Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Maliye Sosyolojisi DEVLET ANLAYıŞLARıNıN KAMU HARCAMALARıNıN BOYUTLARıNA ETKISI.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Maliye Sosyolojisi DEVLET ANLAYıŞLARıNıN KAMU HARCAMALARıNıN BOYUTLARıNA ETKISI."— Sunum transkripti:

1 Maliye Sosyolojisi DEVLET ANLAYıŞLARıNıN KAMU HARCAMALARıNıN BOYUTLARıNA ETKISI

2 DEVLET NEDIR? Devlet yüzyıllardan beri varolan sosyal bir olgudur. Devletin tanımı noktasında siyasal bilimciler ve sosyal düşünürler sürekli ‘devlet nedir? ‘ sorusuna cevap aramışlardır. Devlet insanlık tarihinin belli aşamalarında ortaya çıkmış ve şekillenmiştir. Devletin tanımında farklılıklar olması da devlete yüklenen görev ve fonksiyonlardaki değişmelerden meydana gelmektedir. Çağın özellikleri, siyasi ve idari yapılar, ideolojik yaklaşımlar.

3 Günümüzde devletin temel amacı, insanların toplum yaşamında başvurdukları bir örgütlenme biçimi ve siyasal bir organizasyon olarak tanımlanmakta ve ulusal sınırlar içerisinde yaşayan insanların ortak birliktelikteki gereksinimlerini karşılamaktır.Devlet kendinden beklenen görevleri gerçekleştirebilmek için belirli mali kaynaklara ihtiyaç duyacaktır. Kamu hizmetlerinin finansmanı için ihtiyaç duyduğu gelirleri; tarihsel gelişim sürecinde önceleri mal ve hizmet şeklinde ayni olarak, günümüzde ise parasal olarak vergilendirme yetkisine dayanarak vergiler, harçlar, şerefiyeler, resimler vb. ile özel iktisadi faaliyetler, borçlanma, emisyon gibi yollardan sağlamaktadır. En önemlisi ise vergilerdir ve vergiler ilgi konusu olmuş tarihsel gelişim içinde niteliğinde, amaç ve fonksiyonlarında yeni koşullara yön verme zorunluluğundan kaynaklanan değişimlere uğramıştır.

4 Ancak devletin ekonomik hayata her gün yeni yeni konularda müdahale etmesi için gerekli masrafları devlet bütçesine yüklemesi, hem bütçe açıklarına hem de açıkların giderek artan oranda çoğalmasına ve ekonomi yönetimine yerleşmesine neden olmuştur. Bütçe açıklarının bir sonucu olarak hızla artan devlet borçları, yükselen faiz hadleri, milli paranın değer kaybı, artan enflasyon, kronikleşen dış ticaret açıkları vb. birçok ekonomik istikrarsızlığın ortaya çıktığı görülmüştür. Keynezyen iktisatçılar denk bütçe yerine “telafi edici bütçe” prensibini kabul ederek, politikacılara “vergilemeden harcama yapma” imkanı sağlamıştır.

5 Klasik iktisatçıların ‘görünmez el’ anlayışı, 1929’daki ekonomik buhrana çözüm önerileri getirememiş, bu kriz karşısında çaresiz kalmıştır. Kriz dönemini yaşayan ve dönemin şartlarını iyi teşhis eden J.M. Keynes, sorunlara yeni çözüm önerileri getirmiştir. Keynes, klasiklerin aksine devletin ekonomiye müdahale etmesini savunmuş ve devletin ekonomide düzenleyici bir rol üstlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Keynes’in ortaya attığı fikirle devletlerin ekonomiye müdahalesi hızla genişlemiştir. Para ve maliye politikaları başta olmak üzere devletin ekonomiyi düzenlemek ve belli amaçlara ulaşmak için kullandığı bütün araçlar Keynezyen Makro Teori kaynaklıdır

6 Kamu harcamalarının vergileme ile birlikte emisyon ve borçlanma ile finansmanı keynezyen iktisadın bıraktığı bir mirastır. Bir başka deyişle kamu sektörünün büyümesinden sadece politikacılar değil, Keynezyenler de sorumludur. 1970'li yıllarda başlayan ekonomik krizle birlikte Keynes'çi politikalar, kamu müdahaleciliği ve kamu girişimciliği ciddi bir biçimde sorgulanmaya başlanmıştır. 1970‘li yılların sorunlarına çözüm üretememesi Keynezyen iktisada alternatif iktisadi düşünceleri gündeme getirmiştir. Moneterizm, Rasyonel Beklentiler Okulu, Kamu Tercihi Teorisi ve buna dayalı olarak oluşturulan Anayasal İktisat, Arz Yönlü İktisat bu teorilerdendir

7 KAMU HARCAMALARıNıN ÖZELLIKLERI Kamu harcamaları kars ̧ ılıg ̆ ında para ödenir. Kamu harcamaları belirli bir kamusal ihtiyacı kars ̧ ılar Kamu harcamaları artma eg ̆ ilimi gösterir. Kamu harcamaları yetkili s ̧ ahıslarca yapılır.

8 KAMU HARCAMALARININ ARTIŞI VE WAGNER KANUNU Kamu harcamalarının devamlı olarak arttıg ̆ ını ifade edenlerin bas ̧ ında ADOLPH WAGNER gelmektedir. Wagner’e göre belli bir dönemde her ülkede kamu harcamaları artmakta ve çes ̧ itlenmektedir. Yas ̧ anan gelis ̧ melerle birlikte hem daha önce sunulan mal ve hizmet miktarı artmakta hemde yeni mal ve hizmet türlerinin sunumu devlet tarafından üstlenilmektedir.

9 Wagner Kanunu,“Devlet Faaliyetlerinin Artısı Kanunu” s ̧ eklinde de isimlendirilmektedir. Wagner’e göre kamu harcamalarındaki nispi artısı milli gelirdeki nispi artıs ̧ tan fazla olacaktır. Kamu harcamalarındaki artış oranı, milli gelirdeki artış oranına kıyaslandıg ̆ ında 1’den büyük olacaktır.

10 SıÇRAMA TEZI sürmektedirler.

11 H.C.Adams’a göre devlet harcamalarındaki devamlı artıs ̧ lar bir kanun nitelig ̆ i taşır. A.Wagner, sosyal ilerlemenin sonucu olarak devlet tarafından ifa edilen hizmetlerdeki ortaya çıkan artıs ̧ ın bütçelere yansıması sonucu masrafların arttıg ̆ ını savunurken H.C.Adams, harcamalardaki artıs ̧ lara uluslar arası ilis ̧ kilerdeki gerginlikler neden olmustur. Simon Kuznets’e göre özellikle sanayiles ̧ miş batı ülkelerinde kamu tüketim harcamalarının milli gelirdeki payı sürekli artmaktadır. Kuznets’e göre bu artıs ̧ ın nedeni olarak toplumsal refah harcamalarındaki ve savunma harcamalarındaki artıstır.

12 KAMU TERCİHİ TEORİSİ Kamu tercihi teorisi kamu ekonomi teorisindeki araç ve metotları alıp politik süreç ve kamu kesimine uygulamaktadır. Kamu tercihi kamusal karar almada yer alan aktörlerin (seçmenler, politikacılar, bürokratlar) davranıs ̧ larının gözlenmesi ve analizini içermektedir.

13 Kamu tercihinin 3 temel ilkesi söz konusudur. 1.Metodolojik bireyselcilik ilkesi 2. Rasyonalite ve Maximand ilkesi 3.Politik mübadele ilkesi

14 1.METODOLOJIK BIREYSELCILIK ILKESI Bu ilkeye göre toplumda alınan kararların temelinde birey yer almaktadır. Buna göre kamu kurumlarında alınan kararların orijininde birey tercihleri yer alacaktır. Çünkü siyasal karar alma sürecinin tarafları fayda maksimizasyonu hedeflemektedir. Süreçteki tüm aktörler kendi çıkarını düs ̧ ünmektedir.

15 2. RASYONALITE VE MAXIMAND ILKESI Rasyonalite ve Maximand ilkesine göre kamu ekonomisinin temel amacı olarak kabul edilen kamusal faydanın maksimizasyonu reddedilmektedir. Çünkü bireylerin kararları rasyonel ve tutarlıdır. Rasyonel ve tutarlı hareket eden birey faydasını arttıracak tercihlerde bulunur. Hem kamusal hem de özel karar alma süreçlerinde bireyler her zaman çıkar maksimizasyonunu sag ̆ lamaya çalıs ̧ maktadır.

16 Kamusal karar alma süreci gerçekles ̧ irken seçmenler kendilerine en fazla kamusal hizmet sunmayı taahhüt eden siyasi partileri seçerken, siyasi partilerde en fazla oyu sag ̆ layacak ve yeniden seçilmeyi sag ̆ layacak ekonomik ve mali programları tercih etmektedir. Kamusal hizmet sunumunun en önemli aktörleri arasında yer alan bürokratlar ise hizmet bürosunun bütçesini büyütmek arzusundadırlar. Bu sayede maddi olanaklarını genis ̧ leterek mevcut konumlarını koruyacak ve gelis ̧ tireceklerdir.

17 Baskı ve çıkar grupları da karar alma sürecinde lobicilik yaparak kararların kendi menfaatleri dog ̆ rultusunda çıkmalarını sag ̆ layacaktır. Görüldüg ̆ ü gibi seçmeler fayda, partiler oy, bürokrasi bütçe maksimizasyonu, çıkar ve baskı grupları da rant maksimizasyonunu sag ̆ lamaya çalıs ̧ maktadır.

18 3. POLITIK MÜBADELE Siyasal karar alma süreci, sürecin tarafları arasında yer alan bir politik mübadeledir. Kamu ekonomisinde toplumsal tercihlerin belirlenmesinde bir politik mübadele mevcuttur. Bu mübadele seçmenlerle seçilenler arasında bir çıkar sag ̆ lama ticaretine neden olmaktadır. En önemli temsilcileri; Kenneth Arrow, Duncan Black, Anthony Downs, Mancur Olson, James M.Buchanan ve Gordon Tullock tur.

19 KAMU HARCAMALARININ MUTLAK VE GÖRELİ ARTIŞI Mutlak artıs kamu harcamalarının belirli bir zaman aralıg ̆ ında parasal olarak artması, göreli artıs ise kamu harcamalarının ilgili dig ̆ er ekonomik büyüklüklere göre artmasıdır. Mutlak artıs ̧ lar ekonomideki dig ̆ er büyüklüklerden soyutlanmıs ̧ tır. Dolayısıyla sahip oldug ̆ u anlam kısmen sınırlıdır. Kamu kesiminin ekonomideki yeri ve önemini ortaya koymak açısından göreli(nispi) artıs ̧ lar çok daha anlamlıdır. Bu oranlar içerisinde en önemlisi Toplam Kamu Harcamalarının gayri safi milli hasıla içerisindeki payıdır. Bu oran yoluyla gelis ̧ mis ve gelis ̧ mekte olan ülkelerde kamu harcamalarının kars ̧ ılas ̧ tırmasını yapmak ve gelis ̧ im seyrini ortaya koymak mümkündür.

20 KAMU HARCAMALARININ ARTIŞ NEDENLERİ Görünüşteki artış nedenleri; 1. Para değerinin düşmesi 2. Bütçe yöntem ve tekniğindeki değişmeler 3. Kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde ayni usulün terk edilmesi 4. Ülke sınırlarının ve nüfusunun değişmesi

21 Gerçek artış nedenleri; 1. Savaşlar 2. Devlet anlayışındaki değişmeler 3. Kamu hizmetinin yaygınlaşması ve yoğunlaşması 4. Vatandaşların hayat standardının yükseltilmesi 5. Bilimsel ve teknik gelişmeler.

22 MALİYE SOSYOLOJİSİ Dr.Ahmet ÖZEN Serhat Sıla DAĞKIRAN


"Maliye Sosyolojisi DEVLET ANLAYıŞLARıNıN KAMU HARCAMALARıNıN BOYUTLARıNA ETKISI." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları