Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Hava trafik kontrolörleri Stres… ve Yönetimi.. Prof. Dr. Nesrin Hisli Şahin.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Hava trafik kontrolörleri Stres… ve Yönetimi.. Prof. Dr. Nesrin Hisli Şahin."— Sunum transkripti:

1 Hava trafik kontrolörleri Stres… ve Yönetimi.. Prof. Dr. Nesrin Hisli Şahin

2 Hava trafik kontrolörlerinde mesleki stres ve yönetimi.. * Mesleki stresMesleki stres Kişisel boyutuKişisel boyutu »Kişiye maliyeti Global boyutuGlobal boyutu »Endüstriye maliyeti »Topluma maliyeti Mesleki stresin önlenmesiMesleki stresin önlenmesi Etkilerine yönelik müdahalelerEtkilerine yönelik müdahaleler Nedenlerine ve kökenlerine yönelik müdahalelerNedenlerine ve kökenlerine yönelik müdahaleler Devrede olması gereken gruplarDevrede olması gereken gruplar YöneticilerYöneticiler SüpervizörlerSüpervizörler ÇalışanlarÇalışanlar Çalışanların temsilcileriÇalışanların temsilcileri Endüstri mühendisleriEndüstri mühendisleri Kanun yapıcılarKanun yapıcılar * Giovanni Costa, 1995

3 Stres Nedir?..

4 Varlıklar için stres.. Var olan dengenin bozulmasına bir tepki

5 Sistemler için stres... Sistemin, kendi varlığını tehdit edene verdiği tepki …

6 Canlılar için stres.. Var oluşun tehdit edilmesine verilen tepki

7 İnsanlar için stres… Var oluşun tehdit edildiğinin algılanmasına verilen tepki

8 Canlılar için stres tepkisi… Bedenin en üst düzeyde çalışarakBedenin en üst düzeyde çalışarak Zihnin en üst düzeyde çalışarakZihnin en üst düzeyde çalışarak “Tehlike” den kaçmak ya da savaşmak“Tehlike” den kaçmak ya da savaşmak Tekrar dengeye dönmekTekrar dengeye dönmek

9 İnsan için “var olmak”... Fiziksel/Bedensel varoluş..Fiziksel/Bedensel varoluş.. Sosyal/Toplumsal varoluş..Sosyal/Toplumsal varoluş.. Psikolojik/Anlamlı biçimde varoluş..Psikolojik/Anlamlı biçimde varoluş..

10 İnsanda Stres Tepkisi... Bedenin en üst düzeyde çalışarakBedenin en üst düzeyde çalışarak Zihnin en üst düzeyde çalışarakZihnin en üst düzeyde çalışarak “Tehlike” olarak algılanandan kaçmak ya da savaşmak“Tehlike” olarak algılanandan kaçmak ya da savaşmak

11 Zebralar neden ülser olmaz da insanlar olur??

12 ve İnsanlar… Fareler…..

13 Stres Yönetimi... Beden-Zihin Birlikteliği Olgusu..

14 Stres... Bir “tehlike” algılamasında bedeni ve zihni harekete geçirecek enerji..

15

16 Amacı nedir?

17 Stres tepkisinin amacı… Programlanmış dengeye geri dönmek… Var oluşu korumak…

18 Stres… Gerçek ya da “sanılan” hayati tehlike algısında ortaya çıkan bir tepki…

19 Değişik/Alışılmışın dışında olan Bilinmeyen “Tehlike” olanla Savaşmak Ya da Kaçmak İhtiyaçları doyurmak /Gelişmek Tekrar dengeye dönmek Yeni bir denge oluşturmak

20

21 Stres Tepkisi... Bedenin en üst düzeyde çalışarakBedenin en üst düzeyde çalışarak Zihnin en üst düzeyde çalışarakZihnin en üst düzeyde çalışarak “Tehlike” olarak algılanandan kaçmak ya da savaşmak“Tehlike” olarak algılanandan kaçmak ya da savaşmak Durumu değiştirmek ya daDurumu değiştirmek ya da Duruma verilen tepkiyi değiştirmek içinDuruma verilen tepkiyi değiştirmek için Hazır duruma getirilmesiHazır duruma getirilmesi

22 Anlık stres sırasında devrede olan sistemler Sinir Sistemi Hormon Sistemi Bağışıklık Sistemi

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32 Damarlarımız ve stres Damar sertliği ve stres

33

34

35

36

37

38 Stres Yönetimi Kanımızdaki kortizol miktarını en kısa zamanda azaltmanın yollarını aramak, biriktirmemek...Kanımızdaki kortizol miktarını en kısa zamanda azaltmanın yollarını aramak, biriktirmemek... Öfkelenmemek, üzülmemek, korkmamak değil,Öfkelenmemek, üzülmemek, korkmamak değil, Öfke, üzüntü, korku sonucunda kanın içine yollanan kortizol, kortizon, tiroid, vb. hormonların birikmemesine çalışmak..Öfke, üzüntü, korku sonucunda kanın içine yollanan kortizol, kortizon, tiroid, vb. hormonların birikmemesine çalışmak.. Öfke, üzüntü, korku duygularımıza “kulak vermek”..Öfke, üzüntü, korku duygularımıza “kulak vermek”..

39 Hava trafik kontrolörlüğü ve stres Mesleğin doğasından kaynaklanan stres faktörleriMesleğin doğasından kaynaklanan stres faktörleri Örgütsel işleyişe bağlı stres faktörleriÖrgütsel işleyişe bağlı stres faktörleri Örgütsel koşullara bağlı stres faktörleriÖrgütsel koşullara bağlı stres faktörleri Bireyin kendinden ve kişiliğinden kaynaklanan stres faktörleriBireyin kendinden ve kişiliğinden kaynaklanan stres faktörleri Yaş, yaşam tarzı, tecrübe, işte karşılaştığı yaşam olaylarıYaş, yaşam tarzı, tecrübe, işte karşılaştığı yaşam olayları Sosyoekonomik koşulları, sosyal destek ağlarıSosyoekonomik koşulları, sosyal destek ağları Kişilik özellikleriKişilik özellikleri Kullandığı stres yönetimi yöntemleriKullandığı stres yönetimi yöntemleri

40 Hava trafik kontrolörlüğü mesleği ve stres Yüksek düzeyde sorumluluk gerektiren bir meslekYüksek düzeyde sorumluluk gerektiren bir meslek Çok sayıda insan hayatının sorumluluğuÇok sayıda insan hayatının sorumluluğu Maddi sorumluluklarMaddi sorumluluklar İşleyiş özelliklerinin zorlayıcılığıİşleyiş özelliklerinin zorlayıcılığı Trafik yükünün çok arttığı, çok azaldığı dönemlerTrafik yükünün çok arttığı, çok azaldığı dönemler Zaman baskılarıZaman baskıları Kuralları esnetmek zorunda kalmakKuralları esnetmek zorunda kalmak Araç gerecin sınırlılıkları ve güvenirlik sorunlarıAraç gerecin sınırlılıkları ve güvenirlik sorunları “Kritik kazalar”, anlık ve uzun dönemli duygusal ve fiziksel etkileri“Kritik kazalar”, anlık ve uzun dönemli duygusal ve fiziksel etkileri Örgütsel yapıdaki zorlayıcılıklarÖrgütsel yapıdaki zorlayıcılıklar Vardiyalı çalışma, gece çalışmasıVardiyalı çalışma, gece çalışması Rol çatışmalarıRol çatışmaları Uygun olmayan çalışma koşullarıUygun olmayan çalışma koşulları İş üzerindeki kontrolün yetersizliğiİş üzerindeki kontrolün yetersizliği Yaşanan stresin etkileriYaşanan stresin etkileri Bilişsel işleyişteki bozulmalar, özellikle “acil” durumlardaBilişsel işleyişteki bozulmalar, özellikle “acil” durumlarda İş doyumuİş doyumu Bedensel ve ruhsal sağlığıBedensel ve ruhsal sağlığı Hava trafik güvenliğiHava trafik güvenliği Can ve mal kaybıCan ve mal kaybı

41 Sonuç.. Strese dayanıklılık pek çok meslekten daha önemliStrese dayanıklılık pek çok meslekten daha önemli Strese dayanıklılık içinStrese dayanıklılık için Stres yönetiminin bilinmesi/uygulanmasıStres yönetiminin bilinmesi/uygulanması –Kişisel düzeyde »Kendi stresini yönetmek »Diğerlerinin stresine katkıda bulunmamak –Kurumsal düzeyde Yaşanan stresin aralıklı olarak ölçülmesiYaşanan stresin aralıklı olarak ölçülmesi –Bilgilerin ve uygulamaların yenilenmesi

42 Hava trafik kontrolörlüğünde stres kaynakları Zihinsel (psikolojik) ve fizyolojik kapasiteyi zorlayıcı bir meslekZihinsel (psikolojik) ve fizyolojik kapasiteyi zorlayıcı bir meslek Alan algısıAlan algısı Bilgi işlemeBilgi işleme Mantık yürütmeMantık yürütme Karar vermeKarar verme İletişim ve insan ilişkileri becerileriİletişim ve insan ilişkileri becerileri Yüksek düzeyde bilgi, uzmanlık ve beceri uygulaması gerektiren bir meslekYüksek düzeyde bilgi, uzmanlık ve beceri uygulaması gerektiren bir meslek Temel etkinliklerTemel etkinlikler »Durumsal yönetim »Uçaklar arası çatışmaların çözümlenmesi »Hava trafik sıralamasının yönetilmesi »Uçuşların planlanması ve yönlendirilmesi »Hava etkilerinin değerlendirilmesi »Sektör/pozisyon kaynaklarının yönetilmesi Alt etkinliklerAlt etkinlikler »46 adet Belirgin görevlerBelirgin görevler »348 adet

43 Örnek: Radar istasyonlarındaki görevler için gerekli bilişsel ve duyumsal özellikler Denetim altındaki uçak sayısı ve çözülmesi gereken sorunların sayısı ve karmaşıklığına göre sürekli değişirDenetim altındaki uçak sayısı ve çözülmesi gereken sorunların sayısı ve karmaşıklığına göre sürekli değişir Alansal taramaAlansal tarama Hareketi yakalamaHareketi yakalama İmaj ve örüntü tanımaİmaj ve örüntü tanıma Öncelikleri belirlemeÖncelikleri belirleme Görsel ve sözel filtrelemeGörsel ve sözel filtreleme Kodlama ve çözmeKodlama ve çözme Tüme varımcı ve tümden gelimci akıl yürütmeTüme varımcı ve tümden gelimci akıl yürütme Kısa-süreli ve uzun-süreli bellekKısa-süreli ve uzun-süreli bellek Matematiksel ve olasılık hesaplamalarıyla akıl yürütmeMatematiksel ve olasılık hesaplamalarıyla akıl yürütme İletişim kurma, asistanlarla işbirliği, düzgün, net, kısa ve verimli konuşma becerileriİletişim kurma, asistanlarla işbirliği, düzgün, net, kısa ve verimli konuşma becerileri Kuralları takip etme ve gerektiğinde kısa süre içinde uyarlama yapmaKuralları takip etme ve gerektiğinde kısa süre içinde uyarlama yapma

44 Temel mesleki stres kaynakları İşin zorlayıcılığı/talepleriİşin zorlayıcılığı/talepleri Yönetilecek uçak sayısıYönetilecek uçak sayısı Yoğun trafik saatleriYoğun trafik saatleri Dış trafikDış trafik Öngörülmeyen olaylarÖngörülmeyen olaylar Çalışma tarzıÇalışma tarzı Zaman baskısıZaman baskısı Kuralları uyarlamak zorunda kalmakKuralları uyarlamak zorunda kalmak Kontrol kaybı duygusu yaşamakKontrol kaybı duygusu yaşamak Hataların yol açacağı sonuçların korkusuHataların yol açacağı sonuçların korkusu Çalışma zamanlarıÇalışma zamanları Aralıksız görev süreleriAralıksız görev süreleri Vardiya usulü çalışma, gece nöbetleriVardiya usulü çalışma, gece nöbetleri Çalışma araçlarıÇalışma araçları Araçların sınırlılıkları ve güvenirlikleriAraçların sınırlılıkları ve güvenirlikleri VDT, R/T ve telefon kalitesiVDT, R/T ve telefon kalitesi Teçhizatın planlamasıTeçhizatın planlaması Çalışma çevresiÇalışma çevresi Işıklandırma ve optik yansıtmalarIşıklandırma ve optik yansıtmalar Gürültü/dikkat çelicilerGürültü/dikkat çeliciler İçteki iklimİçteki iklim Kötü oturuşKötü oturuş Dinlenme ve kantin olanaklarıDinlenme ve kantin olanakları Çalışma örgütüÇalışma örgütü Rol belirsizlikleriRol belirsizlikleri Süpervizörler ve meslektaşlarla ilişkilerSüpervizörler ve meslektaşlarla ilişkiler İş süreçleri üzerinde kontrol eksikliğiİş süreçleri üzerinde kontrol eksikliği ÜcretÜcret Kamu oyu algısıKamu oyu algısı

45 Stres Kaynakları İşin talepleri İşleyiş tarzı Çalışma zamanları Çalışma araçları Çalışma çevresi Örgütsel yapı ve işleyiş Sağlık üzerinde kısa süreli etkiler Beyin ve kalp işleyişi Hormon salgısı Performans yeterliliği Zihinsel süreçler İşlemsel davranış Sağlık üzerinde uzun süreli etkiler BaşağrılarıHipertansiyon İskemik kalp hastalığı Şeker hastalığı Mide ülserleri Psikonevrotik bozukluklar Ara Değişkenler Kişilik özellikleri Beceriler (Mesleki, kişisel) YeteneklerMotivasyonDeneyim İşleyiş davranışları Başetme yöntemleri Sosyal destek

46 Anlık stresin etkileri: Normal, anlık, beklenmedik olaylar, talepler ve kaynaklar arasındaki dengesizlikler Hormon salınımındaki değişikliklerHormon salınımındaki değişiklikler AdrenalinAdrenalin Nor-adrenalinNor-adrenalin KortizolKortizol Kalp-damar sistemi değişiklikleriKalp-damar sistemi değişiklikleri Kas sistemi değişimleriKas sistemi değişimleri Beyin dalgalarında değişimlerBeyin dalgalarında değişimler İş performansında değişimlerİş performansında değişimler HatalarHatalar Davranışlarda değişimlerDavranışlarda değişimler Uyku düzeniUyku düzeni Sigara tüketimiSigara tüketimi Yeme ve içme alışkanlıklarıYeme ve içme alışkanlıkları

47 Anlık stresin ilişkili olduğu değişkenler İş yüküİş yükü Kontrol altındaki uçak sayısıKontrol altındaki uçak sayısı Kontrol altına alınması beklenen uçak sayısıKontrol altına alınması beklenen uçak sayısı Trafik yoğunluğunun arttığı saatlerTrafik yoğunluğunun arttığı saatler İletişimin süresi ve tipiİletişimin süresi ve tipi Sıkışık çalışma programlarıSıkışık çalışma programları Çözülmesi gereken sorun sayısı ve karmaşıklığıÇözülmesi gereken sorun sayısı ve karmaşıklığı Kişilik özellikleriKişilik özellikleri İlgilerİlgiler YeteneklerYetenekler BecerilerBeceriler MotivasyonMotivasyon DeneyimDeneyim İşleyiş davranışlarıİşleyiş davranışları

48 Uzun süreli, kronik stresin etkileri Bireysel düzeydeBireysel düzeyde Baş ağrılarıBaş ağrıları Kronik yorgunlukKronik yorgunluk Mide yanmasıMide yanması HazımsızlıkHazımsızlık Göğüs ağrısıGöğüs ağrısı HipertansiyonHipertansiyon Koroner kalp hastalığıKoroner kalp hastalığı DiyabetDiyabet Peptik ülserlerPeptik ülserler Psikonevrotik bozukluklarPsikonevrotik bozukluklar Örgütsel düzeydeÖrgütsel düzeyde Örgüt güvenirliğiÖrgüt güvenirliği Verimlilik sorunlarıVerimlilik sorunları Toplumsal düzeydeToplumsal düzeyde Uçuş güvenliğiUçuş güvenliği »Can kaybı »Ekonomik kayıplar

49 Yapılması gerekenler Nedenlere yönelik önleyici çalışmalarNedenlere yönelik önleyici çalışmalar Sonuçlara yönelik düzeltici çalışmalarSonuçlara yönelik düzeltici çalışmalar Bireysel düzeyde yapılması gerekenlerBireysel düzeyde yapılması gerekenler Teknik/Bilimsel düzeyde yapılması gerekenlerTeknik/Bilimsel düzeyde yapılması gerekenler Kurumsal düzeyde yapılması gerekenlerKurumsal düzeyde yapılması gerekenler Sosyal düzeyde yapılması gerekenlerSosyal düzeyde yapılması gerekenler Yasal düzeyde yapılması gerekenlerYasal düzeyde yapılması gerekenler

50 Dışsal ekonomik ve sosyal çevre İşin düzenlenmesi ve teknoloji İş durumu ve iletişim tarzı Stres, duygusal ve davranışsal tepkiler Hastalıklar Üretim süreci Çalışma örgütü İş yapısı İletişim tarzı Kişisel başetme Rehabilitasyon R. Karasek: Stres gelişimi ve önlenmesi süreci modeli, 1992

51 Dışsal, sosyo-ekonomik çevre düzeyinde müdahaleler Yapılan işte “insan faktörleri”ne öncelik verilmesiYapılan işte “insan faktörleri”ne öncelik verilmesi Otomasyon, insan performansı, seçimi, eğitimi, uygulamaların güvenliği konularında sürekli araştırmalar yapılıp, teknolojilerin geliştirilmesiOtomasyon, insan performansı, seçimi, eğitimi, uygulamaların güvenliği konularında sürekli araştırmalar yapılıp, teknolojilerin geliştirilmesi Standartların oluşturulması ve uygulanmasınStandartların oluşturulması ve uygulanmasın YasalarYasalar Ulusal, uluslararası yönergelerUlusal, uluslararası yönergeler Sosyal destekSosyal destek Çalışanların ihtiyaçlarına yönelik sosyal hizmetlerin sağlanmasıÇalışanların ihtiyaçlarına yönelik sosyal hizmetlerin sağlanması »İşe gidi-gelmede servis olanakları »Kantin ve uyku, dinlenme mekanları »Ev koşulları Çalışanların yaptıkları nişin öneminin toplum tarafından fark edilmesinin sağlanmasıÇalışanların yaptıkları nişin öneminin toplum tarafından fark edilmesinin sağlanması »Kendileri bilseler de toplum bilmiyor, hatta yanlış algılar var

52 Teknolojik ve örgütsel müdahaleler İşin planlamasında iyileştirmelerİşin planlamasında iyileştirmeler Çalışma sistemlerinin güvenirliğinin iyileştirilmesiÇalışma sistemlerinin güvenirliğinin iyileştirilmesi Çalışma sürelerinin azaltılmasıÇalışma sürelerinin azaltılması İş yüküne bağlı olarak çalışma takımlarının ve dinlenme sürelerinin düzenlenmesiİş yüküne bağlı olarak çalışma takımlarının ve dinlenme sürelerinin düzenlenmesi Vardiya programlarının psiko-fizyolojik ve sosyal kriterlere göre düzenlenmesiVardiya programlarının psiko-fizyolojik ve sosyal kriterlere göre düzenlenmesi Kararlara katılmaKararlara katılma

53 Çalışma sistemlerinin güvenirliğinin iyileştirilmesi Radar taramaları, çoklu radar desteği, bilgi akışının yeni elektronik araç-gereçlerle düzenlenmesiRadar taramaları, çoklu radar desteği, bilgi akışının yeni elektronik araç-gereçlerle düzenlenmesi –Yararları Bilişsel yükün ve hataların bir kısmını azaltırBilişsel yükün ve hataların bir kısmını azaltır Öngörmeyi ve önceliklemeyi arttırırÖngörmeyi ve önceliklemeyi arttırır –Riskleri Uyum sorunlarıUyum sorunları SıkılmaSıkılma Motivasyon düşüklüğüMotivasyon düşüklüğü Durumsal farkındalığın azalmasıDurumsal farkındalığın azalması Otomasyona çok fazla dayanmakOtomasyona çok fazla dayanmak Kendine güvensizlikKendine güvensizlik Becerilerin körelmesiBecerilerin körelmesi Pilotlarla kontrolörler arasında çatışmalarPilotlarla kontrolörler arasında çatışmalar

54 Çalışma sürelerinin azaltılması En üst düzeyde dikkat ve titizlik için gerekli olan zihinsel ve fiziksel enerjiyi korumak amacıylaEn üst düzeyde dikkat ve titizlik için gerekli olan zihinsel ve fiziksel enerjiyi korumak amacıyla Trafik yoğunluğuna bağlı bir esneklik gerekirTrafik yoğunluğuna bağlı bir esneklik gerekir İngiltere örneğiİngiltere örneği –Görev süresi 10 saati geçmemeli (Bazen 12 olabilir)10 saati geçmemeli (Bazen 12 olabilir) İki görev süresi arasında en az 12 saat ara olmalıİki görev süresi arasında en az 12 saat ara olmalı 30 günlük (720 saatlik) bir döngü içinde, birikmiş görev süreleri 200 saati geçmemeli, her biri en az 60 saat olmak üzere en az 3 ara olmalı30 günlük (720 saatlik) bir döngü içinde, birikmiş görev süreleri 200 saati geçmemeli, her biri en az 60 saat olmak üzere en az 3 ara olmalı Birbiri ardından gelen görev süreleri 7 günlük döngüler içinde 50 saati aşmamalıBirbiri ardından gelen görev süreleri 7 günlük döngüler içinde 50 saati aşmamalı Ondan sonra da en az 60 saatlik bir ara olmalı Ondan sonra da en az 60 saatlik bir ara olmalı Fazla mesai istisna olmalıFazla mesai istisna olmalı –Çalışma sırasındaki dilenme araları Çalışma süresi 2 saati aşmamalı ; o süre sonunda en az 30 dakikalık bir dinlenme süresi olmalıÇalışma süresi 2 saati aşmamalı ; o süre sonunda en az 30 dakikalık bir dinlenme süresi olmalı Trafiğin yoğun olduğu dönemlerde daha sık ve kısa aralıklı dinlenme süreleri olabilirTrafiğin yoğun olduğu dönemlerde daha sık ve kısa aralıklı dinlenme süreleri olabilir Yemek yemek için uzunca bir süre ayrılmalı (45-60 dk.), sıcak ve kaliteli yemekler sağlanmalıYemek yemek için uzunca bir süre ayrılmalı (45-60 dk.), sıcak ve kaliteli yemekler sağlanmalı –Tatiller 365 günlük bir çalışma yılında en az 10 günlük (birbiri ardından en a 5 günlük aralılarla) tatil yapma imkanı sağlanmalı365 günlük bir çalışma yılında en az 10 günlük (birbiri ardından en a 5 günlük aralılarla) tatil yapma imkanı sağlanmalı

55 Vardiya programlarının psiko-fizyolojik ve sosyal kriterlere göre düzenlenmesi Vardiya işi ve özellikle gece nöbetlerine dikkat etmek gerekir, çünkü...Vardiya işi ve özellikle gece nöbetlerine dikkat etmek gerekir, çünkü... Normal biyolojik ritim bozuluyorNormal biyolojik ritim bozuluyor 24 saat içinde iş performansı ve verimliliğinde değişimler oluyor, hatalar ve kazalar oluşabiliyor24 saat içinde iş performansı ve verimliliğinde değişimler oluyor, hatalar ve kazalar oluşabiliyor Sağlık ve iyilik haline olumsuz etkileri varSağlık ve iyilik haline olumsuz etkileri var –Sinir sistemi (uykusuzluk, anksiyete, depresyon) –Kalp-damar sistemi (kalp yetmezliği) Aile hayatı ve sosyal ilişkilerdeki sorunlarAile hayatı ve sosyal ilişkilerdeki sorunlar –Evlilik sorunları –Çocuklarla ilişki sorunları –Arkadaşlarla ilişkiler

56 Vardiya programlarının psiko-fizyolojik ve sosyal kriterlere göre düzenlenmesi Kurumsal olarak yapılması gerekenlerKurumsal olarak yapılması gerekenler –Haftalık yerine günlük ya da iki günde bir değişen, hızlı dönüşümlü bir vardiya sistemi –Birbiri ardından gelen gece nöbetlerini azaltmak En fazla bir-ikiEn fazla bir-iki Gece nöbetinden sonra bir günlük dinlenme koymakGece nöbetinden sonra bir günlük dinlenme koymak –Uykusuzluk birikmesini önlemek için –Sabah vardiyasının başlama saatini geciktirmek 07:00 ya da daha sonra: normal uyku süresi ve REM uykusu için07:00 ya da daha sonra: normal uyku süresi ve REM uykusu için –İleri doğru rotasyon düzeni (sabah-öğleden sonra-akşam) uygulamak Vücudun kendi döngülerine uygun olması içinVücudun kendi döngülerine uygun olması için –Vardiya sürelerini, fiziksel ve zihinsel iş yüküne göre ayarlamak Gece vardiyaları daha uzun -iş yükü azsa ve dinlenme olanakları varsa-, gündüz vardiyaları daha kısa olabilir)Gece vardiyaları daha uzun -iş yükü azsa ve dinlenme olanakları varsa-, gündüz vardiyaları daha kısa olabilir) –Gece vardiyalarında kısa süreli dinlenme yapılabilecek olanakların bulunması –Vardiya rotasyonlarının düzenini mümkün olduğunca bozmamak Çok uzun tutmamak, araya tatil hafta sonları serpiştirmekÇok uzun tutmamak, araya tatil hafta sonları serpiştirmek –Kişisel, aile ve sosyal hayatı düzenlemek için

57 Vardiya programlarının psiko-fizyolojik ve sosyal kriterlere göre düzenlenmesi Kişisel düzeyde yapılması gerekenlerKişisel düzeyde yapılması gerekenler –Vardiya düzenli çalışmalarda ve gece nöbetli çalışmalarda uyku saatlerini çok sıkı tutmalı –Rahatsız edenlerden uzak durmalı Sessiz, karanlık bir oda, kulak tıkaçları, vb.Sessiz, karanlık bir oda, kulak tıkaçları, vb. –Uyku hapları kullanmaktan kaçınmalı –Yemek yeme saatleri düzenli olmalı –Uyumadan iki saat öncesinde hafif bir yemek yemeli –Kafeinli içeceklerden ve alkolden uzak durmalı –Uyumadan önce gevşemeli Hafif bir egzersiz, ılık banyo, kitap okuma, TV izleme, müzik dinlemeHafif bir egzersiz, ılık banyo, kitap okuma, TV izleme, müzik dinleme –Gece vardiyasında, en temel yemeği saat 01:00’den önce yemek Daha sonra, karbonhidrat düzeyi yüksek, hafif şeyler atıştırmak, meyve suları ve süt içmekDaha sonra, karbonhidrat düzeyi yüksek, hafif şeyler atıştırmak, meyve suları ve süt içmek

58 Vardiya programlarının psiko-fizyolojik ve sosyal kriterlere göre düzenlenmesi İtalya örneği (psiko-fiziksel açıdan çok başarılı bulunmuş)İtalya örneği (psiko-fiziksel açıdan çok başarılı bulunmuş) –Hızlı-değişen vardiya programı; iş yüküne göre vardiya süreleri değişiyor; gece vardiyasında kısa süreli uyuyabilecekleri düzenekleri var 6 günlük döngüler halinde6 günlük döngüler halinde –1. gün öğleden sonra (13:00-20:00) –2. gün sabah (07:00-13:00) –3. gün akşam (20:00-07:00) –4. gün dinlenme –5. gün tatil –6. gün tatil İngiltere örneğiİngiltere örneği –Birbiri ardından iki gece nöbetinden fazla hiç konmuyor –Eğer iki gece nöbeti arka arkaya gelmişse yeniden göreve başlamadan önce en az 54 saatlik bir ara veriliyor –Vardiya sistemlerini arttırmak yerine erteleme yolu tercih ediliyor

59 Kararlara katılma Algılanan etkiyi, motivasyonu, iş doyumunu, performans yeterliliğini arttırmakAlgılanan etkiyi, motivasyonu, iş doyumunu, performans yeterliliğini arttırmak Stresi ve olumsuz sonuçlarını, rol çatışmalarını, rol belirsizliklerini, işle-ilişkili iletişim sorunlarını, eleştirileri, grevleri azaltmak için yararlıStresi ve olumsuz sonuçlarını, rol çatışmalarını, rol belirsizliklerini, işle-ilişkili iletişim sorunlarını, eleştirileri, grevleri azaltmak için yararlı Otomasyon arttıkça daha da önemli hale geliyorOtomasyon arttıkça daha da önemli hale geliyor –Otomasyon etkisi karmaşık Bazı görevler ortadan kalkıyorBazı görevler ortadan kalkıyor Bazıları değiştiriliyorBazıları değiştiriliyor Bazıları da yeni olarak ortaya çıkıyorBazıları da yeni olarak ortaya çıkıyor Çalışanların bu değişimlere katlanabilmeleri için karar süreçlerinde rolleri olduğunu algılamaları önemliÇalışanların bu değişimlere katlanabilmeleri için karar süreçlerinde rolleri olduğunu algılamaları önemli Yapılan araştırmalar çalışanların iş doyumlarını en olumsuz etkileyen etmelerYapılan araştırmalar çalışanların iş doyumlarını en olumsuz etkileyen etmeler –Örgütsel tasarım ve yapı –Çabalarına verilen değer –Örgütteki iç süreçler, dinamikler –Kişisel ilişkiler

60 İş yeri ve iş yapısına yönelik müdahaleler Çalışılan çevreninin iyileştirilmesiÇalışılan çevreninin iyileştirilmesi IşıklandırmaIşıklandırma Gürültü seviyesiGürültü seviyesi Çalışılan yerin ısısı ve havalandırmasıÇalışılan yerin ısısı ve havalandırması İçerideki havanın kalitesiİçerideki havanın kalitesi İş yerinin ergonomik kriterlere göre yeniden düzenlenmesiİş yerinin ergonomik kriterlere göre yeniden düzenlenmesi Çalışma istasyonunun planlanmasıÇalışma istasyonunun planlanması Görsel göstergelerle çalışmaGörsel göstergelerle çalışma Oturma şekilleriOturma şekilleri

61 Çalışılan çevreninin iyileştirilmesi IşıklandırmaIşıklandırma Görsel araçlarla çalışıldığı için çok önemliGörsel araçlarla çalışıldığı için çok önemli Bölgesel merkezlerde ve kulelerde çok farklı koşullarBölgesel merkezlerde ve kulelerde çok farklı koşullar Radar merkezlerinde görsel zıtlık için kısık ışık (200 lux altında); yeni ekranlarla 500’e kadar (uyanıklığı kolaylaştırıyor)Radar merkezlerinde görsel zıtlık için kısık ışık (200 lux altında); yeni ekranlarla 500’e kadar (uyanıklığı kolaylaştırıyor) Işıklandırma dolaylı olmalı, doğal ve suni ışık karışımı olmalıIşıklandırma dolaylı olmalı, doğal ve suni ışık karışımı olmalı En az ikili faz değiştiren yapısı olup, titreşimsiz olmalıEn az ikili faz değiştiren yapısı olup, titreşimsiz olmalı Kulelerde tam tersi bir durum; aşırı ışıktan korunmak gerekiyorKulelerde tam tersi bir durum; aşırı ışıktan korunmak gerekiyor Ekranlara da koruyucu koymak gerekebilirEkranlara da koruyucu koymak gerekebilir GürültüGürültü Genellikle işitmeyi bozucu şekilde risk düzeyinde olmasa da konuşmaları ve iletişimi engelleyici olabiliyorGenellikle işitmeyi bozucu şekilde risk düzeyinde olmasa da konuşmaları ve iletişimi engelleyici olabiliyor Konuşmalar, makinalar, telefonların sesiKonuşmalar, makinalar, telefonların sesi Yabancı dilde konuşulması, teknik sözcükler, şifreler kullanılması nedeniyle dikkat etmek gerekiyorYabancı dilde konuşulması, teknik sözcükler, şifreler kullanılması nedeniyle dikkat etmek gerekiyor Fondaki seslerin dB’yi geçmemesi gerekFondaki seslerin dB’yi geçmemesi gerek Daha hassas miktrofonlar ve kulaklıklar önemliDaha hassas miktrofonlar ve kulaklıklar önemli Çalışılan yerin ısısı ve havalandırmasıÇalışılan yerin ısısı ve havalandırması Zihinsel işleyişi etkiliyor; hastalık oluşturan sendroma yol açıyorZihinsel işleyişi etkiliyor; hastalık oluşturan sendroma yol açıyor derece, %30-70 nem ve saniyede m hava akımı20-24 derece, %30-70 nem ve saniyede m hava akımı İnsan kokusu, sigara, karbondioksit, kimyasal maddeler, mikroplarİnsan kokusu, sigara, karbondioksit, kimyasal maddeler, mikroplar Saatte üç kez yenilenmeli ve temizlenmeliSaatte üç kez yenilenmeli ve temizlenmeli

62 İş yerinin ergonomik kriterlere göre yeniden düzenlenmesi Çalışma istasyonunun planlanmasıÇalışma istasyonunun planlanması Radar ekranlarının, yardımcı göstergelerin yeri, emirler ve kontrollerin düzeni, klavyenin ve diğer araç gerecin tasarımı, anlaşılabilirliği, kullanışlılığı, zihinsel işleyişle uyumluluğu, hataları en aza indirgeyecek şekilde düzenlenmiş oluşuRadar ekranlarının, yardımcı göstergelerin yeri, emirler ve kontrollerin düzeni, klavyenin ve diğer araç gerecin tasarımı, anlaşılabilirliği, kullanışlılığı, zihinsel işleyişle uyumluluğu, hataları en aza indirgeyecek şekilde düzenlenmiş oluşu –Uçuş bilgileri göstergeleri radarın yanına, yardımcı göstergeler ve diğer tamamlayıcı bilgi radarın üzerine –Yüksek çözünürlüklü, çoklu renkli, geniş göstergeler terc,h nedeni –Klavyeler, joy stickler hareketli –Kulaklıkların prizleri masanın her iki tarafında ve çıkıntılı değil –Işık yansımaları minimuma indirgenmiş; yüzeyler mat –Renklerin, sembollerin, şekillerin kullanımı farkındalığı kolaylaştırıcı –Büyük değişiklikler hemen yapılmamalı –Çalışanlar çok fazla izole hissetmemeli (otomasyon nedeniyle)

63 İş yerinin ergonomik kriterlere göre yeniden düzenlenmesi Görsel göstergelerle çalışmaGörsel göstergelerle çalışma –Verileri alma ve etkileşimli iletişim –Kontrolör, radar-bilgisayar sistemiyle sürekli bir iletişim halinde Bilgi soruyor, izleri tarıyor, bilgiyi ekliyor, okuyor ve siliyorBilgi soruyor, izleri tarıyor, bilgiyi ekliyor, okuyor ve siliyor –Radar ekranına konsantre olması gerek –Radarın görsel alanın merkezinde olması gerek –Yüksekliği, uzaklığı, açısı, kişiye göre ayarlanabilmeli Yatay görsel alanın 5 derece üstünde 30 derece altındaki bir açıdaYatay görsel alanın 5 derece üstünde 30 derece altındaki bir açıda cm uzaklıkta50-70 cm uzaklıkta –Masanın üzeri dirsekleri yerleştirecek ve klavyeye dokunmayacak genişlikte olmalı Oturma şekilleriOturma şekilleri –Sürekli aynı pozisyonda oturmamalı; kalkıp yürümeli pozisyon değiştirmeli, gerinmeli –Koltuklar ergonomik olmalı; aşağıya yukarıya, öne arkaya ve her yere dönecek şekilde hareketli –Kolçakları geniş; arkalığı terletmeyen, havalanan bir malzemeyle destekli –Oturma yerinin ön kısmı hafifçe 4-6 derece kalkık –Arada jimnastik yapmalı

64 Bireysel tepkiler ve davranışlara yönelik müdahaleler Stresle bireysel düzeyde baş etme yöntemleriStresle bireysel düzeyde baş etme yöntemleri –Etkisiz yöntemlerden uzak durma, azaltma –Etkili yöntemleri devreye sokma Seçme ve eğitmeSeçme ve eğitme Örgütsel düzeyde danışmanlık ve diğer desteklere ulaşabilirlikÖrgütsel düzeyde danışmanlık ve diğer desteklere ulaşabilirlik

65 Stresle bireysel düzeyde baş etme yöntemleri Etkisiz yöntemlerden uzak durma, azaltmaEtkisiz yöntemlerden uzak durma, azaltma –Kısa sürede etkili olsalar da uzun sürede etkisiz ve fazladan stres yaratan yöntemler SigaraSigara AlkolAlkol İlaç tüketimiİlaç tüketimi İçine kapanma, saldırganlık, inatçılık, dürtüsellik, vb. davranışlarİçine kapanma, saldırganlık, inatçılık, dürtüsellik, vb. davranışlar Etkili yöntemleri devreye sokmaEtkili yöntemleri devreye sokma –Uzun süreli, emek gerektiren, ama uzun sürede stresin iyi yönetilmesine, beden ve ruh sağlığını geliştirici, mutluluğu arttırıcı yöntemler Fizik egzersiz, rekabetçi olmayan sporlarFizik egzersiz, rekabetçi olmayan sporlar Doğru, dengeli, çalışırken hafif beslenmeDoğru, dengeli, çalışırken hafif beslenme Yeterli ve kaliteli uyku (ilaçsız), düzenli zamanlarda, yatmadan önce uygun besinlerYeterli ve kaliteli uyku (ilaçsız), düzenli zamanlarda, yatmadan önce uygun besinler Gevşeme egzersizleriGevşeme egzersizleri Eğlenceli, zevk alınan, yaratıcı boyutları olan boş zaman etkinlikleri (bireysel/grup)Eğlenceli, zevk alınan, yaratıcı boyutları olan boş zaman etkinlikleri (bireysel/grup) Kendinle baş başa kalma, kendine zaman ayırmaKendinle baş başa kalma, kendine zaman ayırma

66 Seçme ve eğitme SeçmeSeçme –Yetenekler Dinamik bir süreç içinde karar verebilmeDinamik bir süreç içinde karar verebilme Kendine güvenKendine güven Bilgiyi toplama ve işleme süreçleriBilgiyi toplama ve işleme süreçleri Sosyal ilişkilerSosyal ilişkiler İletişim tarzıİletişim tarzı Yeniliklere açıklık ve uyum kapasitesiYeniliklere açıklık ve uyum kapasitesi –Kişilik özellikleri Anksiyete düzeyiAnksiyete düzeyi DengelilikDengelilik TitizlikTitizlik A-tipi davranışlarA-tipi davranışlar GirişkenlikGirişkenlik EğitmeEğitme –Bireysel ihtiyaçların ve kurumsal ihtiyaçların dengeli bileşimi Tekniklerin öğretilmesiTekniklerin öğretilmesi Motivasyon, iş doyumu ve insan ilişkilerinin arttırılmasıMotivasyon, iş doyumu ve insan ilişkilerinin arttırılması Mesleki ve özel baş etme yöntemlerinin öğretilmesiMesleki ve özel baş etme yöntemlerinin öğretilmesi –Olayları değerlendirebilme ve problem çözme becerisinin arttırılması –Stresli olayların duygusal boyutu ile baş etme ve kontrol kapasitesinin geliştirilmesi –Olumlu kabul, aktif baş etem, sosyal destek arama yöntemleri –İngilizce iletişim becerilerinin geliştirilmesi –Pilotlarla ilişkilerin geliştirilmesi »Birbirlerinin görevlerini, sorunlarını ve işleyişlerini anlama


"Hava trafik kontrolörleri Stres… ve Yönetimi.. Prof. Dr. Nesrin Hisli Şahin." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları