Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

NADİR ŞAHAN – DÜZENLEME VE DEĞERLENDİRME B. 1 AFYON.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "NADİR ŞAHAN – DÜZENLEME VE DEĞERLENDİRME B. 1 AFYON."— Sunum transkripti:

1 NADİR ŞAHAN – DÜZENLEME VE DEĞERLENDİRME B. 1 AFYON

2 2 4734, 4735 ve 2886 SAYILI KANUNLAR VE BİRLİKLERDE SATINALMA UYGULAMALARI

3 Kamu İhale Sistemine Genel Bakış Kamu ihalesi; hükümet tarafından idari görevleri yerine getirmek ve halka hizmet sunmak için gerek duyulan yapım işleri de dahil olmak üzere mal ve hizmetlerin satın alınmasıdır. 3

4 Kamu İhale Sistemine Genel Bakış  Cumhuriyet Öncesi Dönem  İlk düzenleme Osmanlı döneminde 1857 tarihli Nizamname ile yapılmıştır.  Cumhuriyet Dönemi  661 sayılı Müzayede, Münakaşa ve İthalat Kanunu  2490 sayılı Artırma Eksiltme ve İhale Kanunu  2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu 4

5 KAMU İ HALE MEVZUATI 1) KANUNLAR 1) KANUNLAR  4734 sayılı Kamu İhale Kanunu,  4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu 2) YÖNETMELİKLER 2) YÖNETMELİKLER  * Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği  * Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği  * Danışmanlık Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği  * Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği  * Çerçeve Anlaşma İhaleleri Uygulama Yönetmeliği  * Mal Alımları Denetim Muayene ve Kabul İşlemlerine Dair Yönetmelik 5

6 KAMU İ HALE MEVZUATI  * Hizmet Alımları Muayene ve Kabul Yönetmeliği  * Danışmanlık Hizmet Alımları Muayene ve Kabul Yönetmeliği  * Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği  * İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik  * Proje Tasarım, Planlama ve Sanat Eserleri Yarışmaları Yönetmeliği  * 4734 sayılı kamu ihale kanununun 3 üncü maddesinin (e) bendine göre yapılacak alımlarda uygulanacak usul ve esaslara ilişkin yönetmelik 3) Fiyat Farkı Kararnameleri (Bakanlar Kurulu Kararları) 4) Tebliğler ve Düzenleyici Kurul Kararları 6

7 KAMU İ HALE MEVZUATI İlgili mevzuata adresinden ulaşabilirsiniz. 7

8 4734, 4735 ve 2886 SAYILI KANUNLAR 8  4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu  4735 Sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu  2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu

9 KAMU İHALE KANUNU 9  Kanun No : 4734  Kabul Tarihi : 04 Ocak 2002  Resmi Gazete Sayı :  R.Gazete Tarihi : 22 Ocak 2002  Yürürlüğe Girdiği Tarih : 01 Ocak 2003

10 KAMU İHALE KANUNUNA NEDEN İHTİYAÇ DUYULDU 10  Kamu ihaleleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile Avrupa Birliği ve Dünya Ticaret Örgütü normlarına uygun hale getirilmektedir.  1984 yılından bu yana uygulanmakta olan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu aşağıda belirtilen gerekçelerle yerini 1 Ocak 2003 den itibaren 4734 sayılı kanuna bırakmıştır:

11 KAMU İHALE KANUNUNA NEDEN İHTİYAÇ DUYULDU 11  tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun günümüzün değişen ve gelişen ihtiyaçlarına cevap verememesi  Avrupa Birliği ve uluslararası ihale uygulamalarına paralellik,  Kamuda farklı usul ve esaslarla uygulanan ihale işlemlerinde uygulama birliği sağlamak

12 KAMU İHALE KANUNUNA NEDEN İHTİYAÇ DUYULDU 12  İhaleleri organize eden ve aksaklıkları gidermeye yönelik bir kuruluş ihtiyacı,  Kamu kaynaklarının etkin kullanılmasını sağlamak amacıyla etkin bir denetim sistemi ihtiyacı

13 KAMU İHALE KANUNU 13  BİRİNCİ KISIM: GENEL HÜKÜMLER  İKİNCİ KISIM: İHALE SÜRECİ  ÜÇÜNCÜ KISIM: KAMU İHALE KURUMU-ŞİKAYETLERİN İNCELENMESİ VE ANLAŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜ  DÖRDÜNCÜ KISIM: YASAKLAR VE CEZA SORUMLULUĞU  BEŞİNCİ KISIM: ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER  ALTINCI KISIM: SON HÜKÜMLER

14 AMAÇ ve KAPSAM (Madde 1-2) Sadece harcamaya konu işler Kanun kapsamındadır. Kamu hukukuna tabi olan veya kamu kaynağı kullanan veya kamu denetiminde olan tüm kamu kurum ve kuruluşlarının kullanımlarında bulunan her türlü kaynaktan yapacakları mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri kapsam dahilinde yer alır. Satış İşlemlerinde 2886 Devlet İhale Kanunu ve Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği hala geçerlidir. 14

15 İSTİSNALAR (Madde 3) Kanuna tabi kurumların kanunda belirtilen bazı alımları ile yine kanunda belirtilen bazı kurumlardan yapacakları alımlar kanun hükümlerinden ceza ve yasaklama hükümleri hariç kanuna tabi tutulmamıştır. Bizim için en önemli istisna; Sağlık hizmeti sunan bu Kanun kapsamındaki idarelerin teşhis ve tedaviye yönelik olarak birbirlerinden yapacakları mal ve hizmet alımlarıdır. 15

16 TANIMLAR (Madde 4) BAZI ÖNEMLİ TANIMLAR İhale : Bu Kanunda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemleri, İstekli : Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesine teklif veren tedarikçi, hizmet sunucusu veya yapım müteahhidini, Yüklenici : Üzerine ihale yapılan ve sözleşme imzalanan istekliyi, İdare : İhaleyi yapan bu Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşları, 16

17 TEMEL İLKELER (Madde 5) 17 İhalelerde Temel İlkeler SaydamlıkRekabet Eşitlik Güvenirlik Gizlilik Kamuoyu denetimi İhtiyaçlar uygun şartlar ve zamanda karşılanmalı Kaynaklar verimli kullanılmalı

18 İ HALE İ HALE SÜREC İ 18 2) Uygulanacak ihale usulünün tespiti ve İhale dokümanının hazırlanması 3) İhale onayının alınması 4) İhalenin ilana çıkarılması

19 EŞ İ K DE Ğ ERLER (4734 – 8) 19

20 UYGULANACAK İ HALE USULLER İ 20 Açık ihale usulü Belli istekliler arasında ihale usulü Pazarlık usulü ile ihale Do ğ rudan temine Kanunda belirtilen özel hallerde gidilebilir

21 EŞ İ K DE Ğ ERLER ve İ lan Koşulları (4734 – 13) 21

22 İ HALE SÜREC İ 22 İhale ilanı sonrası işlemler İhale komisyonun kurulması Tekliflerin alınması ve değerlendirilmesi İhalenin sonuçlandırılması Sözleşmenin imzalanması

23 KAMU İHALE SÖZLEŞMELERİ KANUNU 23  Kamu İhale Kanununda, uluslararası mevzuat gereği sadece sözleşmelerin imzalanmasına kadar olan ihale süreci ile ilgili hükümlere yer verilebilmiştir. Bu çerçevede, yapılan ihaleler sonucunda düzenlenecek sözleşmeler ile ilgili hususlarda bir boşluğa neden olunmaması için, bu konu ile ilgili hükümlerin ayrı bir kanun ile düzenlenmesine ihtiyaç duyulmuştur.

24 KAMU İHALE SÖZLEŞMELERİ KANUNU 24  Kanun No : 4735  Kabul Tarihi : 05 Ocak 2002  Resmi Gazete Sayı :  R.Gazete Tarihi : 22 Ocak 2002  Yürürlüğe Girdiği Tarih : 01 Ocak 2003

25 KAMU İHALE SÖZLEŞMELERİ KANUNU 25  BİRİNCİ KISIM : GENEL HÜKÜMLER  İKİNCİ KISIM : SÖZLEŞMENİN UYGULANMASI  ÜÇÜNCÜ KISIM : YASAKLAR VE SORUMLULUKLAR  DÖRDÜNCÜ KISIM: ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER  BEŞİNCİ KISIM : SON HÜKÜMLER

26 Satış İşlemlerinde  2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu.  Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik.  Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği 26

27 KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERDE SATINALMA UYGULAMALARI 27 İ htiyaç Tespiti Satın Alma Hizmet Sunumu

28 Harcama Yetkilisi *Harcama Yetkililiği: «Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir.» (5018 sayılı Kanun,31.madde) *İhale Yetkililiği: «İdarenin, ihale ve harcama yapma yetki ve sorumluluğuna sahip kişi veya kurulları ile usulüne uygun olarak yetki devri yapılmış görevlilerini» (4734 sayılı kanun, 4.madde) 28

29 Yetki Devri işlemleri Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 9 uncu maddesine göre; Harcama yetkilisi harcama yetkisini; yardımcılarına, yardımcısı olmayanlar ise hiyerarşik olarak bir alt kademedeki yöneticilere, kısmen veya tamamen devredebilir. Bu devir, a) Yetki devri yazılı olmak zorundadır. b) Devredilen yetkinin sınırları açıkça belirlenmiş olmalıdır. c) Muhasebe yetkilisine yazılı olarak bildirilmelidir. 29

30 Yetki Devri işlemleri Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Taşra Teşkilatı Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge’nin 32 nci maddesinde;  “(1) Kurum taşra teşkilatı harcama yetkilisi Genel Sekreterdir.  (2) Harcama yetkililiğine yüklenilen görev ve yetkiler, ilgili kanuni düzenlemelerin izin vermesi halinde, bu düzenlemelerin izin verdiği ölçüler dahilinde başkanlara ve hastane yöneticisine devredilebilir…” hükmü yer almaktadır. 30

31 Yetki Devri işlemleri Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Taşra Teşkilatı Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge’nin “Satınalma işlemleri” başlıklı 34 üncü maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Süreklilik arz eden hizmet alımları ile doğrudan temin limitlerinin üstünde kalan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin ilgili sağlık kurumu ölçeğinde yapılabilmesi için hastane yöneticisine yetki devredilebilmesi Kurumun iznine tâbîdir.” şeklinde hüküm yer almaktadır. 31

32 Yetki Devri işlemleri 663 sayılı KHK sonrası satınalma işlemlerinin yürütülmesi için yetki devri yapılması hususu, bu yetkinin kapsamı çeşitli Genelge ve genel yazılarımızla düzenlenmiştir. Son olarak tarihli ve 4452 sayılı genel yazımızla her türlü mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin ilgili sağlık kurumu ölçeğinde yapılabilmesi için hastane yöneticisine yetki devredilebilmesi Genel Sekreterin takdirine bırakılmıştır. 32

33 Yetki Devri işlemleri Döner sermaye kaynaklarından yapılacak harcamalarla ilgili olarak Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine, genel bütçe kaynaklarından yapılacak harcamalarla ilgili olarak Maliye Bakanlığı’nca yayımlanmış ve yayımlanacak olan “Harcama Yetkilileri Hakkında Genel Tebliğ”lere ve ilgili diğer kanuni düzenlemelere dikkat edilmesi gerekmektedir. 33

34 Yetki Devri işlemleri Yetki devri yapılmış olsa da her türlü mal ve hizmet ile yapım işlerinin ihalelerine çıkmadan önce ilgili mevzuat ve Bakanlığımız ile Kurumumuz düzenlemeleri çerçevesinde gerekli olan onay/izinlerin alınması gerektiği unutulmamalıdır. 34

35 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler 2005 yılında 209 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi değiştirilmiş ve anılan değişiklikle “Döner sermayeli işletmeler, süreklilik arz eden hizmet alımları ile maliyeti yüksek ve ileri teknoloji ürünü olan tıbbî cihazların hizmet alımı yoluyla temini veya kiralanması için döner sermaye kaynaklarından, gelecek yıllara yaygın yüklenmelere girişebilir.” hükmüne yer verilmiştir. 35

36 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Gelecek yıllara yaygın yüklenmeler” başlıklı 28 inci maddesinin dördüncü fıkrasında; Yılı bütçesinde ödeneği bulunması ve merkezî yönetim kapsamındaki idareler için Maliye Bakanlığının uygun görüşünün alınması kaydıyla; satın alma suretiyle edinilmesi ekonomik olmayan her türlü makine-teçhizat, cihazlar ve taşıtlar ile hava ambulansı ve yangınla mücadele amacıyla hava ve deniz araçlarının kiralanması veya finansal kiralama suretiyle temini; temizlik, yemek, koruma ve güvenlik ile personel taşıma hizmetleri, 36

37 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler 16/6/2005 tarihli ve 5369 sayılı Kanuna göre sağlanan sabit ve ankesörlü telefon hizmetleri ile acil yardım çağrıları hizmetleri ve okullara sağlanan internet erişim hizmetleri, harita, plan, proje, etüt ve müşavirlik hizmetleri, ulusal araştırma geliştirme kurumlarının süreli ve süresiz yayın alımları, orman ağaçlandırma ve amenajman işleri, kit karşılığı cihaz, ilaç, tıbbi cihaz, aşı ve anti-serum alımı için; süresi üç yılı geçmemek, finansal kiralama suretiyle temin edileceklerde ise dört yıl olmak üzere üst yöneticinin onayıyla gelecek yıllara yaygın yüklenmeye girişilebilir. 37

38 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 28 inci maddesine «ilaç, tıbbi cihaz» ibaresi eklenerek bu alanda gelecek yıllara yaygın yüklenme yapılabilmesi mümkün hale gelmiştir. ( RG) 38

39 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler  Gelecek yıllara yaygın yüklenme şeklinde yapılacak ilaç alımlarının ihale dokümanlarına yürürlükteki “Fiyat Farkı Esasları”na göre gerekli hükümler konulacaktır.  Gerek ilaç ve tıbbi cihaz alımlarında gerekse ilgili mevzuat dahilinde gelecek yıllara yaygın yüklenme yapılabilen diğer alımlarda da 3 yılı aşan yüklenmelere girişilebilmesi için Kurum izninin alınması gerekmektedir. 39

40 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler  Tıbbi cihaz teminine yönelik yapılacak mal alımlarında bilindiği üzere yürürlükteki fiyat farkı esaslarına göre şuan için fiyat farkı verilememektedir. Bu nedenle bahse konu alımlarda gelecek yıllara yaygın yüklenmenin süresi 18 ayı geçmeyecektir. 40

41 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler  Gelecek yıllara yaygın yüklenmenin süresi ve bu sürede alınacak miktar belirlenirken, gelişen teknolojiye bağlı olarak olabilecek muhtemel değişiklikler ile özellikle ilaç ve tıbbi cihaz alımlarında personel, hasta ve hastalık değişkenlikleri mutlaka dikkate alınmalıdır. Yukarıda belirtilen sürelerden daha az süreli ihale yapılması Birliklerin ve bağlı sağlık tesislerinin takdirindedir. 41

42 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler  İlaç ve tıbbi cihaz alımlarında yıl sonu stoklarının yıl içindeki diğer aylara göre yüksek çıkmasının temel nedenlerinden biri de bilindiği üzere söz konusu alımlara ait sözleşmelerin mali yıl (31 Aralık) ile sınırlı olmasından kaynaklanmaktadır. Mezkûr Kanun değişikliği ile ilaç ve tıbbi cihaz alımlarında bu sıkıntının ortadan kalkacağı düşünülmektedir. 42

43 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler  Ancak ihtiyaç miktarlarının sağlıklı belirlenememesinin, eskiden olduğu gibi mali yıl sonunda yeni uygulamada ise süresi bir yılı aşan sözleşmelerin sonunda stokların yüksek çıkmasına sebep olacağı unutulmamalıdır. Ayrıca ihtiyaçların sağlıklı belirlenmemesinden dolayı malın %80’inden daha az alınması durumunda, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24 üncü maddesi gereğince yüklenici firmalara bir bedel ödenmek zorunda kalınabileceği de unutulmamalıdır. 43

44 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler  Bu nedenle mali yıl ile sınırlı mal alımlarında olduğu gibi gelecek yıllara yaygın yüklenme şeklinde yapılan mal alımlarında da ihtiyaç miktarlarının sağlıklı bir şekilde tespit edilmesi, her zaman olduğu gibi idarelerin birinci önceliği olmalıdır.  Bununla birlikte yukarıda belirtilen sıkıntılarla karşılaşılmaması için gelecek yıllara yaygın yüklenmeler şeklinde yapılacak ilaç ve tıbbi cihaz alımlarında, belirlenen ihtiyaç miktarlarından %17 eksiltilerek ihaleye çıkılacak miktarın belirlenmesinin daha uygun olacağı düşünülmektedir. 44

45 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler  İhaleye 166 birim üzerinden çıkılacak ve sözleşme imzalanacaktır. Sözleşme süresince ihtiyaç duyulması halinde %20’ye (166+(166/100*20)=199,20 birim) kadar iş artışı yapılarak ihtiyaç temin edilecektir. Örnekte görüleceğe üzere 18 aylık ihtiyaç miktarı olan 200 birime, iş artışı yapılarak ulaşılmaktadır. İ htiyaç Tespiti 200 İ hale 166 Sözleş me Sonu 166 İ ş Eksili şi 133 İ ş Artışı İ hale dokümanlarında %20 iş artışı/iş eksilişi dikkate alınmalıdır.

46 Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmeler Tıbbi cihazın tanımı içerisinde hangi ürünlerin yer aldığı ile ilgili olarak oluşan tereddütlerin giderilmesi için; 07/06/2011 tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tıbbi Cihaz Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin “o” bendinde yapılan “Tıbbi Cihaz” tanımının ve ilgili diğer mevzuatların dikkate alınması gerekmektedir. Konu hakkında Kurumumuzun yayımlamış olduğu tarihli ve 406 sayılı genel yazıda önemli hususlar hatırlatılmıştır. 46

47 Ertesi Yıla Geçen Yüklenme Ertesi yıla geçen yüklenmelerde dikkate edilmesi gereken bazı hususlar;  Ertesi yıla geçen yüklenmelerde her iş itibarıyla; bütçede öngörülen ödeneğin yüzde ellisini, izleyen yılın Haziran ayını geçmemek ve yüklenme süresi on iki ayı aşmamak üzere yüklenme yapılabilir. 47

48 Ertesi Yıla Geçen Yüklenme  Ertesi yıla geçen yüklenmelerle ilgili olarak genelge ile genel izin verildiğinden, ertesi yıla geçen yüklenmeler için Bakanlığımızdan onay alınmasına gerek bulunmamaktadır.  İzleyen yılın döner sermaye bütçesinde, ertesi yıla geçen yüklenmelere ilişkin gerekli olan ödenek planlaması mutlaka yapılmalıdır. 48

49 Ertesi Yıla Geçen Yüklenme. Bütçede Ödeneğin %50’sini Ertesi Yüklenme süresi 12 ay Yıla Geçen Gelecek Yılın Haziran Ayını Geçemez Yüklenme 49

50 HİZMET ALIMLARI KAPSAMINDA ÇALIŞTIRILACAK İŞÇİ SAYISININ TESPİTİ VE TAKİBİ SİSTEMİ 2009/32 sayılı Genelge ile işçi sayısı tespiti için web tabanlı bir program ortaya konularak ilk defa işçi sayısı tespiti yapılmıştır ve program belirli aralıklarla güncellenmektedir. Programa Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Web Uygulamalarından Hizmet Alımları Kapsamında Çalıştırılacak “İşçi Sayısının Tespiti ve Takibi Sistemi” bölümünden giriş yapılabilinir. 50

51 İŞÇİ ÜCRETLERİ İLE İLGİLİ BAKANLIĞIMIZ DÜZENLEMELERİ İşçilere hizmet alımının konusuna, öğrenim durumuna veya mesleği ile ilgili almış olduğu sertifikalara göre brüt asgari ücretin üzerinde ücret verilebilmektedir. 2009/32 sayılı Genelge ile ücret tavan sınırları belirlenmiştir. 2009/64 ve 2010/43 sayılı Genelgeler ile işçi ücret tablosunda güncellemeler yapılmıştır. Firma kâr oranı düşürülmüştür. TÜİK tarafından yayımlanan Satın Alma Gücü Paritesine göre işçilere ilave ücret verilebilinmektedir. (2011/22 sayılı Genelge) Belirlenen ücretler azami ücretler olup verilip verilmemesi sağlık tesislerimizin takdirine bırakılmıştır. 51

52 İHALELERE KATILMAKTAN YASAKLAMA  4734 sayılı Kamu İhale Kanunu,  4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu,  2886 sayılı Devlet İhale Kanunun Çeşitli hükümlerinde, ihale sürecinde ve/veya sözleşmenin uygulanması sırasında bazı fiil veya davranışlarda bulunmanın yasak olduğu ve bu yasak fiil veya davranışlarda bulunanlar hakkında nasıl bir yaptırım uygulanacağı belirtilmiş olup; bu yaptırımlardan biri de ihalelere katılmaktan yasaklama işlemidir. 52

53 İHALELERE KATILMAKTAN YASAKLAMA  4734 sayılı Kanunun 58 inci maddesi,  4735 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi,  2886 sayılı Kanunun 84 üncü maddesinde ise; İhalelere katılmaktan yasaklama kararlarının, ihaleyi yapan idarelerin ilgili veya bağlı bulundukları Bakanlıklar tarafından verileceği, ayrıca idarelerin yasaklamayı gerektirir bir durumla karşılaştıkları takdirde gereğinin yapılması için bu durumu ilgili veya bağlı bulundukları Bakanlığa bildirmekle yükümlü oldukları belirtilmektedir. 53

54 İHALELERE KATILMAKTAN YASAKLAMA SÜRE:  4734 sayılı Kanunun 58 inci ve 4735 sayılı Kanunun 26 ncı maddelerinde; ihalelere katılmaktan yasaklama kararlarının, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırk beş gün içinde verileceği, verilen bu kararların Resmi Gazetede yayımlanmak üzere en geç on beş gün içinde gönderileceği ve yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği belirtilmektedir. 54

55 İHALELERE KATILMAKTAN YASAKLAMA  Bu süre geçirildikten sonra yasaklama kararı verilmesi mümkün olmadığından, Kurumumuza bağlı Birlikler ve bağlı sağlık tesisleri yasaklamayı gerektirir bir durum tespit ettikleri takdirde gereğinin yapılması için bu durumu ivedilikle Birlikler (Genel Sekreterlik) aracılığıyla Kurumumuza bildirmek zorundadırlar. 55

56 Birbirinden mal ve hizmet alımı 209 sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları İle Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinde; “ … Bu Kanuna tâbi döner sermayeli işletmeler, gerekli gördükleri hallerde ihtiyaç duydukları mal ve hizmetleri belirleyecekleri fiyat üzerinden, birbirlerinden temin edebilirler...” şeklinde hüküm yer almaktadır. Anılan hükme istinaden Bakanlığımıza bağlı kurum ve kuruluşlar ihtiyaç duydukları mal ve hizmetleri belirleyecekleri fiyat üzerinden birbirlerinden temin edebilmektedirler. 56

57 Birbirinden mal ve hizmet alımı 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İstisnalar” başlıklı 3 üncü maddesinin (h) bendinde; “…sağlık hizmeti sunan bu Kanun kapsamındaki idarelerin teşhis ve tedaviye yönelik olarak birbirlerinden yapacakları mal ve hizmet alımları,” şeklinde yer alan hüküm ile 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunan ve sağlık hizmeti sunan idarelerin teşhis ve tedaviye yönelik olmak üzere birbirlerinden yapacakları tüm mal ve hizmet alımları istisna kapsamına alınmıştır. 57

58 Birbirinden mal ve hizmet alımı Anılan hükmün uygulamasına yönelik olarak Bakanlığımız ve Kamu İhale Kurumu’nun görüşleri doğrultusunda Maliye Bakanlığı’nca “Sağlık Hizmeti Sunan 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu Kapsamındaki İdarelerin Teşhis Ve Tedaviye Yönelik Olarak Birbirlerinden Yapacakları Mal Ve Hizmet Alımlarına İlişkin Yönetmelik” yayımlanmıştır. Ayrıca: Kurumumuzca uygulamayı yönlendirmek amacıyla;  tarih ve 2013/06 sıra nolu Genelge  tarih ve 3211 sayılı genel yazımız yayımlanmıştır. 58

59 Birbirinden mal ve hizmet alımı Bu yeni yapılanma doğrultusunda Birliklere bağlı sağlık tesislerinin birbirleri arasında, Birliklerin kendi aralarında, Birliklerin Bakanlığımıza bağlı kurum ve kuruluşlarla, Birliklerin diğer kamu idarelerine bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarla anılan yönetmelik hükümleri doğrultusunda yapacakları teşhis ve tedaviye yönelik mal ve hizmet alımlarında nasıl hareket edileceğine ilişkin hususlar söz konusu genelge ve genel yazıyla Kurumumuzca yeniden düzenlenmiştir. Hizmeti veya malı alan idare Sosyal Güvenlik Kurumuna faturalandıracaktır. 59

60 Birbirinden mal ve hizmet alımı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Taşra Teşkilatı Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge gereği Birliklerin harcama yetkilisi Genel Sekreterler olduğundan, Birliklere bağlı sağlık tesislerinin kendi aralarında yapacakları teşhis ve tedaviye yönelik mal ve hizmet alımlarında bundan sonra protokol düzenlenmeyecektir. 60

61 Birbirinden mal ve hizmet alımı  Birlikler arasında yapılacak teşhis ve tedaviye yönelik mal ve hizmet alımlarında mezkûr yönetmelik hükümleri doğrultusunda işlem (protokol düzenlenmesi, faturalandırma gibi işlemler) tesis edilecektir.  Hazırlanacak protokoller Birlik Harcama Yetkilisi olan Genel Sekreterler tarafından imzalanacaktır. 61

62 Birbirinden mal ve hizmet alımı Birliklerin, İl Sağlık Müdürlükleri veya Halk Sağlığı Müdürlükleri İle Yapacağı Mal ve Hizmet Alımları; Birliklerin, İl Sağlık Müdürlüğü/Halk Sağlığı Müdürlüğü ile yapacakları teşhis ve tedaviye yönelik mal ve hizmet alımlarında mezkûr yönetmelik hükümleri doğrultusunda işlem (protokol düzenlenmesi, faturalandırma gibi işlemler) tesis edilecektir. Hazırlanacak protokoller Birlik Harcama Yetkilisi olan Genel Sekreter ile İl Sağlık Müdürü/Halk Sağlığı Müdürü tarafından imzalanacaktır. 62

63 Birbirinden mal ve hizmet alımı Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin Tanımlar başlıklı 4 üncü maddesinde “Maliyet bedeli: Bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamı” şeklinde tanımlanarak maliyet bedelinin, yapılan harcamaların veya verilen kıymetlerin toplamından oluştuğu açıkça ortaya konulmuştur. İhale bedeli ise; Bir mal veya hizmetin üçüncü şahıslardan satın alındığında ödenen karşılıktır. 63

64 Birlikler ile Diğer Kamu İdarelerine Bağlı Sağlık Kurum ve Kuruluşları Arasında Yapılacak Teşhis ve Tedaviye Yönelik Mal Ve Hizmet Alımları Birlikler ile diğer kamu idarelerine bağlı sağlık kurum ve kuruluşları arasında yapılacak teşhis ve tedaviye yönelik mal ve hizmet alımlarında mezkûr yönetmelik hükümleri ile Bakanlığımızca yayımlanan 13/02/2009 tarihli ve 2009/10 sıra nolu Genelge hükümleri doğrultusunda işlem tesis edilmeye devam edilecektir. 64

65 Fiyat tarifeleri ile fiyatları belirlenmiş olan malların bedeli Fiyat tarifelerinde fiyatı olmayan ve amortismana tabi olmayan malların bedeli Fiyat tarifelerinde fiyatı olmayan ve amortismana tabi olan malların bedeli AYNI B İ RL İ K İ Ç İ NDEMAL İ YET İ NDEN B İ RL İ KLER ARASI Maliyetin üzerine Kanuni Kesintiler İ lave Edilerek Faturalandırılacaktır. Maliyetin üzerine kanuni kesintiler ilave edilerek Faturalandırılacaktır. Amortisman tutarları da dikkate alınarak satış fiyatı belirlenecek. BAKANLI Ğ A BA Ğ LI D İĞ ER KURUMLARLA Maliyetin üzerine kanuni kesintiler ilave edilerek faturalandırılacaktır. Amortisman tutarları da dikkate alınarak satış fiyatı belirlenecek. D İĞ ER KAMU İ DARELER İ NE BA Ğ LI SA Ğ LIK KURUM VE KURULUŞLARI Fiyat tarifesindeki fiyat esas alınarak faturalandırılacaktır. Maliyetin üzerine %10 ilave edilerek faturalandırılacaktır. Amortisman tutarları da dikkate alınarak satış fiyatı belirlenecek. 65 BİRLİKLERİN BİRBİRLERİNDEN VE DİĞER KURUMLARDAN YAPACAKLARI MAL ALIMLARINDA FİYATLANDIRMA

66 BİRLİKLERİN BİRBİRLERİNDEN VE DİĞER KURUMLARDAN YAPACAKLARI HİZMET ALIMLARINDA FİYATLANDIRMA Fiyat tarifeleri ile fiyatları belirlenmiş olanların bedeli Fiyat tarifelerinde fiyatı olmayan ve hizmet alımı yoluyla alınan hizmetin bedeli Fiyat tarifelerinde fiyatı olmayan ve idarece üretilen hizmetin bedeli AYNI B İ RL İ K İ Ç İ NDEMAL İ YET İ NDEN B İ RL İ KLER ARASI Maliyetin üzerine kanuni kesintiler ilave edilerek faturalandırılacaktır. İ hale bedelinin üzerine kanuni kesintiler ilave edilerek faturalandırılacaktır. Maliyet bedelinin üzerine kanuni kesintiler ilave edilerek faturalandırılacaktır. BAKANLI Ğ A BA Ğ LI D İĞ ER KURUMLARLA Maliyetin üzerine Kanuni Kesintiler İ lave Edilerek Faturalandırılacaktır. İ hale bedelinin üzerine kanuni kesintiler ilave edilerek faturalandırılacaktır. Maliyet bedelinin üzerine kanuni kesintiler ilave edilerek faturalandırılacaktır. D İĞ ER KAMU İ DARELER İ NE BA Ğ LI SA Ğ LIK KURUM VE KURULUŞLARI Fiyat tarifesindeki fiyat esas alınarak faturalandırılacaktır. İ hale bedeline kanuni kesintiler dahil edilerek ihale bedeli üzerine %10 ilave edilerek faturalandırılacaktır. Maliyet bedeline kanuni kesintiler dahil edilerek maliyet bedelinin üzerine %10 ilave edilerek faturalandırılacaktır. 66

67 Fiyat farkı uygulamaları  4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre ihale edilen mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde uygulanacak fiyat farklarına ilişkin yeni esaslar tarihli Resmi Gazetede yayımlanmıştır.  Bu esaslar tarihi itibari ile yürürlüğe girmiştir.  tarihinden önce ilanı veya duyurusu yapılan ihaleler ile sözleşmeye bağlanmış ihalelerde bu değişikliklerin uygulanmayacağı duyurulmuştur. 67

68 Fiyat farkı uygulamaları  tarihinden önce yürürlükte olan Mal Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslar, petrol ürünleri ile 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanununa tabi esnaf ve sanatkarlarca üretilen malların alımlarında uygulanmaktaydı.  tarihi itibariyle yürürlüğe giren Mal Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslar ise; elektrik, doğal gaz, ilaç, petrol ürünleri ve sıvılaştırılmış petrol gazı ürünleri alımlarını kapsamaktadır. 68

69 Fiyat farkı uygulamaları Konu hakkında Kurumumuzun yayımlamış olduğu tarihli ve 4907 sayılı genel yazıda bazı hususlar hatırlatılmıştır. Mal Alımlarındaki Değişiklikler:  Elektrik, doğal gaz, ilaç, petrol ürünleri ve sıvılaştırılmış petrol gazı ürünleri alımlarında fiyat farkı uygulanabilmesi için; ihale dokümanlarında bu esaslara uygun şekilde hazırlanmış açık bir düzenleme bulunması gerekmektedir. 69

70 Fiyat farkı uygulamaları  Bu esasların yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Çerçeve anlaşma ihalelerinde de Elektrik, doğal gaz, ilaç, petrol ürünleri ve sıvılaştırılmış petrol gazı ürünleri alımlarında fiyat güncellemeleri yapılabilecektir.  4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesi çerçevesinde doğrudan temin usulüyle yapılan fiyat farkı esasları kapsamındaki mal alım sözleşmelerinde de bu Esaslara uygun şekilde hazırlanmış açık bir düzenleme bulunması halinde bu Esaslar uygulanabilir. 70

71 Fiyat farkı uygulamaları Hizmet Alımlarındaki Değişiklikler:  SUT’ta fiyatları belli olan teşhis ve tedaviye yönelik hizmet alımları ile elektronik haberleşme hizmet alımlarında idari şartname ve sözleşmelere gerekli hükümlerin konulması kaydıyla fiyat farkı hesaplanabilecektir. 71

72 Fiyat farkı uygulamaları  4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “İşçilik Maliyetlerindeki Değişiklik” başlıklı 6 ncı maddesinde;  1) İhale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılmasının öngörüldüğü işçilikler için, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca çalıştırılan işçinin idari şartnameye göre ihale tarihi itibarıyla hesaplanan brüt maliyeti ile uygulama ayındaki brüt maliyeti arasındaki fark, 5 inci madde uygulanmaksızın ödenir veya kesilir. 72

73 Fiyat farkı uygulamaları  2) İhale dokümanında sözleşme kapsamında çalıştırılacak personele brüt asgari ücretin belli bir yüzde fazlası oranında ücret ödenmesi öngörülmüş ise, uygulama ayında fiilen ödenen ücret üzerinden fiyat farkına esas olacak brüt maliyet bulunur ve fiyat farkı, bu maliyete asgari ücretteki brüt artış oranı uygulanarak hesaplanır. Ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma ücretiyle ilgili olarak bu fıkraya göre belirlenen ücret esas alınarak fiyat farkı hesaplanır. 73

74 Fiyat farkı uygulamaları  3) Uygulama ayına ilişkin aylık ücret bordrosunda belirtilen kısa vadeli sigorta kolları prim oranı ile idari şartnamede idarece öngörülen kısa vadeli sigorta kolları prim oranı arasında farklılık olması halinde, bu değişiklik fiyat farkı hesabında dikkate alınır. 74

75 Fiyat farkı uygulamaları Anılan fiyat farkına ilişkin esasların “Uygulama Esasları” başlıklı 7 nci maddesinde;  «7.3. İhale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanıldığı hizmet alımlarında fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmesi zorunludur.» düzenlemesi yer almaktadır. 75

76 Fiyat farkı uygulamaları Kamu İhale Genel Tebliğinin “Hizmet Alımlarında Fiyat Farkı” başlıklı 81 inci maddesinde; “81.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihaleleri ile personel çalıştırılmasına dayalı olmamakla birlikte ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanıldığı hizmet alımlarında işçilik maliyetlerine ilişkin fiyat farkı hesaplanacağının ihale dokümanında belirtilmesi gerekmektedir.” şeklinde hüküm yer alıyor. 76

77 Fiyat farkı uygulamaları  Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları ile personel çalıştırılmasına dayalı olmamakla birlikte ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanıldığı hizmet alımlarında işçilik maliyetlerine ilişkin fiyat farkı hesaplanması zorunlu hale getirilmiştir. 77

78 Fiyat farkı uygulamaları  Anılan fiyat farkına ilişkin esasların “Uygulama Esasları” başlıklı 7.11 maddesinde; “Teşhis ve tedaviye yönelik hizmet alımlarında puan birimi üzerinden sözleşmeye bağlanan işlerde bir hizmetin puanının artırılmasından veya azaltılmasından kaynaklanan fiyat değişimleri için fiyat farkı hesaplanamaz” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm uyarınca teşhis ve tedaviye yönelik hizmet alımlarında puan birimi üzerinden sözleşmeye bağlanan işlerde hizmetin puanının artırılmasından veya azaltılmasından dolayı fiyat farkı hesaplanması mümkün bulunmamaktadır. 78

79 Fiyat farkı uygulamaları  Diğer taraftan; Bakanlığımız Tıbbi Cihaz Hizmet ve Tıbbi Hizmet Alımlarında Yaklaşık Maliyet Tespiti konulu 2011/56 sıra nolu ve Kurumumuzun 2013/07 sıra nolu genelgeleri uyarınca; Manyetik Rezonans (MR) ve Bilgisayarlı Tomografi (BT) Hizmet Alımlarında yaklaşık maliyet tespitinin “Tıbbi Cihaz Hizmet ve Tıbbi Hizmet Alımlarında Yaklaşık Maliyet Hesaplamaya Yardımcı Modül” kullanılarak yapılacağı belirtilmiş ve diğer tıbbi cihaz hizmet ve tıbbi hizmet alımlarının yaklaşık maliyet tespitinde de hizmeti oluşturan iş gruplarını ve maliyet bileşenlerini (Hizmet alımı kapsamında istenecek cihaz/cihazların kullanım bedeli, personel maliyeti, sarf malzeme maliyeti gibi) dikkate alınarak yaklaşık maliyet tespiti yapılacağı belirtilmiştir. 79

80 Fiyat farkı uygulamaları  Söz konusu yaklaşık maliyet tespitlerinde sözleşme süresi boyunca yükleniciye gelebilecek muhtemel maliyetler (cihaz kullanım maliyeti, finansman maliyeti, cihaz bakım onarım maliyeti, sarf malzeme gibi maliyetler) öngörülerek yaklaşık maliyet tespit edildiğinden, ayrıca 2011/56 sıra nolu genelgede “…Kurumlarımız bundan sonra çıkacakları Tıbbi Cihaz Hizmet ve Tıbbi Hizmet Alımları ihalelerinde fiyat farkı hesaplamayacaklardır. İhale dokümanları bu yönde oluşturulacaktır…”hükmü yer aldığından SUT’ta fiyatları belli olan teşhis ve tedaviye yönelik hizmet alımlarında fiyat farkı hesaplanacağına dair bir düzenlemeye yer verilmeyecektir. 80

81 Fiyat farkı uygulamaları  Ancak, söz konusu hizmet alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Uygulama Esasları” başlıklı 7 nci maddesinin 3 üncü fıkrasında; “İhale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanıldığı hizmet alımlarında fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmesi zorunludur.” şeklinde yer alan hükme istinaden mesaisinin tamamını idarede geçiren ve ihale dokümanında sayısı belirtilen işçiler için anılan esasların 6 ncı maddesine istinaden fiyat farkı hesaplanabilecektir. 81

82 Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri  4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarının, bu Kanun hükümlerine göre yaptıkları ihaleler sonucunda teslim edilen mal, hizmet ve yapım işlerinin muayene ve kabul işlemleri ilgili muayene ve kabul yönetmeliğine göre yapılmaktadır. 82

83 Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Birliklerimize toplu alım yetkisi verilmek suretiyle kurulmuş olan Merkezi Satınalma Birimlerince gerçekleştirilen alımlarda genellikle şu şekilde muayene kabul durumları oluşmaktadır:  1-) Merkezi Satınalma tarafından yapılan toplu alımın, oluşturulan komisyon tarafından muayene ve kabulünün topluca yapılması.  2-) Yine merkezi satınalma tarafından yapılan toplu alımın sağlık tesislerince muayene ve kabulünün yapılması  3-) Bir sağlık tesisinin satınalma birimince ihale işlemleri yapılarak yapılan alımın yine tek merkezde veya diğer sağlık tesislerince muayene ve kabulünün yapılması. 83

84 Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Yöntem-1 84

85 Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Yöntem-2 85

86 Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Yöntem-3 86

87 Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Bir sözleşme kapsamında teslim alınması gereken mal ve malzemelerin fiili olarak muayene kabul ve taşınır işlemleri gerçekleştirilmeden bazı birliklerin ve bağlı sağlık tesislerinin birbirinden mal ve hizmet alımı ile stok fazlası ve ihtiyaç fazlası malzeme devirleri uygulamaları kapsamında yüklenicilerden ihale konusu mal veya malzemeyi özellikle il dışında devir alacak sağlık tesisine teslim etmesinin istendiği yönünde geri bildirimler alınmıştır. 87

88 Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri 4734 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihaleler sonucunda yükleniciler tarafından teslim edilen mal ve malzemelerin muayene ve kabul işlemleri “Mal Alımları Denetim Muayene ve Kabul İşlemlerine Dair Yönetmelik” hükümleri çerçevesinde yapılmaktadır. Yine “Mal Alımlarına Ait Tip Sözleşmenin” “Malın/İşin teslim alma şekil ve şartları ile teslim programı” başlıklı 10 uncu maddesine idarelerce; alım konusu malın veya malların teslim yeri ve teslim tarihleri belirtilmesi gerektiğinden, alınacak malların sözleşmesinde belirtilen teslim yerlerine teslim edilmesi ve muayene ve kabul işlemlerinin mezkûr yönetmelik hükümleri çerçevesinde yapılması gerekmektedir. 88

89 Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Yapılan sözleşmeler kapsamında alınan ve muayene ve kabul işlemleri gerçekleştirilen ürünlerin taşınır işlemleri (depo kayıt, giriş, çıkış, kullanıma verilme gibi) ise Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yapılmaktadır. Anılan yönetmeliğin Taşınır Kayıt ve Kontrol Yetkililerinin görev ve sorumluluklarının belirtildiği 6 ncı maddesinde; “Muayene ve kabul işlemi hemen yapılamayan taşınırları kontrol ederek teslim almak, bunların kesin kabulü yapılmadan kullanıma verilmesini önlemek” şeklinde hüküm yer aldığından, kesin kabulü yapılmayan malların kullanıma verilemeyeceği anlaşılmaktadır. 89

90 Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Satınalma ve Muayene Kabul İşlemleri Bir ürünün stok fazlası olup olmadığı taşınır işlemleri yapıldıktan sonra başka bir ifadeyle Malzeme Kaynakları Yönetim Sitemine (MKYS) kayıt yapıldıktan sonra ortaya çıkmaktadır. Sonuç itibarıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca sözleşmesinde belirtilen teslim yerine teslim edilmeyen, muayene kabul işlemleri yapılmamış hiçbir mal ve malzemenin kullanıma verilemeyeceği veya başka bir sağlık tesisine devredilemeyeceğinin bilinmesi gerekmektedir. Konu hakkında Kurumumuzun yayımlamış olduğu tarihli ve 4459 sayılı genel yazı çerçevesinde hareket edilmesi gerekmektedir. 90

91 91

92 92


"NADİR ŞAHAN – DÜZENLEME VE DEĞERLENDİRME B. 1 AFYON." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları