Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KARBONHİDRATLAR Görevleri:   Enerji verirler (1 gramı 4 k.kalori).   Beyin çalışması için gerekli enerji sadece glikozdan sağlanır.   Asidozis ve.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KARBONHİDRATLAR Görevleri:   Enerji verirler (1 gramı 4 k.kalori).   Beyin çalışması için gerekli enerji sadece glikozdan sağlanır.   Asidozis ve."— Sunum transkripti:

1 KARBONHİDRATLAR Görevleri:   Enerji verirler (1 gramı 4 k.kalori).   Beyin çalışması için gerekli enerji sadece glikozdan sağlanır.   Asidozis ve ketozisi önlerler.   Hücre içi-dışı sıvıları dengede tutarlar   Sindirilmeyen karbonhidratlar (posa) barsakların çalışmasını düzenler.

2 Çeşitleri ve Bulundukları Besinler 1. Basit Şekerler:   Glikoz (bal), Fruktoz (meyveler) gibi monosakkaritler: Bunlar sindirim sisteminde değişikliğe uğramadan yenildikten 15 dakika sonra kanda görülürler.   Sukroz (Glikoz + Fruktoz - çay şekeri), Laktoz (Glikoz + Galaktoz - süt şekeri) gibi disakkaritler: Bunlar ise ince barsaklarda enzimlerle parçalanarak yapılarında bulunan monosakkaritlere ayrılırlar. Kan şekerini biraz daha geç yükseltirler.

3 Birleşik (Kompleks Karbonhidratlar: Nişasta: Birçok glikozun bir araya gelmesinden oluşur.   Tahıl taneleri (buğday, arpa, yulaf, mısır, pirinç),   tahıl unları,   kurubaklagiller,   patates ve pancarda bulunurlar. Sindirimleri ağızda başlar, incebarsaklarda devam eder. Uzun süre sonra kana glikoz olarak geçerler.

4 Posa: İnsan vücudundaki enzimlerle sindirilemeyen bileşiklerdir. Barsak fonksiyonlarını düzenlerler Çözünmez posa: Suda erimez, sindirime yardımcı, tokluk hissi oluşturur (selüloz, hemiselüloz, lignin).  Buğday –mısır kepeği,  meyve kabuğu,  kök sebzeler(karnabahar, patates,  taze fasülye  Diğer sebzelerde boldur.

5 Çözünür posa:Suda erir,(zamk, müsilaj, pektin vb.). LDL kolesterolü ve kan şekerini düşürür.  Kurubaklagiller,  yulaf kepeği,  bezelye,  elma-portakal gibi meyvelerde,  havuç vb bazı sebzelerde boldur.

6 MEYVELERÖLÇÜSÜPosa (g) Enerji (k.kal) Armut 1 orta boy 4100 Elma(kabuklu) 380 Çilek 1 su bardağı 445 Muz 1 orta boy 2105 Portakal 360 Şeftali(kabuklu) 140 Üzüm ½ su bardağı 130 Kuru erik 3 adet 260 Kuru incir 2 adet 495

7 SEBZELER(Pişmiş)ÖLÇÜSÜPosa(g)Enerji(k.kal) Brokoli½ su bardağı225 Bezelye½ su bardağı265 Lahana½ su bardağı330 Ispanak½ su bardağı220 Kabak½ su bardağı120 Patates fırın (kabuklu) 1 orta boy4200 K. BAKLAGİLLER Kuru fasulye½ su bardağı3115 Mercimek½ su bardağı4115

8 TAHILLARÖLÇÜSÜPosa (g) Enerji (k.kal) Beyaz ekmek1 dilim< 160 Buğday kepeği1 yemek kaşığı 210 Çavdar ekmeği1 dilim380 Galeta1 adet< 1115 Beyaz pirinç½ su bardağı1115 Kepekli buğday ekmeği 1 dilim260 Esmer pirinç½ su bardağı2110 Spagetti½ su bardağı1100 Yulaf ezmesi¾ kupa395

9 DİĞERLERİÖLÇÜSÜPosa (g) Enerji (k.kal) Domates1 orta boy230 Havuç1 orta boy230 Ispanak1 su bardağı110 Kereviz1 sap<15 Marul1 su bardağı110 Salatalık½ su bardağı<15 Ay çekirdeği¼ su bardağı2210 Ceviz¼ su bardağı195 Fıstık¼ su bardağı3215 Pat. Mısır1 su bardağı130

10 Toplam Posa:  kepekli tahıllar (% 7.5),  kurubaklagiller (% 4-5),  tahıllar (% 2-2.5),  meyveler ( % 0.5-1)  sebzeler (%1-2)

11 Vücutta Kullanımları Glikoz şeklinde emilen karbonhidratlar enerjiye dönüşür. Açlık durumunda bile kanda mg/100cc glikoz bulunur. Kandaki glikozun fazlası karaciğerde ve kaslarda glikojen olarak depolanır. Fazla hareket edilince kaslardaki glikojen glikoza döner, laktik asit oluşur, bu da karaciğerde tekrar glikojene döner.

12 olup; Glikojen deposu acil ihtiyaçlar için kullanılır, çok fazla değildir. Ortalama olarak bir insanda toplam 370 gr CHO olup; gramı kaslarda, 108, 108 gramı karaciğerde glikojen olarak, gramı kanda glikoz şeklindedir. Glikozun ihtiyaçtan fazlası yağ olarak depo edilir.

13 Gereksinim Günlük enerjinin % 55-75’i olacak şekilde alınmalıdır.  Basit Şekerler: % 0-10, Sporcular için < % 15  Birleşik CHO: %  Posa: gr. Sağlıklı kişilerin her 1000 kalori için gram CHO alması önerilir. Günde en az 50 gram alınması ketozisi önlemek için gereklidir.

14 GLİSEMİK İNDEKS  Basit olarak yiyeceklerdeki CHO’ların (glikozun) kana geçiş hızı olarak ifade edilebilir.  Yüksek Gİ’li besinler kana hemen geçer ve glikojenin tekrar sentezlenmesinde düşük Gİ’li besinlere göre 2 kat fazla etkinlik gösterir.  Düşük Gİ’li besinler kana yavaş geçerler.  Bu nedenle egzersiz öncesinde düşük Gİ’li, egzersiz sırasında ve sonrasında orta ve yüksek Gİ’li besinler önerilmektedir.

15  Sporcular dışındaki bireylere, özellikle de diyabetik hastalara ve şişmanlara başta olmak üzere, Gİ orta ve düşük besinlerin tüketimi önerilmektedir.  Yüksek Gİ’li besinler insülin gereksinimini arttırmaktadır.

16 Yüksek Gİ’li besinler GlukozPişmiş havuçFırın patates,cips MuzBeyaz ekmekMısır gevreği BalPişmiş pirinçKek, kurabiye Orta Gİ’li besinler SükrozHaşla. patatesKepekli ekmek MakarnaÜzümMısır haşlama PortakalMeyve sularıBulgur Düşük Gİ’li besinler SütDondurmaKuru kayısı FruktozYoğurtGreyfurt KurubaklagilKirazElma

17 Karbonhidrat Alımı İle İlgili Sorunlar  Aşırı basit şeker: Şişmanlık, diş çürüğü, Diyabet, Kalp-damar hastalıkları  Kompleks CHO (Posa) : Şişmanlık ve hiperlipideminin tedavisinde, kan şekeri yüksekliğini düşürmede ve kolon fonksiyonlarını düzenlemede olumlu etki yapar. Ancak çok fazla alınırsa kalsiyum, demir ve çinko emilimini azaltabilir.

18  Yetersiz Alım: Kas glikojen depolarında azalmaya bağlı çabuk yorulma ve performansta düşme, merkezi sinir sistemi etkilenmesine bağlı konsantrasyonda güçlük, kas kasılmasını kontrol yoksunluğu, baş dönmesi, açlık duygusu ve uyuşukluk, uzun sürerse zayıflık

19 PROTEİNLER Görevleri: - Büyüme ve gelişmeyi yeni hücre yapımı) sağlarlar. - Yıpranan hücrelerin yenilenmesini sağlarlar. - Enzim, hormon, bağışıklık maddeleri ve hemoglobinin yapısında bulunurlar. - Hücre içi-dışı sıvıların dengede tutulmasını sağlarlar. - Enerji verirler (1 gramı 4 k.kalori).

20 Çeşitleri - Kimyasal Yapıları Aminoasitlerin biraraya gelmelerinden oluşurlar. 20 amino asit vardır. Bunlar 2 gruba ayrılırlar:   1. Elzem (esansiyel) amino asitler: İnsan vücudunda sentez edilemeyen, besinlerle mutlaka alınması gereken amino asitlerdir. Bunlar 8 tanedir (lizin, teronin, triptofan, izolöysin, löysin,fenilalanin,valin, kükürtlü a.a.ler).   2. Elzem olmayan amino asitler: Vücutta yapılabilen aminoasitlerdir. 12 tanedir.

21   İyi kaliteli proteinler: Elzem aminoasitleri vücut gereksinimi kadar bulunduran ve kolay sindirilenler. Örnekler: Yumurta, et, süt  :  Düşük kaliteli proteinler: Elzem aminoasitlerin birini veya birkaçını gereksinim kadar bulundurmayan ve zor sindirilenler. Örnek: Kurubaklagiller (Kükürtlü a.a.ler eksik) Tahıllar (Lizin, teronin eksik) Tahıllar (Lizin, teronin eksik) Ancak kuru baklagillerle tahıllar aynı anda yenildiğinde veya az miktar hayvansal proteinle karıştırıldığında kaliteleri yükselir.

22 Bulundukları Besinler (gr/100 gr) Soya fasulyesi 30-35, Kurubaklagiller 20-25, Yağlı tohumlar 15-30, Et- tavuk- balık 15-25, Peynirler 15-25, Yumurta 12, Tahıllar 8, Süt 3-4, Sebzeler 1-2, Meyveler ise gram protein içerir.

23 Vücutta Kullanımları Alınan proteinin kalitesine göre sindirimi değişir.   Proteinler midede pepsin yardımı ile peptonlara ayrılır.   Daha sonra incebarsaklardan salgılanan tripsin ve kemotripsin ile aminoasitlere parçalanırlar.   Aminoasitler cinslerine göre değişik aşamalardan enerji oluşumu reaksiyonlarına katılırlar.   Azotlu kısımlarından üre yapılır.   Karaciğerde de aminoasitler değişikliklere uğrayarak enzim, hormon, Hb, doku, kan proteinlerini oluştururlar.   Yıkıma uğrayan aminoasitlerin artıkları idrarla ve terle atılır.

24 Gereksinim Günlük enerji gereksiniminin % 10-15’i kadar alınmalıdırlar. Başka bir ifadeyle ise: g / kg Gereksim şu durumlarda artar;   Enfeksiyon hastalıkları,   ameliyatlar,   stres ve travmalar,   büyüme dönemi,   yanıklar   ağır fiziksel aktivite yapılması.   malabsorbsiyonlar Sporcuların g/kg almaları uygundur. Kuvvet sporlarında g/kg alınabilir.

25 Protein Alımı İle İlgili Sorunlar   Aşırı protein: Böbrekten kalsiyum atımını arttırır. Kemiklerle ilgili sorunlar olabilir. Ayrıca idrar yollarında taş oluşumu da kolaylaşabilir. Yağa dönüşerek depolanması performansı olumsuz etkiler. İdrar miktarını arttırarak su kaybına yol açar.   Aşırı hayvansal protein: Meme ve kolon kanseri riski artar. Aynı zamanda doymuş yağ da alındığından kalp-damar hastalıkları, hipertansiyon Tip II Diyabet vb. oluşabilir.

26   Yetersiz protein: İmmün bozukluklar, PEM, anemi   Vejeteryanlar: Sorunlar olabilir. Yalnızca et yemeyenlerin (lakto-ovo-vejeteryan) pek sorunu olmasa da, peynir, süt gibi diğer hayvansal ürünleri de yemeyenlerin (vegan) soya fasulyesi, barbunya, mercimek, kuru fasulye gibi kurubaklagilleri bol tüketmeleri gerekir. B 12, Fe, Folik asit, B 2 vb. yeterli miktarda alınamayabilir.

27 YAĞLAR Görevleri:   Enerji verirler (1 gramı 9 k.kalori).   Vücudun enerji deposudurlar.   Yağda eriyen vitaminlerin (A,D,E,K) vücuda alınmalarını sağlarlar.   Elzem yağ asitleri (Linoleik asit, linolenik asit) büyüme, hormonlar ve deri sağlığı için gereklidir.   Organların etrafını örterek dış etkenlerden korurlar..

28   Vücutta toplam 2000 k.kalori kadar CHO deposu olmasına karşın adipoz dokuda k.kalorilik enerji bulunmaktadır (her yarım kiloluk yağ deposunda 3500 k.kalori)   Ayrıca kas fibrilleri arasında da trigliseritler depolanır (intramusküler trigliserit). Ortalama k.kalorilik enerji sağlarlar (yoğun egzersizlerde).   Kas glikojeni / kas trigliseritlerinin enerjiye katılım oranı 3/1’dir.

29  Ayrıca kaslara enerji sağlamada plazma trigliseritleri de kullanılır.  Adipoz dokudaki trigliseritler egzersiz süresince çok yavaş mobilize olurlar.  Uzun süreli egzersizlerde  Düşük-orta şiddetteki aerobik egzersizlerde temel enerji kaynağıdırlar.

30 ş Bitkisel ve hayvansal besinlerin çoğunda bulunurlar. Yukarıda belirtilen yağlar dışında bazı yiyeceklerin 100 gramlarında bulunan yağ miktarı:   Ceviz-fındık 60-65, Çikolata 50,  ş  sosis-salam kaşar peynir 32,   beyaz peynir 20, zeytin 20,   kuzu ve koyun eti 19-27, sığır eti 10-25,   tavuk eti –derili 11-18, derisiz 2-4,   balıklar 7-15, yumurta 11,   bisküviler 8-10, yoğurt ve süt 3.5   kurubaklagiller 2-4, tahıllar 1-2,   sebze ve meyveler 0.5 gram. Bulundukları Besinler:

31 Çeşitleri ve Kimyasal Yapıları Yağ asitleri ile gliserolün esterleşmiş şeklidir. Yağ asitleri üç gruba ayrılır: 1. Doymuş (Satüre) Yağ Asitleri : Yağ asidi zincirindeki karbonların hepsi hidrojenle bağlıdır, hiç çift bağ yoktur. Palmitik asit, stearik asit örnek verilebilir. Bu yağ asitleri en çok tereyağ, kuyruk yağı gibi hayvansal yağlarda ve et vb hayvansal besinlerde bulunurlar.

32 2. Tekli Doymamış (Monounsatüre) Yağ Asitleri: Yağ asidi zincirindeki karbonlardan biri hidrojenle bağlanmamıştır, yani bir çift bağ vardır. Oleik asit örnek verilebilir. Bu ise en çok zeytinyağında bulunur. Kanola ve fındık yağı da tekli doymamış yağ asitlerini bol içerir.

33 3333. Çoklu Doymamış (Polyunsatüre) Yağ Asitleri: Yağ asidi zincirindeki karbonlardan birkaçı hidrojenle bağlanmamıştır. Yani birkaç tane çift bağ vardır. Bunlar insan vücudunda yapılamadığından elzem yağ asitleri olarak da bilinirler

34  Son yıllarda, çift bağın yağ asidi zincirindeki yerinin sağlık açısından farklı etkileri olduğu gösterilmiştir.  Eğer ilk çift bağ sondan altıncı karbonda ise buna omega 6 (n.6), üçüncü karbonda ise omega 3 (n.3) adı verilmektedir.

35 Linoleik asit (n.6/omega 6) ayçiçek, soya ve mısırözü yağında boldur. Vücutta araşidonik aside döner. Linoleik asit (n.6/omega 6) ayçiçek, soya ve mısırözü yağında boldur. Vücutta araşidonik aside döner.  Linolenik asit (n.3/omega 3) yeşil yapraklı bitkilerde,soya yağında, fındık ve cevizde bulunur. Ayrıca balıklarda bulunan EPA ve DHA gibi yağ asitleri de vücutta linolenik asite dönüşür. EPA ve DHA damarlarda pıhtılaşmayı azalttığı için kalp hastalıklarını ve hipertansiyonu önleyici etki yapmaktadır.  Linolenik asit (n.3/omega 3) yeşil yapraklı bitkilerde,soya yağında, fındık ve cevizde bulunur. Ayrıca balıklarda bulunan EPA ve DHA gibi yağ asitleri de vücutta linolenik asite dönüşür. EPA ve DHA damarlarda pıhtılaşmayı azalttığı için kalp hastalıklarını ve hipertansiyonu önleyici etki yapmaktadır.

36 BesinÖlçü Doymuş yağ (g) Kalori Normal peynir Düşük yağlı peynir 30 g Normal et Yağsız et 90 g Normal dondurma Düşük yağlı yoğurt (dondurulmuş) 120 g Tam süt Düşük yağlı süt (%1) 240 g Değişik besinlerin doymuş yağ içeriklerinin karşılaştırılması

37 ÇEŞİTLİ YAĞLARDAKİ YAĞ ASİTİ TÜRÜ YAĞ Doymuş YA (%) MUFA (%) PUFA (%) Kuyruk yağı Tereyağı66304 Zeytinyağı14779 Mısırözü yağı Soya yağı Ayçiçeği yağı Palmiye yağı Balık yağı

38 Doymamış Yağ Asitlerinin Çift Bağın Pozisyonuna Göre Dizgilenmesi YAĞ ASİDİ KAYNAKLARIDOKULARDA OMEGA- 3 (n-3) α -Linolenik asit 18 C:3 çift bağ Keten tohumu, kolza ve balık yağı Az miktarda Eikosapentaenoik asit (EPA) 20 C:5 çift bağ S u ürünleri, anne sütü Az miktarda Dokosaheksaenoik asit (DHA) 22 C:6 çift bağ Su ürünleri, anne sütü Beyin ve retina PHL bileşeni OMEGA- 6 (n-6) Linoleik asit 18 C :2 çift bağ Bitkisel yağlar ve bitkiler Araşidonik asit 20 C:4 çift bağ Krc, beyin, et Hücre zarı PHL bileşeni OMEGA- 9 (n-9) Oleik asit 18 C:1 çift bağ Zeytin y, fındık y Beynin ak maddesi myelinde Eicosantrienoik 20 C:3 çift bağ Hayv ve bitki doku. çok az Elzem yağ asiti yetersizliğinde ↑ Miristoleik asit 14 C:1 çift bağ Süt ve balıkta az Az miktarda Palmitoleik asit16 C:1çift bağ Süt ve balıkta az Az miktarda

39 TRANS YAĞ ASİTLERİ  Hidrojenasyon işlemleri sırasında oluşur. Ayrıca bazı besinlerde doğal olarak bulunmakla birlikte diyette yer alanın büyük bölümü hidrojene yağlardan gelir. Hidrojenle doyurulmuş katı yağların bileşimindeki yağ asitlerinin yapıları değişir ve trans yağ asitlerine dönüşürler.

40 TRANS YAĞ ASİTLERİ  Klinik ve epidemiyolojik çalışmalarda, yüksek miktarlarda alınan trans yağ asitlerinin, membran akışkanlığına potansiyel etkisi nedeniyle, LDL’yi artırarak koroner kalp hastalığı ve kanser vb. kronik hastalık riskini artırdığı gösterilmiştir.  Trans yağ asitlerinin aynı zamanda, ALA ve linoleik asitten daha uzun zincirli elzem yağ asitlerinin oluşmasına zemin hazırlayan desaturasyon (çift bağ oluşturma) ve elongasyon ( yağ asidi zincirlerinin uzatılması) işlemlerini de inhibe ettiği gösterilmiştir.

41 TRANS YAĞ ASİTLERİ  Şu andaki bilgilerimizle uzun zincirli çoklu doymamış yağ asitlerinin fetal beyin ve organ gelişimindeki kritik rolünden dolayı, hidrojene edilmiş yağların tüketimlerinin azaltılması önerilmektedir. Öneriler, günlük yağ alımının enerjinin %30’u civarında tutulması ve doymuş yağ asidi alımına dikkat edilmesi doğrultusundadır.

42 TRANS YAĞ ASİTLERİ Trans yağ asitlerinin alımı kısıtlanmalı, tereyağı yerine bitkisel sıvı yağların, yumuşak margarin ve trans yağ asidi içermeyen margarinin kullanılması teşvik edilmelidir. Trans yağ asitlerinin alımı kısıtlanmalı, tereyağı yerine bitkisel sıvı yağların, yumuşak margarin ve trans yağ asidi içermeyen margarinin kullanılması teşvik edilmelidir. Regan A. Wolbers

43 Trans yağları hangi besinlerden alıyoruz? Besin Kaynağı Diyetteki % Atıştırmalar: kek, bisküvi, kraker, pay 40 Hayvani ürünler 21 Margarin17 Kızartılmış patates 8 Patates cipsi, mısır cipsi, popkorn 5 Katı yağ (hamur yapımında kullanılır) 4 Şekerlemeler, kahvaltılık tahıllar, diğer besinler 5

44 KOLESTEROL  Hücrelerde ve vücut sıvılarında bulunur.  Besinlerle alınır, vücutta karaciğerde de yapılır.  Barsaktan emilimi için safra gereklidir.  Kanda mg civarında bulunur.  Lipoproteinlerle taşınırlar. Bunlar HDL, LDL ve VLDL olarak üç gruptur.  Kalp-damar hastalığı olanlarda genellikle LDL (kötü ) yüksek, HDL (iyi ) düşüktür.

45 Diyet kolesterolü ve Lipoproteinler arasındaki etkileşim

46 Diyet Kolesterolü  Diyet kolesterolü, kan kolesterolünü doymuş yağ asitlerine göre daha az yükseltir.  Doymuş yağ asitleri ile birlikte kolesterol içeren besinlerin azaltılması kan kolesterolünün düşürülmesinde etkilidir (sinerjik etki).  Bireysel farklılıklar önemlidir.

47 Bazı yiyeceklerin içerdiği kolesterol miktarları (mg/100 gram): Beyin2000 Böbrek 375 Karaciğer 300 Yumurta sarısı adet yumurta (50g) 274 Sosis 48 Süt, yoğurt 14 Peynir 90 Lor peyniri 8 Tereyağı 219 İçyağı 102 Mayonez 108

48 Bazı yiyeceklerin içerdiği kolesterol miktarları (mg/100 gram): Kırmızı et (dana eti) (Doymuş yağı yüksek) (Doymuş yağı yüksek) Balık eti Yağlı Yağlı Orta yağlı Orta yağlı Yağsız Yağsız Tavuk Beyaz et (derisiz) … Beyaz et (derisiz) … Siyah et (derisiz) Tavuk derisi Tavuk derisi

49 Vücutta Kullanımları Safra ve pankreastan salgılanan lipaz enzimi yardımıyla yağ asidi ve gliserole ayrışırlar. Hücrede oksidasyon sonucu enerjiye dönüşürler. Fazlası yağ olarak depo edilir..

50 Gereksinim Günlük enerjinin % 15-30’u kadar alınmalıdır. En sağlıklı dağılım bunun 1/4’ ünün doymuş, 2/4’ ünün tekli doymamış, 1/4’ünün ise çoklu doymamış yağ asitlerinden oluşmasıdır. Yağ alımı azaltılacaksa öncelikle doymuş yağ asitleri kısıtlanır. Sağlık açısından en zararsızı ise tekli doymamış yağ asitleridir. n.3 yağ asitleri için her gün 30 g ya da haftada 2-3 kez g balık yenmesi gereklidir.

51 Kolesterol alımı için Amerikan Kalp Birliği Önerileri > 300 mg/gün (normalde) > 200 mg/gün (diyabet veya kalp hastalığı varsa)

52 Yağ Alımı İle İlgili Sorunlar Yetersiz Alım: Yağda eriyen vitaminlerin ve elzem yağ asitlerinin alımı zorlaşır. Aşırı Alım: Şişmanlık, kalp-damar hastalıkları, kanser ve hipertansiyon oluşumu kolaylaşır. Yanlış Kullanım: Yağların yakılması ve kızartma sırasında oluşan moleküller hücreye zarar vererek kanser oluşumunu kolaylaştırır. Aynı yağla iki kezden fazla kızartma yapılmamalı, fritöz kullanılıyorsa düşük ısı ayarlanarak en fazla 5-6 kez kızartma yapılmalıdır.


"KARBONHİDRATLAR Görevleri:   Enerji verirler (1 gramı 4 k.kalori).   Beyin çalışması için gerekli enerji sadece glikozdan sağlanır.   Asidozis ve." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları