARARASI VE ULUSÜSTÜ ORGANİZASYONLAR HİZMET ORGANİZASYONLARI *STK’LAR *SANAYİ VE MESLEK ODALARI *ÜNİVERSİTELER *ARAŞTIRMA KURUMLARI YEREL HALK AJANS BÖLGESEL TEHLİKELİ ATIK AJANSLARI Kent Konseyleri Tehlikeli Atık Yönetimine İlişkin Önerilen Kurumsal Yapı (Kamu&Sivil&Özel Etkileşiminde)

58 BÖLGESEL AJANSLAR Atık yönetimi alanında bilimsel ve teknik bir temelin oluşturulup geliştirilmesi, Atık yönetimi alanında bilimsel ve teknik bir temelin oluşturulup geliştirilmesi, Yönetimi sağlayan alt kademeler ve sanayiden veri ve bilgilerin toplanması, kalite kontrollerinin yapılması, Bakanlık için AB raporlarının hazırlanması Yönetimi sağlayan alt kademeler ve sanayiden veri ve bilgilerin toplanması, kalite kontrollerinin yapılması, Bakanlık için AB raporlarının hazırlanması Atık alanında ulusal istatistiklerin yıllık olarak hazırlanması Atık alanında ulusal istatistiklerin yıllık olarak hazırlanması Lisanslandırma ve kontrol gibi konularda Yerel Tehlikeli Atık Ajanslarının denetlenmesi Lisanslandırma ve kontrol gibi konularda Yerel Tehlikeli Atık Ajanslarının denetlenmesi Ulusal referans laboratuarları faaliyetlerinin, Yerel Tehlikeli Atık Ajansları’na bağlı olan laboratuarlar ve özel laboratuarlarının sertifikalandırması Ulusal referans laboratuarları faaliyetlerinin, Yerel Tehlikeli Atık Ajansları’na bağlı olan laboratuarlar ve özel laboratuarlarının sertifikalandırması

59 YEREL AJANSLAR Atık Yönetimi alanında teknik bir temelin oluşturulup geliştirilmesi Atık Yönetimi alanında teknik bir temelin oluşturulup geliştirilmesi Yerel Tehlikeli Atık Ajanslarına bağlı laboratuarların kontrolü ve yönetimi, Yerel Tehlikeli Atık Ajanslarına bağlı laboratuarların kontrolü ve yönetimi, Sorumlulukları altında olan bölgelere ait atık yönetimi planlarının kontrolü Sorumlulukları altında olan bölgelere ait atık yönetimi planlarının kontrolü Atık yönetimi planlarının Bölgesel Tehlikeli Atık Ajansları’na sunulması Atık yönetimi planlarının Bölgesel Tehlikeli Atık Ajansları’na sunulması Çevre ve Orman İl Müdürlükleri faaliyetlerinin izlenmesi Çevre ve Orman İl Müdürlükleri faaliyetlerinin izlenmesi İzlenebilir ve katılımcı bir politikanın yürütülmesi amacıyla, STK’ların ve halkın katılımının sağlanması İzlenebilir ve katılımcı bir politikanın yürütülmesi amacıyla, STK’ların ve halkın katılımının sağlanması

60 Atık Yönetim Stratejileri Yönüyle Atık üreticilerinin atık bildirim formlarını, belediyelerin de yıllık atık yönetim planlarını hazırlamaları için etkin denetim mekanizmaları kurulmalıdır. Atık üreticilerinin atık bildirim formlarını, belediyelerin de yıllık atık yönetim planlarını hazırlamaları için etkin denetim mekanizmaları kurulmalıdır. Atıkların depolanarak ve yakılarak bertarafı çok sık kullanılan bir yöntem olmakla birlikte, Türkiye’nin atık azaltıcı teknolojilere yatırım yapma yollarını araştırmaya başlaması gerekmektedir. Çabalar, yakma ve depolama alanlarından önce geri kazanım ve geri dönüşüm altyapılarını kurma yönünde harcanmalıdır. (bölgesel tesisler ve ara depolama) Atıkların depolanarak ve yakılarak bertarafı çok sık kullanılan bir yöntem olmakla birlikte, Türkiye’nin atık azaltıcı teknolojilere yatırım yapma yollarını araştırmaya başlaması gerekmektedir. Çabalar, yakma ve depolama alanlarından önce geri kazanım ve geri dönüşüm altyapılarını kurma yönünde harcanmalıdır. (bölgesel tesisler ve ara depolama) Tehlikeli atık taşınımı için ayrı ve güvenli bir güzergahın oluşturulması önemlidir Tehlikeli atık taşınımı için ayrı ve güvenli bir güzergahın oluşturulması önemlidir

61 SONUÇ OLARAK Türkiye’nin tehlikeli atık yönetimine ilişkin gerçekleştirdiği ve/veya gerçekleştireceği iyileştirici ve düzenleyici çalışmalar, salt Avrupa Birliği’ne üyelik süreci ile sınırlı kalmamalıdır. Türkiye, sonuç olarak, sınır tanımaz nitelikteki çevre sorunlarına karşı gerek yönetsel-yasal gerekse finansal tedbirlerini almalıdır. Normatif düzenlemelerin ardı ardına çıkarılmış olması nicelikten öte bir şey ifade etmeyeceği için, sözkonusu stratejilerin uygulanabilir niteliklerle donatılması kaçınılmazdır. Bunu, Avrupa Birliği’ne entegre olma kaygılarına dayanarak gerçekleştirme zorunluluğundan öte, ülkenin sürdürülebilirliğini sağlamak ve gelecek kuşaklara bırakabileceği bir miras olarak algılamak durumundadır. Türkiye’nin tehlikeli atık yönetimine ilişkin gerçekleştirdiği ve/veya gerçekleştireceği iyileştirici ve düzenleyici çalışmalar, salt Avrupa Birliği’ne üyelik süreci ile sınırlı kalmamalıdır. Türkiye, sonuç olarak, sınır tanımaz nitelikteki çevre sorunlarına karşı gerek yönetsel-yasal gerekse finansal tedbirlerini almalıdır. Normatif düzenlemelerin ardı ardına çıkarılmış olması nicelikten öte bir şey ifade etmeyeceği için, sözkonusu stratejilerin uygulanabilir niteliklerle donatılması kaçınılmazdır. Bunu, Avrupa Birliği’ne entegre olma kaygılarına dayanarak gerçekleştirme zorunluluğundan öte, ülkenin sürdürülebilirliğini sağlamak ve gelecek kuşaklara bırakabileceği bir miras olarak algılamak durumundadır.


"TÜRKİYE’DE ve AVRUPA BİRLİĞİ’NDE TEHLİKELİ ATIK YÖNETİMİ Dr. Gökhan TENİKLER Dokuz Eylül Üniversitesi İİBF Kamu Yönetimi Bölümü BÜTÜNLEŞİK TEHLİKELİ ATIK." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları