Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

VİRUSLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Prof. Dr BEKİR KOCAZEYBEK.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "VİRUSLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Prof. Dr BEKİR KOCAZEYBEK."— Sunum transkripti:

1 VİRUSLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Prof. Dr BEKİR KOCAZEYBEK

2 VİRUSLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ İnsan, hayvan, bitki, mantar, bakteri (bakteriyofaj) dahil tüm canlıların önemli patojenidirler. İnsan, hayvan, bitki, mantar, bakteri (bakteriyofaj) dahil tüm canlıların önemli patojenidirler. Virolojinin Tanımlanmasında bazı tarihi olay; Virolojinin Tanımlanmasında bazı tarihi olay; 1796’da çiçek hastalığı için inek çiçeği virusu E.Jenner tarafından kullanımı ile başladı (ilk tarihi olay) 1796’da çiçek hastalığı için inek çiçeği virusu E.Jenner tarafından kullanımı ile başladı (ilk tarihi olay) Kuduz aşısının bulunması (L.pasteur) Kuduz aşısının bulunması (L.pasteur) Poliyo Aşısının bulunması (Salk) Poliyo Aşısının bulunması (Salk) HBV’nin tanımlanması (Blumberg) HBV’nin tanımlanması (Blumberg) Retroviral RT enziminin tanımlanması (Tenin) Retroviral RT enziminin tanımlanması (Tenin) HIV virusunun tanımlanması (Monteigne, Gallo, Barre- Sinaussu) HIV virusunun tanımlanması (Monteigne, Gallo, Barre- Sinaussu) H1N1 pandemisi devam ediyor H1N1 pandemisi devam ediyor.

3 Boyutları nanometre (nm) ile ölçülür. Boyutları nanometre (nm) ile ölçülür. Bundan dolayı ışık mikroskobunda görülmez. Bundan dolayı ışık mikroskobunda görülmez. Elektron mikroskobunda görülür. Elektron mikroskobunda görülür. 1u=1000nm 1u=1000nm 1mm=1000nm 1mm=1000nm nm arasında değişirler nm arasında değişirler –20nm büyüklüğünde en küçük olan Parvovirus B19 Parvovirus B19 Picornaviruslar Picornaviruslar –En küçük chlamydia elementer cisim 300 nm büyüklüğünde 300 nm büyüklüğünde * En büyük virus Poxvirus büyüklüğündedir Prokaryotlar (bakteriler) Prokaryotlar (bakteriler) – nm Eukaryotlar (mantarlar, protozoonlar) Eukaryotlar (mantarlar, protozoonlar) –> 2000nm

4

5 VİRUSLAR CANLI MIDIR? VİRUSLAR CANLI MIDIR? Bu sorunun yanıtı yaşamın nasıl tanımlandığına bağlıdır Bu sorunun yanıtı yaşamın nasıl tanımlandığına bağlıdır  VİRUS; Konak hücresi dışında metabolik olarak İNAKTİF Konak hücresi dışında metabolik olarak İNAKTİF Konak hücresi içinde CANLIDIR Konak hücresi içinde CANLIDIR VİRUSLARIN; VİRUSLARIN; Diğer enfeksiyöz etkenlerden farkları, Diğer enfeksiyöz etkenlerden farkları,  Çoğalma mekanizmalarındaki farktır.  Çoğalma mekanizmalarındaki farktır.  Kendi başlarına; * Enerji üretemedikleri ve * Makromolekül sentezleyemedikleri için * Makromolekül sentezleyemedikleri için * Mutlak canlı hücreye gereksinim gösterirler * Mutlak canlı hücreye gereksinim gösterirler  Zorunlu hücre içi paraziti  Zorunlu hücre içi paraziti DNA yada RNA şeklinde, tek tip nükleik asit içerirler DNA yada RNA şeklinde, tek tip nükleik asit içerirler

6 Uygun bir konak hücresi içinde, canlı bir nesne gibi; Uygun bir konak hücresi içinde, canlı bir nesne gibi;  Replikasyon,  Replikasyon,  Mutasyon  Mutasyon  Rekombinasyon  Rekombinasyon  özellikleri gösterirler.  özellikleri gösterirler. Hücresel organizasyona sahip etkenler gibi; Hücresel organizasyona sahip etkenler gibi;  İkiye bölünerek değil  İkiye bölünerek değil  Genomlarını ve proteinlerini kopyalama yoluyla replike olurlar.  Genomlarını ve proteinlerini kopyalama yoluyla replike olurlar.  Genomlarını ve proteinleri birleştirerek virus partikülleri oluştururlar.  Genomlarını ve proteinleri birleştirerek virus partikülleri oluştururlar.

7 Virusların Konaktaki bu özel çoğalma şeklinden dolayı; Virusların Konaktaki bu özel çoğalma şeklinden dolayı; Virusun kültürle tanısı uzun zaman alır ve teknik olarak güçtür, Virusun kültürle tanısı uzun zaman alır ve teknik olarak güçtür, Bundan dolayı TANIDA; Bundan dolayı TANIDA; –ÖZELLİKLE; SEROLOJİK TESTLERE VE SEROLOJİK TESTLERE VE MOLEKÜLER TESTLERE MOLEKÜLER TESTLERE * Başvurulur

8 VİRAL HASTALIKLARDA TEDAVİ; VİRAL HASTALIKLARDA TEDAVİ; Sadece antivirallerle değil Sadece antivirallerle değil –Amantadine –Asiklovir –Zidovudine İmmunmodülatörler (düzenleyici) özellikli antiviral etkinlik gösteren; İmmunmodülatörler (düzenleyici) özellikli antiviral etkinlik gösteren; –INF- α/ß –IL-2 Aynı zamanda; Aynı zamanda; –Destekleyici tedaviler gereklidir Antipretik Antipretik İstirahat İstirahat beslenme beslenme Antibiyotikler viruslara etkisizdir Antibiyotikler viruslara etkisizdir Gereksiz kullanımıyla; Gereksiz kullanımıyla; * Hastaya direnç kazanma * Ülkeye ekonomik yönden zararlıdır VİRAL HASTALIKLARDA KORUNMA VİRAL HASTALIKLARDA KORUNMA Aşı ile korunma mümkündür Aşı ile korunma mümkündür HBV HBV Rubella Rubella HPV HPV

9 VİRUSLARIN YAPISI VE ÜRETİLDİĞİ ORTAMLAR I-VİRUS YAPISI İLE İLGİLİ KAVRAMLAR VİRAL GENOM: Viral Nükleik asit VİRAL GENOM: Viral Nükleik asit DNA (Çift yada tek) DNA (Çift yada tek) RNA (Tek yada çift) RNA (Tek yada çift) VİRİON: VİRİON: Tam virus partikülü Tam virus partikülü VİRİON İÇİ ENZİM: VİRİON İÇİ ENZİM: RNA polimeraz RNA polimeraz DNA polimeraz DNA polimeraz Revers transkriptaz Revers transkriptaz Proteaz Proteaz VİRAL ÖZYAPI: VİRAL ÖZYAPI: Viral nükleik asit Viriyon içi enzim Özyapı proteinlerinden oluşan kompleks VİRAL ÖZYAPI PROTEİNLER: VİRAL ÖZYAPI PROTEİNLER: DNA viruslarında Histon yapısında Bazik ve Arjininden zengin Nükleik aside şekil veren proteinler

10 VİRAL KAPSİD VİRAL KAPSİD Viral özyapıyı çevreleyen protein tabaka Viral özyapıyı çevreleyen protein tabaka VİRAL NÜKLEOKAPSİD VİRAL NÜKLEOKAPSİD Viral nükleik asit Viral nükleik asit Kapsidin oluşturduğu yapı Kapsidin oluşturduğu yapı VİRAL KAPSOMER VİRAL KAPSOMER Kapsidin her bir yapısına denir Kapsidin her bir yapısına denir VİRAL ZARF VİRAL ZARF Bazı DNA ve RNA viruslarında nükleokapsidi çevreleyen viral membran yapısına denir Bazı DNA ve RNA viruslarında nükleokapsidi çevreleyen viral membran yapısına denir VİRAL PEPLOMER VİRAL PEPLOMER Zarfın antijenik yapısını oluşturan virusa özgül glikoprotein üniteleri Zarfın antijenik yapısını oluşturan virusa özgül glikoprotein üniteleri Hemaglutinin Hemaglutinin Nöraminidaz Nöraminidaz Füzyon proteinleri Füzyon proteinleri VİRAL TEGUMENT VİRAL TEGUMENT Viral kapsid ile viral zarf arasında kalan mesafeye denir Viral kapsid ile viral zarf arasında kalan mesafeye denir

11

12 2) VİRAL ANA YAPILAR, ENZİMLER VE FONKSİYONLARI A) KAPSİD VİRUSLAR KAPSİD YAPILARINA GÖRE VİRUSLAR KAPSİD YAPILARINA GÖRE KÜBİK SİMETRİLİ: KÜBİK SİMETRİLİ: En sık görülen Geometrik şekil İKOZOHEDRAL En sık görülen Geometrik şekil İKOZOHEDRAL * 20 eşkenar üçgen yüzü * 12 köşesi olan polihedrondur Hem DNA hem RNA virusları kullanılır Hem DNA hem RNA virusları kullanılır * HSV, Adenovirus, HPV * Rubella, HCV, HIV Helikal (sarmal) Helikal (sarmal) Sadece RNA ve zarflı viruslar kullanılır Sadece RNA ve zarflı viruslar kullanılır İnfluenzae, Kuduz, Coronavirus (SARS), EBOLA İnfluenzae, Kuduz, Coronavirus (SARS), EBOLA Karmaşık (Komleks) Karmaşık (Komleks) Hem DNA hem RNA virusları Hem DNA hem RNA virusları * Poxviruslar *Çiçek * Bunyaviruslar * KKHH * Arenaviruslar * Lassaviruslar

13

14

15

16 Kübik simetrili

17 Adenovirus symmetry

18 Helikal simetrili

19 Karmaşık simetrili

20 Karmaşık simetrili Molluscum contagiosum virus- a Molluscipoxvirus

21 VİRAL KAPSİDİN FONKSİYONLARI Virus partikülüne morfolojik karakter kazandırır Virus partikülüne morfolojik karakter kazandırır Nükleik asidi; Nükleik asidi;  Dış ortamın olumsuz etkilerinden korur  Dış ortamın olumsuz etkilerinden korur  Onun paketlenmesi için bir kılıf oluşturur.  Onun paketlenmesi için bir kılıf oluşturur. Virusa antijenik özellik verir Virusa antijenik özellik verir Virusun üreyebildiği konak hücreye; Virusun üreyebildiği konak hücreye;  Tutunmasında ve penetrasyonunda rol oynar  Tutunmasında ve penetrasyonunda rol oynar * Çıplak viruslarda * HPV, HAV, Polyovirus

22 B) VİRAL ZARF Zarf (membran); Zarf (membran); Konak hücreye ait Lipid tabakası ve Konak hücreye ait Lipid tabakası ve Virusa özgü proteinlerden oluşur Virusa özgü proteinlerden oluşur Zarfın Lipid tabakası, Zarfın Lipid tabakası, eter gibi maddelere karşı virusu duyarlı kılar eter gibi maddelere karşı virusu duyarlı kılar Zarf da iki grup protein yer alır Zarf da iki grup protein yer alır Bunlar; Bunlar;  Glikoproteinler ve  Glikoproteinler ve  Matriks proteinleridir  Matriks proteinleridir

23 GLİKOPROTEİNLER GLİKOPROTEİNLER Peplomeri oluştururlar Peplomeri oluştururlar Zarfın dışında yer alınan trans membran proteinlerdir Zarfın dışında yer alınan trans membran proteinlerdir HIV/gp 120’nin HIV/gp 120’nin –Kuyruk kısımları hidrofobik aa zarfın içinde gömülüdür HIV/gp41 HIV/gp41 Zarflı virusun konak hücreye; Zarflı virusun konak hücreye; Tutunmayı, adsorbsiyon ve penetrasyonu sağlar Tutunmayı, adsorbsiyon ve penetrasyonu sağlar Ayrıca; Ayrıca; Nörotoksik etki Nörotoksik etki Hemaglutünasyon Hemaglutünasyon Nöraminidaz etki Nöraminidaz etki ÖRNEĞİN; ÖRNEĞİN; Kuduz’da; Kuduz’da; gpG- Asetil koline gpG- Asetil koline HIV’de; HIV’de; gp120- CD4 T lenfosit gp120- CD4 T lenfosit Kızamık Virusun’da Kızamık Virusun’da gp H gp H * CD 46 Lökosit, Epitel, Fibrin

24 Matriks proteinleri Glikozilleşmemiş hidrofobik bağlarla Glikozilleşmemiş hidrofobik bağlarla lipid tabakasına bağlı transmembran proteinlerdir lipid tabakasına bağlı transmembran proteinlerdir Zarflı virusların hücre membranında Zarflı virusların hücre membranında –tomurcuklanma yoluyla virusların ortaya çıkmasına neden olur Kızamık virusundan M Proteini Kızamık virusundan M Proteini M protein defekti M protein defekti * SSPE’ye neden olur HIV’de HIV’de * p17

25 VİRUSLARIN ZARF OLUŞMA BÖLGELERİ DNA virusları DNA virusları Çekirdekte replike olanlar, çekirdek zarından Çekirdekte replike olanlar, çekirdek zarından HPV HPV Adenoviruslar Adenoviruslar Çekirdekte replike olup, hücre zarından (ER-Golgi) Çekirdekte replike olup, hücre zarından (ER-Golgi) Herpesviruslar Herpesviruslar Çekirdekte replike olup, ER’den alanlar Çekirdekte replike olup, ER’den alanlar HBV HBV Sitoplazmada replike olanlar sitoplazmik zardan alırlar Sitoplazmada replike olanlar sitoplazmik zardan alırlar Poxviruslar Poxviruslar RNA virusları RNA virusları Sitoplazmada replike olanlardan Sitoplazmada replike olanlardan Rubella, Kuduz (Sitoplazmik zar) Rubella, Kuduz (Sitoplazmik zar) HCV (ER zarı) HCV (ER zarı) SARS virusu (Golgi zarı) SARS virusu (Golgi zarı) Çekirdekte replike olanlar sitoplazma zarından alırlar Çekirdekte replike olanlar sitoplazma zarından alırlar İnfluenzae, BHV, HIV İnfluenzae, BHV, HIV

26 C) NÜKLEİK ASİTLER DNA yada RNA yapısındadırlar * Çift yada Tek iplikli * Lineer yada Çembersel yapıdadırlar DNA yada RNA yapısındadırlar * Çift yada Tek iplikli * Lineer yada Çembersel yapıdadırlar RNA virusları viriyon içi RNA’ya bağımlı RNA virusları viriyon içi RNA’ya bağımlı RNA polimeraz olup olmamasına göre RNA polimeraz olup olmamasına göre Pozitif polariteli (yok) Pozitif polariteli (yok) Negatif polariteli (var) Negatif polariteli (var) Yapısal yada yapısal olmayan proteinleri kodlar Yapısal yada yapısal olmayan proteinleri kodlar Retroviruslar hariç tüm viruslar haploid genomludur Retroviruslar hariç tüm viruslar haploid genomludur Nükleik asitten bir kopya içerir Nükleik asitten bir kopya içerir Retroviruslar çift kopya Retroviruslar çift kopya

27 Viral genom kilobaz ile gösterilir Viral genom kilobaz ile gösterilir Örneğin Örneğin –Poliovirus tek iplikli RNA genomu 27 nm büyüklüğünde 27 nm büyüklüğünde kb çifti (kbp) kb çifti (kbp) –Adenovirus çift iplikli DNA genomu 70 nm büyüklüğünde 70 nm büyüklüğünde kb çifti (kbp) kb çifti (kbp) –HSV çift iplikli DNA virus 120 nm büyüklüğünde 120 nm büyüklüğünde 15 kbp 15 kbp Bazı viral genomlar segmentidir Bazı viral genomlar segmentidir DNA viruslarında segmentli yapı yok DNA viruslarında segmentli yapı yok RNA viruslarında segmentli yapı var RNA viruslarında segmentli yapı var İnfluenzae (8 segmentli) İnfluenzae (8 segmentli) Rotaviruslar ( 11 segmentli) Rotaviruslar ( 11 segmentli)

28 ÖRNEKLER; DNA/çift iplikli/ lineer DNA/çift iplikli/ lineer * Herpesviruslar * Herpesviruslar * Adenoviruslar * Adenoviruslar * Poxviruslar * Poxviruslar DNA/çift/çembersel DNA/çift/çembersel * HPV * HPV DNA/kısmen çift iplikli(%70 çift-%30 tek)/çembersel DNA/kısmen çift iplikli(%70 çift-%30 tek)/çembersel *HBV *HBV DNA/Tek iplikli/lineer DNA/Tek iplikli/lineer *Parvovirus B19 *Parvovirus B19 * Circoviruslar * Circoviruslar (+) RNA/tek/lineer (+) RNA/tek/lineer * Rubella * Rubella *Flaviviruslar *Flaviviruslar *Picornaviruslar *Picornaviruslar (-)RNA/tek/segmentli * KKHH * İnfluenzae * lassavirus (+) RNA/tek/diploid)/lineer * HIV RNA/çiftiplikli/segmentli * Reoviruslar (-) RNA/tek/segmentsiz * Kuduz * Filovirus * Paramiksovirus

29 VİRİON İÇİ ENZİMLER VİRİON İÇİ ENZİMLER Virus replikasyonunda rol oynarlar Virus replikasyonunda rol oynarlar Yapısal olmayan genler tarafından kodlanırlar Yapısal olmayan genler tarafından kodlanırlar BAŞLICA ENZİMLER; BAŞLICA ENZİMLER; –RNA polimeraz Negatif polariteli RNA viruslarında Negatif polariteli RNA viruslarında Viral RNA’yı m- RNA’ya çevirirler Viral RNA’yı m- RNA’ya çevirirler İnfluenzae İnfluenzae Kuduz Kuduz Paramiksoviruslar Paramiksoviruslar Bunyaviruslar Bunyaviruslar filoviruslar filoviruslar –DNA polimeraz DNA viruslarında bulunur DNA viruslarında bulunur DNA’dan DNA sentezi yapar DNA’dan DNA sentezi yapar Herpesviruslar Herpesviruslar Adenoviruslar Adenoviruslar Parvoviruslar Parvoviruslar Hepatit B virusu Hepatit B virusu İSTİSNA: İSTİSNA: Sadece poksviruslar virion içi tüm enzimleri sentezler Sadece poksviruslar virion içi tüm enzimleri sentezler * bu nedenle sitoplazmada replike olurlar

30 Revers-Transkriptaz(RT) Revers-Transkriptaz(RT) Retroviruslar (HIV) ve Hepadnaviruslar (HBV)’de bulunur Retroviruslar (HIV) ve Hepadnaviruslar (HBV)’de bulunur RNA’dan DNA sentezi yapar RNA’dan DNA sentezi yapar –HIV’de; Genomik RNA’dan Proviral DNA oluşumu (Sitoplazmada) Genomik RNA’dan Proviral DNA oluşumu (Sitoplazmada) –HBV’de; Pregenomik m- RNA’dan DNA oluşur (Sitoplazmada) Pregenomik m- RNA’dan DNA oluşur (Sitoplazmada)

31 E) ÜRETİLDİKLERİ ORTAMLAR Zorunlu hücre içi paraziti olduklarından, canlı hücreye gereksinim vardır. Zorunlu hücre içi paraziti olduklarından, canlı hücreye gereksinim vardır. Virusların üretiminde üç ortam kullanılır Virusların üretiminde üç ortam kullanılır  Deney Hayvanları  Deney Hayvanları  Embriyonlu Yumurta  Embriyonlu Yumurta  Hücre Kültürleri  Hücre Kültürleri

32 Her virus deney hayvanlarında üretilemez Her virus deney hayvanlarında üretilemez En uygun hayvan maymundur En uygun hayvan maymundur Bunun da kullanımı oldukça zordur Bunun da kullanımı oldukça zordur En sık kullanılan faredir En sık kullanılan faredir Periton ve intratekal inokülasyonla Periton ve intratekal inokülasyonla HSV-I, Kuduz, Rubella üretilebilir HSV-I, Kuduz, Rubella üretilebilir

33 Embriyonlu yumurta, Embriyonlu yumurta, Eskiden beri kullanılan, ucuz ve Eskiden beri kullanılan, ucuz ve Pratik bir yöntem Pratik bir yöntem Tavuk yumurtası, 40 ºC’de nemli bir ortamda, 21 günde embriyonlu gelişimini tamamlar Tavuk yumurtası, 40 ºC’de nemli bir ortamda, 21 günde embriyonlu gelişimini tamamlar Embriyonun: Embriyonun: Sarı keseye Sarı keseye 6-7. günü (Kuduz, Togavirus) 6-7. günü (Kuduz, Togavirus) Amniotik keseye Amniotik keseye 8-9. günü (Kabakulak) 8-9. günü (Kabakulak) Kariyoallontik keseye Kariyoallontik keseye günü( Influenzae, ) günü( Influenzae, ) Koriyoallontoik zara Koriyoallontoik zara günü( HSV-1, 2, Variola (çiçek) ) günü( HSV-1, 2, Variola (çiçek) )

34

35 Günümüzde en sık kullanılan HÜCRE KÜLTÜRÜDÜR Günümüzde en sık kullanılan HÜCRE KÜLTÜRÜDÜR Hayvan yada insanlardan elde edilir Hayvan yada insanlardan elde edilir Tavşan, maymun böbreği, fare kas dokusu Tavşan, maymun böbreği, fare kas dokusu İnsan embriyonik akciğer, böbrek, karsinoma dokuları İnsan embriyonik akciğer, böbrek, karsinoma dokuları

36 İçerdikleri hücre tiplerine göre üçe ayrılırlar: İçerdikleri hücre tiplerine göre üçe ayrılırlar:  Primer;  Primer; Normal taze dokulardan hazırlanırlar Normal taze dokulardan hazırlanırlar Sınırlı üreme kapasitesindedirler, en fazla on pasaj yapılabilir Sınırlı üreme kapasitesindedirler, en fazla on pasaj yapılabilir İnsan embriyonu böbrek amniyon dokularından fare embriyonu ve maymun böbrek dokularından İnsan embriyonu böbrek amniyon dokularından fare embriyonu ve maymun böbrek dokularından Aşı hazırlanması lab. tanı ve identifikasyonda kullanılırlar Aşı hazırlanması lab. tanı ve identifikasyonda kullanılırlar  Diploid:  Diploid: İnsan embriyonundan hazırlanan diploid fibroblastlar kullanılırİnsan embriyonundan hazırlanan diploid fibroblastlar kullanılır Tahrip olmadan yaklaşık 100 pasaj yapılarak üretilebilirTahrip olmadan yaklaşık 100 pasaj yapılarak üretilebilir Aşı çalışmalarında ve viral tanılarda kullanılırAşı çalışmalarında ve viral tanılarda kullanılır MRC, WI-38 MRC, WI-38  Devamlı:  Devamlı: Devamlı bölünebilen hücre yapılarıdır. Devamlı bölünebilen hücre yapılarıdır. Genellikle sınırsız üreme yeteneğindedirler, kanserli dokulardan hazırlanırlar Genellikle sınırsız üreme yeteneğindedirler, kanserli dokulardan hazırlanırlar Diploid hücrelerde meydana gelen transformasyon sonucu oluşurlar Diploid hücrelerde meydana gelen transformasyon sonucu oluşurlar * HeLA, Hep-2, Vero, BHK-21 * HeLA, Hep-2, Vero, BHK-21

37 SHELL-VİAL Hücre Kültür Yöntemi; SHELL-VİAL Hücre Kültür Yöntemi; Son yıllarda kullanılan ve konvansiyonel yöntemlere göre daha kısa sürede sonuç veren bir yöntemdir Son yıllarda kullanılan ve konvansiyonel yöntemlere göre daha kısa sürede sonuç veren bir yöntemdir Bu yöntemde; Bu yöntemde; Özel bir lam içeren düz tabanlı tüpler kullanılmaktadır Özel bir lam içeren düz tabanlı tüpler kullanılmaktadır Lamların üzerinde üretilmiş hücre kültürlerine klinik örnekler ekilir, Lamların üzerinde üretilmiş hücre kültürlerine klinik örnekler ekilir, saat inkübasyondan sonra lamlar çıkarılır saat inkübasyondan sonra lamlar çıkarılır Immun Floresan ya da Immun Peroksidaz yöntemle boyama yapılır Immun Floresan ya da Immun Peroksidaz yöntemle boyama yapılır Viral antijenler yönünden değerlendirmeler yapılır Viral antijenler yönünden değerlendirmeler yapılır * Böylelikle hücre kültüründe CPE beklenmeksizin erken viral proteinler saptanmış olur

38 III- VİRUSLARIN SİTOPATİK ETKİLERİ Viruslar üredikleri hücre kültürlerinde dört çeşit etki yapar. Viruslar üredikleri hücre kültürlerinde dört çeşit etki yapar.  PİKNOSİS:  PİKNOSİS:  Hücreler yuvarlaklaşır  Hücreler yuvarlaklaşır  Hücrenin katı yüzeye tutunması kaybolur  Hücrenin katı yüzeye tutunması kaybolur * Enterovirus * Enterovirus * Rotavirus * Rotavirus * Rubella * Rubella  AGREGASYON:  AGREGASYON:  Yuvarlaklaşma ve üzüm salkımı  Yuvarlaklaşma ve üzüm salkımı * Adenovirus * Adenovirus * Herpesvirus * Herpesvirus  Sinsıtya, Füzyon ve DEV HÜCRE OLUŞUMU  Sinsıtya, Füzyon ve DEV HÜCRE OLUŞUMU  Hücreler arası sitoplazmik köprülerin oluşması (sinsitya)  Hücreler arası sitoplazmik köprülerin oluşması (sinsitya)  Hücrelerin kaynaşması (füzyon)  Hücrelerin kaynaşması (füzyon) * Bunların sonucu çok çekirdekli Dev hücreler * RSV, HSV, CMV, Kızamık

39 MİNİMAL ETKİ: MİNİMAL ETKİ:  Hücrede etki azdır  Hücrede etki azdır  Virusun varlığı  Virusun varlığı * Viral inhibisyon * hemadsorbsiyon * hemaglutinasyon gibi yöntemlerle anlaşılır * İnfluenzae * Kuduz * Coronavirus

40 Cytopathic effect in Vero cell culture caused by SARS-associated coronavirus 24 hours post inoculation; for comparison: uninfected cell culture

41 VİRUS- KONAK İLİŞKİSİ A-Virusların Konağa Giriş Yolları a) Solunum yolundan; Damlacık çekirdekleri Damlacık çekirdekleri İnfluenzae, İnfluenzae, Coronavirus, Coronavirus, Adenovirus Adenovirus b) Oral yol Kontamine su ve gıdalar Kontamine su ve gıdalar Genellikle çıplak viruslar Genellikle çıplak viruslar Poliovirus ve HAV Poliovirus ve HAV c) Deri ve mukozalar Parenteral yol(enjeksiyon) Parenteral yol(enjeksiyon) HBV, HCV, HIV HBV, HCV, HIV Vektöriyal (eklembacaklılar) Vektöriyal (eklembacaklılar) KKHH, Hantavirus, Sarı humma KKHH, Hantavirus, Sarı humma Mekanik travma yolu Mekanik travma yolu Kuduz, HPV, HSV-2 Kuduz, HPV, HSV-2 d) Kan transfüzyonu ■ HCV, HBV, HIV ■ HCV, HBV, HIV e) Cinsel temasla ■ HCV, HBV ■ HIV, HSV-II, HPV f) İntrauterin ■ CMV, Rubella, HSV

42 B- Virus- Konak İlişkisinde; ■ REPLİKASYON ;  Viryonun kopyalama yoluyla çoğalmasıdır  Üç aşamadan oluşur 1. HÜCREYE GİRİŞ 2. HÜCRE İÇİNDE ÇOĞALMA 3. HÜCREDEN ÇIKIŞ  Bir Araya Gelme (Assembley)  Olgunlaşma  Salınım

43 1)HÜCREYE GİRİŞ: A)TUTUNMA A)TUTUNMA ● Virus hücresel reseptörlere tutunma Viryon ligandları (tutunma molekülleri) Viryon ligandları (tutunma molekülleri)  Çıplak viruslarda;  Kapsid proteinleri ♣ Fiber antijeni (Adenovirus) ♣ Fiber antijeni (Adenovirus) ♣ Major kapsid antijeni (HAV) ♣ Major kapsid antijeni (HAV) ♣ VP1, VP2 (Parvovirus B19) ♣ VP1, VP2 (Parvovirus B19)  Zarflı viruslarda;  Zarf glikoproteinler ♣ GP 120 (HIV) ♣ GP E (I) (VZV) ♣ Hemaglutinin ve Nöramidaz (INF)

44  Konak hücre reseptörleri,  Glikoprotein ve karbonhidrat yan zincir yapıda olan moleküller  Lenfositlerde ♣ CD4 (Cluster of Differentiation)-(HIV) ♣ CXCR4 ( HIV Ko- reseptörü)  Makrofajlar ♣ CCR5(HIV Ko-reseptörü)  Hücreler arası protein yapıda  Coksaki-Adeno virus reseptörü  Coksaki-Adeno virus reseptörü ♣ CAR ♣ CAR

45

46 B/I-PENETRASYONLA GİRİŞ; –Endositoz, füzyon yada translokasyonla içeri alınma Endositoz Endositoz –Çıplak viruslar ve bazı zarflılar HPV, Adenovirus, Parvovirus HPV, Adenovirus, Parvovirus Füzyon Füzyon –Zarflı viruslar HIV, INF, Kuduz, Coronovirus HIV, INF, Kuduz, Coronovirus II- Hücreya Alternatif yolla giriş iki şekilde ; a) Antikor, kompleman moleküllerini kullanarak,  Rhopdoviridae  Picarnoviridae b) Yada sinsityum oluşturarak,  HIV, HSV  HIV, HSV

47 C) SOYULMA; VİRAL Genom sitoplazmada yada VİRAL Genom sitoplazmada yada –Picornaviruslar, flaviruslar, kuduz –HIV, INF, BHV Sonra çekirdeğe gider Sonra çekirdeğe gider Hücre çekirdeğinde kapsidden sıyrılır Hücre çekirdeğinde kapsidden sıyrılır –HSV, Adenoviruslar, HPV

48

49

50

51 II. Hücre İçinde Çoğalma; Viral Ürünlerin Biyosentez Süreci; Viral Ürünlerin Biyosentez Süreci;  Erken m-RNA sentezi  Nükleik asit sentezinde kullanılacak proteinlerin transkripsiyonu  Erken Protein Sentezi  Nükleik asit sentezinde rol oynayan enzimlerden ibaret proteinler  Viral nükleik asit sentezi  Geç m-RNA sentezi  Viriyonun yapısına giren proteinlerin transkripsiyonları  Geç protein sentezi  Viriyonun yapısal proteinleridir Bu süreçte replikasyon; Bu süreçte replikasyon;  DNA virüslerinde çekirdekte  Poxvirus hariç  RNA virüsleri sitoplazmada gerçekleşir  İnfluenzae, HIV hariç

52

53

54 VİRAL GENOM; VİRAL GENOM; - Replikasyon için izlenen süreci tayin eder DNA virusları ve DNA virusları ve –Poxvirus hariç Retrovirus ve orthomyxovirus gibi RNA virusları Retrovirus ve orthomyxovirus gibi RNA virusları –Replikasyon ve transkripsiyon için hücre çekirdeğindeki; Enzimlere ve donanım gereksinim duyarlar Enzimlere ve donanım gereksinim duyarlar –KOPYALAMA ÇEKİRDEKTE Diğer RNA virusları: Diğer RNA virusları: –Replikasyon ve transkripsiyon için Çekirdeğe gitmezler Çekirdeğe gitmezler Kendi viral polimerazlarını kodlarlar ve Kendi viral polimerazlarını kodlarlar ve Ribozomlarda proteinleri sentezlerler Ribozomlarda proteinleri sentezlerler –KOPYALAMA SİTOPLAZMADA

55 3- HÜCREDEN ÇIKIŞTA; VİRAL PROTEİNLERİN VE GENOMUN BİRARAYA GELMESİ (ASSEMBLY) AŞAMASI; Çıplak viruslarda; Çıplak viruslarda; Nükleokapsid oluşumu Nükleokapsid oluşumu Zarflı viruslarda ise Zarflı viruslarda ise Nükleokapsid oluşumu ve Nükleokapsid oluşumu ve Zarf oluşumunu tanımlar Zarf oluşumunu tanımlar Çıplak DNA viruslarının nükleokapsid oluşum yeri Çıplak DNA viruslarının nükleokapsid oluşum yeri Çekirdekte Çekirdekte –Adenoviruslar, HPV, Parvovirus B19 Zarflı DNA viruslarının nükleokapsid ve zarf oluşum yeri Zarflı DNA viruslarının nükleokapsid ve zarf oluşum yeri Çekirdekte ve hücre zarında (ER-Golgi) Çekirdekte ve hücre zarında (ER-Golgi) –Herpesviruslar Sitoplazmada Sitoplazmada –Poxviruslar –HBV (Zarf oluşum yeri ER)

56 Çıplak RNA viruslarının nükleokapsid oluşum yeri Çıplak RNA viruslarının nükleokapsid oluşum yeri Sitoplazma Sitoplazma Picarnoviruslar, Caliciviruslar Picarnoviruslar, Caliciviruslar Zarflı RNA viruslarının nükleokapsid ve zarf oluşum yeri Zarflı RNA viruslarının nükleokapsid ve zarf oluşum yeri Sitoplazma ve Sit. Zarında veya ER, Golgi zarında Sitoplazma ve Sit. Zarında veya ER, Golgi zarında Rubella, Coronaviruslar, Kuduz, HIV Rubella, Coronaviruslar, Kuduz, HIV Zarflı RNA viruslarından Zarflı RNA viruslarından –Nükleokapsid oluşum yeri Çekirdekte Çekirdekte –Zarf oluşum yeri Sitoplazmik zar Sitoplazmik zar –INF

57 D) HÜCREDEN ÇIKIŞDA; OLGUNLAŞMA Viral partiküllerin enfeksiyöz formlara farklılaşma aşamasıdır Viral partiküllerin enfeksiyöz formlara farklılaşma aşamasıdır Bir araya gelmeyle olgunlaşma birbirlerinden ayırt edilemez Bir araya gelmeyle olgunlaşma birbirlerinden ayırt edilemez ANCAK; ANCAK; Bazı viruslarda ilk oluşan partikül enfeksiyöz değildir Bazı viruslarda ilk oluşan partikül enfeksiyöz değildir Sonradan viral proteaz enzimlerince olgunlaşma tamamlanır Sonradan viral proteaz enzimlerince olgunlaşma tamamlanır –Zarflı RNA viruslarından ; HIV HIV *Plazma zarında

58 E) HÜCREDEN ÇIKIŞTA; * SALINIM Viruslar hücre dışına; Viruslar hücre dışına; 1- Hücreyi patlatarak(otoliz) 2- Tomurcuklanarak 3- Ekzositozla 4- Aktin kuyrukları tarafından dışarı itilme

59 1- Hücreyi patlatarak(otoliz) Çıplak viruslar Çıplak viruslar –DNA viruslarından; Adenoviruslar, HPV, Parvovirus Adenoviruslar, HPV, Parvovirus –RNA viruslarından; Rotavirus, Picarnovirus, Calicivirus Rotavirus, Picarnovirus, Calicivirus

60 2- Tomurcuklanma ile; Zarflı viruslar kullanır Zarflı viruslar kullanır –Hücre zarlarından gerçekleşir Plazma zarından Plazma zarından –Doğrudan dış ortama salınan RNA virusları HIV, Kuduz, INF, Rubella HIV, Kuduz, INF, Rubella –Doğrudan yada aktin kuyruklarının itmesiyle DNA virusları Poxviruslar Poxviruslar ER ve Golgi zarlarından; ER ve Golgi zarlarından; –ekzositozla atılan RNA virusları Coronovirus, bunyavirus, Flavivirus Coronovirus, bunyavirus, Flavivirus –Ekzositozla atılan DNA virusları HBV HBV Çekirdek, ER ve golgi zarından Çekirdek, ER ve golgi zarından –Ekzositozla atılan DNA virusları Herpesviruslar Herpesviruslar

61 Zarflı Virüslerin Hücreden Çıkışı

62 C- Virusların konaktaki yayılmaları a)Lokal yayılma ■ Rhinoviruslar  Nazal ve solunum epitellerinde ■ Rotaviruslar  GIS epitellerinde b) Primer hematojen yayılma ■ Direk kan dolaşımına girer ■ Kan yoluyla hedef organlara gider  Togaviruslar, artropodlarla  HBV, parenteral, kan transfüzyonu

63 c) Sekonder hematojen yayılma ■ Giriş yeri ve replikasyonu;  Mukozalardır  Mukozalardır ■ Birincil üremeden sonra,  Lenfatik yolla  Lenfatik yolla  Kana bulaşır  Kana bulaşır ■ Kandan da hedef organa  Kızamık, kızamıkcık, kabakulak, poliomyelit  Kızamık, kızamıkcık, kabakulak, poliomyelit d) Nöral yayılma ■ Periferik dokulardan sonra MSS’e giderler  Kuduz  Kuduz  Kas dokusunda çoğalır  Kas dokusunda çoğalır  Periferik ve MSS sinirlerine gider  Periferik ve MSS sinirlerine gider

64 D- Virus konak hücre ilişkisinde sonuçlar 1)Abortif ilişki ■ Konakçı hücre viral replikasyona uygun değildir (non- permisif) veya  Virus defektlidir (mutasyonlar)  Virus defektlidir (mutasyonlar)  Konak hücresinde değişim yok  Yetersiz enfeksiyonlardır  Yetersiz enfeksiyonlardır 2)Litik (sitopatik) ilişki ■ Replikasyon sonrası konak hücre ölür ■ Replikasyon sonrası konak hücre ölür ■ Virus serbest kalır veya hücreden hücreye geçer ■ Virus serbest kalır veya hücreden hücreye geçer  Akut enfeksiyonlar şeklinde görülür  Polio, influenzae  Akut enfeksiyondan uzun yıllar sonra komplikasyon  Kızamık (SSPE)

65 3)Non sitolitik ilişki a)Latent enfeksiyon(LA) a)Latent enfeksiyon(LA) ■ Konak hücrede viriyon partikülleri tam oluşmaz ■ Konak hücrede viriyon partikülleri tam oluşmaz  Sınırlı makro moleküller,  Sınırlı makro moleküller,  Biyosentez sonlanmaz  Biyosentez sonlanmaz ■ Virus genomu konak hücre genomuna entegre olur ■ Virus genomu konak hücre genomuna entegre olur ■ Hücre çoğalırken viral genomda replike olur ■ Hücre çoğalırken viral genomda replike olur ■ İmmun yanıta karşın tam temizlenemezler ■ İmmun yanıta karşın tam temizlenemezler  LA etkenleri  LA etkenleri  Hayat boyu konakta kalırlar  Belirti göstermezler  Reaktivasyonlar vardır  HSV-1 (uçuk-uçuk)  VZV (suçiçeği-zona)

66 b)Persistan (prodüktif) enfeksiyon ■ Konak hücrede akut dönemden sonra; ■ Konak hücrede akut dönemden sonra;  Viriyon oluşumu yavaş düzeyde devam eder  Viriyon oluşumu yavaş düzeyde devam eder ■ KRONİK ENFEKSİYON şeklinde görülür ■ KRONİK ENFEKSİYON şeklinde görülür  HBV  HBV c)Transforme edici ilişki ■ Konak hücre DNA veya RNA işlevini değiştirerek ■ Konak hücre DNA veya RNA işlevini değiştirerek  Neoplastik değişimler,  Neoplastik değişimler,  Apoptozisi etkileyen hücre ölümsüzlüğü  Apoptozisi etkileyen hücre ölümsüzlüğü  HPV, HSV-II, HIV, HTLV-I  HPV, HSV-II, HIV, HTLV-I

67 V- VİRUSLARIN SINIFLAMASI Viruslar; Viruslar; Yerleştikleri organ ve dokuya Yerleştikleri organ ve dokuya Yaptıkları patolojik ve histolojik değişikliklere Yaptıkları patolojik ve histolojik değişikliklere Hastalıklara göre Hastalıklara göre Hepatit Hepatit Enterit Enterit Virusların; Virusların; Büyüklük, Morfoloji, Simetri, Büyüklük, Morfoloji, Simetri, Kapsomer ve Zarf durumu Kapsomer ve Zarf durumu Fiziksel ve kimyasal etkenlerin virusa etkisi (eter duyarlılığı) Fiziksel ve kimyasal etkenlerin virusa etkisi (eter duyarlılığı) Örnek: Örnek: –Zarflı kübik viruslar Herpesviruslar Herpesviruslar –Zarflı sarmal viruslar Coronoviruslar Coronoviruslar –Çıplak kübik viruslar Adenoviruslar Adenoviruslar

68 Virusların; Virusların;  Doğal taşınma yolları  Solunum yolu virusları  RSV  Sindirim sistemi virusları  Rotavirus  Konak ve doku hücrelerine ilgilerine göre  MSS  Poliovirus  Karaciğer  HCV, HBV  Nükleik asit tipine göre  DNA  RNA  VİROLOGLAR TARAFINDAN EN KABUL GÖREN SINIFLAMA

69 VİRUSLARIN REPLİKASYON STRATEJİLERİNE GÖRE; BALTİMORE SINIFLAMASI BALTİMORE SINIFLAMASI 1971 yılında ortaya konmuştur 1971 yılında ortaya konmuştur Virusların hücrelerde replikasyon stratejileri genom yapısıyla ilgilidir Virusların hücrelerde replikasyon stratejileri genom yapısıyla ilgilidir 7 sınıfa ayrılmıştır 7 sınıfa ayrılmıştır Sınıflamada temel alınan bazı noktalar Sınıflamada temel alınan bazı noktalar Memeliler DNA ve RNA sentezini hücre çekirdeğinde yaparlar Memeliler DNA ve RNA sentezini hücre çekirdeğinde yaparlar * Buna karşı sitoplazmada replike olan viruslar kendi polimerazlarını yapmaları gerekir

70 Memelilerde RNA’yı kalıp olarak kullanan RNA yada DNA sentezi yapabilen enzimi yoktur Memelilerde RNA’yı kalıp olarak kullanan RNA yada DNA sentezi yapabilen enzimi yoktur Virusların ise bu enzimi vardır Virusların ise bu enzimi vardır Reverse transkriptaz(RT), RbRP enzimi gibi Reverse transkriptaz(RT), RbRP enzimi gibi Bu enzimlerin hata düzeltme fonksiyonları yoktur Bu enzimlerin hata düzeltme fonksiyonları yoktur Bu nedenle sıklıkla yanlış nükleotider diziye girer Bu nedenle sıklıkla yanlış nükleotider diziye girer Bundan dolayı sık mutasyon görülür Bundan dolayı sık mutasyon görülür Pozitif yönelimli RNA viruslarında viryon içinde RNA’ya bağımlı RNA polimeraz (RbRP) yoktur Pozitif yönelimli RNA viruslarında viryon içinde RNA’ya bağımlı RNA polimeraz (RbRP) yoktur Bu viruslar hücre içine girdikten sonra genomlarını direk m-RNA olarak kullanarak, RbRP enzimini sentezlerler Bu viruslar hücre içine girdikten sonra genomlarını direk m-RNA olarak kullanarak, RbRP enzimini sentezlerler Negatif yönelimli RNA viruslarında RbRP enzimi vardır Negatif yönelimli RNA viruslarında RbRP enzimi vardır Virus hücre içine girdikten sonra bu enzimle pozitif RNA (M RNA) sentezler Virus hücre içine girdikten sonra bu enzimle pozitif RNA (M RNA) sentezler

71 Pox virusları dışındaki DNA virusları hücre çekirdeğinde replike olur Pox virusları dışındaki DNA virusları hücre çekirdeğinde replike olur DNA viruslarında DNA genomlarında 5- 3 yönünde yazılan iplik, DNA viruslarında DNA genomlarında 5- 3 yönünde yazılan iplik, m-RNA (T:U değişimi dışında) ile aynı diziye sahiptir. m-RNA (T:U değişimi dışında) ile aynı diziye sahiptir. *Bu nedenle anlamlı yada pozitif yönelimli iplik olarak kabul edilir RNA viruslarının çoğu; RNA viruslarının çoğu; Sitoplazmada replike olur Sitoplazmada replike olur ANCAK; ANCAK; *Retroviruslar, Orthomiksoviruslar, *Bornaviruslar, ve HDV *Retroviruslar, Orthomiksoviruslar, *Bornaviruslar, ve HDV *çekirdekte replike olur

72 I-Çift İplikli DNA Virüsleri –Çekirdekte replike olanlar Hücresel DNA polimerazı kullanlar Hücresel DNA polimerazı kullanlar –Adenovirideae –Herpesvirideae –Papovavirideae –Sitoplazmada replike olanlar Replikasyon ve Transkripsiyon için TÜM enzimlere sahiptir Replikasyon ve Transkripsiyon için TÜM enzimlere sahiptir –Poxvirus

73 II-Tek İplikli DNA Virüsleri Çekirdekte replike olanlar Çekirdekte replike olanlar Hücresel polimerazla çift iplik ara form DNA oluşur Hücresel polimerazla çift iplik ara form DNA oluşur Bu formdan hücresel RNA polimeraz Bu formdan hücresel RNA polimeraz –Translasyon oluşur Parvovirus B19, TTV, Sen V Parvovirus B19, TTV, Sen V

74 III- Çift İplikli RNA Virüsleri Sitoplazmada replike olanlar Sitoplazmada replike olanlar Genomları segmentlidir Genomları segmentlidir RNA’ya bağımlı polimerazlar var RNA’ya bağımlı polimerazlar var Rotavirus Rotavirus

75 IV-Tek İplikli, pozitif/ RNA Virüsleri Replikasyonu sitoplazmadadır Replikasyonu sitoplazmadadır Genomları m- RNA olarak görev yapar Genomları m- RNA olarak görev yapar Transkripsiyon süreçlerine göre: Transkripsiyon süreçlerine göre: –Polisistronik m- RNA’ sı olanlar M- RNA poliproteindir M- RNA poliproteindir Viral proteazlarca kesilirler Viral proteazlarca kesilirler –Yapısal ve yapısal olmayan Picarnoviridae Picarnoviridae Flaviviridae Flaviviridae –Karmaşık transkripsiyonu olanlar İki aşamalı trankripsiyon İki aşamalı trankripsiyon –İlk aşamada yapısal olmayan –İkinci aşamada yapısal olan Togoviridae Togoviridae Coronoviridae Coronoviridae

76 V- Tek iplikli Negatif polariteli Negatif RNA kalıbından viryona ait RNA polimerazdan pozitif RNA oluşur Negatif RNA kalıbından viryona ait RNA polimerazdan pozitif RNA oluşur  Pozitif RNA, m-RNA görevi yürütür  Pozitif RNA, m-RNA görevi yürütür REPLİKASYONU; REPLİKASYONU;  Nukleusta olanlar  Orthomyxviruslar  Bornaviruslar  Sitoplazmada olanlar  Rhopdoviruslar  Paramyxoviruslar Genomlarının segmentli olup, olmamalarına göre: Genomlarının segmentli olup, olmamalarına göre: 1) Segmentsiz genomu olanlar 1) Segmentsiz genomu olanlar  Bornaviridae  Bornaviridae  Paramyxoviridae  Paramyxoviridae  Rhapdoviridae 2) Segmentli genomu olanlar 2) Segmentli genomu olanlar  İnfluenzae (7-8)  İnfluenzae (7-8)  Kırım- Kongo HH (2)  Kırım- Kongo HH (2)  Lassa Humması (3)  Lassa Humması (3) 3) Segmentlerden en az biri pozitif yönelimli diğerleri negatif yönelimli 3) Segmentlerden en az biri pozitif yönelimli diğerleri negatif yönelimli  AMBİSENSE  AMBİSENSE * Arenaviruslar, Bunyaviruslar

77 VI- Tek iplikli (Diploid), RT Taşıyan pozitif RNA virusları RETROVİRUSLAR RETROVİRUSLAR –Replikasyon süreci iki dönemde Erken dönem (Sitoplazmada) Erken dönem (Sitoplazmada) –RT aktivitesi ile (+) RNA’dan-(-) DNA (+) RNA’dan-(-) DNA (-) DNA’dan- (+) DNA (-) DNA’dan- (+) DNA Nukleus porunda geçiş Nukleus porunda geçiş –Preintegrasyon kompleksi İki iplikli v - DNA oluşumu İki iplikli v - DNA oluşumu IN. (İntegraz) IN. (İntegraz) P17 (Matrix Pr) P17 (Matrix Pr) Wpr Wpr Geç dönem (Nukleusda) Geç dönem (Nukleusda) –Proviral DNA’dan Hücresel RNA polimerazla-  Transkripsiyon Hücresel RNA polimerazla-  Transkripsiyon RNA transkriptleri oluşur RNA transkriptleri oluşur *Genomik RNA ve mRNA’lar oluşur –Viral genom ve proteinler (Enkapsidasyon)(Sitoplazmada) –Sitoplazma zarında olgunlaşma ve salınım Viral proteaz katkısıyla Viral proteaz katkısıyla

78 VII- Kısmi Çift İplikli DNA Virüsleri (% 70 çift, %30 tek iplik) Hepatit B virusu (HBV) Hepatit B virusu (HBV) –REPLİKASYON SÜRECİ Sitoplazmada; Sitoplazmada; –Kapsidten ayrılan genom (rc DNA- Kısmi DNA) ÇEKİRDEKTE ÇEKİRDEKTE –Viral enzimlerce kısa ipliği düzeltir –Kovalen bağlarla bağlı, kapalı, sirküler DNA (ccc- DNA) oluşur –Hücresel RNA polimeraz-II yardımıyla TRANSKRİPSİYON 3.5 kb.lık pregenomik RNA (pg RNA) 3.5 kb.lık pregenomik RNA (pg RNA) 2.4, 2.1 diğer subgenomik m-RNA 2.4, 2.1 diğer subgenomik m-RNA SİTOPLAZMA SİTOPLAZMA –3.5 Kb’lık pg RNA’dan Kapsid içinde Kapsid içinde * RT ile * (-) DNA (tam) * (+) DNA (eksik) Diğer 2.4 ve 2.1 m RNA’dan Diğer 2.4 ve 2.1 m RNA’dan * Zarf proteinleri Viryon olgunlaşması Viryon olgunlaşması

79 VİRÜS DIŞI SUBVİRAL AJANLAR VİROİDLER; VİROİDLER; –Satellet(uydu) subviral ajanlardır –Küçük(<5nm), nükleotidli –Çembersel, tek iplikli RNA’lı –Çıplak, otonom replike olan moleküllerdir –Enfekte hücrenin çekirdeğinde replike olurlar Konağın DNA’ya bağımlı RNA polimeraz ile olur Konağın DNA’ya bağımlı RNA polimeraz ile olur –Protein kılıfları yoktur Isı ve formaline dirençlidir Isı ve formaline dirençlidir –Hepatit Delta virusu viroid benzeri patojendir 32 nm büyüklüğünde 32 nm büyüklüğünde Ancak 1700 nükleotid vardır Ancak 1700 nükleotid vardır Çevresinde protein kılıf vardır Çevresinde protein kılıf vardır

80 VİRUSOİDLER; VİRUSOİDLER; –Satellit, subviral RNA ajanlardır –Viroidler gibi küçük(<5nm) yapılar –Satellit(uydu) moleküllerdir –Viroidlerden farklı Konak hücrenin veya yardımcı virus RNA’ya bağımlı RNA polimeraz ile replike olurlar Konak hücrenin veya yardımcı virus RNA’ya bağımlı RNA polimeraz ile replike olurlar –Örn; Tütün Benekli Virusu Tütün Benekli Virusu

81 PRİONLAR; PRİONLAR; –Protein içeren (PrP:Protein infeksiyöz partikül), küçük(<25nm partikül), enfeksiyöz glikoprotein yapılardır –1982 yılında ilk defa PRUSİONER; Priyon adını vermiştir Priyon adını vermiştir –MSS’de; Kronik, progresif ve defektif bozukluk olur Kronik, progresif ve defektif bozukluk olur Hastalıklar ölümle sonuçlanır Hastalıklar ölümle sonuçlanır Hastalık inkübasyon süreleri uzundur Hastalık inkübasyon süreleri uzundur Hastalık, Hastalık, –Enfekte dokuların enjeksiyonu ile geçebilir –Tranmissible Spongioforu Encephalopaty(TSE) Hastalık Patolojisi Hastalık Patolojisi –Beyin dokularında hafif enflamasyon –Reaktif antrositosiz –Küçük vakuoller(SPONGİOFORM değişiklikleri) ve AMİLOİD birikimdir

82 Priyon Proteini; Priyon Proteini; –Çalışan en fazla Scrapie Priyon(PrPsc) –PrP (Proteaza dirençli protein)’dir –27.30 k.dal. Ağırlığındadır(Prp 27-30) –Priyon içinde bir kromozom tarafından kodlanır –TSE’li beyin dokularında saptanır Hastalıkları; Hastalıkları; –İnsanlarda; KURU, CJH, NVCJH KURU, CJH, NVCJH Gerstmann-Strausler-Sheinke Sendromu (GSS) Gerstmann-Strausler-Sheinke Sendromu (GSS) Fatal Familian İnsomnia (FFİ) Fatal Familian İnsomnia (FFİ) –Hayvanlarda; BSE(Bovine Spongioform Enceph.) BSE(Bovine Spongioform Enceph.) -Deli dana hastalığı yılında İngiltere’de

83 Ortaya Çıkışı-Bulaşı(CJH) Ortaya Çıkışı-Bulaşı(CJH) –Sporadik %80-85 %80-85 Kendiliğinden ve bilinmeyen nedenle ortaya çıkar Kendiliğinden ve bilinmeyen nedenle ortaya çıkar –İyatrojenik %5’ini oluşturur %5’ini oluşturur MEDİKAL PROSEDÜRLER sonucu MEDİKAL PROSEDÜRLER sonucu -Kadatra kaynaklı hipofiz hormon alımı (Gonodotropik) -Kornea transplantasyon -Duramatter inplantasyon -Kontamine beyin cerrahisi aletleri –Familyal (Kalıtsal) %10-15 %10-15 Aile içinde PrP geninde mutasyonlara bağlı Aile içinde PrP geninde mutasyonlara bağlı –Prion Hastalıkları; Hem enfeksiyöz hem kalıtsal özellik bakımından tüm hastalıklardan farklılık gösterirler. Hem enfeksiyöz hem kalıtsal özellik bakımından tüm hastalıklardan farklılık gösterirler. –Kan ve kan ürünleri ile bulaşmayla ilgili kanıt yok

84 Fiziksel ve kimyasal inaktivasyonlara dirençlidir Fiziksel ve kimyasal inaktivasyonlara dirençlidir –Sadece; 1N NaOH’de, oda sıcaklığında 1 saat bekletme 1N NaOH’de, oda sıcaklığında 1 saat bekletme %5’lik hipokloritte %5’lik hipokloritte Yüksek ısıdaki buhar otoklava dayanıksız(132 ºC’de 4.5 saat) Yüksek ısıdaki buhar otoklava dayanıksız(132 ºC’de 4.5 saat)

85 TANI VE KORUNMA TANI VE KORUNMA –TANI  Premortem :   Klinik belirtilerle;  lökositlerden elde edilen DNA lardan PRP gen mutasyonları bakılabilir.  Familyal hastalıklarda moleküler yöntemlerle (PCR) lökositlerden elde edilen DNA lardan PRP gen mutasyonları bakılabilir.   Postmortem   Histopatoloji  Tanıda altın standart   Deney hayvanlarına bulaştırmak, özellikle transgenik farelere

86 KORUNMA KORUNMA  Prion hastalığı olanlarda cerrahi müdahaleden kaçınılmalıdır.  Bilinen DAS yöntemleriyle inaktive edilemediklerinden  fenol gibi proteini denatüre edici organik çözücüler  NaOH, nAclo  132 ºC’ de 4 buçuk saat otoklavlama kullanılabilir

87 Tedavi: Tedavi: – Henüz standart bir tedavi modeli yok –Aşırı Prp ekspresyonunu engelleyici kimyasal maddelerin etkili olabileceği –Prp’in etken mi yoksa ko-faktor mü konusu tartışmalıdır. Bundan dolayı tedavi arayışları sürmektedir.


"VİRUSLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Prof. Dr BEKİR KOCAZEYBEK." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları