Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Hazırlayan PARA TEORİSİ: FAİZ ORANLARININ ANLAMI, ÖLÇÜMÜ VE BELİRLENMESİ YARD.DOÇ.DR. BURHAN DOĞAN.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Hazırlayan PARA TEORİSİ: FAİZ ORANLARININ ANLAMI, ÖLÇÜMÜ VE BELİRLENMESİ YARD.DOÇ.DR. BURHAN DOĞAN."— Sunum transkripti:

1 Hazırlayan PARA TEORİSİ: FAİZ ORANLARININ ANLAMI, ÖLÇÜMÜ VE BELİRLENMESİ YARD.DOÇ.DR. BURHAN DOĞAN

2 PARA TEORİSİ: FAİZ ORANLARININ ANLAMI, ÖLÇÜMÜ VE BELİRLENMESİ Ekonomi açısından faiz oranlarının belirlenmesi ve tahmini son derece önemlidir. Çünkü faiz oranlarında meydana gelen değişmeler, günlük yaşantımızı ve ekonominin genelini etkilemektedir.

3 Faiz Oranlarının Anlamı Faiz oranı, ödünç alanın belirli bir dönem boyunca aldığı borca karşılık ödediği faiz tutarının veya ödünç verenin verdiği borca karşılık aldığı faiz tutarının anaparaya oranı şeklinde tanımlanabilir. Paranın kirası faizdir ve anaparanın belirli bir yüzdesi olarak ifade edilir.

4 Faiz Oranlarının Anlamı Ödünç alınan paraya anapara, alınan ödüncün karşılığında paranın kullanılması nedeniyle ödünç verene ödenen paraya faiz denir. Bu anlamda faiz borçlanmanın maliyeti olarak ifade edilir. Faizin anaparaya göre bir oran şeklinde belirlenmesine faiz oranı denilmektedir.

5 Bugünkü Değer Bugünkü değer kavramı, bugün elde edilen bir miktar paranın gelecekte elde edilecek aynı miktardaki paradan daha değerli olduğunu ifade etmektedir.

6 Vadeye Kadar Getiri Faiz oranları çeşitli şekillerde hesaplanırken kullanılan ortak yol, vadeye kadar getiri kavramının kullanılmasıdır. İktisatçılar faiz oranı terimini kullandıklarında kastettikleri şey vadeye kadar getiridir. Vadeye Kadar Getiri: Bir borç aracının bugünkü değerini bu borç aracından elde edilecek tüm ödemelerin bugünkü değerine eşitleyen faiz oranıdır. Vadeye kadar getiri kavramının faiz oranına ilişkin en uygun ölçüt olduğu iktisatçılar tarafından kabul edilmektedir.

7 Vadeye Kadar Getiri İskontolu Tahvil: Nominal değerinin altındaki bir fiyattan satın alınan ve vadesi dolduğunda nominal değeri ödenen tahvildir. Kuponlu Tahvilin Vadeye Kadar Getirisi: Kuponlu tahvil işlemlerinde, tahvil sahibine vade tarihine kadar her dönem için sabit bir faiz ödemesi (kupon ödemesi) yapılır ve vade sonunda aynı zamanda tahvilin nominal değeri ödenir.

8 Getiri Oranı ve Reel Faiz Oranı Getiri ve Faiz Oranı Farkı Uzun vadeli bir tahvil tutuyorken piyasa faiz oranı yükselirse bu yatırımınızdan zarara uğrarsınız. Piyasa faizleri siz tahvili satın aldıktan sonra düşerse bu yatırımınızdan elde edeceğiniz getiri daha yüksek olacaktır. Bir tahvili elinizde belirli bir dönem tutarak ne kadar kazanç sağlayacağınız getiri veya daha doğru bir ifadeyle getiri oranı ile ölçülür. Bir tahvil veya herhangi bir menkul kıymet açısından getiri oranı, o menkul kıymetin sahibine yapılan ödemeler ile menkul kıymetin alış fiyatındaki değişiklikten elde edilecek kazanç veya yerine göre kaybın toplamının bu menkul kıymetin alış fiyatına oranı ile ölçülür. Tahvilin fiyatı ve faizi arasında ters bir ilişki vardır.

9 Reel Faiz ve Nominal Faiz Oranı Arasındaki Fark Nominal faiz oranları her gün tartışılan, basında, resmî bildirilerde, ilanlarda kullanılan, kısaca piyasada uygulanan cari faiz oranıdır. Enflasyon etkisinin nominal faiz oranından arındırılmasıyla reel faiz oranı elde edilir. Fisher eşitliğine göre nominal faiz oranı (i); reel faiz oranı (i r ) ile beklenen enflasyon oranının ( π e ) toplamına eşittir: i= i r + π e Bu eşitlikten reel faiz oranını çekerek yeniden düzenlersek İ r = i – π e reel faiz oranının; nominal faiz oranı ile beklenen enflasyon oranı arasındaki farka eşit olduğunu görürüz.

10 Faiz Oranlarının Belirlenmesi Faiz oranlarının nasıl belirlendiğini ve neden değiştiğini, arz ve talep çerçevesinden ele alan iki teorik yaklaşımı: “Ödünç Verilebilir Fonlar Kuramı” ve “Likidite Tercihi Kuramı” nı inceleyeceğiz. Varlık Talebini Belirleyen Faktörler Tahvil ve para piyasasında arz ve talep analizini incelemeye geçmeden önce bir varlığın talep edilen miktarını belirleyen faktörleri ele almamız gerekir.

11 Varlık Talebini Etkileyen Faktörler 1. Servet: Diğer koşullar sabitken servetteki bir artış varlığın talep edilen miktarında bir artışa yol açar. 2. Beklenen Getiri: Diğer koşullar sabitken bir varlığın alternatif varlıklara göre beklenen getirisindeki bir artış bu varlığın talep edilen miktarında bir artışa yol açar. 3. Likidite: Diğer koşullar sabitken bir varlık alternatif varlıklara göre ne kadar fazla likitse bu varlığın talep edilen miktarı daha fazla olacaktır. 4. Risk: Diğer koşullar sabitken bir varlığın alternatif varlıklara göre riskinde bir artış olması bu varlığın talep edilen miktarında bir azalışa yol açacaktır.

12 Ödünç Verilebilir Fonlar Kuramı Ödünç verilebilir fonlar kuramı faiz oranının belirlenmesini tahvil arz ve talebi ile açıklamaktadır. Tahvil arz ve talebinin birbirine eşit olduğu noktada denge faiz oranına ulaşırız.

13 Tahvil Talep Eğrisi Tahvil talep eğrisi, diğer koşullar sabitken talep edilen tahvil miktarıyla tahvil fiyatı arasındaki ters yönlü ilişkiyi gösterir.

14 Tahvil Arz Eğrisi Bu eğri diğer koşullar sabitken yüksek tahvil fiyatlarında (düşük faiz oranı) arz edilen tahvil miktarının daha yüksek olduğunu gösterecek şekilde pozitif eğimli bir eğridir.

15 Tahvil Piyasasında Denge

16 Likidite Tercihi Kuramı Keynes tarafından geliştirilen likidite tercihi kuramında, denge faiz oranı para arz ve talebi tarafından belirlenmektedir. Oysa ödünç verilebilir fonlar kuramında denge faiz oranı tahvil arz ve talebi tarafından belirlenmekteydi.

17 Faiz oranlarının belirlenmesinde iki yaklaşımın ele alınmasının nedeni, ödünç verilebilir fonlar kuramının, beklenen enflasyondaki değişmelerin etkilerini incelemede, likidite tercihi kuramının ise gelir, fiyat düzeyi ve para arzındaki değişikliklerin etkilerini incelemede daha uygun olmasıdır.

18 SORULAR 1. Aşağıdaki durumlardan hangisinde borç almayı daha fazla tercih edersiniz? a. Faiz oranı %20 ve beklenen enflasyon %25 ise b. Faiz oranı %9 ve beklenen enflasyon %7 ise c. Faiz oranı %15 ve beklenen enflasyon %14 ise d. Faiz oranı %4 ve beklenen enflasyon %1 ise e. Faiz oranı %13 ve beklenen enflasyon %15 ise

19 SORULAR 2. Bir yıl vadeli olan ve 180 liraya satın aldığınız iskontolu bir tahvili 3 ay sonra 190 liraya satarsanız bu tahvilden elde edeceğiniz getiri oranı ne olur? a. %10 b. -%7.5 c. %7.5 d. -%5.5 e. %5.5

20 SORULAR 3. Faiz oranı % 10 olan, bir yıl vadeli, 300 TL nominal değerli bir tahvilin satış fiyatı kaç TL’dir? a. 330 b c. 250 d. 272,7 e

21 SORULAR 4. Ödünç verilebilir fonlar kuramına göre tahvil arzı tahvil talebinden fazla olursa aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir? a. Tahvil fiyatları düşeceği için talep eğrisi sağa kayar ve faiz oran artar. b. Tahvil fiyatları düşeceği için faiz oranı artar. c. Tahvil fiyatları artacağı için faiz oranı düşer. d. Tahvil fiyatları düşeceği için faiz oranı düşer. e. Tahvil fiyatları artacağı için talep eğrisi sola kayar ve faiz oranı düşer

22 SORULAR 5. Likidite tercihi kuramına göre, aşağıdakilerden hangisi para arzı eğrisinin sağa kaymasına neden olur? a. Merkez bankasının para arzını arttırması b. Merkez bankasının para arzını azaltması c. Merkez bankasının faiz oranını arttırması d. Fiyatlar genel düzeyinin düşmesi e. Gelirin azalması

23 SORULAR 6. Ödünç verilebilir fonlar kuramına göre, yatırımlardan beklenen karlılık artarsa diğer fiyatlar sabitken, tahvil Eğrisi doğru kayar. a. talep, sağa b. talep, sola c. arz, sağa d. arz, sola e. talep, aşağıya

24 SORULAR 7. Likidite tercihi kuramına göre, fiyatlar genel düzeyi yükselirse diğer fiyatlar sabitken para Eğrisi doğru kayar. a. arzı, sağa b. arzı, sola c. arzı, aşağıya d. talebi, sağa e. talebi, sola

25 SORULAR TL nominal değerli ve yılda bir kupon ödemesi olan bir tahvilin kupon oranı %13 ise bu tahvilin yıllık kupon ödeme miktarı kaç TL olur? a. 13 b. 130 c. 260 d e. 769

26 SORULAR 9. Milton Friedman’a göre aşağıdakilerden hangisi likidite etkisi olarak değerlendirilebilir? a. Para arzındaki artışın geliri arttırması b. Para arzındaki artışın beklenen enflasyonu arttırması c. Para arzındaki artışın fiyatları arttırması d. Para arzındaki artışın faizleri düşürmesi e. Para arzındaki artışın geliri düşürmesi

27 SORULAR 10. Ödünç verilebilir fonlar kuramına göre, A tahvilinin beklenen getirisi %5’ten %10’a yükselirken B tahvilinin beklenen getirisinin %12’den %18’e çıkması durumunda, B tahvilini elde tutmanın beklenen getirisi A tahviline göre..... ve B tahvilinin talebi a. artar, azalır b. artar, artar c. azalır, artar d. azalır, değişmez e. azalır, azalır

28 Hazırlayan PARA TEORİSİ Faiz Oranlarının Yapısı IV. Ünite Yard.Doç.Dr. Burhan DOĞAN

29 Faiz Oranlarının Yapısı Faiz oranlarının yapısı; menkul kıymetlerin sahip olduğu risk, likidite özelliği, vergilendirme durumu ve vade farklılıklarının faiz oranlarını nasıl etkilediği ile ilgilidir. Faiz Oranlarının Risk Yapısı Faiz Oranlarının Risk Yapısı: Aynı vadedeki tahvillerin faiz oranlarının neden farklı olduğunun açıklanmasıdır.

30 Geri Ödenmeme Riski Bir tahvilin faiz oranı üzerinde etkili olan özelliklerden biri, tahvil ihraç eden tarafın vade tarihinde faiz ödemelerini veya anapara ödemelerini yerine getirememe olasılığını gösteren geri ödenmeme riskidir.

31 Risk Primi: Aynı vadeye sahip tahvillerden geri ödenmeme riskine sahip olan tahvillerle geri ödenmeme riski olmayan tahvillerin faiz oranı arasındaki farktır. Risk primi, ekonomik birimlerin riskli bir tahvili satın alması için ne kadar ek bir faiz elde etmesi gerektiğini göstermektedir.

32 Vadeleri aynı olan tahvillerin faiz oranlarındaki farklılaşmanın bir diğer nedeni, bu tahvillerin likidite derecelerinin farklı olmasıdır. likiditesi yüksek bir varlığın getirisi likiditesi düşük olanlara göre daha az olacaktır. Likiditesi yüksek olan tahvillerin faizi ile düşük olan tahvillerin faizi arasındaki farka likidite primi denir. Devlet tahvilleri özel sektör tahvillerine göre daha likittir. Ekonomik birimler, özel sektör tahvillerini satın almak için ilave bir likidite primi talep edecektir. Likidite

33 Vergilendirme Vergi, bir tahvilin kazancı üzerinden maktu ya da oransal olarak alınarak yatırımcının eline geçecek olan getiriyi azaltıcı bir etkiye sahiptir. Bir tahvilden elde edilecek faiz gelirinin vergilendirilmesi risk priminin doğmasına neden olan bir başka faktördür. Bu durumda aynı vadede farklı vergi uygulamalarına tabi tahvillerin faiz oranları farklı olacaktır. Vergiye tabi bir menkul kıymetin faiz oranı, vergiden muaf bir menkul kıymetin faiz oranından daha yüksektir.

34 FAİZ ORANLARININ VADE YAPISI Aynı risk, likidite ve vergi ayrıcalıklarına sahip tahvillerin vadelerinin farklı olması nedeniyle faiz oranlarının farklılaşması faiz oranlarının vade yapısı olarak adlandırılmaktadır. Getiri Eğrisi: Farklı vadelerdeki, ancak aynı düzeyde risk, likidite ve vergi ayrıcalıklarına sahip tahvillerin getirileri arasında zamanın belirli noktasındaki ilişkiyi gösteren eğridir.

35 Getiri eğrilerinin eğimleri genelde 3 şekilde olmaktadır. Yukarıya doğru eğimli getiri eğrisi(a), uzun vadeli tahvillerin faiz oranlarının kısa vadeli tahvillerin faiz oranlarından daha yüksek olduğunu, yatay getiri eğrisi (b), kısa ve uzun vadeli tahvillerin faiz oranlarının birbirine eşit olduğunu, aşağıya doğru eğimli getiri eğrisi (c) ise, kısa vadeli faizlerin uzun vadeli faizlerden daha yüksek olduğunu gösterir.

36 Literatürde getiri eğrilerinin şeklini yani faiz oranlarının vade yapısını açıklamaya dönük çeşitli teoriler geliştirilmiştir. Bu teoriler arasında en çok kabul görmüş dört teori; bekleyişler teorisi, bölünmüş piyasalar teorisi, tercih edilen ortam teorisi ve likidite primi teorisidir.

37 Bekleyişler Teorisi Bekleyişler teorisine göre; uzun vadeli tahvillerin faiz oranları, cari (bugünkü) ve gelecekte beklenen kısa vadeli tahvil faiz oranlarının ağırlıklı ortalamasıdır. Bekleyişler teorisine göre, tahvil satın almak isteyenler için, vade tercihi söz konusu değildir yani yatırımcılar kısa ve uzun vade arasında herhangi bir tercihte bulunmamaktadır. Burada yatırımcıların amacı, elde etmeyi düşündükleri getiriyi maksimize etmektir. Tercih edilen ortam hipotezine göre, bölünmüş piyasalar teorisinden farklı olarak, yatırımcılar normalde belirli bir vadedeki piyasaya yoğunlaşmış olsa da, bazı olaylar nedeniyle yoğunlaştıkları piyasaların dışında yatırım yapabilirler. Yani uzun ve kısa vadeli tahviller arasında kısmen de olsa ikame söz konusudur. Bekleyişler teorisinden farklı olarak da bireylerin faiz beklentileri dışında farklı vade tercihleri de bulunmaktadır.

38 Likidite Primi Teorisi Likidite primi teorisine göre uzun vadeli bir tahvilin faiz oranı, bu tahvilin vade süresi içinde gerçekleşmesi beklenen kısa vadeli tahvil faiz oranlarının ortalaması artı likidite primine eşittir. Likidite primi teorisi, bölünmüş piyasalar teorisinin aksine farklı vadelerdeki tahviller arasındaki ikame ilişkisinin varlığını kabul etmekte fakat bu ikame ilişkisini bekleyişler teorisinde olduğu gibi tam ikame ilişkisi olarak ele almamaktadır. Yatırımcılar daha fazla likidite için, kısa vadeli tahvilleri uzun vadeli olanlara tercih etmektedirler. Yatırımcılar daha uzun vadedeki bir tahvili satın almak için ek bir getiri isteyeceklerdir. Yatırımcılara ödenecek olan bu ek getiri likidite primidir.

39 SORULAR 1. Önümüzdeki 5 yıl içerisinde bir yıl vadeli tahvil faiz oranlarının beklenen düzeyinin sırasıyla %4, %5, %7, %8 ve %6 olacağı bekleniyorsa bekleyişler teorisine göre, bugün piyasada geçerli olacak 5 yıl vadeli tahvillerin yıllık faiz oranı yüzde kaç olur? a. 5 b. 4 c. 6 d. 8 e. 7

40 SORULAR 2. Özel sektör tahvillerinin geri ödenmeme riski artarsa diğer şartlar sabitken, özel sektör tahvillerinin talep eğrisi kayar, devlet tahvillerinin talep eğrisi kayar. a. sola, sola b. sola, sağa c. sağa, sağa d. sağa, sola e. sağa, yukarı

41 SORULAR 3. Bugünkü kısa vadeli faiz oranı %2 iken önümüzdeki 4 yıl içerisinde bir yıl vadeli faiz oranlarının beklenen düzeyinin sırasıyla %4, %1, %4 ve %3 olacağı bekleniyorsa bekleyişler hipotezine göre bugün piyasada geçerli olacak en yüksek faiz oranı kaç yıl vadeli olandır? a. 5 b. 4 c. 3 d. 2 e. 1

42 SORULAR 4. Getiri eğrisi hafif bir şekilde yukarı doğru eğimli ise likidite primi teorisine göre ekonomik birimlerin gelecek dönemlerdeki bir yıllık faizlerin ne şekilde hareket edeceğini beklediklerini gösterir? a. Yakın gelecekte kısa vadeli faiz oranlarında bir yükselme ve gelecekte daha fazla bir düşüş. b. Gelecekte, kısa vadeli faiz oranlarında hızlı bir yükselme bekleniyor. c. Gelecekte kısa vadeli faiz oranlarında bir düşüş bekleniyor. d. Gelecekte kısa vadeli faiz oranlarında çok hızlı bir düşüş bekleniyor. e. Gelecekte kısa vadeli faiz oranlarının değişmemesi bekleniyor.

43 SORULAR 5. Getiri eğrileri yukarıya doğru eğimli olduğunda bekleyişler hipotezine göre, uzun ve kısa vadeli faizler arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? a. Kısa vadeli faiz oranları uzun vadeli faiz oranlarına göre daha yüksektir. b. Gelecekte kısa ve uzun vadeli faizlerin düşmesi beklenmektedir. c. Kısa vadeli faiz oranları uzun vadeli faiz oranları ile yaklaşık aynı düzeydedir. d. Orta vadeli faiz oranları hem kısa vadeli hem de uzun vadeli faiz oranlarının üzerindedir. e. Gelecekte kısa vadeli faizlerin yükselmesi beklenmektedir.

44 SORULAR 6. Bölünmüş piyasalar teorisine göre getiri eğrisinin yukarıya doğru eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? a. Kısa vadeli tahvil talebi>uzun vadeli tahvil talebi b. Kısa vadeli tahvil talebikısa vadeli tahvil talebi d. Uzun vadeli tahvil talebi=kısa vadeli tahvil talebi e. Uzun vadeli tahvil fiyatı>kısa vadeli tahvil fiyatı

45 SORULAR 7. Tahvil ihraç eden tarafın vade tarihinde faiz ödemelerini ve anapara ödemesini yapamaması olasılığına ne ad verilir? a. Risk primi b. Geri ödenmeme riski c. Moratoryum d. Konsolidasyon e. Faiz riski

46 SORULAR 8. Özel sektör tahvillerinin likiditesi devlet tahvillerine göre azalırsa diğer şartlar sabitken özel sektör tahvillerinin talep eğrisi kayar, devlet tahvillerinin talep eğrisi kayar. a. sola, sola b. sola, sağa c. sağa, sağa d. sağa, sola e. sağa, yukarı


"Hazırlayan PARA TEORİSİ: FAİZ ORANLARININ ANLAMI, ÖLÇÜMÜ VE BELİRLENMESİ YARD.DOÇ.DR. BURHAN DOĞAN." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları