Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 0 5 Analog Waveform Time Voltage (V) 0 5 Digital Waveform.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 0 5 Analog Waveform Time Voltage (V) 0 5 Digital Waveform."— Sunum transkripti:

1 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall Analog Waveform Time Voltage (V) 0 5 Digital Waveform Time Voltage (V) FİZ310 – Mantık Devreleri

2 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 FİZ310 – Mantık Devreleri bit 1. İkili sayı tabanında verilen tek bir basamağa bit (binary digit) adı verilir. - İkili sayı sisteminde sadece iki rakam vardır : 0 ve 1. -Makine dili, bilgisayarların haberleştiği dildir. İkili sayıları kullanır. -Sinyal var ise 1, yoksa 0 dır veya ifade “doğru” ise 1, yanlış ise 0 dır. - 8 adet bitin yan yana gelmesi ile byte oluşur. 2. Sayı Sistemleri - Her sayı sisteminin bir tabanı vardır. b tabanlı sayı sisteminde 0 ile (b –1) arasındaki b adet rakam kullanılır ve bu rakamlar yanyana yazılarak sayılar oluşturulur. Örneğin, - 2 tabanındaki sayılar 0,1 rakamlarından, -10 tabanındaki sayılar 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 rakamlarından oluşmaktadır

3 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 ÖZET TABAN DÖNÜŞTÜRME –10 tabanından 2 tabanına dönüşüm –10 tabanından 16 tabanına dönüşüm –2 tabanından 10 tabanına dönüşüm –2 tabanından 16 tabanına dönüşüm –16 tabanından 2 tabanına dönüşüm –16 tabanından 10 tabanına dönüşüm

4 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall Tabanından diğer Tabanlara Dönüşüm 2 tabanından 10 tabanına; 2 tabanında verilen sayının hem tamsayı kısmı ve hem de kesir kısmı sürekli olarak 2’nin kuvvetleriyle çarpılarak elde edilen çarpım sonuçları toplanır 2 tabanından 16 tabanına; 2 tabanında verilen en sağdan başlanarak 4’erli gruplar şeklinde gruplanarak 16 tabanına çevrilir. Soru 1-a: ( ) 2 = (?)10 dönüşümünü yapalım. Sayının tam ve kesirli kısmında bulunan rakamlar ile basamak değerleri çarpılır. ( )2 = 1.2^6+1.2^5+1.2^4+0.2^ ^ ^ ^0, 1.2^ ^ ^ ^-4 = , = ( ) TABANINDAN 2 TABANINA DÖNÜŞÜM - Her bir sayının ikili karşılığı (4 bit olarak) yazılır ve birleştirilir Soru1-c : ( ABC.D ) 16 = (?) 2 tabanına dönüşümünü yapalım. ( ) 2

5 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall tabanından diğer tabanlara dönüşüm - 10 tabanında verilen sayının tamsayı kısmı sürekli olarak istenen tabana bölünerek kalanlar sağdan sola doğru yazılır tabanında verilen sayının kesir kısmı için ise, bu kısım sürekli olarak istenen taban ile çarpılır ve çarpımın sonucu istenen basamağa erişene kadar (ya da 0 çıkana kadar) işlemin tamsayı kısmı alınır. Örnek: ( ) 10 sayısını 2 tabanına dönüştürünüz. Kalan 121 / 2 = / 2 = / 2 = / 2 = 71 7 / 2 = 31 3 / 2 = 11 1 / 2 = 01 Sonuç = Kesirli kısmı dönüştürelim * 2 = * 2 = * 2 =

6 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall Tabanından 16 Tabanına dönüşüm Örnek 1-b: ( ) 10  (?) 16 tabanına dönüştürünüz. Tam kısmı; Kalan 123 / 16 = / 16 = 07 Tam kısmın Sonuç = 7B Kesirli kısım; - (0.025) 10 sayısını onaltılık sisteme çevirelim. Verilen sayı devamlı 16 ile çarpılıp, oluşan tam sayılar yazılır Tam sayı 0.025x16 = 0.4  x16 = Sonuç olarak; ( ) 10 = (7B.066) 16 eşitliği bulunur.

7 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall tabanından 16 tabanına dönüşüm Soru1-d : (3741) 8 = ( ? ) 16 tabanına dönüşümü yapınız? - İlk önce her bir sayının ikili karşılığını ( 3 bit halinde) yazıyoruz (3741) 8 = ( ) 2 - Daha sonra ikili sayını (4 bit halinde) 16 ı karşılığını yazıyoruz - 2 tabanında verilen sayı en sağdan başlanarak 4’erli gruplar şeklinde gruplanarak 16 tabanına çevrilir. (3741) 8 = ( ) 2 = ( 7D1 ) 16 7 E 1

8 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Tümleyen Aritmetiği Soru2-a: ( ) 2 sayısının (r-1) tümleyeni nedir? İkili sayının (r-1) tümleyeni 1 e tümleyen olarak adlandırılır. –İkili sayının 1 e tümleyeni sayının her bir bitini ters çevirerek (1 leri 0, 0 ları 1 yaparak) gerçekleşir. ( ) 2 = ( ) 2 Soru2-b: ( ) 2 sayısının (r) tümleyeni nedir? İkili sayının (r) tümleyeni 2 e tümleyen olarak adlandırılır. –İkili sayının 2 e tümleyeni;  sayının her bir biti ters çevrilir(1 leri 0, 0 ları 1 yaparak) ve sonuca 1 eklenir  Sağdaki ilk 1 e kadar olan sayılar aynen yazılır, daha sonrakiler (sağdaki ilk 1’in solunda kalan tüm rakamlar) tek tek ters çevrilir ( ) 2 = ( ) 2

9 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Tümleyen Aritmetiği Soru2-c : (2838) 10 = sayısının (r-1) tümleyeni nedir? Onlu sayının (r-1) tümleyeni 9 a tümleyen olarak adlandırılır _______ 7161 Soru2–d : (53) 10 – (25) 10 işlemi (r-1) tümleyen yöntemiyle nasıl yapılır? ____+____ +____ =74 Eğer toplama işlemi sonucunda son elde oluştuysa, elde atılır ve farkı elde etmek için toplama 1 eklenir Eğer toplama işlemi sonucunda son elde oluşmadıysa, toplamın (r-1) e tümleri alınır ve önüne “-” işareti konulur

10 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Tümleyen Aritmetiği Soru2 – e: (11101) 2 – (01101) 2 = işlemini r ye tümleyen yöntemiyle nasıl yapılır? –M-N İşlemini 2 ye tümleyen aritmetiği ile gerçekleştirmek için –N sayısının 2 ye tümleri bulunur. (01101) 2 = ( ) 2 = (10011) 2 –M sayısı N nin tümleri ile toplanır (11101) 2 + (10011) 2 = ( ) 2 Eğer toplamı işlemi sonucunda son elde oluştuysa, elde atılır. Eğer toplama işlemi sonucunda son elde oluşmadıysa toplamın 2 ye tümleri alınır ve önüne “-” işareti konur. İşlem sonucu (11101)2 – (01101)2 = (10000) 2

11 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006  Kodlar Sayısal Kodlar Alfasayısal Kodlar Ağırlıklı Kodlar Ağırlıksız Kodlar Kodlama Sistemleri  Kaynak alfabesi onlu rakamlardan, genelde sayılardan oluşan koda Sayısal Kod denir. Örnek : BCD (Binary Coded Decimal) kodu  Kaynak alfabesinde rakamlar ve sayılar dışındaki simgeler de bulunan koda Alfasayısal Kod denir. Örnek: EBCDIC ve ASCII kodları. Ağırlıklı Kodlar Örnekler: ağırlıklı kod (BCD) ağırlıklı kodlar ağırlıklı kod..vb Ağırlıksız Kodlar Örnekler: Artık-3 (Excess-3) Kodu 5’ten 2 (2-out-of-5) Kodu Gray(Yansımalı) Kodu

12 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Kodlama Örnekleri Soru3-a: ( ) 2 sayısını GRAY koduna çeviriniz.. en yüksek basamak değerine sahip bitin solunda ‘0’ olduğu kabul edilip, her bit solundaki bit ile toplanarak yazılır. Bu işleme en düşük basamak değerlikli bite kadar devam edilir V V V V V V V V V ( ) 2 = ( ) gray Soru3-b: ( ) 2 sayısını Artı 3 koduna çeviriniz. Bir onlu sayının Artı 3 kodundaki karşılığı, onlu sayının karşılığı olan ikili sayıya 3 eklenmiş halidir. Artı 3 kodundaki sayılar, BCD kodunda olduğu gibi dört bitlik ikili sayılar şeklinde ifade edilir. ( ) 2= ( ) = (166) = ( ) +3

13 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Kodlama Örnekleri Soru3-c: ( ) 2 sayısını BCD (84-2-1) koduna çeviriniz. Digit XS ( ) 2 = ( ) = (166) 10 sayısının BCD kod karşılığını yazarsak çevrimi tamamlamış oluruz (166) 10 = ( )

14 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Kodlama Örnekleri Soru 3-d: ( ) 2 verisine çift parite eklenirse eklenen paritenin değeri ne olur? Aynı değere tek parite eklenirse eklenen bitin değeri ne olur? Neden? Hataları tespit etmede kullanılan en yaygın ve en kolay yöntem eşitlik biti kodlama (parity code) yöntemidir Çift Parite yöntemine göre; Verilen sayıda tek sayıda ‘1’ bulunduğundan, eşitlik biti olarak ‘1’ eklenir ve kodlama işlemi sonucunda; “( ) 2 bilgisi oluşur. Tek Parite yöntemine göre; Aynı mantığa göre verilen sayıdaki “1” lerin toplamı tek olduğu için eşitlik biti olarak “0” eklenir ve kodlama işlemi sonucunda; “( ) 2 bilgisi oluşur.

15 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Boole Cebiri ve Kuralları 1854 yılında George Boole tarafından mantıksal işlemler için oluşturuldu yılında Claude Shannon tarafından anahtarlama cebiri (switching algebra) olarakda adlandırılan ikili Boole cebiri geliştirildi.

16 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 ÖZET LOJİK KAPILAR ve LOJİK DEVRELER Temel Kapılar : - Çıkışlar, girişlerin değerlerine bağlıdır - Hafızaları (bellekleri yoktur)

17 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 TEMEL LOJİK KAPILAR NOTÇıkış = A’ = Af(in) = A’ = A (DEĞİL) OR Çıkış = a+bf(a,b) = a+b (VEYA) ANDÇıkış = a·bf(a,b) = a·b ( VE ) A A’

18 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 TEMEL LOJİK KAPILAR XORÇıkış = a  b f(a,b) = a  b ( Özel VEYA ) NOR Çıkış = a+bf(a,b) = a+b VEYA Değil NANDÇıkış = a·bf(a,b) = a·b ( VE Değil )

19 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 LOJİK KAPILAR XNORÇıkış = a  b f(a,b) = a  b ( Özel VEYA DEĞİL ) XOR Kapısı hatırlarsak: f(a,b) = a  b = (a’b + b’a) Değili XNOR dur. Lojik İşlemlerin Öncelik Sırası: NOT, AND, OR Çıkış=AB+A'B'

20 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 LOJİK KAPILAR DeMorgan Teoremi -AND kapısının çıkışını ters çevirmek (inverting), OR kapısının girişlerini ters çevirmekle -eşdeğerdir Çıkış = a+b Çıkış = a·b 1) Değil Çubuğu 2) +, · olur

21 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 LOJİK DEVRELER f = x’y’z’ + x’y’z + x’yz’ + x’yz + xyz’ = m 0 + m 1 + m 2 + m 3 + m 6 =  m(0,1,2,3,6)  Minterm eşdeğeri f’ = xy’z’ + xy’z + xyz = m 4 + m 5 + m 7 =  m(4,5,7)  Maxterm eşdeğeri Maxterm, minterm’in tersidir MintermAçılımı…Kısaltması x’y’z’x=0, y=0, z=0m 0 x’y’zx=0, y=0, z=1m 1 x’yz’x=0, y=1, z=0m 2 x’yzx=0, y=1, z=1m 3 xy’z’x=1, y=0, z=0m 4 xy’zx=1, y=0, z=1m 5 xyz’x=1, y=1, z=0m 6 xyzx=1, y=1, z=1m 7

22 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 LOJİK DEVRELER Çarpımların toplamı; F=  m(m 0,m 1 )

23 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Lojik Devreler Soru 4: Aşağıdaki devrede Z çıkışı A,B,C,D cinsinden nasıl ifade edilir? ÇÖZÜM: Yukarıda gösterilen noktalardaki değerleri bularak bunları daha sonra işleme koyabiliriz ; ___ __ __ ____ _________ 1): A.B 3): 1.2 = [(AB)(C+D)] = ( A.B + C + D ) => 3) : = AB + C + D _____ ____ __ ____ 2): (C + D) 4): (1 + 2) = [A.B + (C + D)] => 4) : = (A.B)(C + D) _ _ _________ _ _ __ __ 5): (3.A + 3.A) = (A.B + C + D).A + (A.B + C + D).A = A.C + A.D + (A.B).(C+D).A = _ _ _ _ _ A.B +A.C.D +A.C+A.D = _ _ ____ __________ ____ 6): ( ) = (C + D)[(A.B)(C + D)] + (C + D)[(A.B)(C + D)] =(C+D) +(A.B)(C+D) Kural: A’. (AB)’ = A’ ( A’ + B’) = A’ + A’B’=A’(1+B’) = A’ __ _ _ Z= 5.6 = 5+6

24 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 KARNAUGH HARİTALARI  Örnek f 3 (a,b,c) =  (2, 3, 4, 6, 7) En küçük deyim: f 3 (a,b,c) = b + ac’  Örnek :f 5 (a,b,c,d) =  (0, 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 13, 15) Minterm : f 5 (a,b,c,d) = a’d + a’c + bd + b’c’d’

25 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 KARNAUGH HARİTALARI

26 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Karnaugh HAritası Soru5. F(a,b,c,d) =  (0, 1, 4, 5, 10, 11, 14, 15) minterm ifadesini karnaugh haritası yöntemini kullanarak sadeleştiriniz ve yalnızca VEDEĞİL kapılarını kullanarak çiziniz F(a,b,c,d)=A’C’ + AC A C

27 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 ENTEGRE DEVRELER

28 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 SAYISAL ENTEGRELER Lojik kapılar başlığı altında açıkladığımız temel lojik elemanlar; direnç, diyot, transistör, küçük değerlikli kondansatör, FET, MOSFET, vb. elektronik devre elemanlarından oluşur. Aynı çeşit veya farklı elektronik elemanların bir paket haline getirilmesi ile oluşan yeni eleman, ‘entegre’ (Integrated Circuit -IC) olarak isimlendirilir. Entegreler ; –Yapılarında kullanılan elemanların çeşidine, –Entegre içerisinde bulunan lojik kapı ve transistör sayısına, –Kullanılan entegre teknolojisine, göre sınıflandırılabilirler. Sayısal entegreler, yapılarında kullanılan devre elemanları referans alınarak : –i- Bipolar entegre devreler; DTL, TTL, HTL, ECL, vb. –ii- MOS-lojik entegre devreler; NMOS, PMOS, CMOS, şeklinde iki grupta toplanabilirler. Her iki grupta bulunan elemanlar, içerdikleri lojik kapı ve transistör sayısına göre; –i- Küçük ölçekli IC’ler, (SSI –Small Scale Integration) –ii- Orta ölçekli IC’ler, (MSI –Medium Scale Integration) –iii- Geniş ölçekli IC’ler, (LSI – Large Scale Integration) –iv- Çok geniş ölçekli IC’ler, (VLSI – Very Large Scale Integration) –v-Çok-çok geniş ölçekli IC’ler, (XLSI – Extra LArge Scale Integration) –vi-Giga ölçekli IC’ler, olarak sınıflandırılırlar.

29 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Lojik Entegrelerin Yapılarındaki Elemanlara Göre Sınıflandırılması Entegre devrelerin oluşumunda, direnç, diyot, kondansatör, transistör, FET, MOSFET vb. elemanlar kullanılır. Lojik entegreler, devrelerin oluşturulmasında kullanılan devre elemanlarına (direnç, diyot, transistör vb.) göre sınıflandırılabilir. Genel olarak bipolar ve MOS lojik aileleri adı altında yapabileceğimiz sınıflandırmada, alt gruplar aşağıdaki şekilde oluşur: A-Bipolar Lojik Ailesi –Direnç Diyot Lojik (Resistor Diode Logic - RDL), –Direnç Transistör Lojik (Resistor Transistor Logic - RTL), –Diyot Transistör Lojik (Diode Transistor Logic - DTL), –Yüksek Eşikli Lojik (High Threshold Logic - HTL), –Transistör Transistör Lojik (Transistor Transistor Logic - TTL), Standard TTL Low-power TTL High Speed TTL Low-Power Shottky TTL Advanced Shottky TTL Advanced Low-Power Shottky TTL, …vb. –Emiter Kuplajlı Lojik (Emiter Coupled Logic - ECL), –Entegrelendirilmiş Enjeksiyon Lojik (Integrated Injection Logic –IIL - I2L). B-MOS Lojik Ailesi –i- Metal Oksit Lojik (Metal Oxide Semiconductor-MOS), –● N - MOS Lojik, –● P - MOS Lojik, –ii- CMOS Lojik (Complementary MOS-CMOS).

30 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Devre Karmaşıklığı açısından entegre devre sınıflandırması ENTEGRE YOĞUNLUK DERECESİFONKSİYON SAYISI İÇERDİĞİ Eleman SAYISI KAPI SAYISI Sıfır Ölçekli Birleştirme (Zero Scale İntegration - ZSI) Küçük Ölçekli Birleştirme (Small Scale İntegration - SSI) Orta Ölçekli Birleştirme (Medium Scale İntegration-MSI) Geniş Ölçekli Birleştirme (Large Scale İntegration - LSI) Çok Geniş Ölçekli Birleştirme (Very Large Scale İnteg.- VLSI) Çok Çok Geniş Ölçekli Birleş. (Ultra Large Scale İnteg.ULSI) ≤10 7 – – 10 8 Giga Ölçekli Birleştirme (Giga Scale İntegration - GSI) ≤10 8 ≤? Genellikle MSI yongası kullanılarak yapılan devreler arasında Toplayıcılar (Adders), Çıkarıcılar (subtractors), karşılaştırıcılar (comparators), kodlayıcılar (encoders), kod çözücüler (decoders), çoklayıcılar (multiplexer), ve dağıtıcılar (demultiplexers) sayılabilir

31 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Bipolar Transistör Kullanılarak Oluşturulan Lojik Teknolojisi Yarıiletken ve pasif elektronik devre elemanları kullanılarak farklı şekillerde lojik kapı devreleri oluşturulur. Oluşturulan kapı devreleri, kullanılan elemana göre isimlendirilir. i- Direnç Diyot Lojik (RDL) : Kapı devrelerini oluşturan temel elemanlar olarak direnç ve diyotların kullanıldığı mantık, ‘Direnç Diyot Lojik (RDL)’ olarak isimlendirilir. RDL mantığı sabit bir çıkış gerilimi veremediğinden ve tersleme (değil) işlemi yapamadığından dolayı güncelliğini yitirmiştir. ii- Direnç Transistör Lojik (RTL) : İlk imal edilen ticari tip olan ve basit bir yapısı bulunan RTL entegreleri, diğer lojik entegre tekniklerinin geliştirilmesiyle önemini yitirmiştir. RTL tipi entegrelerin çalışma gerilimi 3V-3.6V arasındadır. RTL tipi entegreler 700 ve 900 ile başlayan sayılarla kodlanırlar. iii- Diyot Transistör Lojik (DTL) : DTL tekniği; RTL tipi entegrelere göre hız, güç ve kararlılık bakımından daha iyi durumda olmalarına rağmen, uygulamadan kalkan ve yerini TTL teknolojisine bırakan entegrelerdir. DTL devrelerin çalışma gerilimleri 5V civarındadır. Gürültü bağışıklığı düşük olan DTL entegreler, 830 ve 930 ile başlayan sayılarla kodlanırlar. RDL ile AND, RTL ile NOR, DTL ile AND yapılan devreler

32 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Bipolar Transistör Kullanılarak Oluşturulan Lojik Teknolojisi iv- Yüksek Eşikli Lojik (HTL) : HTL tipi entegreler, DTL tipi entegrelerde bulunan diyot yerine zener diyot konularak gerçekleştirilir. Böylece endüstride çeşitli elektromekanik cihazların kontrol devrelerinde kullanabilecek gürültü bağışıklığı çok iyi özel entegreler oluşur. HTL tipi entegreler, çalışma gerilimleri 15V ve yayılım gecikmesi en büyük olan entegre çeşididir. Gürültü seviyesinin yüksek olduğu bu tip entegreler, 660’lı sayılarla kodlanırlar. Örneğin; Motorola MC660, MC661 VE MC668 gibi. v- Emiterden Kuplajlı Lojik (Emiter Coupled Logic - ECL) : ECL, CPU gibi hızlı çalışması gereken devrelerin üretiminde kullanılır. Mantık sınıfları içerisinde en hızlı yapıya sahip olan Emiterden Bağlı Lojik (ECL) devrelerde, kullanılan transistörler doyuma gitmeden çalışırlar. Transistörlerin doyuma gitmeden çalışması, transistörlerin durum değiştirmesi için gerekli akımı düşürür ve anahtarlama hızını artırır. Bu da ECL mantığı ile üretilen elemanların hızının artması sonucunu doğurur. ECL mantığı ile yapılan devreler, ‘akım modlu mantık’ (Current Mode Logic–CML) olarak ta isimlendirilirler. ECL mantık kapıları, birbirlerinin tümleyeni olan iki çıkış verirler Güç tüketimi yüksek olduğu için, ECL teknolojisi ile üretilen devrelerin yoğunluğu düşüktür.

33 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Bipolar Transistör Kullanılarak Oluşturulan Lojik Teknolojisi vi- Entegreli Enjeksiyon Lojik (Integrated Injection Logic – IIL - I2L) : Entegreli Enjeksiyon lojik kapıları; temel bazı farklılıklar dışında RTL lojik ile benzer çalışma özelliğine sahiptirler. Yapım olarak farklılıklar; –i- RTL kapıda kullanılan beyz ve kollektör dirençleri kaldırılarak bunların yerine uygun tip transistörler bağlanması, –ii- I2L’de kullanılan transistörlerin birden fazla kollektöre sahip olması olarak özetlenebilir I2L entegre devre yapımında çok yer kaplayan dirençlerin kullanılmaması, bir entegre içerisine daha fazla eleman yerleştirilmesi ve maliyetin ucuzlaması sonucunu doğurur. vii- Tansistör Transistör Lojik (TTL) : DTL entegrelerin gelişmiş şekli olan ve giriş olarak çok elemanlı (emiterli) transistörlerin kullanıldığı TTL entegreler, en yaygın kullanılan dijital entegre grubudur. RTL ve DTL sınıflarının devamı olarak piyasaya çıkan TTL’de temel eleman ‘VEDEĞİL’ kapısıdır. Bununla beraber, bütün lojik kapıların TTL mantığı ile oluşturulması mümkündür. TTL entegreler 7 alt gruba ayrılabilir.

34 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 vii- Transistor Transistor Lojik (TTL) Standart TTL – (Standart TTL – TTL) - 74XX ile gösterilir. Düşük Güçlü TTL – (Low power TTL – LTTL) - 74LXX ile gösterilir. Yüksek Hızlı TTL – (High speed TTL – HTTL) - 74HXX ile gösterilir. Şotki (Çok hızlı) TTL – (Schottky TTL – STTL) - 74SXX ile gösterilir. Düşük Güçlü Şotki TTL – (Low power schottky TTL – LSTTL) - 74LSXX ile gösterilir. Geliştirilmiş Şotki ve Geliştirilmiş Düşük Güçlü Şotki TTL (Advanced Schottky and Advanced – Low Power Schottky TTL)- 74ASXX ve 74ALSXX ile gösterilir. Hızlandırılmış- Geliştirilmiş Şotki TTL (Fast – Advanced Schottky TTL – FASTTL) - 74FXX ile gösterilir.

35 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Metal Oksit Yarıiletken Elemanlarından Oluşturulan Lojik Teknolojisi İsmini yarıiletkene kaplanan oksit yalıtkan üzerindeki elektrodun yapısından alır. MOS teknolojisi (Metal-Oxide-Semiconductor - MOS) ile üretilen transistörler, alan etkili transistörlerdir. Bu transistörler FET veya MOSFET olarak adlandırılır. Entegre içerisinde bipolar transistörlerle 50 mm2 yer kaplayan bir eleman, MOSFET ile 1 mm2 yer kaplar. Yapımında çok yer kaplayan dirençlerin kullanılmadığı MOSFET entegrelerde, bir entegrenin içerisine bipolar transistörlerle yapılan entegrelere göre çok daha fazla sayıda devre elemanı yerleştirilebilir. Bu durum LSI ve VLSI tipi entegre sınıflarında MOSFET teknolojisi kullanılması sonucunu doğurur. MOS dijital entegrelerin temel yapı elemanı olan MOSFET’lerin üstünlüğü, üretiminin basit ve ucuz olmasının yanında, küçük yer kaplaması ve güç harcamasının çok düşük olmasıdır. MOS entegrelerin dezavantajı düşük işlem hızıdır. Bu özelliğin gözardı edildiği bir çok uygulamada MOS lojik, bipolar lojige üstün bir alternatif oluşturur. Bir MOSFET, n-kanal (nMOS) veya p-kanal (pMOS) olarak gerçeklenebilir ve bu iki tür, kanal oluşturmalı- çoğalan (enhancement) ve ayarlamalı - azalan (depletion) modlarda çalıştırılabilir. Bir MOS tranzistorün üç adet bağlantısı, kaynak (source), geçit (gate) ve savak (drain), vardır.

36 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Tümlemeli Metal-Oksit-Yarıiletken (CMOS) Kapılar Tümlemeli MOS (CMOS) yapının temel taşlarını, n-kanal ve p- kanal MOSFET tranzistorler oluşturur ve lojik kapılar, bu yapılar kullanılarak gerçeklenebilir. CMOS teknolojisinde temel fikir, besleme ve toprak işaretlerinin hiçbir zaman birleşmemesidir. 74C00, dört adet iki girişli AND kapısı içeren TTL 7400 tümdevresinin CMOS karşılığıdır. Birçok uygulamada, TTL’in CMOS versiyonlarının kullanılmasının sebebi, bu tümdevrelerin TTL’e nazaran daha az güç tüketmesidir. Fakat bu tümdevreler, TTL’e nazaran daha yavaş çalışır.

37 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Sayısal Entegre Parametreleri ve Sayısal Entegre Terminolojisi Entegre gruplarını birbirleri ile kıyaslamak için entegrelerin sahip oldukları özelliklerden faydalanılır. Entegrelerin sahip oldukları özellikler, ‘entegre parametreleri’ veya ‘ entegre teknik özellikleri’ olarak adlandırılır. Sayısal entegre parametreleri ve entegrelerde kullanılan terimler aşağıdaki şekilde sıralanabilir: –Lojik gerilim / akım seviyelerinin tanımlanması, –Yükleme (çıkış) kapasitesi (Fan Out), –Gürültü bağışıklığı (Noise Immunity –Noise Margin), –Yayılım Gecikmesi ve Yayılım Hızı (Propagation Delay ve Propagation Speed), –Güç Tüketimi (Power Dissipation), –Hız-Güç Üretimi (Speed-Power Product), –Akım kaynağı (Current Sourcing) ve Akım yutumu (Current Sinking). –Besleme gerilimi ve Çalışma Isısı.

38 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Sayısal Entegre Parametreleri ve Sayısal Entegre Terminolojisi - Besleme gerilimi (power supply voltage) ve Çalışma Isısı: Besleme gerilimi; entegrenin çalışması için güç kaynağından entegreye uygulanması gereken gerilim değerini ifade eder. Çalışma ısısı ; entegrenin normal çalışmasını gerçekleyebilmesi ve bozulmadan çalışabilmesi için imalatçı firma tarafından belirlenen sıcaklık bandıdır. - Güç Tüketimi (Power Dissipation) ‘Güç Tüketimi’; bir lojik kapının harcadığı güç miktarıdır ve ‘mW’ cinsiden ifade edilir. Entegrede harcanan güç genelde tek bir kaynaktan elde edilir. Entegrenin güç kaynağına bağlanacak ucu bipolar entegrelerde ‘VCC’, CMOS entegrelerde ‘VDD’ olarak isimlendirilir. Bir lojik kapının bağlı olduğu güç kaynağından çekeceği akım, kapının çıkışının aldığı değere (0 veya 1) göre değişir. Bu değişiklik, entegre devrenin harcadığı gücün değişmesi sonucunu doğurur. Entegre devrenin harcadığı gücü bulmak için, çıkışın ‘0’ ve ‘1’ olduğu anlarda entegrede harcanan gücün ortalaması alınır

39 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Yayılma Gecikmesi (Propagation Delay) ve Yayılım hızı Dijital devrenin veya lojik kapının girişindeki değişme ile buna bağlı olarak çıkışta meydana gelecek değişme arasındaki zaman farkına ‘yayılım gecikmesi’ adı verilir ve nanosaniye (nsn) cinsinden ifade edilir. Yayılım hızı ise yapılan işlemin hızını belirtir ve MHz cinsinden ifade edilir.  Dijital devrenin veya lojik kapının girişindeki değişme ile buna bağlı olarak çıkışta meydana gelecek değişme arasındaki zaman farkına ‘yayılım gecikmesi’ adı verilir ve nanosaniye (nsn) cinsinden ifade edilir. Yayılım hızı ise yapılan işlemin hızını belirtir ve MHz cinsinden ifade edilir.  Geçitlerin yayılma gecikmesinin tipik değerleri 100 ps (piko saniye) ile 100 ns arasında değişen değerlerdir (1 ps = saniye, 1 ns = 10 –9 saniye).  NOT Kapısının Yayılma Gecikmesi

40 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Hız-Güç Tüketimi (Speed-Power Product), Sayısal entegreler başlangıçtan beri düşük yayılım gecikmesi ve küçük güç harcaması özellikleriyle tanımlanırlar. Lojik entegre aileleri çok değişik hız-güç harcaması oranına sahiptirler. Bu nedenle sayısal entegreleri kıyaslamada kullanılacak özelliklerden birisi, ‘hız-güç tüketimi’ olarak isimlendirilen ve kapı yayılım gecikmesi ile kapı güç harcamasının çarpımından elde edilen değerdir. Örneğin; bir entegrede yayılım gecikmesi 10 nsn ve ortalama güç harcaması 50 mW ise; Hız-güç üretimi = 10 nsn*50 mW = 50 piko watt-sn (50 piko joule) olarak bulunur. Sayısal entegrelerin seçiminde düşük hız-güç üretimi tercih edilir. Bu nedenle, tasarımcılar entegrenin hızını artırarak yayılım gecikmesini düşürmeye veya güç harcamasını düşürerek hız-güç üretimini küçültmeye çalışmaktadırlar. Yüksek yoğunluklu devrelerin üretilebilmesi için, hem çok az güç tüketen teknolojilerin, hem de çok küçük boyutlu tasarım ve üretime imkan sağlayan teknolojilerin gelişmiş olması gerekir  Yoğunluk ve güç tüketimi ilişkisi; Yüksek yoğunluklu devrelerin üretilebilmesi için, hem çok az güç tüketen teknolojilerin, hem de çok küçük boyutlu tasarım ve üretime imkan sağlayan teknolojilerin gelişmiş olması gerekir

41 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Gürültü Bağışıklığı (Noise Immunity - Noise Margin) Gürültü bağışıklığı, devrenin çalışmasına etki etmeyecek şekilde izin verilebilen gürültü sınırıdır ve ‘mV’ cinsinden ifade edilir. TTL entegrelerin ‘1’ konumuna gelmesi için 2.4V gereklidir derken, bunun 0.4 V’u gürültü payı olarak konmuştur. ‘0’ seviye için de durum aynıdır. Emniyet Payı: Bir sayısal devrenin girişine gelen gürültü işaretlerini, gerçek işaretten ayırabilmesi için konulan gerilim farkına sayısal devrenin ‘gürültü-emniyet payı’ denir (Şekil). Diğer bir deyişle, lojik devrelerde giriş ve çıkış işaretlerinde ‘1’ ve ‘0’ seviyeleri arasındaki fark, ‘gürültü-emniyet payı’ olarak isimlendirilir. KARARSIZ DEVRE

42 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Lojik Gerilim Seviyeleri Lojik gerilim seviyeleri, lojik bir sinyalde ‘0’ ve ‘1’ seviyelerini temsil eden gerilim değerleridir. ‘1’ seviyesinin ‘H-High’ ve ‘0’ seviyesinin ‘L-Low’ ile gösterildiğini kabul edersek, gerilim seviyeleri Şekil deki değerlere sahip olur. VIL(max) = V input low maximum - Girişin ‘0’ olması için olabilecek en yüksek gerilim seviyesi. VIH(min) = V input high minimum - Girişin ‘1’ olması için gereken en düşük gerilim seviyesi. VOL(max) = V output low maximum - Çıkışın lojik ‘0’ olması için olabilecek en yüksek gerilim seviyesi. VOH(min) = V output high minimum - Çıkışın ‘1’ olması için gerekli en düşük gerilim seviyesi.

43 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Çıkış Kapasitesi (Fan Out) Bir lojik kapının çıkışına bağlanabilecek maksimum yük sayısına ‘Çıkış kapasitesi - Fan Out’ denir. ‘Fan Out’ değeri entegre çeşidine göre farklılık gösterir. Karmaşık devrelerde, kullanılan entegrenin çıkışına kaç tane kapı devresinin bağlanabileceğinin bilinmesi gerekir. Buna göre, fan-out değeri örneğin 10 olan bir kapının çıkışı en çok 10 kapının girişine bağlanır. Çıkış ucuna fazla sayıda yük bağlanırsa entegre bozulur. Ardarda bağlanacak entegrelerin aynı cins olması uygulamada kolaylık sağlar. ‘Fan Out’ değeri, kullanılan entegrelerin giriş ve çıkış akımlarına göre hesaplanır Ayrıca, Girişe bağlanacak kapılarında belirli sayıda olması gerekir. Girişe bağlanacak maksimum eleman sayısı kataloglarda ‘fan in’ olarak belirtilir.

44 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 FAN-OUT Örnek1: Bir TTL ailesinin giriş ve çıkış akım değerleri aşağıdaki gibidir. I OH = 400  A I OL = 16  A I IH = 40  A I IL = 1.6  A Buna göre fan-out değeri kaçtır ? Fanout = I OH / I IH = 400 /40 = 10 veya = I OL / I IL = 16 /1.6 = 10 dur Farklı değerler olursa küçük olan alınır

45 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 ENTEGRE DEVRELER için FAN –OUT Hesabı Örnek 1: 74ALS20 ‘VEDEĞİL’ kapısı ile kaç tane 74ALS20 kapısı sürebileceğini hesaplayalım. Çözüm : Entegre kataloglarından aşağıdaki değerler okunur. IOH(max) = 0,4 mA = 400 μA, IOL(max) = 8 mA, IIH(max) = 20 μA, IIL(max) = 0,1mA. Çıkışın ‘1’ olduğu durumda Fan Out(1) = 400 μA / 20 μA = 20, Çıkışın ‘0’ olduğu durumda Fan Out(0) = 8 mA / 0,1 mA = 80 olarak bulunur. Bu durumda, ‘Fan Out’ olarak daha küçük değer olan 20 seçilir

46 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 ENTEGRE DEVRELER için FAN –OUT Hesabı Örnek 3: 7404 entegresinde bulunan ‘DEĞİL’ kapısı için giriş ve çıkış yükleme değerlerini bulalım. Çözüm: Veri kataloglarından ‘Input Loading / Fan Out’ başlığı altında ifade edilen değerler bulunur. Okunan ilk değerler 40µA / 1,6mA’dır ve bunun anlamı aşağıdaki şekilde ifade edilir: 7404’ün girişi; ‘1’ durumunda iken giriş sinyal kaynağından maximum 40 µA bir akım çekerken, girişin ‘0’ olması durumunda ise maksimum 1,6 mA’lik bir akım sağlar. Bu değerler maksimum akım değerlerini göstermektedir ve pratikte girişte IIH = 10 µA ve IIL=1,1mA değerleri ölçülür. Veri kitabında görülen ikinci değer 800µA / 16mA’dur ve bunun anlamı; 7404 çıkışı; ‘1’ durumunda iken; 800 µA akım sağlayabilirken, ‘0’durumunda; 16 mA akım çekebilir. Bu değerlere göre ‘Fan-Out’ değerlerini hesaplarsak; Fan-Out(1) =800µA/ 40 µA= 20 Fan-Out(0) =16mA/ 1,6 mA= 10 olarak bulunur. Bulunan değerlerden küçük olan seçileceği için Fan-Out= 10 olarak alınır.

47 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Akım Besleme (Current Sourcing) ve Akım Yutumu (Current Sinking) Lojik aileleri, akımın bir lojik elemanın çıkışı ile diğer lojik elemanın girişi arasında akış şekline göre tanımlanabilir. Akım besleme (current sourcing) işleminde; ‘A’ kapısının çıkışı ‘1’ olduğu zaman, gerçekte bir direnç gibi davranan ‘B’ kapısının girişine IIH akımı sağlanır. Bu nedenle; ‘A’ kapısının çıkışı ‘B’ kapısı girişi için bir akım kaynağı oluşturur. ‘Akım yutumu’ (Current sinking) işleminde; ‘B’ kapısının giriş devresi Vcc kaynağına bir direnç bağlanmış etkisi gösterir.‘A’ kapısının çıkışı ‘0’ durumuna geldiği zaman, akım ‘B’ kapısından ‘A’ kapısının çıkış direncine doğru akar Diğer bir deyişle, ‘B’ kapısının girişini süren devrenin ‘0’ olması, girişten gelen akımı şase yapacak pozisyonda olur. Akımın şase yapılması nedeniyle bu özellik, ‘akım yutumu’ olarak adlandırılır. Akım Yutumu (Current Sinking) Akım Besleme (Current Sourcing)

48 Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 Akım Besleme (Current Sourcing) ve Akım Yutumu (Current Sinking Sink akımı, gerilim kaynağından çıkış portuna doğru akan akıma, source akımı ise I/0 pininden GND (şase) ucuna doğru akan akıma denir.


"Öğr.Gör.Bülent ÇOBANOĞLU SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EE 371 – Microprocessor HW & SW Systems Fall 2006 0 5 Analog Waveform Time Voltage (V) 0 5 Digital Waveform." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları